Narayaniyam Dashaka 76

Misc

tap any word for its meaning

  • verse 1
    गत्वा सान्दीपनिमथ चतुष्षष्टिमात्रैरहोभिःसर्वज्ञस्त्वं सह मुसलिना सर्वविद्या गृहीत्वापुत्रं नष्टं यमनिलयनादाहृतं दक्षिणार्थंदत्वा तस्मै निजपुरमगा नादयन् पाञ्चजन्यम्1

    gatvā sāndīpanimatha chatuṣṣaṣṭimātrairahōbhiḥsarvajñastvaṃ saha musalinā sarvavidyā gṛhītvāputraṃ naṣṭaṃ yamanilayanādāhṛtaṃ dakṣiṇārthaṃdatvā tasmai nijapuramagā nādayan pāñchajanyam1
    meaning

    Having gone to Sandipani — you, all-knowing, mastered all sixty-four arts in sixty-four days, together with Balarama and all the other arts.

    word by word
    सहSahain Company, Jointly
    पुत्रंPutramSon
    नष्टNassttaLost, Disappeared
    तस्मैTasmaiTo Him
    गृहित्वाGrhitvaaTaking
  • verse 2
    स्मृत्वा स्मृत्वा पशुपसुदृशः प्रेमभारप्रणुन्नाःकारुण्येन त्वमपि विवशः प्राहिणोरुद्धवं तम्किञ्चामुष्मै परमसुहृदे भक्तवर्याय तासांभक्त्युद्रेकं सकलभुवने दुर्लभं दर्शयिष्यन्2

    smṛtvā smṛtvā paśupasudṛśaḥ prēmabhārapraṇunnāḥkāruṇyēna tvamapi vivaśaḥ prāhiṇōruddhavaṃ tamkiñchāmuṣmai paramasuhṛdē bhaktavaryāya tāsāṃbhaktyudrēkaṃ sakalabhuvanē durlabhaṃ darśayiṣyan2
    meaning

    Remembering the cowherd women filled to bursting with the weight of their love, you in your compassion, overcome, sent Uddhava...

    word by word
    विवशVivashaDeprived or destitute of will, Spontaneous
    तम्TamHis
    दुर्लभDurlabhaRare, Difficult to Obtain
    कारुण्यKaarunnyaCompassion
    तंTamHim · To You · That · Then
    दुर्लभम्DurlabhamRare, Difficult to Obtain
  • verse 3
    त्वन्माहात्म्यप्रथिमपिशुनं गोकुलं प्राप्य सायंत्वद्वार्ताभिर्बहु रमयामास नन्दं यशोदाम्प्रातर्द्दृष्ट्वा मणिमयरथं शङ्किताः पङ्कजाक्ष्यःश्रुत्वा प्राप्तं भवदनुचरं त्यक्तकार्याः समीयुः3

    tvanmāhātmyaprathimapiśunaṃ gōkulaṃ prāpya sāyaṃtvadvārtābhirbahu sa ramayāmāsa nandaṃ yaśōdāmprātarddṛṣṭvā maṇimayarathaṃ śaṅkitāḥ paṅkajākṣyaḥśrutvā prāptaṃ bhavadanucharaṃ tyaktakāryāḥ samīyuḥ3
    meaning

    Uddhava reached Gokula at evening — the one who would spread your greatness — and comforted those gopas greatly with your news and your doings.

    word by word
    गोकुलGokulaGokula
    प्राप्यPraapya(Nineteenth and Twentieth in the line of Incarnations), having obtained Births in the dynasty of Vrishni · Having obtained
    SaYour
    नन्दNandaFoster-Father of Sri Krishna
    प्राप्तंPraaptamAttained to, Reached, Acquired, Gained
    सायम्SaayamEvening
    साSaaShe
  • verse 4
    दृष्ट्वा चैनं त्वदुपमलसद्वेषभूषाभिरामंस्मृत्वा स्मृत्वा तव विलसितान्युच्चकैस्तानि तानिरुद्धालापाः कथमपि पुनर्गद्गदां वाचमूचुःसौजन्यादीन् निजपरभिदामप्यलं विस्मरन्त्यः4

    dṛṣṭvā chainaṃ tvadupamalasadvēṣabhūṣābhirāmaṃsmṛtvā smṛtvā tava vilasitānyuchchakaistāni tāniruddhālāpāḥ kathamapi punargadgadāṃ vāchamūchuḥsaujanyādīn nijaparabhidāmapyalaṃ vismarantyaḥ4
    meaning

    Seeing him adorned with divine dress and ornaments exactly like yours — remembering your sports again and again and crying aloud...

