KYTS 5.6 Hirnyavarnaah Suchayah

Krishna

◆

tap any word for its meaning

verse 1
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-म्पञ्चमकाण्डे षष्ठः प्रश्नः - उपानुवाक्याभिधानं
kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya saṃhitāyā-mpañchamakāṇḍē ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ - upānuvākyābhidhānaṃ
meaning
English translation not yet available for this verse — tap any Sanskrit or transliteration word for its meaning.
verse 2
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
ō-nnamaḥ paramātmanē, śrī mahāgaṇapatayē namaḥ,śrī gurubhyō namaḥ । ha̠ri̠ḥ ōm ॥
meaning
English translation not yet available for this verse — tap any Sanskrit or transliteration word for its meaning.
verse 3
हिर॑ण्यवर्णा॒-श्शुच॑यः पाव॒का यासु॑ जा॒तः क॒श्यपो॒ यास्विन्द्रः॑ । अ॒ग्निं-याँ गर्भ॑-न्दधि॒रे विरू॑पा॒स्ता न॒ आप॒-श्शग्ग् स्यो॒ना भ॑वन्तु ॥ यासा॒ग्ं॒ राजा॒ वरु॑णो॒ याति॒ मद्ध्ये॑ सत्यानृ॒ते अ॑व॒पश्य॒न् जना॑नाम् । म॒धु॒श्चुत॒-श्शुच॑यो॒ याः पा॑व॒कास्ता न॒ आप॒-श्शग्ग् स्यो॒ना भ॑वन्तु ॥ यासा᳚-न्दे॒वा दि॒वि कृ॒ण्वन्ति॑ भ॒क्षं-याँ अ॒न्तरि॑क्षे बहु॒धा भव॑न्ति । याः पृ॑थि॒वी-म्पय॑सो॒न्दन्ति॑ - [ ] 1
hira̍ṇyavarṇā̠-śśucha̍yaḥ pāva̠kā yāsu̍ jā̠taḥ ka̠śyapō̠ yāsvindra̍ḥ । a̠gniṃ yā garbha̍-ndadhi̠rē virū̍pā̠stā na̠ āpa̠-śśagg syō̠nā bha̍vantu ॥ yāsā̠gṃ̠ rājā̠ varu̍ṇō̠ yāti̠ maddhyē̍ satyānṛ̠tē a̍va̠paśya̠n janā̍nām । ma̠dhu̠śchuta̠-śśucha̍yō̠ yāḥ pā̍va̠kāstā na̠ āpa̠-śśagg syō̠nā bha̍vantu ॥ yāsā̎-ndē̠vā di̠vi kṛ̠ṇvanti̍ bha̠kṣaṃ yā a̠ntari̍kṣē bahu̠dhā bhava̍nti । yāḥ pṛ̍thi̠vī-mpaya̍sō̠ndanti̍ - [ ] 1
meaning
The golden-hued, pure, purifying waters — in whom Kashyapa was born, in whom Indra — may Agni grant me excellent offspring, vigour, and nourishment.
verse 4
शु॒क्रास्ता न॒ आप॒-श्शग्ग् स्यो॒ना भ॑वन्तु ॥ शि॒वेन॑ मा॒ चक्षु॑षा पश्यता-ऽऽप-श्शि॒वया॑ त॒नुवोप॑ स्पृशत॒ त्वच॑-म्मे । सर्वाग्ं॑ अ॒ग्नीग्ं र॑फ्सु॒षदो॑ हुवे वो॒ मयि॒ वर्चो॒ बल॒मोजो॒ नि ध॑त्त ॥ यद॒द-स्स॑-म्प्रय॒तीरहा॒ वन॑दताह॒ते । तस्मा॒दा न॒द्यो॑ नाम॑ स्थ॒ ता वो॒ नामा॑नि सिन्धवः ॥ य-त्प्रेषि॑ता॒ वरु॑णेन॒ ता-श्शीभग्ं॑ स॒मव॑ल्गत । 2
śu̠krāstā na̠ āpa̠-śśagg syō̠nā bha̍vantu ॥ śi̠vēna̍ mā̠ chakṣu̍ṣā paśyatā-''pa-śśi̠vayā̍ ta̠nuvōpa̍ spṛśata̠ tvacha̍-mmē । sarvāgṃ̍ a̠gnīgṃ ra̍phsu̠ṣadō̍ huvē vō̠ mayi̠ varchō̠ bala̠mōjō̠ ni dha̍tta ॥ yada̠da-ssa̍-mpraya̠tīrahā̠ vana̍datāha̠tē । tasmā̠dā na̠dyō̍ nāma̍ stha̠ tā vō̠ nāmā̍ni sindhavaḥ ॥ ya-tprēṣi̍tā̠ varu̍ṇēna̠ tā-śśībhagṃ̍ sa̠mava̍lgata । 2
meaning
May these pure, auspicious waters be pleasant to us; may they look upon us with an auspicious eye and grant us welfare.
verse 5
तदा᳚प्नो॒-दिन्द्रो॑ वो य॒ती-स्तस्मा॒-दापो॒ अनु॑ स्थन ॥ अ॒प॒का॒मग्ग् स्यन्द॑माना॒ अवी॑वरत वो॒ हिक᳚म् । इन्द्रो॑ व॒-श्शक्ति॑भि र्देवी॒-स्तस्मा॒-द्वार्णाम॑ वो हि॒तम् ॥ एको॑ दे॒वो अप्य॑तिष्ठ॒-थ्स्यन्द॑माना यथा व॒शम् । उदा॑निषु-र्म॒हीरिति॒ तस्मा॑-दुद॒क-मु॑च्यते ॥ आपो॑ भ॒द्रा घृ॒तमिदाप॑ आसुर॒ग्नी-षोमौ॑ बिभ्र॒त्याप॒ इ-त्ताः । ती॒व्रो रसो॑ मधु॒पृचा॑- [मधु॒पृचा᳚म्, अ॒र॒ङ्ग॒म आ मा᳚] 3
tadā̎pnō̠-dindrō̍ vō ya̠tī-stasmā̠-dāpō̠ anu̍ sthana ॥ a̠pa̠kā̠magg syanda̍mānā̠ avī̍varata vō̠ hika̎m । indrō̍ va̠-śśakti̍bhi rdēvī̠-stasmā̠-dvārṇāma̍ vō hi̠tam ॥ ēkō̍ dē̠vō apya̍tiṣṭha̠-thsyanda̍mānā yathā va̠śam । udā̍niṣu-rma̠hīriti̠ tasmā̍-duda̠ka-mu̍chyatē ॥ āpō̍ bha̠drā ghṛ̠tamidāpa̍ āsura̠gnī-ṣōmau̍ bibhra̠tyāpa̠ i-ttāḥ । tī̠vrō rasō̍ madhu̠pṛchā̍- [madhu̠pṛchā̎m, a̠ra̠ṅga̠ma ā mā̎] 3
meaning
Indra attained them through truth — therefore the waters follow him; they flow the downward-flowing waters.
verse 6
-मरङ्ग॒म आ मा᳚ प्रा॒णेन॑ स॒ह वर्च॑सा गन्न् ॥ आदि-त्प॑श्याम्यु॒त वा॑ शृणो॒म्या मा॒ घोषो॑ गच्छति॒ वान्न॑ आसाम् । मन्ये॑ भेजा॒नो अ॒मृत॑स्य॒ तर्हि॒ हिर॑ण्यवर्णा॒ अतृ॑पं-यँ॒दा वः॑ ॥ आपो॒ हि ष्ठा म॑यो॒ भुव॒स्ता न॑ ऊ॒र्जे द॑धातन । म॒हे रणा॑य॒ चक्ष॑से ॥ यो वः॑ शि॒वत॑मो॒ रस॒स्तस्य॑ भाजयते॒ह नः॑ । उ॒श॒तीरि॑व मा॒तरः॑ ॥ तस्मा॒ अर॑-ङ्गमाम वो॒ यस्य॒ क्षया॑य॒ जिन्व॑थ । आपो॑ ज॒नय॑था च नः ॥ दि॒वि श्र॑य स्वा॒न्तरि॑क्षे यतस्व पृथि॒व्या स-म्भ॑व ब्रह्मवर्च॒-सम॑सि ब्रह्मवर्च॒साय॑ त्वा ॥ 4(उ॒दन्ति॑ - स॒मव॑ल्गत - मधु॒पृचां᳚ - मा॒तरो॒ - द्वाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 1)
-maraṅga̠ma ā mā̎ prā̠ṇēna̍ sa̠ha varcha̍sā gann ॥ ādi-tpa̍śyāmyu̠ta vā̍ śṛṇō̠myā mā̠ ghōṣō̍ gachChati̠ vānna̍ āsām । manyē̍ bhējā̠nō a̠mṛta̍sya̠ tarhi̠ hira̍ṇyavarṇā̠ atṛ̍paṃ ya̠dā va̍ḥ ॥ āpō̠ hi ṣṭhā ma̍yō̠ bhuva̠stā na̍ ū̠rjē da̍dhātana । ma̠hē raṇā̍ya̠ chakṣa̍sē ॥ yō va̍-śśi̠vata̍mō̠ rasa̠stasya̍ bhājayatē̠ha na̍ḥ । u̠śa̠tīri̍va mā̠tara̍ḥ ॥ tasmā̠ ara̍-ṅgamāma vō̠ yasya̠ kṣayā̍ya̠ jinva̍tha । āpō̍ ja̠naya̍thā cha naḥ ॥ di̠vi śra̍ya svā̠ntari̍kṣē yatasva pṛthi̠vyā sa-mbha̍va brahmavarcha̠-sama̍si brahmavarcha̠sāya̍ tvā ॥ 4(u̠danti̍ - sa̠mava̍lgata - madhu̠pṛchā̎m - mā̠tarō̠ - dvāvigṃ̍śatiścha) (a. 1)
meaning
I see from afar and hear — the pure waters come to me along with splendour.
verse 7
अ॒पा-ङ्ग्रहा᳚-न्गृह्णात्ये॒तद्वाव रा॑ज॒सूयं॒-यँदे॒ते ग्रहा᳚-स्स॒वो᳚ ऽग्निर्व॑रुणस॒वो रा॑ज॒सूय॑-मग्निस॒व-श्चित्य॒स्ताभ्या॑-मे॒व सू॑य॒ते-ऽथो॑ उ॒भावे॒व लो॒काव॒भि ज॑यति॒ यश्च॑ राज॒सूये॑नेजा॒नस्य॒ यश्चा᳚-ऽग्नि॒चित॒ आपो॑ भव॒न्त्यापो॒ वा अ॒ग्नेर्भ्रातृ॑व्या॒ यद॒पो᳚ ऽग्नेर॒धस्ता॑दुप॒ दधा॑ति॒ भ्रातृ॑व्याभिभूत्यै॒ भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवत्य॒मृतं॒- [भ्रातृ॑व्यो भवत्य॒मृत᳚म्, वा आप॒स्तस्मा॑-] 5
a̠pā-ṅgrahā̎-ngṛhṇātyē̠tadvāva rā̍ja̠sūya̠ṃ yadē̠tē grahā̎-ssa̠vō̎ 'gnirva̍ruṇasa̠vō rā̍ja̠sūya̍-magnisa̠va-śchitya̠stābhyā̍-mē̠va sū̍ya̠tē-'thō̍ u̠bhāvē̠va lō̠kāva̠bhi ja̍yati̠ yaścha̍ rāja̠sūyē̍nējā̠nasya̠ yaśchā̎-'gni̠chita̠ āpō̍ bhava̠ntyāpō̠ vā a̠gnērbhrātṛ̍vyā̠ yada̠pō̎ 'gnēra̠dhastā̍dupa̠ dadhā̍ti̠ bhrātṛ̍vyābhibhūtyai̠ bhava̍tyā̠tmanā̠ parā̎-'sya̠ bhrātṛ̍vyō bhavatya̠mṛta̠ṃ- [bhrātṛ̍vyō bhavatya̠mṛta̎m, vā āpa̠stasmā̍-] 5
meaning
He grasps the waters' ladle-cups — this is the rajasuya sacrifice by which these cups of Agni, Varuna, and others are grasped; thereby the sacrificer attains the sun.
verse 8
-ँवा आप॒स्तस्मा॑-द॒द्भिरव॑तान्त-म॒भि षि॑ञ्चन्ति॒ ना-ऽऽर्ति॒मार्च्छ॑ति॒ सर्व॒मायु॑रेति॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ य उ॑ चैना ए॒वं-वेँदान्नं॒-वाँ आपः॑ प॒शव॒ आपो-ऽन्न॑-म्प॒शवो᳚-ऽन्ना॒दः प॑शु॒मा-न्भ॑वति॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ य उ॑ चैना ए॒वं-वेँद॒ द्वाद॑श भवन्ति॒ द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒रेणै॒वास्मा॒ [-स्सं॑वँथ्स॒रेणै॒वास्मा᳚, अन्न॒मव॑ रुन्धे॒] 6
-ँvā āpa̠stasmā̍-da̠dbhirava̍tānta-ma̠bhi ṣi̍ñchanti̠ nā-''rti̠mārchCha̍ti̠ sarva̠māyu̍rēti̠ yasyai̠tā u̍padhī̠yantē̠ ya u̍ chainā ē̠vaṃ vēdānna̠ṃ vā āpa̍ḥ pa̠śava̠ āpō-'nna̍-mpa̠śavō̎-'nnā̠daḥ pa̍śu̠mā-nbha̍vati̠ yasyai̠tā u̍padhī̠yantē̠ ya u̍ chainā ē̠vaṃ vēda̠ dvāda̍śa bhavanti̠ dvāda̍śa̠ māsā̎-ssaṃvathsa̠ra-ssa̍ṃvathsa̠rēṇai̠vāsmā̠ [-ssa̍ṃvathsa̠rēṇai̠vāsmā̎, anna̠mava̍ rundhē̠] 6
meaning
The waters purify; therefore they anoint the consecrated one with water — he suffers no pain; by all the waters his food is obtained.
verse 9
अन्न॒मव॑ रुन्धे॒ पात्रा॑णि भवन्ति॒ पात्रे॒ वा अन्न॑मद्यते॒ सयो᳚न्ये॒वान्न॒मव॑ रुन्ध॒ आ द्वा॑द॒शा-त्पुरु॑षा॒दन्न॑-म॒त्त्यथो॒ पात्रा॒न्न छि॑द्यते॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ य उ॑ चैना ए॒वं-वेँद॑ कु॒म्भाश्च॑ कु॒म्भीश्च॑ मिथु॒नानि॑ भवन्ति मिथु॒नस्य॒ प्रजा᳚त्यै॒ प्र प्र॒जया॑ प॒शुभि॑-र्मिथु॒नै-र्जा॑यते॒ यस्यै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ य उ॑ [य उ॑, चै॒ना॒ ए॒वं-वेँद॒] 7
anna̠mava̍ rundhē̠ pātrā̍ṇi bhavanti̠ pātrē̠ vā anna̍madyatē̠ sayō̎nyē̠vānna̠mava̍ rundha̠ ā dvā̍da̠śā-tpuru̍ṣā̠danna̍-ma̠ttyathō̠ pātrā̠nna Chi̍dyatē̠ yasyai̠tā u̍padhī̠yantē̠ ya u̍ chainā ē̠vaṃ vēda̍ ku̠mbhāścha̍ ku̠mbhīścha̍ mithu̠nāni̍ bhavanti mithu̠nasya̠ prajā̎tyai̠ pra pra̠jayā̍ pa̠śubhi̍-rmithu̠nai-rjā̍yatē̠ yasyai̠tā u̍padhī̠yantē̠ ya u̍ [ya u̍, chai̠nā̠ ē̠vaṃ vēda̠] 7
meaning
Food is won — vessels become full; food is eaten in the vessel; he who knows this wins food.
