KYTS 4.1 Yunjanah Prathamam Manah

Krishna

tap any word for its meaning

  • verse 1
    कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थकाण्डे प्रथमः प्रश्नः- अग्निचित्यङ्ग मन्त्रपाठाभिधानं

    kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya saṃhitāyā-ñchaturthakāṇḍē prathamaḥ praśnaḥ- agnichityaṅga mantrapāṭhābhidhānaṃ
    meaning

    Section title: First prashna of the fourth kanda of the Krishna Yajur Vedic Taittiriya Samhita — exposition of the consecration of the fire-altar.

    word by word
    कृष्णKrssnnaBlack, Dark, Dark-Blue
    प्रथमPrathamaFirst
  • verse 2
    ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,श्री गुरुभ्यो नमःह॒रिः॒ ओम्

    ō-nnamaḥ paramātmanē, śrī mahāgaṇapatayē namaḥ,śrī gurubhyō namaḥha̠ri̠ḥ ōm
    meaning

    Salutation to the supreme Self, to Sri Mahaganapati, to the gurus — Hari Om.

    word by word
    श्रीShriiBeauty, Splendour, Lustre
    नमNamaReverential Salutations · Salutations
    हरिHariHari
    नमःNamahSalutations · Reverential Salutations · I offer my Salutations [to Shiva and Shakti] · Salutations, Obeisance · Bow, Obeisance, Reverential Salutation
    OmSymbol of Parabrahman · Om, symbol of Parabrahman · Om, the symbol of the Parabrahman · Om · The Symbol of Parabrahman · Symbol of the Parabrahman
  • verse 3
    यु॒ञ्जा॒नः प्र॑थ॒म-म्मन॑स्त॒त्वाय॑ सवि॒ता धियः॑अ॒ग्नि-ञ्ज्योति॑र्नि॒चाय्य॑ पृथि॒व्या अद्ध्या ऽभ॑रत्यु॒क्त्वाय॒ मन॑सा दे॒वान्-थ्सुव॑र्य॒तो धि॒या दिव᳚म्बृ॒हज्ज्योतिः॑ करिष्य॒त-स्स॑वि॒ता प्रसु॑वाति॒ तान्यु॒क्तेन॒ मन॑सा व॒य-न्दे॒वस्य॑ सवि॒तु-स्स॒वेसु॒व॒र्गेया॑य॒ शक्त्यै᳚यु॒ञ्जते॒ मन॑ उ॒त यु॑ञ्जते॒ धियो॒ विप्रा॒ विप्र॑स्य बृह॒तो वि॑प॒श्चितः॑वि होत्रा॑ दधे वयुना॒ विदेक॒ इ- [वयुना॒ विदेक॒ इत्, म॒ही दे॒वस्य॑] 1

    yu̠ñjā̠naḥ pra̍tha̠ma-mmana̍sta̠tvāya̍ savi̠tā dhiya̍ḥa̠gni-ñjyōti̍rni̠chāyya̍ pṛthi̠vyā addhyā 'bha̍ratyu̠ktvāya̠ mana̍sā dē̠vān-thsuva̍rya̠tō dhi̠yā diva̎mbṛ̠hajjyōti̍ḥ kariṣya̠ta-ssa̍vi̠tā prasu̍vāti̠ tānyu̠ktēna̠ mana̍sā va̠ya-ndē̠vasya̍ savi̠tu-ssa̠vēsu̠va̠rgēyā̍ya̠ śaktyai̎yu̠ñjatē̠ mana̍ u̠ta yu̍ñjatē̠ dhiyō̠ viprā̠ vipra̍sya bṛha̠tō vi̍pa̠śchita̍ḥvi hōtrā̍ dadhē vayunā̠ vidēka̠ i- [vayunā̠ vidēka̠ it, ma̠hī dē̠vasya̍] 1
    meaning

    'Yoking first the mind, stretching out one's thoughts to the truth, having seen the light of Agni from the earth, he brought it forth.' — the priest, with this mantra, gathers the fire.

