Narayaniyam Dashaka 75

Misc

tap any word for its meaning

  • verse 1
    प्रातः सन्त्रस्तभोजक्षितिपतिवचसा प्रस्तुते मल्लतूर्येसङ्घे राज्ञां मञ्चानभिययुषि गते नन्दगोपेऽपि हर्म्यम्कंसे सौधाधिरूढे त्वमपि सहबलः सानुगश्चारुवेषोरङ्गद्वारं गतोऽभूः कुपितकुवलयापीडनागावलीढम्1

    prātaḥ santrastabhōjakṣitipativachasā prastutē mallatūryēsaṅghē rājñāṃ cha mañchānabhiyayuṣi gatē nandagōpē'pi harmyamkaṃsē saudhādhirūḍhē tvamapi sahabalaḥ sānugaśchāruvēṣōraṅgadvāraṃ gatō'bhūḥ kupitakuvalayāpīḍanāgāvalīḍham1
    meaning

    In the morning, terrified by the king's command, when the drum of the wrestling match was struck and the assembly of kings gathered on the seats and Nanda too had gone to the palace —

  • verse 2
    पापिष्ठापेहि मार्गाद्द्रुतमिति वचसा निष्ठुरक्रुद्धबुद्धे-रम्बष्ठस्य प्रणोदादधिकजवजुषा हस्तिना गृह्यमाणःकेलीमुक्तोऽथ गोपीकुचकलशचिरस्पर्धिनं कुम्भमस्यव्याहत्यालीयथास्त्वं चरणभुवि पुनर्निर्गतो वल्गुहासी2

    pāpiṣṭhāpēhi mārgāddrutamiti vachasā niṣṭhurakruddhabuddhē-rambaṣṭhasya praṇōdādadhikajavajuṣā hastinā gṛhyamāṇaḥkēlīmuktō'tha gōpīkuchakalaśachiraspardhinaṃ kumbhamasyavyāhatyālīyathāstvaṃ charaṇabhuvi punarnirgatō valguhāsī2
    meaning

    By the command of the wicked Ambastha, an elephant driven by an angry mahout of great speed seized you — but playfully —

  • verse 3
    हस्तप्राप्योऽप्यगम्यो झटिति मुनिजनस्येव धावन् गजेन्द्रंक्रीडन्नापात्य भूमौ पुनरभिपततस्तस्य दन्तं सजीवम्मूलादुन्मूल्य तन्मूलगमहितमहामौक्तिकान्यात्ममित्रेप्रादास्त्वं हारमेभिर्ललितविरचितं राधिकायै दिशेति3

    hastaprāpyō'pyagamyō jhaṭiti munijanasyēva dhāvan gajēndraṃkrīḍannāpātya bhūmau punarabhipatatastasya dantaṃ sajīvammūlādunmūlya tanmūlagamahitamahāmauktikānyātmamitrēprādāstvaṃ hāramēbhirlalitavirachitaṃ rādhikāyai diśēti3
    meaning

    Although catchable by hand, you ran ahead and to the side — like wisdom fleeing the company of the unwise — toying with the elephant and casting it to the ground, and as it attacked again, seized its tusk while still alive —

  • verse 4
    गृह्णानं दन्तमंसे युतमथ हलिना रङ्गमङ्गाविशन्तंत्वां मङ्गल्याङ्गभङ्गीरभसहृतमनोलोचना वीक्ष्य लोकाःहंहो धन्यो हि नन्दो नहि नहि पशुपालाङ्गना नो यशोदानो नो धन्येक्षणाः स्मस्त्रिजगति वयमेवेति सर्वे शशंसुः4

    gṛhṇānaṃ dantamaṃsē yutamatha halinā raṅgamaṅgāviśantaṃtvāṃ maṅgalyāṅgabhaṅgīrabhasahṛtamanōlōchanā vīkṣya lōkāḥhaṃhō dhanyō hi nandō nahi nahi paśupālāṅganā yaśōdā dhanyēkṣaṇāḥ smastrijagati vayamēvēti sarvē śaśaṃsuḥ4
    meaning

    As you entered the arena holding the tusk with flesh attached, and Balarama entered too — the people, men and women, with minds and eyes captivated by your strikingly beautiful form —

  • verse 5
    पूर्णं ब्रह्मैव साक्षान्निरवधि परमानन्दसान्द्रप्रकाशंगोपेशु त्वं व्यलासीर्न खलु बहुजनैस्तावदावेदितोऽभूःदृष्ट्वाऽथ त्वां तदेदम्प्रथममुपगते पुण्यकाले जनौघाःपूर्णानन्दा विपापाः सरसमभिजगुस्त्वत्कृतानि स्मृतानि5

    pūrṇaṃ brahmaiva sākṣānniravadhi paramānandasāndraprakāśaṃgōpēśu tvaṃ vyalāsīrna khalu bahujanaistāvadāvēditō'bhūḥdṛṣṭvā'tha tvāṃ tadēdamprathamamupagatē puṇyakālē janaughāḥpūrṇānandā vipāpāḥ sarasamabhijagustvatkṛtāni smṛtāni5
    meaning

    You, pure Brahman itself, manifest fully, infinite, limitless, supremely blissful light — sported among the cowherds and were not widely recognized for what you truly were.