    word by word
    दृष्ट्वाDrssttvaaSeeing [Ravana in front] · Having seen (Your Angry Dreadful Frown) · Seeing Her
    तवTavaYour · You · Of You
  • verse 5
    श्रीमान् किं त्वं पितृजनकृते प्रेषितो निर्दयेनक्वासौ कान्तो नगरसुदृशां हा हरे नाथ पायाःआश्लेषाणाममृतवपुषो हन्त ते चुम्बनाना-मुन्मादानां कुहकवचसां विस्मरेत् कान्त का वा5

    śrīmān kiṃ tvaṃ pitṛjanakṛtē prēṣitō nirdayēnakvāsau kāntō nagarasudṛśāṃ harē nātha pāyāḥāślēṣāṇāmamṛtavapuṣō hanta chumbanānā-munmādānāṃ kuhakavachasāṃ vismarēt kānta 5
    meaning

    Who is this, O Shri — sent mercilessly by your parents? Where is that lover of the city women? Alas, O Hari, who went away...

    word by word
    त्वTvaThou
    हाHaaSignifying killing
    हरेHareIn Hara [i.e. Sri Shiva] · Taking Away, Removing, Destroying · Who takes away
    नाथNaathaLord
    तेTeto You · That · of You · Your · To You, of You · You · They · He
    कान्तKaantaDesired, Loved, Dear
    काKaaWhat? · What, How · (Apart from You), Who (else can be the Remover of Poverty, Sorrow and Fear?) · Who
    वाVaaOr · Just · Nevertheless · As, Like · Or, Indeed
    किम्KimWhat
    त्वंTvamYou · You (are that Inconceivable great Penance for the cause of Liberation)
  • verse 6
    रासक्रीडालुलितललितं विश्लथत्केशपाशंमन्दोद्भिन्नश्रमजलकणं लोभनीयं त्वदङ्गम्कारुण्याब्धे सकृदपि समालिङ्गितुं दर्शयेतिप्रेमोन्मादाद्भुवनमदन त्वत्प्रियास्त्वां विलेपुः6

    rāsakrīḍālulitalalitaṃ viślathatkēśapāśaṃmandōdbhinnaśramajalakaṇaṃ lōbhanīyaṃ tvadaṅgamkāruṇyābdhē sakṛdapi samāliṅgituṃ darśayētiprēmōnmādādbhuvanamadana tvatpriyāstvāṃ vilēpuḥ6
    meaning

    Your face loosened from the rasa-dance, with the knot of your hair undone, with fine beads of effort-sweat rising — lovely, charming...

  • verse 7
    एवम्प्रायैर्विवशवचनैराकुला गोपिकास्ता-स्त्वत्सन्देशैः प्रकृतिमनयत् सोऽथ विज्ञानगर्भैःभूयस्ताभिर्मुदितमतिभिस्त्वन्मयीभिर्वधूभि-स्तत्तद्वार्तासरसमनयत् कानिचिद्वासराणि7

    ēvamprāyairvivaśavachanairākulā gōpikāstā-stvatsandēśaiḥ prakṛtimanayat sō'tha vijñānagarbhaiḥbhūyastābhirmuditamatibhistvanmayībhirvadhūbhi-stattadvārtāsarasamanayat kānichidvāsarāṇi7
    meaning

    With such and similar helpless words those gopas were agitated — Uddhava brought them back to their natural state with your message, and then...

    word by word
    सोऽथSothaHe indeed [becomes a Siddha, Gana or Gandharva, truly]
  • verse 8
    त्वत्प्रोद्गानैः सहितमनिशं सर्वतो गेहकृत्यंत्वद्वार्तैव प्रसरति मिथः सैव चोत्स्वापलापाःचेष्टाः प्रायस्त्वदनुकृतयस्त्वन्मयं सर्वमेवंदृष्ट्वा तत्र व्यमुहदधिकं विस्मयादुद्धवोऽयम्8

    tvatprōdgānaiḥ sahitamaniśaṃ sarvatō gēhakṛtyaṃtvadvārtaiva prasarati mithaḥ saiva chōtsvāpalāpāḥchēṣṭāḥ prāyastvadanukṛtayastvanmayaṃ sarvamēvaṃdṛṣṭvā tatra vyamuhadadhikaṃ vismayāduddhavō'yam8
    meaning

    Day and night, along with chanting your songs, their every household task proceeds — your news alone spreads among them mutually...