    word by word
    युञ्जानYun.jaanaUniting, Joining
    सविताSavitaaStimulator, Vivifier
    धियःDhiyahWisdom
    मनसाManasaain my Mind · With Mind
    तान्Taan(Collecting) them (You indeed make their Works Shine) · Those
    शक्त्यैShaktyai[Salutations] to You as Shakti
    मनManaMind
    धियोDhiyoUnderstanding, Intelligence, Wisdom · Wisdom
    विViA prefix indicating division, order etc
    दधेDadheHeld
    IThis
    महीMahiithe Great World, the Earth
    देवस्यDevasya[Of] Divine [origin]
    आढ्यAaddhyaRichly endowed with, Opulent
    भारBhaaraBurden, Load, Weight
    दिवंDivamHeaven
    तन्TanSpread, Extend
    युक्तYuktaYoked, Joined, United
    विप्रVipraSage
  • verse 4
    -न्म॒ही दे॒वस्य॑ सवि॒तुः परि॑ष्टुतिःयु॒जे वा॒-म्ब्रह्म॑ पू॒र्व्य-न्नमो॑भि॒र्वि श्लोका॑ यन्ति प॒थ्ये॑व॒ सूराः᳚शृ॒ण्वन्ति॒ विश्वे॑ अ॒मृत॑स्य पु॒त्रा ये धामा॑नि दि॒व्यानि॑ त॒स्थुःयस्य॑ प्र॒याण॒मन्व॒न्य इद्य॒युर्दे॒वा दे॒वस्य॑ महि॒मान॒मर्च॑तःयः पार्थि॑वानि विम॒मे एत॑शो॒ रजाग्ं॑सि दे॒व-स्स॑वि॒ता म॑हित्व॒नादेव॑ सवितः॒ प्रसु॑व य॒ज्ञ-म्प्रस॑व [ ] 2

    -nma̠hī dē̠vasya̍ savi̠tuḥ pari̍ṣṭutiḥyu̠jē vā̠-mbrahma̍ pū̠rvya-nnamō̍bhi̠rvi ślōkā̍ yanti pa̠thyē̍va̠ sūrā̎ḥśṛ̠ṇvanti̠ viśvē̍ a̠mṛta̍sya pu̠trā ā dhāmā̍ni di̠vyāni̍ ta̠sthuḥyasya̍ pra̠yāṇa̠manva̠nya idya̠yurdē̠vā dē̠vasya̍ mahi̠māna̠marcha̍taḥyaḥ pārthi̍vāni vima̠mē sa ēta̍śō̠ rajāgṃ̍si dē̠va-ssa̍vi̠tā ma̍hitva̠nādēva̍ savita̠ḥ prasu̍va ya̠jña-mprasa̍va [ ] 2
    meaning

    He yokes mind and senses to the rite first, that the act may not falter; the gods' consent is sought by this mental harnessing.

    word by word
    देवस्यDevasya[Of] Divine [origin]
    AaA particle for Invoking · Until, As far as
    येYeWho · Those who · Those · Whoever
    यस्यYasyaWhose · Of Whose · Of Whom
    यंYamWhenever
    SaYour
    देवDevaDivine
    s लोकS LokaLoka, World
    यान्तिYaantiUndergo
    सुरSuraDeva, God, Divinity
    विश्वVishvaWorld, Univese
    अमृतAmrtaNectar
    पुत्रPutraa Son, a Child
    ANot
    यःYahHe Who
    साSaaShe
    सविताSavitaaStimulator, Vivifier
  • verse 5
    य॒ज्ञप॑ति॒-म्भगा॑य दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वःके॒त॒पूः केत॑न्नः पुनातु वा॒चस्पति॒र्वाच॑म॒द्य स्व॑दाति नःइ॒म-न्नो॑ देव सवितर्य॒ज्ञ-म्प्रसु॑व देवा॒युवग्ं॑ सखि॒विदग्ं॑ सत्रा॒जित॑-न्धन॒जितग्ं॑ सुव॒र्जित᳚म्ऋ॒चा स्तोम॒ग्ं॒ सम॑र्धय गाय॒त्रेण॑ रथन्त॒रम्बृ॒ह-द्गा॑य॒त्रव॑र्तनिदे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚ ऽश्विनो᳚र्बा॒हुभ्या᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या-ङ्गाय॒त्रेण॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वदभ्रि॑रसि॒ नारि॑- [नारिः॑, अ॒सि॒ पृ॒थि॒व्या-स्स॒धस्था॑-] 3

    ya̠jñapa̍ti̠-mbhagā̍ya di̠vyō ga̍ndha̠rvaḥkē̠ta̠pūḥ kēta̍nnaḥ punātu vā̠chaspati̠rvācha̍ma̠dya sva̍dāti naḥi̠ma-nnō̍ dēva savitarya̠jña-mprasu̍va dēvā̠yuvagṃ̍ sakhi̠vidagṃ̍ satrā̠jita̍-ndhana̠jitagṃ̍ suva̠rjita̎mṛ̠chā stōma̠gṃ̠ sama̍rdhaya gāya̠trēṇa̍ rathanta̠rambṛ̠ha-dgā̍ya̠trava̍rtanidē̠vasya̍ tvā savi̠tuḥ pra̍sa̠vē̎ 'śvinō̎rbā̠hubhyā̎-mpū̠ṣṇō hastā̎bhyā-ṅgāya̠trēṇa̠ Chanda̠sā ''da̍dē-'ṅgira̠svadabhri̍rasi̠ nāri̍- [nāri̍ḥ, a̠si̠ pṛ̠thi̠vyā-ssa̠dhasthā̍-] 3
    meaning