verse 10
चैना ए॒वं-वेँद॒ शुग्वा अ॒ग्नि-स्सो᳚-ऽद्ध्व॒र्युं-यँज॑मान-म्प्र॒जा-श्शु॒चा-ऽर्प॑यति॒ यद॒प उ॑प॒दधा॑ति॒ शुच॑मे॒वास्य॑ शमयति॒ ना-ऽऽर्ति॒मार्च्छ॑त्यद्ध्व॒र्युर्न यज॑मान॒-श्शाम्य॑न्ति प्र॒जा यत्रै॒ता उ॑पधी॒यन्ते॒ ऽपां-वाँ ए॒तानि॒ हृद॑यानि॒ यदे॒ता आपो॒ यदे॒ता अ॒प उ॑प॒दधा॑ति दि॒व्याभि॑रे॒वैना॒-स्सग्ं सृ॑जति॒ वर्षु॑कः प॒र्जन्यो॑ [प॒र्जन्यः॑, भ॒व॒ति॒ यो वा] 8
chainā ē̠vaṃ vēda̠ śugvā a̠gni-ssō̎-'ddhva̠ryuṃ yaja̍māna-mpra̠jā-śśu̠chā-'rpa̍yati̠ yada̠pa u̍pa̠dadhā̍ti̠ śucha̍mē̠vāsya̍ śamayati̠ nā-''rti̠mārchCha̍tyaddhva̠ryurna yaja̍māna̠-śśāmya̍nti pra̠jā yatrai̠tā u̍padhī̠yantē̠ 'pāṃ vā ē̠tāni̠ hṛda̍yāni̠ yadē̠tā āpō̠ yadē̠tā a̠pa u̍pa̠dadhā̍ti di̠vyābhi̍rē̠vainā̠-ssagṃ sṛ̍jati̠ varṣu̍kaḥ pa̠rjanyō̍ [pa̠rjanya̍ḥ, bha̠va̠ti̠ yō vā] 8
meaning
Even so — the fire of purity, when one who knows this purifies, does not burn the adhvaryu and the sacrificer; he offers everything as if with fire.
verse 11
भवति॒ यो वा ए॒तासा॑मा॒यत॑न॒-ङ्कॢप्तिं॒-वेँदा॒-ऽऽयत॑नवा-न्भवति॒ कल्प॑ते ऽस्मा अनुसी॒तमुप॑ दधात्ये॒तद्वा आ॑सामा॒यत॑नमे॒षा कॢप्ति॒र्य ए॒वं-वेँदा॒-ऽऽयत॑नवा-न्भवति॒ कल्प॑ते-ऽस्मै द्व॒द्वम्म॒न्या उप॑ दधाति॒ चत॑स्रो॒ मद्ध्ये॒ धृत्या॒ अन्नं॒-वाँ इष्ट॑का ए॒त-त्खलु॒ वै सा॒क्षादन्नं॒-यँदे॒ष च॒रुर्यदे॒त-ञ्च॒रुमु॑प॒ दधा॑ति सा॒क्षा- [सा॒क्षात्, ए॒वा-ऽस्मा॒ अन्न॒मव॑ रुन्धे] 9
bhavati̠ yō vā ē̠tāsā̍mā̠yata̍na̠-ṅkLipti̠ṃ vēdā̠-''yata̍navā-nbhavati̠ kalpa̍tē 'smā anusī̠tamupa̍ dadhātyē̠tadvā ā̍sāmā̠yata̍namē̠ṣā kLipti̠rya ē̠vaṃ vēdā̠-''yata̍navā-nbhavati̠ kalpa̍tē-'smai dva̠dvamma̠nyā upa̍ dadhāti̠ chata̍srō̠ maddhyē̠ dhṛtyā̠ anna̠ṃ vā iṣṭa̍kā ē̠ta-tkhalu̠ vai sā̠kṣādanna̠ṃ yadē̠ṣa cha̠ruryadē̠ta-ñcha̠rumu̍pa̠ dadhā̍ti sā̠kṣā- [sā̠kṣāt, ē̠vā-'smā̠ anna̠mava̍ rundhē] 9
meaning
He who knows the ritual arrangement of these waters becomes one who has a proper arrangement and is fitted for all.
verse 12
-दे॒वा-ऽस्मा॒ अन्न॒मव॑ रुन्धे मद्ध्य॒त उप॑ दधाति मद्ध्य॒त ए॒वास्मा॒ अन्न॑-न्दधाति॒ तस्मा᳚-न्मद्ध्य॒तो-ऽन्न॑मद्यते बार्हस्प॒त्यो भ॑वति॒ ब्रह्म॒ वै दे॒वाना॒-म्बृह॒स्पति॒-र्ब्रह्म॑णै॒वास्मा॒ अन्न॒मव॑ रुन्धे ब्रह्मवर्च॒सम॑सि ब्रह्मवर्च॒साय॒ त्वेत्या॑ह तेज॒स्वी ब्र॑ह्मवर्च॒सी भ॑वति॒ यस्यै॒ष उ॑पधी॒यते॒ य उ॑ चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 10 ॥(अ॒मृत॑ - मस्मै - जायते॒ यस्यै॒ता - उ॑पधी॒यन्ते॒ य उ॑ - प॒र्जन्य॑ - उप॒दधा॑ति सा॒क्षाथ् - स॒प्तच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 2)
-dē̠vā-'smā̠ anna̠mava̍ rundhē maddhya̠ta upa̍ dadhāti maddhya̠ta ē̠vāsmā̠ anna̍-ndadhāti̠ tasmā̎-nmaddhya̠tō-'nna̍madyatē bārhaspa̠tyō bha̍vati̠ brahma̠ vai dē̠vānā̠-mbṛha̠spati̠-rbrahma̍ṇai̠vāsmā̠ anna̠mava̍ rundhē brahmavarcha̠sama̍si brahmavarcha̠sāya̠ tvētyā̍ha tēja̠svī bra̍hmavarcha̠sī bha̍vati̠ yasyai̠ṣa u̍padhī̠yatē̠ ya u̍ chainamē̠vaṃ vēda̍ ॥ 10 ॥(a̠mṛta̍ - masmai - jāyatē̠ yasyai̠tā - u̍padhī̠yantē̠ ya u̍ - pa̠rjanya̍ - upa̠dadhā̍ti sā̠kṣāth - sa̠ptacha̍tvārigṃśachcha) (a. 2)
meaning
The gods obtain food for him from the middle — he places it in the middle; thus the gods bestow food from the middle on him.
verse 13
भू॒ते॒ष्ट॒का उप॑ दधा॒त्यत्रा᳚त्र॒ वै मृ॒त्युर्जा॑यते॒ यत्र॑यत्रै॒व मृ॒त्युर्जाय॑ते॒ तत॑ ए॒वैन॒मव॑ यजते॒ तस्मा॑दग्नि॒चि-थ्सर्व॒मायु॑रेति॒ सर्वे॒ ह्य॑स्य मृ॒त्यवो ऽवे᳚ष्टा॒स्तस्मा॑-दग्नि॒चिन्ना-भिच॑रित॒वै प्र॒त्यगे॑न-मभिचा॒र-स्स्तृ॑णुते सू॒यते॒ वा ए॒ष यो᳚-ऽग्नि-ञ्चि॑नु॒ते दे॑वसु॒वामे॒तानि॑ ह॒वीग्ंषि॑ भवन्त्ये॒ताव॑न्तो॒ वै दे॒वानाग्ं॑ स॒वास्त ए॒वा- [स॒वास्त ए॒व, अ॒स्मै॒ स॒वा-न्प्र] 11
bhū̠tē̠ṣṭa̠kā upa̍ dadhā̠tyatrā̎tra̠ vai mṛ̠tyurjā̍yatē̠ yatra̍yatrai̠va mṛ̠tyurjāya̍tē̠ tata̍ ē̠vaina̠mava̍ yajatē̠ tasmā̍dagni̠chi-thsarva̠māyu̍rēti̠ sarvē̠ hya̍sya mṛ̠tyavō 'vē̎ṣṭā̠stasmā̍-dagni̠chinnā-bhicha̍rita̠vai pra̠tyagē̍na-mabhichā̠ra-sstṛ̍ṇutē sū̠yatē̠ vā ē̠ṣa yō̎-'gni-ñchi̍nu̠tē dē̍vasu̠vāmē̠tāni̍ ha̠vīgṃṣi̍ bhavantyē̠tāva̍ntō̠ vai dē̠vānāgṃ̍ sa̠vāsta ē̠vā- [sa̠vāsta ē̠va, a̠smai̠ sa̠vā-npra] 11
meaning
He places the earth-bricks — there indeed death is born wherever death arises.
verse 14
-ऽस्मै॑ स॒वा-न्प्र य॑च्छन्ति॒ त ए॑नग्ं सुवन्ते स॒वो᳚-ऽग्निर्व॑रुणस॒वो रा॑ज॒सूय॑-म्ब्रह्मस॒वश्चित्यो॑ दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒व इत्या॑ह सवि॒तृप्र॑सूत ए॒वैन॒-म्ब्रह्म॑णा दे॒वता॑भिर॒भि षि॑ञ्च॒त्यन्न॑-स्यान्नस्या॒भि षि॑ञ्च॒त्यन्न॑-स्यान्न॒स्या-व॑रुद्ध्यै पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यञ्च॑म॒भि षि॑ञ्चति पु॒रस्ता॒द्धि प्र॑ती॒ची-न॒मन्न॑म॒द्यते॑ शीर्ष॒तो॑-ऽभि षि॑ञ्चति शीर्ष॒तो ह्यन्न॑म॒द्यत॒ आ मुखा॑-द॒न्वव॑स्रावयति [मुखा॑-द॒न्वव॑स्रावयति, मु॒ख॒त ए॒वा-ऽस्मा॑] 12
-'smai̍ sa̠vā-npra ya̍chChanti̠ ta ē̍nagṃ suvantē sa̠vō̎-'gnirva̍ruṇasa̠vō rā̍ja̠sūya̍-mbrahmasa̠vaśchityō̍ dē̠vasya̍ tvā savi̠tuḥ pra̍sa̠va ityā̍ha savi̠tṛpra̍sūta ē̠vaina̠-mbrahma̍ṇā dē̠vatā̍bhira̠bhi ṣi̍ñcha̠tyanna̍-syānnasyā̠bhi ṣi̍ñcha̠tyanna̍-syānna̠syā-va̍ruddhyai pu̠rastā̎-tpra̠tyañcha̍ma̠bhi ṣi̍ñchati pu̠rastā̠ddhi pra̍tī̠chī-na̠manna̍ma̠dyatē̍ śīrṣa̠tō̍-'bhi ṣi̍ñchati śīrṣa̠tō hyanna̍ma̠dyata̠ ā mukhā̍-da̠nvava̍srāvayati [mukhā̍-da̠nvava̍srāvayati, mu̠kha̠ta ē̠vā-'smā̍] 12
meaning
All the cups are given to him — they press him; the cups of Agni, Varuna, and others press the rajasuya; the king.
verse 15
मुख॒त ए॒वा-ऽस्मा॑ अ॒न्नाद्य॑-न्दधात्य॒ग्नेस्त्वा॒ साम्रा᳚ज्येना॒भि षि॑ञ्चा॒मीत्या॑है॒ष वा अ॒ग्ने-स्स॒वस्तेनै॒वैन॑म॒भि षि॑ञ्चति॒ बृह॒स्पते᳚स्त्वा॒ साम्रा᳚ज्येना॒भिषि॑ञ्चा॒मीत्या॑ह॒ ब्रह्म॒ वै दे॒वाना॒-म्बृह॒स्पति॒र्ब्रह्म॑णै॒वैन॑म॒भि षि॑ञ्च॒तीन्द्र॑स्य त्वा॒ साम्रा᳚ज्येना॒भि षि॑ञ्चा॒-मीत्या॑हेन्द्रि॒यमे॒वास्मि॑-न्नु॒परि॑ष्टा-द्दधात्ये॒त- [-द्दधात्ये॒तत्, वै रा॑ज॒सूय॑स्य] 13
mukha̠ta ē̠vā-'smā̍ a̠nnādya̍-ndadhātya̠gnēstvā̠ sāmrā̎jyēnā̠bhi ṣi̍ñchā̠mītyā̍hai̠ṣa vā a̠gnē-ssa̠vastēnai̠vaina̍ma̠bhi ṣi̍ñchati̠ bṛha̠spatē̎stvā̠ sāmrā̎jyēnā̠bhiṣi̍ñchā̠mītyā̍ha̠ brahma̠ vai dē̠vānā̠-mbṛha̠spati̠rbrahma̍ṇai̠vaina̍ma̠bhi ṣi̍ñcha̠tīndra̍sya tvā̠ sāmrā̎jyēnā̠bhi ṣi̍ñchā̠-mītyā̍hēndri̠yamē̠vāsmi̍-nnu̠pari̍ṣṭā-ddadhātyē̠ta- [-ddadhātyē̠tat, vai rā̍ja̠sūya̍sya] 13
meaning
From the mouth he places food and nourishment for him — "I anoint you in the sovereignty of Agni's rajasuya."
verse 16
-द्वै रा॑ज॒सूय॑स्य रू॒पं-यँ ए॒वं-विँ॒द्वान॒ग्नि-ञ्चि॑नु॒त उ॒भावे॒व लो॒काव॒भि ज॑यति॒ यश्च॑ राज॒सूये॑नेजा॒नस्य॒ यश्चा᳚ग्नि॒चित॒ इन्द्र॑स्य सुषुवा॒णस्य॑ दश॒धेन्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑-म्परा॑-ऽपत॒-त्तद्दे॒वा-स्सौ᳚त्राम॒ण्या सम॑भरन्-थ्सू॒यते॒ वा ए॒ष यो᳚-ऽग्नि-ञ्चि॑नु॒ते᳚-ऽग्नि-ञ्चि॒त्वा सौ᳚त्राम॒ण्या य॑जेतेन्द्रि॒यमे॒व वी॒र्यग्ं॑ स॒भृन्त्या॒-ऽऽत्म-न्ध॑त्ते ॥ 14 ॥(त ए॒वा - न्वव॑स्रावयत्ये॒ - त - द॒ष्टाच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 3)
-dvai rā̍ja̠sūya̍sya rū̠paṃ ya ē̠vaṃ vi̠dvāna̠gni-ñchi̍nu̠ta u̠bhāvē̠va lō̠kāva̠bhi ja̍yati̠ yaścha̍ rāja̠sūyē̍nējā̠nasya̠ yaśchā̎gni̠chita̠ indra̍sya suṣuvā̠ṇasya̍ daśa̠dhēndri̠yaṃ vī̠rya̍-mparā̍-'pata̠-ttaddē̠vā-ssau̎trāma̠ṇyā sama̍bharan-thsū̠yatē̠ vā ē̠ṣa yō̎-'gni-ñchi̍nu̠tē̎-'gni-ñchi̠tvā sau̎trāma̠ṇyā ya̍jētēndri̠yamē̠va vī̠ryagṃ̍ sa̠bhṛntyā̠-''tma-ndha̍ttē ॥ 14 ॥(ta ē̠vā - nvava̍srāvayatyē̠ - ta - da̠ṣṭācha̍tvārigṃśachcha) (a. 3)
meaning
This is the form of the rajasuya — he who, knowing this, piles the fire-altar, wins both this world and the next.
