Narayaniyam Dashaka 76
Misc
tap any word for its meaning
- verse 1गत्वा सान्दीपनिमथ चतुष्षष्टिमात्रैरहोभिःसर्वज्ञस्त्वं सह मुसलिना सर्वविद्या गृहीत्वा ।पुत्रं नष्टं यमनिलयनादाहृतं दक्षिणार्थंदत्वा तस्मै निजपुरमगा नादयन् पाञ्चजन्यम् ॥1॥gatvā sāndīpanimatha chatuṣṣaṣṭimātrairahōbhiḥsarvajñastvaṃ saha musalinā sarvavidyā gṛhītvā ।putraṃ naṣṭaṃ yamanilayanādāhṛtaṃ dakṣiṇārthaṃdatvā tasmai nijapuramagā nādayan pāñchajanyam ॥1॥meaning
Having gone to Sandipani — you, all-knowing, mastered all sixty-four arts in sixty-four days, together with Balarama and all the other arts.
word by wordसहSahain Company, Jointlyपुत्रंPutramSonनष्टNassttaLost, Disappearedतस्मैTasmaiTo Himगृहित्वाGrhitvaaTaking - verse 2स्मृत्वा स्मृत्वा पशुपसुदृशः प्रेमभारप्रणुन्नाःकारुण्येन त्वमपि विवशः प्राहिणोरुद्धवं तम् ।किञ्चामुष्मै परमसुहृदे भक्तवर्याय तासांभक्त्युद्रेकं सकलभुवने दुर्लभं दर्शयिष्यन् ॥2॥smṛtvā smṛtvā paśupasudṛśaḥ prēmabhārapraṇunnāḥkāruṇyēna tvamapi vivaśaḥ prāhiṇōruddhavaṃ tam ।kiñchāmuṣmai paramasuhṛdē bhaktavaryāya tāsāṃbhaktyudrēkaṃ sakalabhuvanē durlabhaṃ darśayiṣyan ॥2॥meaning
Remembering the cowherd women filled to bursting with the weight of their love, you in your compassion, overcome, sent Uddhava...
word by wordविवशVivashaDeprived or destitute of will, Spontaneousतम्TamHisदुर्लभDurlabhaRare, Difficult to Obtainकारुण्यKaarunnyaCompassionतंTamHim · To You · That · Thenदुर्लभम्DurlabhamRare, Difficult to Obtain - verse 3त्वन्माहात्म्यप्रथिमपिशुनं गोकुलं प्राप्य सायंत्वद्वार्ताभिर्बहु स रमयामास नन्दं यशोदाम् ।प्रातर्द्दृष्ट्वा मणिमयरथं शङ्किताः पङ्कजाक्ष्यःश्रुत्वा प्राप्तं भवदनुचरं त्यक्तकार्याः समीयुः ॥3॥tvanmāhātmyaprathimapiśunaṃ gōkulaṃ prāpya sāyaṃtvadvārtābhirbahu sa ramayāmāsa nandaṃ yaśōdām ।prātarddṛṣṭvā maṇimayarathaṃ śaṅkitāḥ paṅkajākṣyaḥśrutvā prāptaṃ bhavadanucharaṃ tyaktakāryāḥ samīyuḥ ॥3॥meaning
Uddhava reached Gokula at evening — the one who would spread your greatness — and comforted those gopas greatly with your news and your doings.
word by wordगोकुलGokulaGokulaप्राप्यPraapya(Nineteenth and Twentieth in the line of Incarnations), having obtained Births in the dynasty of Vrishni · Having obtainedसSaYourनन्दNandaFoster-Father of Sri Krishnaप्राप्तंPraaptamAttained to, Reached, Acquired, Gainedसायम्SaayamEveningसाSaaShe - verse 4दृष्ट्वा चैनं त्वदुपमलसद्वेषभूषाभिरामंस्मृत्वा स्मृत्वा तव विलसितान्युच्चकैस्तानि तानि ।रुद्धालापाः कथमपि पुनर्गद्गदां वाचमूचुःसौजन्यादीन् निजपरभिदामप्यलं विस्मरन्त्यः ॥4॥dṛṣṭvā chainaṃ tvadupamalasadvēṣabhūṣābhirāmaṃsmṛtvā smṛtvā tava vilasitānyuchchakaistāni tāni ।ruddhālāpāḥ kathamapi punargadgadāṃ vāchamūchuḥsaujanyādīn nijaparabhidāmapyalaṃ vismarantyaḥ ॥4॥meaning
Seeing him adorned with divine dress and ornaments exactly like yours — remembering your sports again and again and crying aloud...
