Narayaniyam Dashaka 75
Misc
tap any word for its meaning
- verse 1प्रातः सन्त्रस्तभोजक्षितिपतिवचसा प्रस्तुते मल्लतूर्येसङ्घे राज्ञां च मञ्चानभिययुषि गते नन्दगोपेऽपि हर्म्यम् ।कंसे सौधाधिरूढे त्वमपि सहबलः सानुगश्चारुवेषोरङ्गद्वारं गतोऽभूः कुपितकुवलयापीडनागावलीढम् ॥1॥prātaḥ santrastabhōjakṣitipativachasā prastutē mallatūryēsaṅghē rājñāṃ cha mañchānabhiyayuṣi gatē nandagōpē'pi harmyam ।kaṃsē saudhādhirūḍhē tvamapi sahabalaḥ sānugaśchāruvēṣōraṅgadvāraṃ gatō'bhūḥ kupitakuvalayāpīḍanāgāvalīḍham ॥1॥meaning
In the morning, terrified by the king's command, when the drum of the wrestling match was struck and the assembly of kings gathered on the seats and Nanda too had gone to the palace —
- verse 2पापिष्ठापेहि मार्गाद्द्रुतमिति वचसा निष्ठुरक्रुद्धबुद्धे-रम्बष्ठस्य प्रणोदादधिकजवजुषा हस्तिना गृह्यमाणः ।केलीमुक्तोऽथ गोपीकुचकलशचिरस्पर्धिनं कुम्भमस्यव्याहत्यालीयथास्त्वं चरणभुवि पुनर्निर्गतो वल्गुहासी ॥2॥pāpiṣṭhāpēhi mārgāddrutamiti vachasā niṣṭhurakruddhabuddhē-rambaṣṭhasya praṇōdādadhikajavajuṣā hastinā gṛhyamāṇaḥ ।kēlīmuktō'tha gōpīkuchakalaśachiraspardhinaṃ kumbhamasyavyāhatyālīyathāstvaṃ charaṇabhuvi punarnirgatō valguhāsī ॥2॥meaning
By the command of the wicked Ambastha, an elephant driven by an angry mahout of great speed seized you — but playfully —
- verse 3हस्तप्राप्योऽप्यगम्यो झटिति मुनिजनस्येव धावन् गजेन्द्रंक्रीडन्नापात्य भूमौ पुनरभिपततस्तस्य दन्तं सजीवम् ।मूलादुन्मूल्य तन्मूलगमहितमहामौक्तिकान्यात्ममित्रेप्रादास्त्वं हारमेभिर्ललितविरचितं राधिकायै दिशेति ॥3॥hastaprāpyō'pyagamyō jhaṭiti munijanasyēva dhāvan gajēndraṃkrīḍannāpātya bhūmau punarabhipatatastasya dantaṃ sajīvam ।mūlādunmūlya tanmūlagamahitamahāmauktikānyātmamitrēprādāstvaṃ hāramēbhirlalitavirachitaṃ rādhikāyai diśēti ॥3॥meaning
Although catchable by hand, you ran ahead and to the side — like wisdom fleeing the company of the unwise — toying with the elephant and casting it to the ground, and as it attacked again, seized its tusk while still alive —
- verse 4गृह्णानं दन्तमंसे युतमथ हलिना रङ्गमङ्गाविशन्तंत्वां मङ्गल्याङ्गभङ्गीरभसहृतमनोलोचना वीक्ष्य लोकाः ।हंहो धन्यो हि नन्दो नहि नहि पशुपालाङ्गना नो यशोदानो नो धन्येक्षणाः स्मस्त्रिजगति वयमेवेति सर्वे शशंसुः ॥4॥gṛhṇānaṃ dantamaṃsē yutamatha halinā raṅgamaṅgāviśantaṃtvāṃ maṅgalyāṅgabhaṅgīrabhasahṛtamanōlōchanā vīkṣya lōkāḥ ।haṃhō dhanyō hi nandō nahi nahi paśupālāṅganā nō yaśōdānō nō dhanyēkṣaṇāḥ smastrijagati vayamēvēti sarvē śaśaṃsuḥ ॥4॥meaning
As you entered the arena holding the tusk with flesh attached, and Balarama entered too — the people, men and women, with minds and eyes captivated by your strikingly beautiful form —
- verse 5पूर्णं ब्रह्मैव साक्षान्निरवधि परमानन्दसान्द्रप्रकाशंगोपेशु त्वं व्यलासीर्न खलु बहुजनैस्तावदावेदितोऽभूः ।दृष्ट्वाऽथ त्वां तदेदम्प्रथममुपगते पुण्यकाले जनौघाःपूर्णानन्दा विपापाः सरसमभिजगुस्त्वत्कृतानि स्मृतानि ॥5॥pūrṇaṃ brahmaiva sākṣānniravadhi paramānandasāndraprakāśaṃgōpēśu tvaṃ vyalāsīrna khalu bahujanaistāvadāvēditō'bhūḥ ।dṛṣṭvā'tha tvāṃ tadēdamprathamamupagatē puṇyakālē janaughāḥpūrṇānandā vipāpāḥ sarasamabhijagustvatkṛtāni smṛtāni ॥5॥meaning
You, pure Brahman itself, manifest fully, infinite, limitless, supremely blissful light — sported among the cowherds and were not widely recognized for what you truly were.