verse 17
स॒जूरब्दो-ऽया॑वभि-स्स॒जूरु॒षा अरु॑णीभि-स्स॒जू-स्सूर्य॒ एत॑शेन स॒जोषा॑व॒श्विना॒ दग्ंसो॑भि-स्स॒जूर॒ग्निर्वै᳚श्वान॒र इडा॑भिर्घृ॒तेन॒ स्वाहा॑ संवँथ्स॒रो वा अब्दो॒ मासा॒ अया॑वा उ॒षा अरु॑णी॒ सूर्य॒ एत॑श इ॒मे अ॒श्विना॑ संवँथ्स॒रो᳚-ऽग्निर्वै᳚श्वान॒रः प॒शव॒ इडा॑ प॒शवो॑ घृ॒तग्ं सं॑वँथ्स॒र-म्प॒शवो-ऽनु॒ प्र जा॑यन्ते संवँथ्स॒रेणै॒वास्मै॑ प॒शू-न्प्रज॑नयति दर्भस्त॒म्बे जु॑होति॒ य - [ ] 15
sa̠jūrabdō-'yā̍vabhi-ssa̠jūru̠ṣā aru̍ṇībhi-ssa̠jū-ssūrya̠ ēta̍śēna sa̠jōṣā̍va̠śvinā̠ dagṃsō̍bhi-ssa̠jūra̠gnirvai̎śvāna̠ra iḍā̍bhirghṛ̠tēna̠ svāhā̍ saṃvathsa̠rō vā abdō̠ māsā̠ ayā̍vā u̠ṣā aru̍ṇī̠ sūrya̠ ēta̍śa i̠mē a̠śvinā̍ saṃvathsa̠rō̎-'gnirvai̎śvāna̠raḥ pa̠śava̠ iḍā̍ pa̠śavō̍ ghṛ̠tagṃ sa̍ṃvathsa̠ra-mpa̠śavō-'nu̠ pra jā̍yantē saṃvathsa̠rēṇai̠vāsmai̍ pa̠śū-npraja̍nayati darbhasta̠mbē ju̍hōti̠ ya - [ ] 15
meaning
Together with the red dawn, together with the tawny ones, together with the sun's horse — together with the yoke, he goes.
verse 18
-द्वा अ॒स्या अ॒मृतं॒-यँ-द्वी॒र्य॑-न्त-द्द॒र्भास्तस्मि॑न् जुहोति॒ प्रैव जा॑यते ऽन्ना॒दो भ॑वति॒ यस्यै॒व-ञ्जुह्व॑त्ये॒ता वै दे॒वता॑ अ॒ग्नेः पु॒रस्ता᳚द्भागा॒स्ता ए॒व प्री॑णा॒त्यथो॒ चक्षु॑रे॒वाग्नेः पु॒रस्ता॒-त्प्रति॑ दधा॒त्यन॑न्धो भवति॒ य ए॒वं-वेँदा-ऽऽपो॒ वा इ॒दमग्रे॑ सलि॒लमा॑सी॒-थ्स प्र॒जाप॑तिः पुष्करप॒र्णे वातो॑ भू॒तो॑-ऽलेलाय॒-थ्स [भू॒तो॑-ऽलेलाय॒-थ्सः, प्र॒ति॒ष्ठा-न्ना-ऽवि॑न्दत॒] 16
-dvā a̠syā a̠mṛta̠ṃ ya-dvī̠rya̍-nta-dda̠rbhāstasmi̍n juhōti̠ praiva jā̍yatē 'nnā̠dō bha̍vati̠ yasyai̠va-ñjuhva̍tyē̠tā vai dē̠vatā̍ a̠gnēḥ pu̠rastā̎dbhāgā̠stā ē̠va prī̍ṇā̠tyathō̠ chakṣu̍rē̠vāgnēḥ pu̠rastā̠-tprati̍ dadhā̠tyana̍ndhō bhavati̠ ya ē̠vaṃ vēdā-''pō̠ vā i̠damagrē̍ sali̠lamā̍sī̠-thsa pra̠jāpa̍tiḥ puṣkarapa̠rṇē vātō̍ bhū̠tō̍-'lēlāya̠-thsa [bhū̠tō̍-'lēlāya̠-thsaḥ, pra̠ti̠ṣṭhā-nnā-'vi̍ndata̠] 16
meaning
Its immortal essence is vigour — the darbha grass is offered into it; thereby what is born is nourishment and food.
verse 19
प्र॑ति॒ष्ठा-न्ना-ऽवि॑न्दत॒ स ए॒तद॒पा-ङ्कु॒लाय॑मपश्य॒-त्तस्मि॑न्न॒ग्निम॑चिनुत॒ तदि॒यम॑भव॒-त्ततो॒ वै स प्रत्य॑तिष्ठ॒द्या-म्पु॒रस्ता॑दु॒पा-द॑धा॒-त्तच्छिरो॑ ऽभव॒-थ्सा प्राची॒ दिग्या-न्द॑क्षिण॒त उ॒पाद॑धा॒-थ्स दक्षि॑णः प॒क्षो॑-ऽभव॒-थ्सा द॑क्षि॒णा दिग्या-म्प॒श्चा-दु॒पाद॑धा॒-त्त-त्पुच्छ॑मभव॒-थ्सा प्र॒तीची॒ दिग्यामु॑त्तर॒त उ॒पाद॑धा॒- [उ॒पाद॑धात्, स उत्त॑रः] 17
pra̍ti̠ṣṭhā-nnā-'vi̍ndata̠ sa ē̠tada̠pā-ṅku̠lāya̍mapaśya̠-ttasmi̍nna̠gnima̍chinuta̠ tadi̠yama̍bhava̠-ttatō̠ vai sa pratya̍tiṣṭha̠dyā-mpu̠rastā̍du̠pā-da̍dhā̠-ttachChirō̍ 'bhava̠-thsā prāchī̠ digyā-nda̍kṣiṇa̠ta u̠pāda̍dhā̠-thsa dakṣi̍ṇaḥ pa̠kṣō̍-'bhava̠-thsā da̍kṣi̠ṇā digyā-mpa̠śchā-du̠pāda̍dhā̠-tta-tpuchCha̍mabhava̠-thsā pra̠tīchī̠ digyāmu̍ttara̠ta u̠pāda̍dhā̠- [u̠pāda̍dhāt, sa utta̍raḥ] 17
meaning
He who saw the non-extension of water found this — therein he piled the fire; he found the support of food.
verse 20
-थ्स उत्त॑रः प॒क्षो॑-ऽभव॒-थ्सोदी॑ची॒ दिग्यामु॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धा॒-त्त-त्पृ॒ष्ठम॑भव॒-थ्सोर्ध्वा दिगि॒यं-वाँ अ॒ग्निः पञ्चे᳚ष्टक॒-स्तस्मा॒-द्यद॒स्या-ङ्खन॑न्त्य॒भीष्ट॑का-न्तृ॒न्दन्त्य॒भि शर्क॑रा॒ग्ं॒ सर्वा॒ वा इ॒यं-वँयो᳚भ्यो॒ नक्त॑-न्दृ॒शे दी᳚प्यते॒ तस्मा॑दि॒मां-वँयाग्ं॑सि॒ नक्त॒-न्नाद्ध्या॑सते॒ य ए॒वं-विँ॒द्वान॒ग्नि-ञ्चि॑नु॒ते प्रत्ये॒व [प्रत्ये॒व, ति॒ष्ठ॒त्य॒भि दिशो॑] 18
-thsa utta̍raḥ pa̠kṣō̍-'bhava̠-thsōdī̍chī̠ digyāmu̠pari̍ṣṭā-du̠pāda̍dhā̠-tta-tpṛ̠ṣṭhama̍bhava̠-thsōrdhvā digi̠yaṃ vā a̠gniḥ pañchē̎ṣṭaka̠-stasmā̠-dyada̠syā-ṅkhana̍ntya̠bhīṣṭa̍kā-ntṛ̠ndantya̠bhi śarka̍rā̠gṃ̠ sarvā̠ vā i̠yaṃ vayō̎bhyō̠ nakta̍-ndṛ̠śē dī̎pyatē̠ tasmā̍di̠māṃ vayāgṃ̍si̠ nakta̠-nnāddhyā̍satē̠ ya ē̠vaṃ vi̠dvāna̠gni-ñchi̍nu̠tē pratyē̠va [pratyē̠va, ti̠ṣṭha̠tya̠bhi diśō̍] 18
meaning
That became the upper wing — the northern direction above; he placed them there; thereby they find a footing in all directions.
verse 21
ति॑ष्ठत्य॒भि दिशो॑ जयत्याग्ने॒यो वै ब्रा᳚ह्म॒णस्तस्मा᳚-द्ब्राह्म॒णाय॒ सर्वा॑सु दि॒क्ष्वर्धु॑क॒ग्ग्॒ स्वामे॒व त-द्दिश॒मन्वे᳚त्य॒पां-वाँ अ॒ग्निः कु॒लाय॒-न्तस्मा॒दापो॒-ऽग्निग्ं हारु॑का॒-स्स्वामे॒व त-द्योनि॒-म्प्रवि॑शन्ति ॥ 19 ॥(यद॑- लेलाय॒-थ्स-उ॑त्तर॒त उ॒पाद॑धा-दे॒व - द्वात्रिग्ं॑शच्च) (अ. 4)
ti̍ṣṭhatya̠bhi diśō̍ jayatyāgnē̠yō vai brā̎hma̠ṇastasmā̎-dbrāhma̠ṇāya̠ sarvā̍su di̠kṣvardhu̍ka̠gg̠ svāmē̠va ta-ddiśa̠manvē̎tya̠pāṃ vā a̠gniḥ ku̠lāya̠-ntasmā̠dāpō̠-'gnigṃ hāru̍kā̠-ssvāmē̠va ta-dyōni̠-mpravi̍śanti ॥ 19 ॥(yada̍- lēlāya̠-thsa-u̍ttara̠ta u̠pāda̍dhā-dē̠va - dvātrigṃ̍śachcha) (a. 4)
meaning
He stands firm; he conquers all directions — the brahmin is of Agni's nature; therefore to a brahmin in all directions.
verse 22
सं॒वँ॒थ्स॒रमुख्य॑-म्भृ॒त्वा द्वि॒तीये॑ संवँथ्स॒र आ᳚ग्ने॒यम॒ष्टाक॑पाल॒-न्निर्व॑पेदै॒न्द्र-मेका॑दशकपालं-वैँश्वदे॒व-न्द्वाद॑शकपाल-म्बार्हस्प॒त्य-ञ्च॒रुं-वैँ᳚ष्ण॒व-न्त्रि॑कपा॒ल-न्तृ॒तीये॑ संवँथ्स॒रे॑-ऽभि॒जिता॑ यजेत॒ यद॒ष्टाक॑पालो॒ भव॑त्य॒ष्टाक्ष॑रा गाय॒त्र्या᳚ग्ने॒य-ङ्गा॑य॒त्र-म्प्रा॑तस्सव॒न-म्प्रा॑तस्सव॒नमे॒व तेन॑ दाधार गाय॒त्री-ञ्छन्दो॒ यदेका॑दशकपालो॒ भव॒त्येका॑दशाक्षरा त्रि॒ष्टुगै॒न्द्र-न्त्रैष्टु॑भ॒-म्माद्ध्य॑न्दिन॒ग्ं॒ सव॑न॒-म्माद्ध्य॑न्दिनमे॒व सव॑न॒-न्तेन॑ दाधार त्रि॒ष्टुभ॒- [त्रि॒ष्टुभ᳚म्, छन्दो॒ य-द्द्वाद॑शकपालो॒ भव॑ति॒] 20
sa̠ṃva̠thsa̠ramukhya̍-mbhṛ̠tvā dvi̠tīyē̍ saṃvathsa̠ra ā̎gnē̠yama̠ṣṭāka̍pāla̠-nnirva̍pēdai̠ndra-mēkā̍daśakapālaṃ vaiśvadē̠va-ndvāda̍śakapāla-mbārhaspa̠tya-ñcha̠ruṃ vai̎ṣṇa̠va-ntri̍kapā̠la-ntṛ̠tīyē̍ saṃvathsa̠rē̍-'bhi̠jitā̍ yajēta̠ yada̠ṣṭāka̍pālō̠ bhava̍tya̠ṣṭākṣa̍rā gāya̠tryā̎gnē̠ya-ṅgā̍ya̠tra-mprā̍tassava̠na-mprā̍tassava̠namē̠va tēna̍ dādhāra gāya̠trī-ñChandō̠ yadēkā̍daśakapālō̠ bhava̠tyēkā̍daśākṣarā tri̠ṣṭugai̠ndra-ntraiṣṭu̍bha̠-mmāddhya̍ndina̠gṃ̠ sava̍na̠-mmāddhya̍ndinamē̠va sava̍na̠-ntēna̍ dādhāra tri̠ṣṭubha̠- [tri̠ṣṭubha̎m, Chandō̠ ya-ddvāda̍śakapālō̠ bhava̍ti̠] 20
meaning
Having sustained the year with the chief of the year, in the second year he offers an eight-potsherd oblation of the Agneya type.
verse 23
-ञ्छन्दो॒ य-द्द्वाद॑शकपालो॒ भव॑ति॒ द्वाद॑शाक्षरा॒ जग॑ती वैश्वदे॒व-ञ्जाग॑त-न्तृतीयसव॒न-न्तृ॑तीयसव॒नमे॒व तेन॑ दाधार॒ जग॑ती॒-ञ्छन्दो॒ य-द्बा॑र्हस्प॒त्यश्च॒रुर्भव॑ति॒ ब्रह्म॒ वै दे॒वाना॒-म्बृह॒स्पति॒र्ब्रह्मै॒व तेन॑ दाधार॒ य-द्वै᳚ष्ण॒वस्त्रि॑कपा॒लो भव॑ति य॒ज्ञो वै विष्णु॑र्य॒ज्ञमे॒व तेन॑ दाधार॒ य-त्तृ॒तीये॑ संवँथ्स॒रे॑-ऽभि॒जिता॒ यज॑ते॒-ऽभिजि॑त्यै॒ य-थ्सं॑वँथ्स॒रमुख्य॑-म्बि॒भर्ती॒ममे॒व [ ] 21
-ñChandō̠ ya-ddvāda̍śakapālō̠ bhava̍ti̠ dvāda̍śākṣarā̠ jaga̍tī vaiśvadē̠va-ñjāga̍ta-ntṛtīyasava̠na-ntṛ̍tīyasava̠namē̠va tēna̍ dādhāra̠ jaga̍tī̠-ñChandō̠ ya-dbā̍rhaspa̠tyaścha̠rurbhava̍ti̠ brahma̠ vai dē̠vānā̠-mbṛha̠spati̠rbrahmai̠va tēna̍ dādhāra̠ ya-dvai̎ṣṇa̠vastri̍kapā̠lō bhava̍ti ya̠jñō vai viṣṇu̍rya̠jñamē̠va tēna̍ dādhāra̠ ya-ttṛ̠tīyē̍ saṃvathsa̠rē̍-'bhi̠jitā̠ yaja̍tē̠-'bhiji̍tyai̠ ya-thsa̍ṃvathsa̠ramukhya̍-mbi̠bhartī̠mamē̠va [ ] 21
meaning
The metre — because it is twelve-sherd, the twelve-syllabled Jagati is Vaishvadeva; Jagati.