    word by word
    सर्वतोSarvatoAll Sides
    सर्वमेवSarvam-EvaHe indeed [attains Tranquility of Mind and] all other fruits, [there is no doubt about it]
    दृष्ट्वाDrssttvaaSeeing [Ravana in front] · Having seen (Your Angry Dreadful Frown) · Seeing Her
    तत्रTatraThere
  • verse 9
    राधाया मे प्रियतममिदं मत्प्रियैवं ब्रवीतित्वं किं मौनं कलयसि सखे मानिनीमत्प्रियेवइत्याद्येव प्रवदति सखि त्वत्प्रियो निर्जने मा-मित्थंवादैररमदयं त्वत्प्रियामुत्पलाक्षीम्9

    rādhāyā priyatamamidaṃ matpriyaivaṃ bravītitvaṃ kiṃ maunaṃ kalayasi sakhē māninīmatpriyēvaityādyēva pravadati sakhi tvatpriyō nirjanē mā-mitthaṃvādairaramadayaṃ tvatpriyāmutpalākṣīm9
    meaning

    A friend of mine says: 'This one of mine who is most dear to Radha says this — why are you silent, O friend? Do not delay.'

    word by word
    मेMeTo me, of me · To me · Relates to Me · My · Please bestow Your Auspicious Blessings [on me] · (Please Make) my (undertakings Free of Obstacles) · Mine · of me, to me
    त्वTvaThou
    मौनंMaunamSilence
    सखिSakhiFemale Companion
    माMaaTo Sound, Bellow, Roar
    राधाRaadhaaSrimati Radharani
    त्वंTvamYou · You (are that Inconceivable great Penance for the cause of Liberation)
    किम्KimWhat
    सखSakhaFriend
    सखीSakhiiFemale friend or companion
  • verse 10
    एष्यामि द्रागनुपगमनं केवलं कार्यभारा-द्विश्लेषेऽपि स्मरणदृढतासम्भवान्मास्तु खेदःब्रह्मानन्दे मिलति नचिरात् सङ्गमो वा वियोग-स्तुल्यो वः स्यादिति तव गिरा सोऽकरोन्निर्व्यथास्ताः10

    ēṣyāmi drāganupagamanaṃ kēvalaṃ kāryabhārā-dviślēṣē'pi smaraṇadṛḍhatāsambhavānmāstu khēdaḥbrahmānandē milati nachirāt saṅgamō viyōga-stulyō vaḥ syāditi tava girā sō'karōnnirvyathāstāḥ10
    meaning

    I shall come soon — a brief delay is only due to the weight of duty — even in separation, the firmness of my memory of you is possible...

    word by word
    केवलंKevalamAlone, Only · Absolute, Alone, Only, Sole · Who is the One [without a second]
    खेदKhedaAffliction, Distress
    वाVaaOr · Just · Nevertheless · As, Like · Or, Indeed
    तवTavaYour · You · Of You
    गिराGiraaBy Speech
    गिरGiraSpeech, Voice
  • verse 11
    एवं भक्ति सकलभुवने नेक्षिता श्रुता वाकिं शास्त्रौघैः किमिह तपसा गोपिकाभ्यो नमोऽस्तुइत्यानन्दाकुलमुपगतं गोकुलादुद्धवं तंदृष्ट्वा हृष्टो गुरुपुरपते पाहि मामामयौघात्11

    ēvaṃ bhakti sakalabhuvanē nēkṣitā na śrutā kiṃ śāstraughaiḥ kimiha tapasā gōpikābhyō namō'stuityānandākulamupagataṃ gōkulāduddhavaṃ taṃdṛṣṭvā hṛṣṭō gurupurapatē pāhi māmāmayaughāt11
    meaning

    Thus the devotion to you unseen or unheard anywhere in all the worlds — what is the use of the floods of scripture? What is tapas here? The gopis have all this.

    word by word
    एवंEvamThus · Thus, In this way · In this way · Indeed · In this manner
    भक्तिBhaktiDevotion
    NaNot · Us, Our · [There are] no [Mantras or Medicine available, even a trace which can accomplish Uccatana etc.] · Us, of us, to us · The letter Nna · Not, Us · Not, No, Nor, Neither
    वाVaaOr · Just · Nevertheless · As, Like · Or, Indeed
    तपसाTapasaa[Who is blazing with] Tapas
    नमोऽस्तुNamo-AstuReverential Salutations · Salutations · Reverential Salutations [to You] · Salutations Be · Salutations Be [to You]
    TaThat
    दृष्ट्वाDrssttvaaSeeing [Ravana in front] · Having seen (Your Angry Dreadful Frown) · Seeing Her
    पाहिPaahiProtect · Please Protect · You Please Protect (the People always) · Please Protect Me
    श्रुतShrutaHeard, Listened to
    किम्KimWhat
    तंTamHim · To You · That · Then

Primary text from vignanam.org