- verse 6चाणूरो मल्लवीरस्तदनु नृपगिरा मुष्टिको मुष्टिशालीत्वां रामं चाभिपेदे झटझटिति मिथो मुष्टिपातातिरूक्षम् ।उत्पातापातनाकर्षणविविधरणान्यासतां तत्र चित्रंमृत्योः प्रागेव मल्लप्रभुरगमदयं भूरिशो बन्धमोक्षान् ॥6॥chāṇūrō mallavīrastadanu nṛpagirā muṣṭikō muṣṭiśālītvāṃ rāmaṃ chābhipēdē jhaṭajhaṭiti mithō muṣṭipātātirūkṣam ।utpātāpātanākarṣaṇavividharaṇānyāsatāṃ tatra chitraṃmṛtyōḥ prāgēva mallaprabhuragamadayaṃ bhūriśō bandhamōkṣān ॥6॥meaning
Then the champion wrestler Chanura, and next by the king's command the fist-fighter Mushtika, attacked you and Rama simultaneously — blows raining thick and fast.
- verse 7हा धिक् कष्टं कुमारौ सुललितवपुषौ मल्लवीरौ कठोरौन द्रक्ष्यामो व्रजामस्त्वरितमिति जने भाषमाणे तदानीम् ।चाणूरं तं करोद्भ्रामणविगलदसुं पोथयामासिथोर्व्यांपिष्टोऽभून्मुष्टिकोऽपि द्रुतमथ हलिना नष्टशिष्टैर्दधावे ॥7॥hā dhik kaṣṭaṃ kumārau sulalitavapuṣau mallavīrau kaṭhōrauna drakṣyāmō vrajāmastvaritamiti janē bhāṣamāṇē tadānīm ।chāṇūraṃ taṃ karōdbhrāmaṇavigaladasuṃ pōthayāmāsithōrvyāṃpiṣṭō'bhūnmuṣṭikō'pi drutamatha halinā naṣṭaśiṣṭairdadhāvē ॥7॥meaning
Alas, what a shame — the young boys with their tender bodies facing fierce veteran wrestlers — let us not watch this, people said and began to leave.
- verse 8कंस संवार्य तूर्यं खलमतिरविदन् कार्यमार्यान् पितृंस्ता-नाहन्तुं व्याप्तमूर्तेस्तव च समशिषद्दूरमुत्सारणाय ।रुष्टो दुष्टोक्तिभिस्त्वं गरुड इव गिरिं मञ्चमञ्चन्नुदञ्चत्-खड्गव्यावल्गदुस्सङ्ग्रहमपि च हठात् प्राग्रहीरौग्रसेनिम् ॥8॥kaṃsa saṃvārya tūryaṃ khalamatiravidan kāryamāryān pitṛṃstā-nāhantuṃ vyāptamūrtēstava cha samaśiṣaddūramutsāraṇāya ।ruṣṭō duṣṭōktibhistvaṃ garuḍa iva giriṃ mañchamañchannudañchat-khaḍgavyāvalgadussaṅgrahamapi cha haṭhāt prāgrahīraugrasēnim ॥8॥meaning
Kamsa silenced the drums; having understood the situation, the cruel-minded one ordered the nobles and your foster-parents to be killed, and issued commands for your exile.
- verse 9सद्यो निष्पिष्टसन्धिं भुवि नरपतिमापात्य तस्योपरिष्टा-त्त्वय्यापात्ये तदैव त्वदुपरि पतिता नाकिनां पुष्पवृष्टिः ।किं किं ब्रूमस्तदानीं सततमपि भिया त्वद्गतात्मा स भेजेसायुज्यं त्वद्वधोत्था परम परमियं वासना कालनेमेः ॥9॥sadyō niṣpiṣṭasandhiṃ bhuvi narapatimāpātya tasyōpariṣṭā-ttvayyāpātyē tadaiva tvadupari patitā nākināṃ puṣpavṛṣṭiḥ ।kiṃ kiṃ brūmastadānīṃ satatamapi bhiyā tvadgatātmā sa bhējēsāyujyaṃ tvadvadhōtthā parama paramiyaṃ vāsanā kālanēmēḥ ॥9॥meaning
Instantly breaking Chanura's joints and hurling him to the ground, you leapt on top of him; the moment you did, the gods above showered flowers.
- verse 10तद्भ्रातृनष्ट पिष्ट्वा द्रुतमथ पितरौ सन्नमन्नुग्रसेनंकृत्वा राजानमुच्चैर्यदुकुलमखिलं मोदयन् कामदानैः ।भक्तानामुत्तमं चोद्धवममरगुरोराप्तनीतिं सखायंलब्ध्वा तुष्टो नगर्यां पवनपुरपते रुन्धि मे सर्वरोगान् ॥10॥tadbhrātṛnaṣṭa piṣṭvā drutamatha pitarau sannamannugrasēnaṃkṛtvā rājānamuchchairyadukulamakhilaṃ mōdayan kāmadānaiḥ ।bhaktānāmuttamaṃ chōddhavamamaragurōrāptanītiṃ sakhāyaṃlabdhvā tuṣṭō nagaryāṃ pavanapurapatē rundhi mē sarvarōgān ॥10॥meaning
Quickly grinding his brother to pulp as well, honoring your parents, making Ugrasena king, and delighting the entire Yadu clan with gifts —
Primary text from vignanam.org