verse 24
तेन॑ लो॒कग्ग् स्पृ॑णोति॒ य-द्द्वि॒तीये॑ संवँथ्स॒रे᳚-ऽग्नि-ञ्चि॑नु॒ते᳚ ऽन्तरि॑क्षमे॒व तेन॑ स्पृणोति॒ य-त्तृ॒तीये॑ संवँथ्स॒रे यज॑ते॒-ऽमुमे॒व तेन॑ लो॒कग्ग् स्पृ॑णोत्ये॒तं-वैँ पर॑ आट्णा॒रः क॒क्षीवाग्ं॑ औशि॒जो वी॒तह॑व्य-श्श्राय॒सस्त्र॒सद॑स्युः पौरुकु॒थ्स्यः प्र॒जाका॑मा अचिन्वत॒ ततो॒ वै ते स॒हस्रग्ं॑ सहस्र-म्पु॒त्रान॑विन्दन्त॒ प्रथ॑ते प्र॒जया॑ प॒शुभि॒स्ता-म्मात्रा॑माप्नोति॒ या-न्ते-ऽग॑च्छ॒न्॒ य ए॒वं ँवि॒द्वाने॒तम॒ग्नि-ञ्चि॑नु॒ते ॥ 22 ॥(दा॒धा॒र॒ त्रि॒ष्टुभ॑ - मि॒ममे॒वै - वं - च॒त्वारि॑ च) (अ. 5)
tēna̍ lō̠kagg spṛ̍ṇōti̠ ya-ddvi̠tīyē̍ saṃvathsa̠rē̎-'gni-ñchi̍nu̠tē̎ 'ntari̍kṣamē̠va tēna̍ spṛṇōti̠ ya-ttṛ̠tīyē̍ saṃvathsa̠rē yaja̍tē̠-'mumē̠va tēna̍ lō̠kagg spṛ̍ṇōtyē̠taṃ vai para̍ āṭṇā̠raḥ ka̠kṣīvāgṃ̍ auśi̠jō vī̠taha̍vya-śśrāya̠sastra̠sada̍syuḥ pauruku̠thsyaḥ pra̠jākā̍mā achinvata̠ tatō̠ vai tē sa̠hasragṃ̍ sahasra-mpu̠trāna̍vindanta̠ pratha̍tē pra̠jayā̍ pa̠śubhi̠stā-mmātrā̍māpnōti̠ yā-ntē-'ga̍chCha̠n̠ ya ē̠vaṃ ँvi̠dvānē̠tama̠gni-ñchi̍nu̠tē ॥ 22 ॥(dā̠dhā̠ra̠ tri̠ṣṭubha̍ - mi̠mamē̠vai - vaṃ - cha̠tvāri̍ cha) (a. 5)
meaning
He wins the world — in the second year when he piles the fire, he wins the intermediate world.
verse 25
प्र॒जाप॑तिर॒ग्निम॑चिनुत॒ स क्षु॒रप॑विर्भू॒त्वा-ऽति॑ष्ठ॒-त्त-न्दे॒वा बिभ्य॑तो॒ नोपा॑-ऽऽय॒-न्ते छन्दो॑भिरा॒त्मान॑-ञ्छादयि॒त्वोपा॑-ऽऽय॒-न्तच्छन्द॑सा-ञ्छन्द॒स्त्व-म्ब्रह्म॒ वै छन्दाग्ं॑सि॒ ब्रह्म॑ण ए॒त-द्रू॒पं-यँ-त्कृ॑ष्णाजि॒न-ङ्कार्ष्णी॑ उपा॒नहा॒वुप॑ मुञ्चते॒ छन्दो॑भिरे॒वा-ऽऽत्मान॑-ञ्छादयि॒त्वा-ऽग्निमुप॑ चरत्या॒त्मनो-ऽहिग्ं॑सायै देवनि॒धिर्वा ए॒ष नि धी॑यते॒ यद॒ग्नि- [यद॒ग्निः, अ॒न्ये वा॒ वै] 23
pra̠jāpa̍tira̠gnima̍chinuta̠ sa kṣu̠rapa̍virbhū̠tvā-'ti̍ṣṭha̠-tta-ndē̠vā bibhya̍tō̠ nōpā̍-''ya̠-ntē Chandō̍bhirā̠tmāna̍-ñChādayi̠tvōpā̍-''ya̠-ntachChanda̍sā-ñChanda̠stva-mbrahma̠ vai Chandāgṃ̍si̠ brahma̍ṇa ē̠ta-drū̠paṃ ya-tkṛ̍ṣṇāji̠na-ṅkārṣṇī̍ upā̠nahā̠vupa̍ muñchatē̠ Chandō̍bhirē̠vā-''tmāna̍-ñChādayi̠tvā-'gnimupa̍ charatyā̠tmanō-'higṃ̍sāyai dēvani̠dhirvā ē̠ṣa ni dhī̍yatē̠ yada̠gni- [yada̠gniḥ, a̠nyē vā̠ vai] 23
meaning
Prajapati piled the fire; he became a razor-edged one and stood still — then the gods were afraid.
verse 26
-र॒न्ये वा॒ वै नि॒धिमगु॑प्तं-विँ॒न्दन्ति॒ न वा॒ प्रति॒ प्र जा॑नात्यु॒खामा क्रा॑मत्या॒त्मान॑मे॒वाधि॒पा-ङ्कु॑रुते॒ गुप्त्या॒ अथो॒ खल्वा॑हु॒र्ना-ऽऽक्रम्येति॑ नैर्-ऋ॒त्यु॑खा यदा॒क्रामे॒न्निर्-ऋ॑त्या आ॒त्मान॒मपि॑ दद्ध्या॒-त्तस्मा॒न्ना-ऽऽक्रम्या॑ पुरुषशी॒र्॒षमुप॑ दधाति॒ गुप्त्या॒ अथो॒ यथा᳚ ब्रू॒यादे॒तन्मे॑ गोपा॒येति॑ ता॒दृगे॒व त- [तत्, प्र॒जाप॑ति॒र्वा] 24
-ra̠nyē vā̠ vai ni̠dhimagu̍ptaṃ vi̠ndanti̠ na vā̠ prati̠ pra jā̍nātyu̠khāmā krā̍matyā̠tmāna̍mē̠vādhi̠pā-ṅku̍rutē̠ guptyā̠ athō̠ khalvā̍hu̠rnā-''kramyēti̍ nair-ṛ̠tyu̍khā yadā̠krāmē̠nnir-ṛ̍tyā ā̠tmāna̠mapi̍ daddhyā̠-ttasmā̠nnā-''kramyā̍ puruṣaśī̠r̠ṣamupa̍ dadhāti̠ guptyā̠ athō̠ yathā̎ brū̠yādē̠tanmē̍ gōpā̠yēti̍ tā̠dṛgē̠va ta- [tat, pra̠jāpa̍ti̠rvā] 24
meaning
Others find an unprotected treasure but do not recognise it — with the ukha pot he approaches.
verse 27
-त्प्र॒जाप॑ति॒र्वा अथ॑र्वा॒ ऽग्निरे॒व द॒द्ध्यङ्ङा॑थर्व॒णस्तस्येष्ट॑का अ॒स्थान्ये॒तग्ं ह॒ वाव तद्-ऋषि॑र॒भ्यनू॑वा॒चेन्द्रो॑ दधी॒चो अ॒स्थभि॒रिति॒ यदिष्ट॑काभिर॒ग्नि-ञ्चि॒नोति॒ सात्मा॑नमे॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते॒ सात्मा॒मुष्मि॑न् ँलो॒के भ॑वति॒ य ए॒वं-वेँद॒ शरी॑रं॒-वाँ ए॒तद॒ग्नेर्यच्चित्य॑ आ॒त्मा वै᳚श्वान॒रो यच्चि॒ते वै᳚श्वान॒र-ञ्जु॒होति॒ शरी॑रमे॒व स॒ग्ग्॒स्कृत्या॒- [स॒ग्ग्॒स्कृत्या॑, अ॒भ्यारो॑हति॒] 25
-tpra̠jāpa̍ti̠rvā atha̍rvā̠ 'gnirē̠va da̠ddhyaṅṅā̍tharva̠ṇastasyēṣṭa̍kā a̠sthānyē̠tagṃ ha̠ vāva tad-ṛṣi̍ra̠bhyanū̍vā̠chēndrō̍ dadhī̠chō a̠sthabhi̠riti̠ yadiṣṭa̍kābhira̠gni-ñchi̠nōti̠ sātmā̍namē̠vāgni-ñchi̍nutē̠ sātmā̠muṣmi̍n ँlō̠kē bha̍vati̠ ya ē̠vaṃ vēda̠ śarī̍ra̠ṃ vā ē̠tada̠gnēryachchitya̍ ā̠tmā vai̎śvāna̠rō yachchi̠tē vai̎śvāna̠ra-ñju̠hōti̠ śarī̍ramē̠va sa̠gg̠skṛtyā̠- [sa̠gg̠skṛtyā̍, a̠bhyārō̍hati̠] 25
meaning
Prajapati, then Atharvan, Agni — then Dadhyanch Atharvana; his bricks are his bones.
verse 28
-ऽभ्यारो॑हति॒ शरी॑रं॒-वाँ ए॒त-द्यज॑मान॒-स्सग्ग् स्कु॑रुते॒ यद॒ग्नि-ञ्चि॑नु॒ते यच्चि॒ते वै᳚श्वान॒र-ञ्जु॒होति॒ शरी॑रमे॒व स॒ग्ग्॒स्कृत्या॒ ऽऽत्मना॒-ऽभ्यारो॑हति॒ तस्मा॒-त्तस्य॒ नाव॑ द्यन्ति॒ जीव॑न्ने॒व दे॒वानप्ये॑ति वैश्वान॒र्यर्चा पुरी॑ष॒मुप॑ दधाती॒यं-वाँ अ॒ग्निर्वै᳚श्वान॒रस्तस्यै॒षा चिति॒र्य-त्पुरी॑षम॒ग्निमे॒व वै᳚श्वान॒र-ञ्चि॑नुत ए॒षा वा अ॒ग्नेः प्रि॒या त॒नूर्य-द्वै᳚श्वान॒रः प्रि॒यामे॒वास्य॑ त॒नुव॒मव॑ रुन्धे ॥ 26 ॥(अ॒ग्नि - स्तथ् - स॒ग्ग्॒स्कृत्या॒ - ग्ने - र्दश॑ च) (अ. 6)
-'bhyārō̍hati̠ śarī̍ra̠ṃ vā ē̠ta-dyaja̍māna̠-ssagg sku̍rutē̠ yada̠gni-ñchi̍nu̠tē yachchi̠tē vai̎śvāna̠ra-ñju̠hōti̠ śarī̍ramē̠va sa̠gg̠skṛtyā̠ ''tmanā̠-'bhyārō̍hati̠ tasmā̠-ttasya̠ nāva̍ dyanti̠ jīva̍nnē̠va dē̠vānapyē̍ti vaiśvāna̠ryarchā purī̍ṣa̠mupa̍ dadhātī̠yaṃ vā a̠gnirvai̎śvāna̠rastasyai̠ṣā chiti̠rya-tpurī̍ṣama̠gnimē̠va vai̎śvāna̠ra-ñchi̍nuta ē̠ṣā vā a̠gnēḥ pri̠yā ta̠nūrya-dvai̎śvāna̠raḥ pri̠yāmē̠vāsya̍ ta̠nuva̠mava̍ rundhē ॥ 26 ॥(a̠gni - stath - sa̠gg̠skṛtyā̠ - gnē - rdaśa̍ cha) (a. 6)
meaning
He ascends to the body — the body is this; the sacrificer constructs it when he piles the fire.
verse 29
अ॒ग्नेर्वै दी॒क्षया॑ दे॒वा वि॒राज॑माप्नुव-न्ति॒स्रो रात्री᳚र्दीक्षि॒त-स्स्या᳚-त्त्रि॒पदा॑ वि॒रा-ड्वि॒राज॑माप्नोति॒ षड्-रात्री᳚र्दीक्षि॒त-स्स्या॒-थ्ष-ड्वा ऋ॒तवः॑ संवँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒रो वि॒रा-ड्वि॒राज॑माप्नोति॒ दश॒ रात्री᳚र्दीक्षि॒त-स्स्या॒-द्दशा᳚क्षरा वि॒रा-ड्वि॒राज॑माप्नोति॒ द्वाद॑श॒ रात्री᳚र्दीक्षि॒त-स्स्या॒-द्द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒रो वि॒रा-ड्वि॒राज॑माप्नोति॒ त्रयो॑दश॒ रात्री᳚र्दीक्षि॒त-स्स्या॒-त्त्रयो॑दश॒ [त्रयो॑दश, मासा᳚-] 27
a̠gnērvai dī̠kṣayā̍ dē̠vā vi̠rāja̍māpnuva-nti̠srō rātrī̎rdīkṣi̠ta-ssyā̎-ttri̠padā̍ vi̠rā-ḍvi̠rāja̍māpnōti̠ ṣaḍ-rātrī̎rdīkṣi̠ta-ssyā̠-thṣa-ḍvā ṛ̠tava̍-ssaṃvathsa̠ra-ssa̍ṃvathsa̠rō vi̠rā-ḍvi̠rāja̍māpnōti̠ daśa̠ rātrī̎rdīkṣi̠ta-ssyā̠-ddaśā̎kṣarā vi̠rā-ḍvi̠rāja̍māpnōti̠ dvāda̍śa̠ rātrī̎rdīkṣi̠ta-ssyā̠-ddvāda̍śa̠ māsā̎-ssaṃvathsa̠ra-ssa̍ṃvathsa̠rō vi̠rā-ḍvi̠rāja̍māpnōti̠ trayō̍daśa̠ rātrī̎rdīkṣi̠ta-ssyā̠-ttrayō̍daśa̠ [trayō̍daśa, māsā̎-] 27
meaning
Through Agni's diksha the gods obtained the Viraj; three nights the consecrated one remains; on the third.