word by wordदृष्ट्वाDrssttvaaSeeing [Ravana in front] · Having seen (Your Angry Dreadful Frown) · Seeing HerतवTavaYour · You · Of You - verse 5श्रीमान् किं त्वं पितृजनकृते प्रेषितो निर्दयेनक्वासौ कान्तो नगरसुदृशां हा हरे नाथ पायाः ।आश्लेषाणाममृतवपुषो हन्त ते चुम्बनाना-मुन्मादानां कुहकवचसां विस्मरेत् कान्त का वा ॥5॥śrīmān kiṃ tvaṃ pitṛjanakṛtē prēṣitō nirdayēnakvāsau kāntō nagarasudṛśāṃ hā harē nātha pāyāḥ ।āślēṣāṇāmamṛtavapuṣō hanta tē chumbanānā-munmādānāṃ kuhakavachasāṃ vismarēt kānta kā vā ॥5॥meaning
Who is this, O Shri — sent mercilessly by your parents? Where is that lover of the city women? Alas, O Hari, who went away...
word by wordत्वTvaThouहाHaaSignifying killingहरेHareIn Hara [i.e. Sri Shiva] · Taking Away, Removing, Destroying · Who takes awayनाथNaathaLordतेTeto You · That · of You · Your · To You, of You · You · They · Heकान्तKaantaDesired, Loved, DearकाKaaWhat? · What, How · (Apart from You), Who (else can be the Remover of Poverty, Sorrow and Fear?) · WhoवाVaaOr · Just · Nevertheless · As, Like · Or, Indeedकिम्KimWhatत्वंTvamYou · You (are that Inconceivable great Penance for the cause of Liberation) - verse 6रासक्रीडालुलितललितं विश्लथत्केशपाशंमन्दोद्भिन्नश्रमजलकणं लोभनीयं त्वदङ्गम् ।कारुण्याब्धे सकृदपि समालिङ्गितुं दर्शयेतिप्रेमोन्मादाद्भुवनमदन त्वत्प्रियास्त्वां विलेपुः ॥6॥rāsakrīḍālulitalalitaṃ viślathatkēśapāśaṃmandōdbhinnaśramajalakaṇaṃ lōbhanīyaṃ tvadaṅgam ।kāruṇyābdhē sakṛdapi samāliṅgituṃ darśayētiprēmōnmādādbhuvanamadana tvatpriyāstvāṃ vilēpuḥ ॥6॥meaning
Your face loosened from the rasa-dance, with the knot of your hair undone, with fine beads of effort-sweat rising — lovely, charming...
- verse 7एवम्प्रायैर्विवशवचनैराकुला गोपिकास्ता-स्त्वत्सन्देशैः प्रकृतिमनयत् सोऽथ विज्ञानगर्भैः ।भूयस्ताभिर्मुदितमतिभिस्त्वन्मयीभिर्वधूभि-स्तत्तद्वार्तासरसमनयत् कानिचिद्वासराणि ॥7॥ēvamprāyairvivaśavachanairākulā gōpikāstā-stvatsandēśaiḥ prakṛtimanayat sō'tha vijñānagarbhaiḥ ।bhūyastābhirmuditamatibhistvanmayībhirvadhūbhi-stattadvārtāsarasamanayat kānichidvāsarāṇi ॥7॥meaning
With such and similar helpless words those gopas were agitated — Uddhava brought them back to their natural state with your message, and then...
word by wordसोऽथSothaHe indeed [becomes a Siddha, Gana or Gandharva, truly] - verse 8त्वत्प्रोद्गानैः सहितमनिशं सर्वतो गेहकृत्यंत्वद्वार्तैव प्रसरति मिथः सैव चोत्स्वापलापाः ।चेष्टाः प्रायस्त्वदनुकृतयस्त्वन्मयं सर्वमेवंदृष्ट्वा तत्र व्यमुहदधिकं विस्मयादुद्धवोऽयम् ॥8॥tvatprōdgānaiḥ sahitamaniśaṃ sarvatō gēhakṛtyaṃtvadvārtaiva prasarati mithaḥ saiva chōtsvāpalāpāḥ ।chēṣṭāḥ prāyastvadanukṛtayastvanmayaṃ sarvamēvaṃdṛṣṭvā tatra vyamuhadadhikaṃ vismayāduddhavō'yam ॥8॥meaning
Day and night, along with chanting your songs, their every household task proceeds — your news alone spreads among them mutually...