    Savitr is invoked to inspire the priest; without inspiration the rite is dull.

    word by word
    गन्धर्वGandharvaGandharva
    नःNahUs · (Please come) to us · us, of us, to us · Us, Our
    देवDevaDivine
    देवस्यDevasya[Of] Divine [origin]
    त्वाTvaa(Among the Ganas or Group of Prayers) You (are the Ganapati or the Lord of the Prayers) · You
    असिAsiYou are
    नारीNaariiWoman
  • verse 6
    -रसि पृथि॒व्या-स्स॒धस्था॑-द॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑मङ्गिर॒स्वदा भ॑र॒ त्रैष्टु॑भेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्व-द्बभ्रि॑रसि॒ नारि॑रसि॒ त्वया॑ व॒यग्ं स॒धस्थ॒ आग्निग्ं श॑केम॒ खनि॑तु-म्पुरी॒ष्य॑-ञ्जाग॑तेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वद्धस्त॑ आ॒धाय॑ सवि॒ता बिभ्र॒दभ्रिग्ं॑ हिर॒ण्ययी᳚म्तया॒ ज्योति॒रज॑स्र॒-मिद॒ग्नि-ङ्खा॒त्वी न॒ भ॒रानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वत्4(इ--द्य॒ज्ञ-म्प्रसु॑व॒ - नारि॒ - रानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा॒ - त्रीणि॑ च) (अ. 1)

    -rasi pṛthi̠vyā-ssa̠dhasthā̍-da̠gni-mpu̍rī̠ṣya̍maṅgira̠svadā bha̍ra̠ traiṣṭu̍bhēna tvā̠ Chanda̠sā ''da̍dē-'ṅgira̠sva-dbabhri̍rasi̠ nāri̍rasi̠ tvayā̍ va̠yagṃ sa̠dhastha̠ āgnigṃ śa̍kēma̠ khani̍tu-mpurī̠ṣya̍-ñjāga̍tēna tvā̠ Chanda̠sā ''da̍dē-'ṅgira̠svaddhasta̍ ā̠dhāya̍ savi̠tā bibhra̠dabhrigṃ̍ hira̠ṇyayī̎mtayā̠ jyōti̠raja̍sra̠-mida̠gni-ṅkhā̠tvī na̠ ā bha̠rānu̍ṣṭubhēna tvā̠ Chanda̠sā ''da̍dē-'ṅgira̠svat4(i--dya̠jña-mprasu̍va̠ - nāri̠ - rānu̍ṣṭubhēna tvā̠ Chanda̍sā̠ - trīṇi̍ cha) (a. 1)
    meaning

    The priest then takes earth in a vessel; the earth is the foundation; on it the altar will be built.

    word by word
    भरBharaBurden
    त्वाTvaa(Among the Ganas or Group of Prayers) You (are the Ganapati or the Lord of the Prayers) · You
    त्वयाTvayaaBy You · (All the Three Worlds by the destruction of Enemies has been Protected) by You
    सधस्थSadhasthaStanding together, Place of Meeting, any Place
    सविताSavitaaStimulator, Vivifier
    तयाTayaaBy Her · Signifying by, in terms of
    नःNahUs · (Please come) to us · us, of us, to us · Us, Our
    AaA particle for Invoking · Until, As far as
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    ANot
    भारBhaaraBurden, Load, Weight
    अधAdhaEvil, Bad
    NaNot · Us, Our · [There are] no [Mantras or Medicine available, even a trace which can accomplish Uccatana etc.] · Us, of us, to us · The letter Nna · Not, Us · Not, No, Nor, Neither
    नारीNaariiWoman
  • verse 7
    इ॒माम॑गृभ्ण-न्रश॒नामृ॒तस्य॒ पूर्व॒ आयु॑षि वि॒दथे॑षु क॒व्यातया॑ दे॒वा-स्सु॒तमा ब॑भूवुर्-ऋ॒तस्य॒ साम᳚न्-थ्स॒रमा॒रप॑न्तीप्रतू᳚र्तं-वाँजि॒न्ना द्र॑व॒ वरि॑ष्ठा॒मनु॑ सं॒​वँत᳚म्दि॒वि ते॒ जन्म॑ पर॒मम॒न्तरि॑क्षे॒ नाभिः॑ पृथि॒व्यामधि॒ योनिः॑यु॒ञ्जाथा॒ग्ं॒ रास॑भं-युँ॒वम॒स्मिन्. यामे॑ वृषण्वसूअ॒ग्नि-म्भर॑न्तमस्म॒युम्योगे॑योगे त॒वस्त॑रं॒-वाँजे॑वाजे हवामहेसखा॑य॒ इन्द्र॑म॒तये᳚प्र॒तूर्व॒- [प्र॒तूर्वन्न्॑, एह्य॑व॒क्राम॒न्नश॑स्ती] 5