verse 30
मासा᳚-स्संवँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒रो वि॒रा-ड्वि॒राज॑माप्नोति॒ पञ्च॑दश॒ रात्री᳚र्दीक्षि॒त-स्स्या॒-त्पञ्च॑दश॒ वा अ॑र्धमा॒सस्य॒ रात्र॑यो-ऽर्धमास॒श-स्सं॑वँथ्स॒र आ᳚प्यते संवँथ्स॒रो वि॒रा-ड्वि॒राज॑माप्नोति स॒प्तद॑श॒ रात्री᳚र्दीक्षि॒त-स्स्या॒-द्द्वाद॑श॒ मासाः॒ पञ्च॒र्तव॒-स्स सं॑वँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒रो वि॒रा-ड्वि॒राज॑माप्नोति॒ चतु॑र्विग्ंशति॒ग्ं॒ रात्री᳚र्दीक्षि॒त-स्स्या॒-च्चतु॑र्विग्ंशतिरर्धमा॒सा-स्सं॑वँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒रो वि॒रा-ड्वि॒राज॑माप्नोति त्रि॒ग्ं॒शत॒ग्ं॒ रात्री᳚र्दीक्षि॒त-स्स्या᳚- [रात्री᳚र्दीक्षि॒त-स्स्या᳚त्, त्रि॒ग्ं॒शद॑क्षरा] 28
māsā̎-ssaṃvathsa̠ra-ssa̍ṃvathsa̠rō vi̠rā-ḍvi̠rāja̍māpnōti̠ pañcha̍daśa̠ rātrī̎rdīkṣi̠ta-ssyā̠-tpañcha̍daśa̠ vā a̍rdhamā̠sasya̠ rātra̍yō-'rdhamāsa̠śa-ssa̍ṃvathsa̠ra ā̎pyatē saṃvathsa̠rō vi̠rā-ḍvi̠rāja̍māpnōti sa̠ptada̍śa̠ rātrī̎rdīkṣi̠ta-ssyā̠-ddvāda̍śa̠ māsā̠ḥ pañcha̠rtava̠-ssa sa̍ṃvathsa̠ra-ssa̍ṃvathsa̠rō vi̠rā-ḍvi̠rāja̍māpnōti̠ chatu̍rvigṃśati̠gṃ̠ rātrī̎rdīkṣi̠ta-ssyā̠-chchatu̍rvigṃśatirardhamā̠sā-ssa̍ṃvathsa̠ra-ssa̍ṃvathsa̠rō vi̠rā-ḍvi̠rāja̍māpnōti tri̠gṃ̠śata̠gṃ̠ rātrī̎rdīkṣi̠ta-ssyā̎- [rātrī̎rdīkṣi̠ta-ssyā̎t, tri̠gṃ̠śada̍kṣarā] 28
meaning
Months, a year — the year is Viraj; he wins the Viraj; fifteen nights the consecrated one remains; the thirtieth.
verse 31
-त्त्रि॒ग्ं॒शद॑क्षरा वि॒रा-ड्वि॒राज॑माप्नोति॒ मास॑-न्दीक्षि॒त-स्स्या॒-द्यो मास॒-स्स सं॑वँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒रो वि॒रा-ड्वि॒राज॑माप्नोति च॒तुरो॑ मा॒सो दी᳚क्षि॒त-स्स्या᳚च्च॒तुरो॒ वा ए॒त-म्मा॒सो वस॑वो-ऽबिभरु॒स्ते पृ॑थि॒वीमा-ऽज॑य-न्गाय॒त्री-ञ्छन्दो॒-ऽष्टौ रु॒द्रास्ते᳚-ऽन्तरि॑क्ष॒मा-ऽज॑य-न्त्रि॒ष्टुभ॒-ञ्छन्दो॒ द्वाद॑शा-ऽऽदि॒त्यास्ते दिव॒मा-ऽज॑य॒न् जग॑ती॒-ञ्छन्द॒स्ततो॒ वै ते व्या॒वृत॑-मगच्छ॒ञ्छ्रैष्ठ्य॑-न्दे॒वाना॒-न्तस्मा॒-द्द्वाद॑श मा॒सो भृ॒त्वा-ऽग्नि-ञ्चि॑न्वीत॒ द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒रो᳚ -ऽग्निश्चित्य॒स्तस्या॑-होरा॒त्राणीष्ट॑का आ॒प्तेष्ट॑कमेन-ञ्चिनु॒ते-ऽथो᳚ व्या॒वृत॑मे॒व ग॑च्छति॒ श्रैष्ठ्यग्ं॑ समा॒नाना᳚म् ॥ 29 ॥(स्या॒-त्त्रयो॑दश - त्रि॒ग्ं॒शत॒ग्ं॒ रात्री᳚र्दीक्षि॒त-स्स्या॒-द्- वै ते᳚ - ऽष्टाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 7)
-ttri̠gṃ̠śada̍kṣarā vi̠rā-ḍvi̠rāja̍māpnōti̠ māsa̍-ndīkṣi̠ta-ssyā̠-dyō māsa̠-ssa sa̍ṃvathsa̠ra-ssa̍ṃvathsa̠rō vi̠rā-ḍvi̠rāja̍māpnōti cha̠turō̍ mā̠sō dī̎kṣi̠ta-ssyā̎chcha̠turō̠ vā ē̠ta-mmā̠sō vasa̍vō-'bibharu̠stē pṛ̍thi̠vīmā-'ja̍ya-ngāya̠trī-ñChandō̠-'ṣṭau ru̠drāstē̎-'ntari̍kṣa̠mā-'ja̍ya-ntri̠ṣṭubha̠-ñChandō̠ dvāda̍śā-''di̠tyāstē diva̠mā-'ja̍ya̠n jaga̍tī̠-ñChanda̠statō̠ vai tē vyā̠vṛta̍-magachCha̠ñChraiṣṭhya̍-ndē̠vānā̠-ntasmā̠-ddvāda̍śa mā̠sō bhṛ̠tvā-'gni-ñchi̍nvīta̠ dvāda̍śa̠ māsā̎-ssaṃvathsa̠ra-ssa̍ṃvathsa̠rō̎ -'gniśchitya̠stasyā̍-hōrā̠trāṇīṣṭa̍kā ā̠ptēṣṭa̍kamēna-ñchinu̠tē-'thō̎ vyā̠vṛta̍mē̠va ga̍chChati̠ śraiṣṭhyagṃ̍ samā̠nānā̎m ॥ 29 ॥(syā̠-ttrayō̍daśa - tri̠gṃ̠śata̠gṃ̠ rātrī̎rdīkṣi̠ta-ssyā̠-d- vai tē̎ - 'ṣṭāvigṃ̍śatiścha) (a. 7)
meaning
The Viraj with thirty syllables is won — the month the consecrated one remains; that month he.
verse 32
सु॒व॒र्गाय॒ वा ए॒ष लो॒काय॑ चीयते॒ यद॒ग्निस्तं-यँन्नान्वा॒रोहे᳚-थ्सुव॒र्गाल्लो॒का-द्यज॑मानो हीयेत पृथि॒वीमा-ऽक्र॑मिष-म्प्रा॒णो मा॒ मा हा॑सीद॒न्तरि॑क्ष॒मा-ऽक्र॑मिष-म्प्र॒जा मा॒ मा हा॑सी॒-द्दिव॒मा-ऽक्र॑मिष॒ग्ं॒ सुव॑रग॒न्मेत्या॑है॒ष वा अ॒ग्नेर॑न्वारो॒हस्तेनै॒वैन॑-म॒न्वारो॑हति सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै॒ य-त्प॒क्षस॑म्मिता-म्मिनु॒या- [मिनु॒यात्, कनी॑याग्ंस-] 30
su̠va̠rgāya̠ vā ē̠ṣa lō̠kāya̍ chīyatē̠ yada̠gnistaṃ yannānvā̠rōhē̎-thsuva̠rgāllō̠kā-dyaja̍mānō hīyēta pṛthi̠vīmā-'kra̍miṣa-mprā̠ṇō mā̠ mā hā̍sīda̠ntari̍kṣa̠mā-'kra̍miṣa-mpra̠jā mā̠ mā hā̍sī̠-ddiva̠mā-'kra̍miṣa̠gṃ̠ suva̍raga̠nmētyā̍hai̠ṣa vā a̠gnēra̍nvārō̠hastēnai̠vaina̍-ma̠nvārō̍hati suva̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai̠ ya-tpa̠kṣasa̍mmitā-mminu̠yā- [minu̠yāt, kanī̍yāgṃsa-] 30
meaning
This is piled for the sake of the heavenly world — the fire; if one does not mount it one falls from the heavenly world.
verse 33
-त्कनी॑याग्ंसं-यँज्ञक्र॒तुमुपे॑या॒-त्पापी॑यस्यस्या॒ ऽऽत्मनः॑ प्र॒जा स्या॒-द्वेदि॑सम्मिता-म्मिनोति॒ ज्यायाग्ं॑समे॒व य॑ज्ञक्र॒तुमुपै॑ति॒ नास्या॒-ऽऽत्मनः॒ पापी॑यसी प्र॒जा भ॑वति साह॒स्र-ञ्चि॑न्वीत प्रथ॒म-ञ्चि॑न्वा॒न-स्स॒हस्र॑सम्मितो॒ वा अ॒यं-लोँ॒क इ॒ममे॒व लो॒कम॒भि ज॑यति॒ द्विषा॑हस्र-ञ्चिन्वीत द्वि॒तीय॑-ञ्चिन्वा॒नो द्विषा॑हस्रं॒-वाँ अ॒न्तरि॑क्ष-म॒न्तरि॑क्षमे॒वाभि ज॑यति॒ त्रिषा॑हस्र-ञ्चिन्वीत तृ॒तीय॑-ञ्चिन्वा॒न- [तृ॒तीय॑-ञ्चिन्वा॒नः, त्रिषा॑हस्रो॒ वा अ॒सौ] 31
-tkanī̍yāgṃsaṃ yajñakra̠tumupē̍yā̠-tpāpī̍yasyasyā̠ ''tmana̍ḥ pra̠jā syā̠-dvēdi̍sammitā-mminōti̠ jyāyāgṃ̍samē̠va ya̍jñakra̠tumupai̍ti̠ nāsyā̠-''tmana̠ḥ pāpī̍yasī pra̠jā bha̍vati sāha̠sra-ñchi̍nvīta pratha̠ma-ñchi̍nvā̠na-ssa̠hasra̍sammitō̠ vā a̠yaṃ lō̠ka i̠mamē̠va lō̠kama̠bhi ja̍yati̠ dviṣā̍hasra-ñchinvīta dvi̠tīya̍-ñchinvā̠nō dviṣā̍hasra̠ṃ vā a̠ntari̍kṣa-ma̠ntari̍kṣamē̠vābhi ja̍yati̠ triṣā̍hasra-ñchinvīta tṛ̠tīya̍-ñchinvā̠na- [tṛ̠tīya̍-ñchinvā̠naḥ, triṣā̍hasrō̠ vā a̠sau] 31
meaning
He who approaches a smaller sacrifice is of a lower self; his progeny will have a wider place.
verse 34
-स्त्रिषा॑हस्रो॒ वा अ॒सौ लो॒को॑ ऽमुमे॒व लो॒कम॒भि ज॑यति जानुद॒घ्न-ञ्चि॑न्वीत प्रथ॒म-ञ्चि॑न्वा॒नो गा॑यत्रि॒यैवेमं-लोँ॒कम॒भ्यारो॑हति नाभिद॒घ्न-ञ्चि॑न्वीत द्वि॒तीय॑-ञ्चिन्वा॒नस्त्रि॒ष्टुभै॒वा-न्तरि॑क्ष-म॒भ्यारो॑हति ग्रीवद॒घ्न-ञ्चि॑न्वीत तृ॒तीय॑-ञ्चिन्वा॒नो जग॑त्यै॒वामुन् ँलो॒कम॒भ्यारो॑हति॒ नाग्नि-ञ्चि॒त्वा रा॒मामुपे॑यादयो॒नौ रेतो॑ धास्या॒मीति॒ न द्वि॒तीय॑-ञ्चि॒त्वा-ऽन्यस्य॒ स्त्रिय॒- [स्त्रिय᳚म्, उपे॑या॒न्न] 32
-striṣā̍hasrō̠ vā a̠sau lō̠kō̍ 'mumē̠va lō̠kama̠bhi ja̍yati jānuda̠ghna-ñchi̍nvīta pratha̠ma-ñchi̍nvā̠nō gā̍yatri̠yaivēmaṃ lō̠kama̠bhyārō̍hati nābhida̠ghna-ñchi̍nvīta dvi̠tīya̍-ñchinvā̠nastri̠ṣṭubhai̠vā-ntari̍kṣa-ma̠bhyārō̍hati grīvada̠ghna-ñchi̍nvīta tṛ̠tīya̍-ñchinvā̠nō jaga̍tyai̠vāmun ँlō̠kama̠bhyārō̍hati̠ nāgni-ñchi̠tvā rā̠māmupē̍yādayō̠nau rētō̍ dhāsyā̠mīti̠ na dvi̠tīya̍-ñchi̠tvā-'nyasya̠ striya̠- [striya̎m, upē̍yā̠nna] 32
meaning
That world is thirty-six thousand miles — he wins that very world; knee-deep he piles.
verse 35
-मुपे॑या॒न्न तृ॒तीय॑-ञ्चि॒त्वा का-ञ्च॒नोपे॑या॒-द्रेतो॒ वा ए॒तन्नि ध॑त्ते॒ यद॒ग्नि-ञ्चि॑नु॒ते यदु॑पे॒या-द्रेत॑सा॒ व्यृ॑द्ध्ये॒ता-ऽथो॒ खल्वा॑हुर प्रज॒स्य-न्त-द्यन्नोपे॒यादिति॒ य-द्रे॑त॒स्सिचा॑वुप॒दधा॑ति॒ ते ए॒व यज॑मानस्य॒ रेतो॑ बिभृत॒स्तस्मा॒-दुपे॑या॒-द्रेत॒सो-ऽस्क॑न्दाय॒ त्रीणि॒ वाव रेताग्ं॑सि पि॒ता पु॒त्रः पौत्रो॒ [पौत्रः॑, य-द्द्वे रे॑त॒स्सिचा॑] 33
-mupē̍yā̠nna tṛ̠tīya̍-ñchi̠tvā kā-ñcha̠nōpē̍yā̠-drētō̠ vā ē̠tanni dha̍ttē̠ yada̠gni-ñchi̍nu̠tē yadu̍pē̠yā-drēta̍sā̠ vyṛ̍ddhyē̠tā-'thō̠ khalvā̍hura praja̠sya-nta-dyannōpē̠yāditi̠ ya-drē̍ta̠ssichā̍vupa̠dadhā̍ti̠ tē ē̠va yaja̍mānasya̠ rētō̍ bibhṛta̠stasmā̠-dupē̍yā̠-drēta̠sō-'ska̍ndāya̠ trīṇi̠ vāva rētāgṃ̍si pi̠tā pu̠traḥ pautrō̠ [pautra̍ḥ, ya-ddvē rē̍ta̠ssichā̍] 33
meaning
He should not approach the third pile; he should not approach gold — the semen is deposited there when the fire.