word by wordसर्वतोSarvatoAll Sidesसर्वमेवSarvam-EvaHe indeed [attains Tranquility of Mind and] all other fruits, [there is no doubt about it]दृष्ट्वाDrssttvaaSeeing [Ravana in front] · Having seen (Your Angry Dreadful Frown) · Seeing Herतत्रTatraThere - verse 9राधाया मे प्रियतममिदं मत्प्रियैवं ब्रवीतित्वं किं मौनं कलयसि सखे मानिनीमत्प्रियेव।इत्याद्येव प्रवदति सखि त्वत्प्रियो निर्जने मा-मित्थंवादैररमदयं त्वत्प्रियामुत्पलाक्षीम् ॥9॥rādhāyā mē priyatamamidaṃ matpriyaivaṃ bravītitvaṃ kiṃ maunaṃ kalayasi sakhē māninīmatpriyēva।ityādyēva pravadati sakhi tvatpriyō nirjanē mā-mitthaṃvādairaramadayaṃ tvatpriyāmutpalākṣīm ॥9॥meaning
A friend of mine says: 'This one of mine who is most dear to Radha says this — why are you silent, O friend? Do not delay.'
word by wordमेMeTo me, of me · To me · Relates to Me · My · Please bestow Your Auspicious Blessings [on me] · (Please Make) my (undertakings Free of Obstacles) · Mine · of me, to meत्वTvaThouमौनंMaunamSilenceसखिSakhiFemale CompanionमाMaaTo Sound, Bellow, RoarराधाRaadhaaSrimati Radharaniत्वंTvamYou · You (are that Inconceivable great Penance for the cause of Liberation)किम्KimWhatसखSakhaFriendसखीSakhiiFemale friend or companion - verse 10एष्यामि द्रागनुपगमनं केवलं कार्यभारा-द्विश्लेषेऽपि स्मरणदृढतासम्भवान्मास्तु खेदः ।ब्रह्मानन्दे मिलति नचिरात् सङ्गमो वा वियोग-स्तुल्यो वः स्यादिति तव गिरा सोऽकरोन्निर्व्यथास्ताः ॥10॥ēṣyāmi drāganupagamanaṃ kēvalaṃ kāryabhārā-dviślēṣē'pi smaraṇadṛḍhatāsambhavānmāstu khēdaḥ ।brahmānandē milati nachirāt saṅgamō vā viyōga-stulyō vaḥ syāditi tava girā sō'karōnnirvyathāstāḥ ॥10॥meaning
I shall come soon — a brief delay is only due to the weight of duty — even in separation, the firmness of my memory of you is possible...
word by wordकेवलंKevalamAlone, Only · Absolute, Alone, Only, Sole · Who is the One [without a second]खेदKhedaAffliction, DistressवाVaaOr · Just · Nevertheless · As, Like · Or, IndeedतवTavaYour · You · Of YouगिराGiraaBy SpeechगिरGiraSpeech, Voice - verse 11एवं भक्ति सकलभुवने नेक्षिता न श्रुता वाकिं शास्त्रौघैः किमिह तपसा गोपिकाभ्यो नमोऽस्तु ।इत्यानन्दाकुलमुपगतं गोकुलादुद्धवं तंदृष्ट्वा हृष्टो गुरुपुरपते पाहि मामामयौघात् ॥11॥ēvaṃ bhakti sakalabhuvanē nēkṣitā na śrutā vākiṃ śāstraughaiḥ kimiha tapasā gōpikābhyō namō'stu ।ityānandākulamupagataṃ gōkulāduddhavaṃ taṃdṛṣṭvā hṛṣṭō gurupurapatē pāhi māmāmayaughāt ॥11॥meaning
Thus the devotion to you unseen or unheard anywhere in all the worlds — what is the use of the floods of scripture? What is tapas here? The gopis have all this.
word by wordएवंEvamThus · Thus, In this way · In this way · Indeed · In this mannerभक्तिBhaktiDevotionनNaNot · Us, Our · [There are] no [Mantras or Medicine available, even a trace which can accomplish Uccatana etc.] · Us, of us, to us · The letter Nna · Not, Us · Not, No, Nor, NeitherवाVaaOr · Just · Nevertheless · As, Like · Or, IndeedतपसाTapasaa[Who is blazing with] Tapasनमोऽस्तुNamo-AstuReverential Salutations · Salutations · Reverential Salutations [to You] · Salutations Be · Salutations Be [to You]तTaThatदृष्ट्वाDrssttvaaSeeing [Ravana in front] · Having seen (Your Angry Dreadful Frown) · Seeing HerपाहिPaahiProtect · Please Protect · You Please Protect (the People always) · Please Protect Meश्रुतShrutaHeard, Listened toकिम्KimWhatतंTamHim · To You · That · Then
Primary text from vignanam.org