  • verse 6
    चाणूरो मल्लवीरस्तदनु नृपगिरा मुष्टिको मुष्टिशालीत्वां रामं चाभिपेदे झटझटिति मिथो मुष्टिपातातिरूक्षम्उत्पातापातनाकर्षणविविधरणान्यासतां तत्र चित्रंमृत्योः प्रागेव मल्लप्रभुरगमदयं भूरिशो बन्धमोक्षान्6

    chāṇūrō mallavīrastadanu nṛpagirā muṣṭikō muṣṭiśālītvāṃ rāmaṃ chābhipēdē jhaṭajhaṭiti mithō muṣṭipātātirūkṣamutpātāpātanākarṣaṇavividharaṇānyāsatāṃ tatra chitraṃmṛtyōḥ prāgēva mallaprabhuragamadayaṃ bhūriśō bandhamōkṣān6
    meaning

    Then the champion wrestler Chanura, and next by the king's command the fist-fighter Mushtika, attacked you and Rama simultaneously — blows raining thick and fast.

  • verse 7
    हा धिक् कष्टं कुमारौ सुललितवपुषौ मल्लवीरौ कठोरौ द्रक्ष्यामो व्रजामस्त्वरितमिति जने भाषमाणे तदानीम्चाणूरं तं करोद्भ्रामणविगलदसुं पोथयामासिथोर्व्यांपिष्टोऽभून्मुष्टिकोऽपि द्रुतमथ हलिना नष्टशिष्टैर्दधावे7

    dhik kaṣṭaṃ kumārau sulalitavapuṣau mallavīrau kaṭhōrauna drakṣyāmō vrajāmastvaritamiti janē bhāṣamāṇē tadānīmchāṇūraṃ taṃ karōdbhrāmaṇavigaladasuṃ pōthayāmāsithōrvyāṃpiṣṭō'bhūnmuṣṭikō'pi drutamatha halinā naṣṭaśiṣṭairdadhāvē7
    meaning

    Alas, what a shame — the young boys with their tender bodies facing fierce veteran wrestlers — let us not watch this, people said and began to leave.

  • verse 8
    कंस संवार्य तूर्यं खलमतिरविदन् कार्यमार्यान् पितृंस्ता-नाहन्तुं व्याप्तमूर्तेस्तव समशिषद्दूरमुत्सारणायरुष्टो दुष्टोक्तिभिस्त्वं गरुड इव गिरिं मञ्चमञ्चन्नुदञ्चत्-खड्गव्यावल्गदुस्सङ्ग्रहमपि हठात् प्राग्रहीरौग्रसेनिम्8

    kaṃsa saṃvārya tūryaṃ khalamatiravidan kāryamāryān pitṛṃstā-nāhantuṃ vyāptamūrtēstava cha samaśiṣaddūramutsāraṇāyaruṣṭō duṣṭōktibhistvaṃ garuḍa iva giriṃ mañchamañchannudañchat-khaḍgavyāvalgadussaṅgrahamapi cha haṭhāt prāgrahīraugrasēnim8
    meaning

    Kamsa silenced the drums; having understood the situation, the cruel-minded one ordered the nobles and your foster-parents to be killed, and issued commands for your exile.

  • verse 9
    सद्यो निष्पिष्टसन्धिं भुवि नरपतिमापात्य तस्योपरिष्टा-त्त्वय्यापात्ये तदैव त्वदुपरि पतिता नाकिनां पुष्पवृष्टिःकिं किं ब्रूमस्तदानीं सततमपि भिया त्वद्गतात्मा भेजेसायुज्यं त्वद्वधोत्था परम परमियं वासना कालनेमेः9

    sadyō niṣpiṣṭasandhiṃ bhuvi narapatimāpātya tasyōpariṣṭā-ttvayyāpātyē tadaiva tvadupari patitā nākināṃ puṣpavṛṣṭiḥkiṃ kiṃ brūmastadānīṃ satatamapi bhiyā tvadgatātmā sa bhējēsāyujyaṃ tvadvadhōtthā parama paramiyaṃ vāsanā kālanēmēḥ9
    meaning

    Instantly breaking Chanura's joints and hurling him to the ground, you leapt on top of him; the moment you did, the gods above showered flowers.

  • verse 10
    तद्भ्रातृनष्ट पिष्ट्वा द्रुतमथ पितरौ सन्नमन्नुग्रसेनंकृत्वा राजानमुच्चैर्यदुकुलमखिलं मोदयन् कामदानैःभक्तानामुत्तमं चोद्धवममरगुरोराप्तनीतिं सखायंलब्ध्वा तुष्टो नगर्यां पवनपुरपते रुन्धि मे सर्वरोगान्10

    tadbhrātṛnaṣṭa piṣṭvā drutamatha pitarau sannamannugrasēnaṃkṛtvā rājānamuchchairyadukulamakhilaṃ mōdayan kāmadānaiḥbhaktānāmuttamaṃ chōddhavamamaragurōrāptanītiṃ sakhāyaṃlabdhvā tuṣṭō nagaryāṃ pavanapurapatē rundhi sarvarōgān10
    meaning

    Quickly grinding his brother to pulp as well, honoring your parents, making Ugrasena king, and delighting the entire Yadu clan with gifts —

Primary text from vignanam.org