verse 36
य-द्द्वे रे॑त॒स्सिचा॑-वुपद॒द्ध्या-द्रेतो᳚-ऽस्य॒ विच्छि॑न्द्या-त्ति॒स्र उप॑ दधाति॒ रेत॑स॒-स्सन्त॑त्या इ॒यं-वाँव प्र॑थ॒मा रे॑त॒स्सिग् वाग्वा इ॒य-न्तस्मा॒-त्पश्य॑न्ती॒मा-म्पश्य॑न्ति॒ वाचं॒-वँद॑न्तीम॒न्तरि॑क्ष-न्द्वि॒तीया᳚ प्रा॒णो वा अ॒न्तरि॑क्ष॒-न्तस्मा॒न्ना-ऽन्तरि॑क्ष॒-म्पश्य॑न्ति॒ न प्रा॒णम॒सौ तृ॒तीया॒ चक्षु॒र्वा अ॒सौ तस्मा॒-त्पश्य॑न्त्य॒मू-म्पश्य॑न्ति॒ चक्षु॒-र्यजु॑षे॒मा-ञ्चा॒- [चक्षु॒-र्यजु॑षे॒मा-ञ्चा॑, अ॒मू-ञ्चोप॑] 34
ya-ddvē rē̍ta̠ssichā̍-vupada̠ddhyā-drētō̎-'sya̠ vichChi̍ndyā-tti̠sra upa̍ dadhāti̠ rēta̍sa̠-ssanta̍tyā i̠yaṃ vāva pra̍tha̠mā rē̍ta̠ssig vāgvā i̠ya-ntasmā̠-tpaśya̍ntī̠mā-mpaśya̍nti̠ vācha̠ṃ vada̍ntīma̠ntari̍kṣa-ndvi̠tīyā̎ prā̠ṇō vā a̠ntari̍kṣa̠-ntasmā̠nnā-'ntari̍kṣa̠-mpaśya̍nti̠ na prā̠ṇama̠sau tṛ̠tīyā̠ chakṣu̠rvā a̠sau tasmā̠-tpaśya̍ntya̠mū-mpaśya̍nti̠ chakṣu̠-ryaju̍ṣē̠mā-ñchā̠- [chakṣu̠-ryaju̍ṣē̠mā-ñchā̍, a̠mū-ñchōpa̍] 34
meaning
If one deposits two portions of semen he would cut the semen — he should place three.
verse 37
-ऽमू-ञ्चोप॑ दधाति॒ मन॑सा मद्ध्य॒मामे॒षां-लोँ॒काना॒-ङ्कॢप्त्या॒ अथो᳚ प्रा॒णाना॑मि॒ष्टो य॒ज्ञो भृगु॑भिराशी॒र्दा वसु॑भि॒स्तस्य॑ त इ॒ष्टस्य॑ वी॒तस्य॒ द्रवि॑णे॒ह भ॑क्षी॒येत्या॑ह स्तुतश॒स्त्रे ए॒वैतेन॑ दुहे पि॒ता मा॑त॒रिश्वा-ऽच्छि॑द्रा प॒दा धा॒ अच्छि॑द्रा उ॒शिजः॑ प॒दा-ऽनु॑ तक्षु॒-स्सोमो॑ विश्व॒विन्ने॒ता ने॑ष॒-द्बृह॒स्पति॑रुक्थाम॒दानि॑ शग्ंसिष॒दित्या॑है॒तद्वा अ॒ग्नेरु॒क्थ-न्तेनै॒वैन॒मनु॑ शग्ंसति ॥ 35 ॥(मि॒नु॒यात् - तृ॒तीय॑-ञ्चिन्वा॒नः - स्त्रियं॒ - पौत्र॑ - श्च॒ - वै - स॒प्त च॑) (अ. 8)
-'mū-ñchōpa̍ dadhāti̠ mana̍sā maddhya̠māmē̠ṣāṃ lō̠kānā̠-ṅkLiptyā̠ athō̎ prā̠ṇānā̍mi̠ṣṭō ya̠jñō bhṛgu̍bhirāśī̠rdā vasu̍bhi̠stasya̍ ta i̠ṣṭasya̍ vī̠tasya̠ dravi̍ṇē̠ha bha̍kṣī̠yētyā̍ha stutaśa̠strē ē̠vaitēna̍ duhē pi̠tā mā̍ta̠riśvā-'chChi̍drā pa̠dā dhā̠ achChi̍drā u̠śija̍ḥ pa̠dā-'nu̍ takṣu̠-ssōmō̍ viśva̠vinnē̠tā nē̍ṣa̠-dbṛha̠spati̍rukthāma̠dāni̍ śagṃsiṣa̠dityā̍hai̠tadvā a̠gnēru̠ktha-ntēnai̠vaina̠manu̍ śagṃsati ॥ 35 ॥(mi̠nu̠yāt - tṛ̠tīya̍-ñchinvā̠naḥ - striya̠ṃ - pautra̍ - ścha̠ - vai - sa̠pta cha̍) (a. 8)
meaning
He places them in the mind; by the middle among these worlds — thereby the vital breaths.
verse 38
सू॒यते॒ वा ए॒षो᳚-ऽग्नी॒नां-यँ उ॒खाया᳚-म्भ्रि॒यते॒ यद॒ध-स्सा॒दये॒-द्गर्भाः᳚ प्र॒पादु॑का-स्स्यु॒रथो॒ यथा॑ स॒वा-त्प्र॑त्यव॒रोह॑ति ता॒दृगे॒व तदा॑स॒न्दी सा॑दयति॒ गर्भा॑णा॒-न्धृत्या॒ अप्र॑पादा॒याथो॑ स॒वमे॒वैन॑-ङ्करोति॒ गर्भो॒ वा ए॒ष यदुख्यो॒ योनिः॑ शि॒क्यं॑-यँच्छि॒क्या॑दु॒खा-न्नि॒रूहे॒-द्योने॒र्गर्भ॒-न्निर्ह॑ण्या॒-थ्षडु॑द्यामग्ं शि॒क्य॑-म्भवति षोढा विहि॒तो वै [ ] 36
sū̠yatē̠ vā ē̠ṣō̎-'gnī̠nāṃ ya u̠khāyā̎-mbhri̠yatē̠ yada̠dha-ssā̠dayē̠-dgarbhā̎ḥ pra̠pādu̍kā-ssyu̠rathō̠ yathā̍ sa̠vā-tpra̍tyava̠rōha̍ti tā̠dṛgē̠va tadā̍sa̠ndī sā̍dayati̠ garbhā̍ṇā̠-ndhṛtyā̠ apra̍pādā̠yāthō̍ sa̠vamē̠vaina̍-ṅkarōti̠ garbhō̠ vā ē̠ṣa yadukhyō̠ yōni̍-śśi̠kya̍ṃ yachChi̠kyā̍du̠khā-nni̠rūhē̠-dyōnē̠rgarbha̠-nnirha̍ṇyā̠-thṣaḍu̍dyāmagṃ śi̠kya̍-mbhavati ṣōḍhā vihi̠tō vai [ ] 36
meaning
He gives birth to these fires in the ukha pot — when placed below, the embryos.
verse 39
पुरु॑ष आ॒त्मा च॒ शिर॑श्च च॒त्वार्यङ्गा᳚न्या॒त्मन्ने॒वैन॑-म्बिभर्ति प्र॒जाप॑ति॒र्वा ए॒ष यद॒ग्निस्तस्यो॒खा चो॒लूख॑ल-ञ्च॒ स्तनौ॒ ताव॑स्य प्र॒जा उप॑ जीवन्ति॒ यदु॒खा-ञ्चो॒लूख॑ल-ञ्चोप॒दधा॑ति॒ ताभ्या॑मे॒व यज॑मानो॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के᳚-ऽग्नि-न्दु॑हे संवँथ्स॒रो वा ए॒ष यद॒ग्निस्तस्य॑ त्रेधाविहि॒ता इष्ट॑काः प्राजाप॒त्या वै᳚ष्ण॒वी- [वै᳚ष्ण॒वीः, वै॒श्व॒क॒र्म॒णी-] 37
puru̍ṣa ā̠tmā cha̠ śira̍ścha cha̠tvāryaṅgā̎nyā̠tmannē̠vaina̍-mbibharti pra̠jāpa̍ti̠rvā ē̠ṣa yada̠gnistasyō̠khā chō̠lūkha̍la-ñcha̠ stanau̠ tāva̍sya pra̠jā upa̍ jīvanti̠ yadu̠khā-ñchō̠lūkha̍la-ñchōpa̠dadhā̍ti̠ tābhyā̍mē̠va yaja̍mānō̠-'muṣmi̍n ँlō̠kē̎-'gni-ndu̍hē saṃvathsa̠rō vā ē̠ṣa yada̠gnistasya̍ trēdhāvihi̠tā iṣṭa̍kāḥ prājāpa̠tyā vai̎ṣṇa̠vī- [vai̎ṣṇa̠vīḥ, vai̠śva̠ka̠rma̠ṇī-] 37
meaning
The Purusha, the Atman, and the head, and the four limbs — in the Atman itself he bears him; Prajapati.
verse 40
-र्वै᳚श्वकर्म॒णी-र॑होरा॒त्राण्ये॒वा-ऽस्य॑ प्राजाप॒त्या यदुख्य॑-म्बि॒भर्ति॑ प्राजाप॒त्या ए॒व तदुप॑ धत्ते॒ य-थ्स॒मिध॑ आ॒दधा॑ति वैष्ण॒वा वै वन॒स्पत॑यो वैष्ण॒वीरे॒व तदुप॑ धत्ते॒ यदिष्ट॑काभिर॒ग्नि-ञ्चि॒नोती॒यं-वैँ वि॒श्वक॑र्मा वैश्वकर्म॒णीरे॒व तदुप॑ धत्ते॒ तस्मा॑-दाहु-स्त्रि॒वृद॒ग्निरिति॒ तं-वाँ ए॒तं-यँज॑मान ए॒व चि॑न्वीत॒ यद॑स्या॒न्य श्चि॑नु॒याद्य-त्त-न्दक्षि॑णाभि॒र्न रा॒धये॑द॒ग्निम॑स्य वृञ्जीत॒ यो᳚-ऽस्या॒-ऽग्नि-ञ्चि॑नु॒या-त्त-न्दक्षि॑णाभी राधयेद॒ग्निमे॒व त-थ्स्पृ॑णोति ॥ 38 ॥(षो॒ढा॒वि॒हि॒तो वै - वै᳚ष्ण॒वी - र॒न्यो - विग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 9)
-rvai̎śvakarma̠ṇī-ra̍hōrā̠trāṇyē̠vā-'sya̍ prājāpa̠tyā yadukhya̍-mbi̠bharti̍ prājāpa̠tyā ē̠va tadupa̍ dhattē̠ ya-thsa̠midha̍ ā̠dadhā̍ti vaiṣṇa̠vā vai vana̠spata̍yō vaiṣṇa̠vīrē̠va tadupa̍ dhattē̠ yadiṣṭa̍kābhira̠gni-ñchi̠nōtī̠yaṃ vai vi̠śvaka̍rmā vaiśvakarma̠ṇīrē̠va tadupa̍ dhattē̠ tasmā̍-dāhu-stri̠vṛda̠gniriti̠ taṃ vā ē̠taṃ yaja̍māna ē̠va chi̍nvīta̠ yada̍syā̠nya śchi̍nu̠yādya-tta-ndakṣi̍ṇābhi̠rna rā̠dhayē̍da̠gnima̍sya vṛñjīta̠ yō̎-'syā̠-'gni-ñchi̍nu̠yā-tta-ndakṣi̍ṇābhī rādhayēda̠gnimē̠va ta-thspṛ̍ṇōti ॥ 38 ॥(ṣō̠ḍhā̠vi̠hi̠tō vai - vai̎ṣṇa̠vī - ra̠nyō - vigṃ̍śa̠tiścha̍) (a. 9)
meaning
Vishvakarman — the days and nights are his Prajapatya; what the ukha pot carries is Prajapatya.
verse 41
प्र॒जाप॑ति-र॒ग्नि-म॑चिनुत॒र्तुभिः॑ संवँथ्स॒रं-वँ॑स॒न्तेनै॒वास्य॑ पूर्वा॒र्धम॑चिनुत ग्री॒ष्मेण॒ दक्षि॑ण-म्प॒क्षं-वँ॒र्॒षाभिः॒ पुच्छग्ं॑ श॒रदोत्त॑र-म्प॒क्षग्ं हे॑म॒न्तेन॒ मद्ध्य॒-म्ब्रह्म॑णा॒ वा अ॑स्य॒ त-त्पू᳚र्वा॒र्धम॑चिनुत क्ष॒त्रेण॒ दक्षि॑ण-म्प॒क्ष-म्प॒शुभिः॒ पुच्छं॑-विँ॒शोत्त॑र-म्प॒क्षमा॒शया॒ मद्ध्यं॒-यँ ए॒वं-विँ॒द्वान॒ग्नि-ञ्चि॑नु॒त ऋ॒तुभि॑रे॒वैन॑-ञ्चिनु॒ते-ऽथो॑ ए॒तदे॒व सर्व॒मव॑ - [सर्व॒मव॑, रु॒न्धे॒ शृ॒ण्वन्त्ये॑न] 39
pra̠jāpa̍ti-ra̠gni-ma̍chinuta̠rtubhi̍-ssaṃvathsa̠raṃ va̍sa̠ntēnai̠vāsya̍ pūrvā̠rdhama̍chinuta grī̠ṣmēṇa̠ dakṣi̍ṇa-mpa̠kṣaṃ va̠r̠ṣābhi̠ḥ puchChagṃ̍ śa̠radōtta̍ra-mpa̠kṣagṃ hē̍ma̠ntēna̠ maddhya̠-mbrahma̍ṇā̠ vā a̍sya̠ ta-tpū̎rvā̠rdhama̍chinuta kṣa̠trēṇa̠ dakṣi̍ṇa-mpa̠kṣa-mpa̠śubhi̠ḥ puchCha̍ṃ vi̠śōtta̍ra-mpa̠kṣamā̠śayā̠ maddhya̠ṃ ya ē̠vaṃ vi̠dvāna̠gni-ñchi̍nu̠ta ṛ̠tubhi̍rē̠vaina̍-ñchinu̠tē-'thō̍ ē̠tadē̠va sarva̠mava̍ - [sarva̠mava̍, ru̠ndhē̠ śṛ̠ṇvantyē̍na] 39
meaning
Prajapati piled the fire with the seasons; with the seasons of spring indeed the first.
verse 42
रुन्धे शृ॒ण्वन्त्ये॑न-म॒ग्नि-ञ्चि॑क्या॒नमत्त्यन्न॒ग्ं॒ रोच॑त इ॒यं-वाँव प्र॑थ॒मा चिति॒रोष॑धयो॒ वन॒स्पत॑यः॒ पुरी॑षम॒न्तरि॑क्ष-न्द्वि॒तीया॒ वयाग्ं॑सि॒ पुरी॑षम॒सौ तृ॒तीया॒ नक्ष॑त्राणि॒ पुरी॑षं-यँ॒ज्ञश्च॑तु॒र्थी दक्षि॑णा॒ पुरी॑षं॒-यँज॑मानः पञ्च॒मी प्र॒जा पुरी॑षं॒-यँ-त्त्रिचि॑तीक-ञ्चिन्वी॒त य॒ज्ञ-न्दक्षि॑णामा॒त्मान॑-म्प्र॒जाम॒न्तरि॑या॒-त्तस्मा॒-त्पञ्च॑चितीकश्चेत॒व्य॑ ए॒तदे॒व सर्वग्ग्॑ स्पृणोति॒ य-त्ति॒स्रश्चित॑य- [य-त्ति॒स्रश्चित॑यः, त्रि॒वृद्ध्य॑ग्निर्य-द्द्वे] 40
rundhē śṛ̠ṇvantyē̍na-ma̠gni-ñchi̍kyā̠namattyanna̠gṃ̠ rōcha̍ta i̠yaṃ vāva pra̍tha̠mā chiti̠rōṣa̍dhayō̠ vana̠spata̍ya̠ḥ purī̍ṣama̠ntari̍kṣa-ndvi̠tīyā̠ vayāgṃ̍si̠ purī̍ṣama̠sau tṛ̠tīyā̠ nakṣa̍trāṇi̠ purī̍ṣaṃ ya̠jñaścha̍tu̠rthī dakṣi̍ṇā̠ purī̍ṣa̠ṃ yaja̍mānaḥ pañcha̠mī pra̠jā purī̍ṣa̠ṃ ya-ttrichi̍tīka-ñchinvī̠ta ya̠jña-ndakṣi̍ṇāmā̠tmāna̍-mpra̠jāma̠ntari̍yā̠-ttasmā̠-tpañcha̍chitīkaśchēta̠vya̍ ē̠tadē̠va sarvagg̍ spṛṇōti̠ ya-tti̠sraśchita̍ya- [ya-tti̠sraśchita̍yaḥ, tri̠vṛddhya̍gnirya-ddvē] 40
meaning
He binds — the fire being piled is heard eating food; food does not delight him — this is the first earth.
verse 43
-स्त्रि॒वृद्ध्य॑ग्निर्य-द्द्वे द्वि॒पा-द्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्यै॒ पञ्च॒ चित॑यो भवन्ति॒ पाङ्क्तः॒ पुरु॑ष आ॒त्मान॑मे॒व स्पृ॑णोति॒ पञ्च॒ चित॑यो भवन्ति प॒ञ्चभिः॒ पुरी॑षैर॒भ्यू॑हति॒ दश॒ स-म्प॑द्यन्ते॒ दशा᳚क्षरो॒ वै पुरु॑षो॒ यावा॑ने॒व पुरु॑ष॒स्तग्ग् स्पृ॑णो॒त्यथो॒ दशा᳚क्षरा वि॒राडन्नं॑-विँ॒रा-ड्वि॒राज्ये॒वान्नाद्ये॒ प्रति॑ तिष्ठति संवँथ्स॒रो वै ष॒ष्ठी चिति॑र्-ऋ॒तवः॒ पुरी॑ष॒ग्ं॒ षट् चित॑यो भवन्ति॒ षट् पुरी॑षाणि॒ द्वाद॑श॒ स-म्प॑द्यन्ते॒ द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒र ए॒व प्रति॑ तिष्ठति ॥ 41 ॥(अव॒ - चित॑यः॒ - पुरी॑षं॒ - पञ्च॑दश च) (अ. 10)
-stri̠vṛddhya̍gnirya-ddvē dvi̠pā-dyaja̍māna̠ḥ prati̍ṣṭhityai̠ pañcha̠ chita̍yō bhavanti̠ pāṅkta̠ḥ puru̍ṣa ā̠tmāna̍mē̠va spṛ̍ṇōti̠ pañcha̠ chita̍yō bhavanti pa̠ñchabhi̠ḥ purī̍ṣaira̠bhyū̍hati̠ daśa̠ sa-mpa̍dyantē̠ daśā̎kṣarō̠ vai puru̍ṣō̠ yāvā̍nē̠va puru̍ṣa̠stagg spṛ̍ṇō̠tyathō̠ daśā̎kṣarā vi̠rāḍanna̍ṃ vi̠rā-ḍvi̠rājyē̠vānnādyē̠ prati̍ tiṣṭhati saṃvathsa̠rō vai ṣa̠ṣṭhī chiti̍r-ṛ̠tava̠ḥ purī̍ṣa̠gṃ̠ ṣaṭ chita̍yō bhavanti̠ ṣaṭ purī̍ṣāṇi̠ dvāda̍śa̠ sa-mpa̍dyantē̠ dvāda̍śa̠ māsā̎-ssaṃvathsa̠ra-ssa̍ṃvathsa̠ra ē̠va prati̍ tiṣṭhati ॥ 41 ॥(ava̠ - chita̍ya̠ḥ - purī̍ṣa̠ṃ - pañcha̍daśa cha) (a. 10)
meaning
The fire has three parts — when two the sacrificer has two feet; the five piles stand firm.
verse 44
रोहि॑तो धू॒म्ररो॑हितः क॒र्कन्धु॑रोहित॒स्ते प्रा॑जाप॒त्या ब॒भ्रुर॑रु॒णब॑भ्रु॒-श्शुक॑बभ्रु॒स्ते रौ॒द्रा-श्श्येतः॑ श्येता॒क्ष-श्श्येत॑ग्रीव॒स्ते पि॑तृदेव॒त्या᳚स्ति॒स्रः कृ॒ष्णा व॒शा वा॑रु॒ण्य॑स्ति॒स्र-श्श्वे॒ता व॒शा-स्सौ॒र्यो॑ मैत्राबार्हस्प॒त्या धू॒म्रल॑लामास्तूप॒राः ॥ 42 ॥(रोहि॑तः॒-षड्वग्ं॑शतिः) (अ. 11)
rōhi̍tō dhū̠mrarō̍hitaḥ ka̠rkandhu̍rōhita̠stē prā̍jāpa̠tyā ba̠bhrura̍ru̠ṇaba̍bhru̠-śśuka̍babhru̠stē rau̠drā-śśyēta̍-śśyētā̠kṣa-śśyēta̍grīva̠stē pi̍tṛdēva̠tyā̎sti̠sraḥ kṛ̠ṣṇā va̠śā vā̍ru̠ṇya̍sti̠sra-śśvē̠tā va̠śā-ssau̠ryō̍ maitrābārhaspa̠tyā dhū̠mrala̍lāmāstūpa̠rāḥ ॥ 42 ॥(rōhi̍ta̠ḥ-ṣaḍvagṃ̍śatiḥ) (a. 11)
meaning
Rohita, dhumra-rohita, karkandhu-rohita — they are Prajapatya; babhra, aruna-babhra.
verse 45
पृश्ञि॑-स्तिर॒श्चीन॑-पृश्ञिरू॒र्ध्व-पृ॑श्ञि॒स्ते मा॑रु॒ताः फ॒ल्गूर्लो॑हितो॒र्णी ब॑ल॒क्षी ता-स्सा॑रस्व॒त्यः॑ पृष॑ती स्थू॒लपृ॑षती क्षु॒द्रपृ॑षती॒ ता वै᳚श्वदे॒व्य॑स्ति॒स्र-श्श्या॒मा व॒शाः पौ॒ष्णिय॑स्ति॒स्रो रोहि॑णीर्व॒शा मै॒त्रिय॑ ऐन्द्राबार्हस्प॒त्या अ॑रु॒णल॑लामास्तूप॒राः ॥ 43 ॥(पृश्ञिः॒ - षड्विग्ं॑शतिः) (अ. 12)
pṛśñi̍-stira̠śchīna̍-pṛśñirū̠rdhva-pṛ̍śñi̠stē mā̍ru̠tāḥ pha̠lgūrlō̍hitō̠rṇī ba̍la̠kṣī tā-ssā̍rasva̠tya̍ḥ pṛṣa̍tī sthū̠lapṛ̍ṣatī kṣu̠drapṛ̍ṣatī̠ tā vai̎śvadē̠vya̍sti̠sra-śśyā̠mā va̠śāḥ pau̠ṣṇiya̍sti̠srō rōhi̍ṇīrva̠śā mai̠triya̍ aindrābārhaspa̠tyā a̍ru̠ṇala̍lāmāstūpa̠rāḥ ॥ 43 ॥(pṛśñi̠ḥ - ṣaḍvigṃ̍śatiḥ) (a. 12)
meaning
Prshni, tirashchina-prshni, urdhva-prshni — they are Marutas; phalguna, rohita, ornate, bald.
verse 46
शि॒ति॒बा॒हु-र॒न्यत॑श्शितिबाहु-स्सम॒न्त शि॑तिबाहु॒स्त ऐ᳚न्द्रवाय॒वा-श्शि॑ति॒रन्ध्रो॒ ऽन्यत॑श्शितिरन्ध्र-स्सम॒न्तशि॑तिरन्ध्र॒स्ते मै᳚त्रावरु॒णा-श्शु॒द्धवा॑ल-स्स॒र्वशु॑द्धवालो म॒णिवा॑ल॒स्त आ᳚श्वि॒नास्ति॒स्र-श्शि॒ल्पा व॒शा वै᳚श्वदे॒व्य॑स्ति॒स्र-श्श्येनीः᳚ परमे॒ष्ठिने॑ सोमापौ॒ष्णा-श्श्या॒मल॑लामास्तूप॒राः ॥ 44 ॥(शि॒ति॒बा॒हुः पञ्च॑विग्ंशतिः) (अ. 13)
śi̠ti̠bā̠hu-ra̠nyata̍śśitibāhu-ssama̠nta śi̍tibāhu̠sta ai̎mdravāya̠vā-śśi̍ti̠randhrō̠ 'nyata̍śśitirandhra-ssama̠ntaśi̍tirandhra̠stē mai̎trāvaru̠ṇā-śśu̠ddhavā̍la-ssa̠rvaśu̍ddhavālō ma̠ṇivā̍la̠sta ā̎śvi̠nāsti̠sra-śśi̠lpā va̠śā vai̎śvadē̠vya̍sti̠sra-śśyēnī̎ḥ paramē̠ṣṭhinē̍ sōmāpau̠ṣṇā-śśyā̠mala̍lāmāstūpa̠rāḥ ॥ 44 ॥(śi̠ti̠bā̠huḥ pañcha̍vigṃśatiḥ) (a. 13)
meaning
Shitibahu, another shitibahu, samanta-shitibahu — those are Indra-Vayu; shiti-ranga.
verse 47
उ॒न्न॒त ऋ॑ष॒भो वा॑म॒नस्त ऐ᳚न्द्रावरु॒णा-श्शिति॑ककुच्छितिपृ॒ष्ठ-श्शिति॑भस॒-त्त ऐ᳚न्द्राबार्हस्प॒त्या-श्शि॑ति॒पाच्छि॒त्योष्ठः॑ शिति॒भ्रुस्त ऐ᳚न्द्रावैष्ण॒वास्ति॒स्र-स्सि॒द्ध्मा व॒शा वै᳚श्वकर्म॒ण्य॑स्ति॒स्रो धा॒त्रे पृ॑षोद॒रा ऐ᳚न्द्रापौ॒ष्णा-श्श्येत॑ललामास्तूप॒राः ॥ 45 ॥(उ॒न्न॒तः पञ्च॑विग्ंशतिः) (अ. 14)
u̠nna̠ta ṛ̍ṣa̠bhō vā̍ma̠nasta ai̎mdrāvaru̠ṇā-śśiti̍kakuchChitipṛ̠ṣṭha-śśiti̍bhasa̠-tta ai̎mdrābārhaspa̠tyā-śśi̍ti̠pāchChi̠tyōṣṭha̍-śśiti̠bhrusta ai̎mdrāvaiṣṇa̠vāsti̠sra-ssi̠ddhmā va̠śā vai̎śvakarma̠ṇya̍sti̠srō dhā̠trē pṛ̍ṣōda̠rā ai̎mdrāpau̠ṣṇā-śśyēta̍lalāmāstūpa̠rāḥ ॥ 45 ॥(u̠nna̠taḥ pañcha̍vigṃśatiḥ) (a. 14)
meaning
Unnata, rishabha, vamana — those are Indra-Varuna; shiti-kakud, shiti-prstha, shiti-bhasma.
verse 48
क॒र्णास्त्रयो॑ या॒मा-स्सौ॒म्यास्त्रयः॑ श्विति॒ङ्गा अ॒ग्नये॒ यवि॑ष्ठाय॒ त्रयो॑ नकु॒लास्ति॒स्रो रोहि॑णी॒स्त्र्यव्य॒स्ता वसू॑ना-न्ति॒स्रो॑-ऽरु॒णा दि॑त्यौ॒ह्य॑स्ता रु॒द्राणाग्ं॑ सोमै॒न्द्रा ब॒भ्रुल॑लामास्तूप॒राः ॥ 46 ॥(क॒र्णास्त्रयो॑ - विग्ंशतिः) (अ. 15)
ka̠rṇāstrayō̍ yā̠mā-ssau̠myāstraya̍-śśviti̠ṅgā a̠gnayē̠ yavi̍ṣṭhāya̠ trayō̍ naku̠lāsti̠srō rōhi̍ṇī̠stryavya̠stā vasū̍nā-nti̠srō̍-'ru̠ṇā di̍tyau̠hya̍stā ru̠drāṇāgṃ̍ sōmai̠ndrā ba̠bhrula̍lāmāstūpa̠rāḥ ॥ 46 ॥(ka̠rṇāstrayō̍ - vigṃśatiḥ) (a. 15)
meaning
Karna — three yamas; the soma ones — three shvitinga; for Agni the youngest — three nakula.
verse 49
शु॒ण्ठास्त्रयो॑ वैष्ण॒वा अ॑धीलोध॒कर्णा॒स्त्रयो॒ विष्ण॑व उरुक्र॒माय॑ लफ्सु॒दिन॒स्त्रयो॒ विष्ण॑व उरुगा॒याय॒ पञ्चा॑वीस्ति॒स्र आ॑दि॒त्याना᳚-न्त्रिव॒थ्सा-स्ति॒स्रो-ऽङ्गि॑रसामैन्द्रावैष्ण॒वा गौ॒रल॑लामास्तूप॒राः ॥ 47 ॥(शु॒ण्ठा - विग्ं॑श॒तिः) (अ. 16)
śu̠ṇṭhāstrayō̍ vaiṣṇa̠vā a̍dhīlōdha̠karṇā̠strayō̠ viṣṇa̍va urukra̠māya̍ laphsu̠dina̠strayō̠ viṣṇa̍va urugā̠yāya̠ pañchā̍vīsti̠sra ā̍di̠tyānā̎-ntriva̠thsā-sti̠srō-'ṅgi̍rasāmaindrāvaiṣṇa̠vā gau̠rala̍lāmāstūpa̠rāḥ ॥ 47 ॥(śu̠ṇṭhā - vigṃ̍śa̠tiḥ) (a. 16)
meaning
Shuntha — three Vaishnava; the adhilodha-karna — three for Vishnu Urukrama; laphsud.
verse 50
इन्द्रा॑य॒ राज्ञे॒ त्रयः॑ शितिपृ॒ष्ठा इन्द्रा॑या-धिरा॒जाय॒ त्रय॒-श्शिति॑ककुद॒ इन्द्रा॑य स्व॒राज्ञे॒ त्रय॒-श्शिति॑भस-दस्ति॒स्रस्तु॑र्यौ॒ह्यः॑ सा॒द्ध्याना᳚-न्ति॒स्रः प॑ष्ठौ॒ह्यो॑ विश्वे॑षा-न्दे॒वाना॑माग्ने॒न्द्राः कृ॒ष्णल॑लामास्तूप॒राः ॥ 48 ॥(इन्द्रा॑य॒ राज्ञे॒ - द्वाविग्ं॑शतिः) (अ. 17)
indrā̍ya̠ rājñē̠ traya̍-śśitipṛ̠ṣṭhā indrā̍yā-dhirā̠jāya̠ traya̠-śśiti̍kakuda̠ indrā̍ya sva̠rājñē̠ traya̠-śśiti̍bhasa-dasti̠srastu̍ryau̠hya̍-ssā̠ddhyānā̎-nti̠sraḥ pa̍ṣṭhau̠hyō̍ viśvē̍ṣā-ndē̠vānā̍māgnē̠ndrāḥ kṛ̠ṣṇala̍lāmāstūpa̠rāḥ ॥ 48 ॥(indrā̍ya̠ rājñē̠ - dvāvigṃ̍śatiḥ) (a. 17)
meaning
For Indra the king — three shitiprstha; for Indra the overlord — three shitikakuda.
verse 51
अदि॑त्यै॒ त्रयो॑ रोहितै॒ता इ॑न्द्रा॒ण्यै त्रयः॑ कृष्णै॒ताः कु॒ह्वै᳚ त्रयो॑-ऽरुणै॒तास्ति॒स्रो धे॒नवो॑ रा॒कायै॒ त्रयो॑-ऽन॒ड्वाहः॑ सिनीवा॒ल्या आ᳚ग्नावैष्ण॒वा रोहि॑तललामास्तूप॒राः ॥ 49 ॥(अदि॑त्या-अ॒ष्टाद॑श) (अ. 18)
adi̍tyai̠ trayō̍ rōhitai̠tā i̍ndrā̠ṇyai traya̍ḥ kṛṣṇai̠tāḥ ku̠hvai̎ trayō̍-'ruṇai̠tāsti̠srō dhē̠navō̍ rā̠kāyai̠ trayō̍-'na̠ḍvāha̍-ssinīvā̠lyā ā̎gnāvaiṣṇa̠vā rōhi̍talalāmāstūpa̠rāḥ ॥ 49 ॥(adi̍tyā-a̠ṣṭāda̍śa) (a. 18)
meaning
For Aditya — three rohita; for Indrani — three krsna; for Kuhu — three aruna.
verse 52
सौ॒म्यास्त्रयः॑ पि॒शङ्गा॒-स्सोमा॑य॒ राज्ञे॒ त्रयः॑ सा॒रङ्गाः᳚ पार्ज॒न्या नभो॑रूपास्ति॒स्रो॑-ऽजा म॒ल्॒हा इ॑न्द्रा॒ण्यै ति॒स्रो मे॒ष्य॑ आदि॒त्या द्या॑वापृथि॒व्या॑ मा॒लङ्गा᳚स्तूप॒राः ॥ 50 ॥(सौ॒म्या - एका॒न्नविग्ं॑श॒तिः) (अ. 19)
sau̠myāstraya̍ḥ pi̠śaṅgā̠-ssōmā̍ya̠ rājñē̠ traya̍-ssā̠raṅgā̎ḥ pārja̠nyā nabhō̍rūpāsti̠srō̍-'jā ma̠l̠hā i̍ndrā̠ṇyai ti̠srō mē̠ṣya̍ ādi̠tyā dyā̍vāpṛthi̠vyā̍ mā̠laṅgā̎stūpa̠rāḥ ॥ 50 ॥(sau̠myā - ēkā̠nnavigṃ̍śa̠tiḥ) (a. 19)
meaning
Soma ones — three pishanga; for Soma the king — three saranga; Parjanya — nabhoru.
verse 53
वा॒रु॒णास्त्रयः॑ कृ॒ष्णल॑लामा॒ वरु॑णाय॒ राज्ञे॒ त्रयो॒ रोहि॑तललामा॒ वरु॑णाय रि॒शाद॑से॒ त्रयो॑-ऽरु॒णल॑लामा-श्शि॒ल्पास्त्रयो॑ वैश्वदे॒वास्त्रयः॒ पृश्ञ॑य-स्सर्वदेव॒त्या॑ ऐन्द्रासू॒रा-श्श्येत॑ललामास्तूप॒राः ॥ 51 ॥(वा॒रु॒णा - विग्ं॑श॒तिः) (अ. 20)
vā̠ru̠ṇāstraya̍ḥ kṛ̠ṣṇala̍lāmā̠ varu̍ṇāya̠ rājñē̠ trayō̠ rōhi̍talalāmā̠ varu̍ṇāya ri̠śāda̍sē̠ trayō̍-'ru̠ṇala̍lāmā-śśi̠lpāstrayō̍ vaiśvadē̠vāstraya̠ḥ pṛśña̍ya-ssarvadēva̠tyā̍ aindrāsū̠rā-śśyēta̍lalāmāstūpa̠rāḥ ॥ 51 ॥(vā̠ru̠ṇā - vigṃ̍śa̠tiḥ) (a. 20)
meaning
Varuna ones — three krsna-lalama; for Varuna the king — three rohita-lalama; for Varuna.
verse 54
सोमा॑य स्व॒राज्ञे॑-ऽनोवा॒हाव॑न॒ड्वाहा॑-विन्द्रा॒ग्निभ्या॑-मोजो॒दाभ्या॒मुष्टा॑रा-विन्द्रा॒ग्निभ्या᳚-म्बल॒दाभ्याग्ं॑ सीरवा॒हाववी॒ द्वे धे॒नू भौ॒मी दि॒ग्भ्यो वड॑बे॒ द्वे धे॒नू भौ॒मी वै॑रा॒जी पु॑रु॒षी द्वे धे॒नू भौ॒मी वा॒यव॑ आरोहणवा॒हाव॑न॒ड्वाहौ॑ वारु॒णी कृ॒ष्णे व॒शे अ॑रा॒ड्यौ॑ दि॒व्यावृ॑ष॒भौ प॑रिम॒रौ ॥ 52 ॥(सोमा॑य स्व॒राज्ञे॒ - चतु॑स्त्रिग्ंशत्) (अ. 21)
sōmā̍ya sva̠rājñē̍-'nōvā̠hāva̍na̠ḍvāhā̍-vindrā̠gnibhyā̍-mōjō̠dābhyā̠muṣṭā̍rā-vindrā̠gnibhyā̎-mbala̠dābhyāgṃ̍ sīravā̠hāvavī̠ dvē dhē̠nū bhau̠mī di̠gbhyō vaḍa̍bē̠ dvē dhē̠nū bhau̠mī vai̍rā̠jī pu̍ru̠ṣī dvē dhē̠nū bhau̠mī vā̠yava̍ ārōhaṇavā̠hāva̍na̠ḍvāhau̍ vāru̠ṇī kṛ̠ṣṇē va̠śē a̍rā̠ḍyau̍ di̠vyāvṛ̍ṣa̠bhau pa̍rima̠rau ॥ 52 ॥(sōmā̍ya sva̠rājñē̠ - chatu̍strigṃśat) (a. 21)
meaning
For Soma the self-ruler — the ox and the bull that are the work-animals; for Indra-Agni the vigour-givers, the well-trained.
verse 55
एका॑दश प्रा॒तर्ग॒व्याः प॒शव॒ आ ल॑भ्यन्ते छग॒लः क॒ल्माषः॑ किकिदी॒विर्वि॑दी॒गय॒स्ते त्वा॒ष्ट्रा-स्सौ॒रीर्नव॑ श्वे॒ता व॒शा अ॑नूब॒न्ध्या॑ भवन्त्याग्ने॒य ऐ᳚न्द्रा॒ग्न आ᳚श्वि॒नस्ते वि॑शालयू॒प आ ल॑भ्यन्ते ॥ 53 ॥(ऐका॑दश प्रा॒तः - पञ्च॑विग्ंशतिः) (अ. 22)
ēkā̍daśa prā̠targa̠vyāḥ pa̠śava̠ ā la̍bhyantē Chaga̠laḥ ka̠lmāṣa̍ḥ kikidī̠virvi̍dī̠gaya̠stē tvā̠ṣṭrā-ssau̠rīrnava̍ śvē̠tā va̠śā a̍nūba̠ndhyā̍ bhavantyāgnē̠ya ai̎mdrā̠gna ā̎śvi̠nastē vi̍śālayū̠pa ā la̍bhyantē ॥ 53 ॥(aikā̍daśa prā̠taḥ - pañcha̍vigṃśatiḥ) (a. 22)
meaning
Eleven morning cattle are taken — a he-goat, a speckled one, a kikidi, a virvi.
verse 56
पि॒शङ्गा॒स्त्रयो॑ वास॒न्ता-स्सा॒रङ्गा॒स्त्रयो॒ ग्रैष्माः॒ पृष॑न्त॒स्त्रयो॒ वार्षि॑काः॒ पृश्ञ॑य॒स्त्रयः॑ शार॒दाः पृ॑श्ञिस॒क्था-स्त्रयो॒ हैम॑न्तिका अवलि॒प्तास्त्रयः॑ शैशि॒रा-स्सं॑वँथ्स॒राय॒ निव॑क्षसः ॥ 54 ॥(पि॒शङ्गा॑ - विग्ंश॒तिः) (अ. 23)
pi̠śaṅgā̠strayō̍ vāsa̠ntā-ssā̠raṅgā̠strayō̠ graiṣmā̠ḥ pṛṣa̍nta̠strayō̠ vārṣi̍kā̠ḥ pṛśña̍ya̠straya̍-śśāra̠dāḥ pṛ̍śñisa̠kthā-strayō̠ haima̍ntikā avali̠ptāstraya̍-śśaiśi̠rā-ssa̍ṃvathsa̠rāya̠ niva̍kṣasaḥ ॥ 54 ॥(pi̠śaṅgā̍ - vigṃśa̠tiḥ) (a. 23)
meaning
Three pishanga, three spring ones; three saranga, three summer ones; three prsanta, three monsoon ones.
verse 57
(रोहि॑तः कृ॒ष्णा धू॒म्रल॑लामाः॒ - पृश्ञिः॑ श्या॒मा अ॑रु॒णल॑लामाः -शितिबा॒हु-श्शि॒ल्पा-श्श्येनी᳚-श्श्या॒मल॑लामा - उन्न॒त-स्सि॒द्ध्मा धा॒त्रे पौ॒ष्णा-श्श्येत॑ललामाः - क॒र्णा ब॒भ्रुल॑लामाः - शु॒ण्ठा गौ॒रल॑लामा॒ - इन्द्रा॑य कृ॒ष्णाल॑लामा॒ - अदि॑त्यै॒ रोहि॑त ललामः -सौ॒म्या मा॒लङ्गा॑ - वारु॒णा-स्सू॒रा-श्श्येत॑ललामा॒ - दश॑ ।)
(rōhi̍taḥ kṛ̠ṣṇā dhū̠mrala̍lāmā̠ḥ - pṛśñi̍-śśyā̠mā a̍ru̠ṇala̍lāmāḥ -śitibā̠hu-śśi̠lpā-śśyēnī̎-śśyā̠mala̍lāmā - unna̠ta-ssi̠ddhmā dhā̠trē pau̠ṣṇā-śśyēta̍lalāmāḥ - ka̠rṇā ba̠bhrula̍lāmāḥ - śu̠ṇṭhā gau̠rala̍lāmā̠ - indrā̍ya kṛ̠ṣṇāla̍lāmā̠ - adi̍tyai̠ rōhi̍ta lalāmaḥ -sau̠myā mā̠laṅgā̍ - vāru̠ṇā-ssū̠rā-śśyēta̍lalāmā̠ - daśa̍ ।)
meaning
(Rohita, krsna, dhumra-lalama; prshni, shyama, aruna-lalama; shitibahu, shitikakuda — parenthetical index verse.)
verse 58
(हिर॑ण्यवर्णा - अ॒पा-ङ्ग्रहा᳚न् - भूतेष्ट॒काः - स॒जूः - सं॑वँथ्स॒रं - प्र॒जाप॑ति॒-स्स क्षु॒रप॑वि - र॒वग्नेर्वै दी॒क्षया॑ - सुव॒र्गाय॒ तं-यँन्न - सू॒यते᳚ - प्र॒जाप॑तिर्-ऋ॒तुभी॒ - रोहि॑तः॒ - पृञिः॑ - शितिबा॒हु - रु॑न्न॒तः - क॒र्णाः - शु॒ण्ठा - इन्द्रा॒या- दि॑त्यै - सौ॒म्या - वा॑रु॒णाः - सोमा॒यै - का॑दश - पि॒शङ्गा॒ - स्त्रयो॑विग्ंशतिः)
(hira̍ṇyavarṇā - a̠pā-ṅgrahā̎n - bhūtēṣṭa̠kāḥ - sa̠jūḥ - sa̍ṃvathsa̠raṃ - pra̠jāpa̍ti̠-ssa kṣu̠rapa̍vi - ra̠vagnērvai dī̠kṣayā̍ - suva̠rgāya̠ taṃ yanna - sū̠yatē̎ - pra̠jāpa̍tir-ṛ̠tubhī̠ - rōhi̍ta̠ḥ - pṛñi̍ḥ - śitibā̠hu - ru̍nna̠taḥ - ka̠rṇāḥ - śu̠ṇṭhā - indrā̠yā- di̍tyai - sau̠myā - vā̍ru̠ṇāḥ - sōmā̠yai - kā̍daśa - pi̠śaṅgā̠ - strayō̍vigṃśatiḥ)
meaning
(Hirannyavarna — the ladle-cups — earth-bricks — sajuh — the year — Prajapati — parenthetical index verse.)
verse 59
(हिर॑ण्यवर्णा - भूतेष्ट॒काः - छन्दो॒ यत् - कनी॑याग्ंसन्-त्रि॒वृद्ध्य॑ग्नि - र्वा॑रु॒णा - श्चतु॑ष्पञ्चा॒शत् )
(hira̍ṇyavarṇā - bhūtēṣṭa̠kāḥ - Chandō̠ yat - kanī̍yāgṃsan-tri̠vṛddhya̍gni - rvā̍ru̠ṇā - śchatu̍ṣpañchā̠śat )
meaning
(Hirannyavarna — earth-bricks — the metre — the lesser ones — the fire with three parts — parenthetical index verse.)
verse 60
(हिर॑ण्यवर्णा॒, निव॑क्षसः)
(hira̍ṇyavarṇā̠, niva̍kṣasaḥ)
meaning
(Hirannyavarna, nivakshasa — parenthetical index verse.)
verse 61
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ hari̍ḥ ōm ॥
meaning
English translation not yet available for this verse — tap any Sanskrit or transliteration word for its meaning.
verse 62
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-म्पञ्चमकाण्डे षष्ठः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
॥ kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya saṃhitāyā-mpañchamakāṇḍē ṣaṣṭhaḥ praśna-ssamāptaḥ ॥
meaning
(Colophon: the sixth chapter of the fifth book of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita ends.)

Primary text from vignanam.org