    i̠māma̍gṛbhṇa-nraśa̠nāmṛ̠tasya̠ pūrva̠ āyu̍ṣi vi̠dathē̍ṣu ka̠vyātayā̍ dē̠vā-ssu̠tamā ba̍bhūvur-ṛ̠tasya̠ sāma̎m-thsa̠ramā̠rapa̍ntīpratū̎rtaṃ vāji̠nnā dra̍va̠ vari̍ṣṭhā̠manu̍ sa̠ṃvata̎mdi̠vi tē̠ janma̍ para̠mama̠ntari̍kṣē̠ nābhi̍ḥ pṛthi̠vyāmadhi̠ yōni̍ḥyu̠ñjāthā̠gṃ̠ rāsa̍bhaṃ yu̠vama̠smin. yāmē̍ vṛṣaṇvasūa̠gni-mbhara̍ntamasma̠yumyōgē̍yōgē ta̠vasta̍ra̠ṃ vājē̍vājē havāmahēsakhā̍ya̠ indra̍ma̠tayē̎pra̠tūrva̠- [pra̠tūrvann̍, ēhya̍va̠krāma̠nnaśa̍stī] 5
    meaning

    He measures out the place of the altar with mantras; the measure is by the body of the man.

    word by word
    पूर्वPuurvaEast
    तयाTayaaBy Her · Signifying by, in terms of
    द्रवDravaMelted, Liquefied
    दिविDiviHeaven
    तेTeto You · That · of You · Your · To You, of You · You · They · He
    जन्मJanmaBirth
    नाभिNaabhiNavel
    हवामहेHavaamaheTo You we Offer our Sacrificial Oblations · We offer our Sacrificial Oblations
    पुर्वPurvaFormer, Before, Prior, Preceding
    काव्यKaavyaThe planet Sukra or Venus
    सखSakhaFriend
  • verse 8
    -न्नेह्य॑व॒क्राम॒न्नश॑स्ती रु॒द्रस्य॒ गाण॑पत्या-न्मयो॒भूरेहि॑उ॒र्व॑न्तरि॑क्ष॒मन्वि॑हि स्व॒स्ति ग॑व्यूति॒रभ॑यानि कृ॒ण्वन्न्पू॒ष्णा स॒युजा॑ स॒हपृ॒थि॒व्या-स्स॒धस्था॑द॒ग्नि-म्पु॑रि॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-दच्छे᳚ह्य॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑ -मङ्गिर॒स्वद-च्छे॑मो॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-द्भ॑रिष्यामो॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-द्भ॑रामःअन्व॒ग्निरु॒षसा॒-मग्र॑मख्य॒-दन्वहा॑नि प्रथ॒मो जा॒तवे॑दाःअनु॒ सूर्य॑स्य [सूर्य॑स्य, पु॒रु॒त्रा च॑] 6

    -nnēhya̍va̠krāma̠nnaśa̍stī ru̠drasya̠ gāṇa̍patyā-nmayō̠bhūrēhi̍u̠rva̍ntari̍kṣa̠manvi̍hi sva̠sti ga̍vyūti̠rabha̍yāni kṛ̠ṇvannpū̠ṣṇā sa̠yujā̍ sa̠hapṛ̠thi̠vyā-ssa̠dhasthā̍da̠gni-mpu̍ri̠ṣya̍-maṅgira̠sva-dachChē̎hya̠gni-mpu̍rī̠ṣya̍ -maṅgira̠svada-chChē̍mō̠-'gni-mpu̍rī̠ṣya̍-maṅgira̠sva-dbha̍riṣyāmō̠-'gni-mpu̍rī̠ṣya̍-maṅgira̠sva-dbha̍rāmaḥanva̠gniru̠ṣasā̠-magra̍makhya̠-danvahā̍ni pratha̠mō jā̠tavē̍dāḥanu̠ sūrya̍sya [sūrya̍sya, pu̠ru̠trā cha̍] 6
    meaning

    The first layer of bricks is laid with mantras: each brick is given a deity.

    word by word
    स्वस्तिSvastiWell-Being, Happily, Auspiciously
    सहSahain Company, Jointly
    अनुAnuA prefix signifying repeatedly
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    रुद्रRudraRudra
    जातवेदःJaatavedahJataveda, Who gives rise to the Vedas, Refers to Agni
    सूर्यSuuryaSurya
  • verse 9
    पुरु॒त्रा च॑ र॒श्मीननु॒ द्यावा॑पृथि॒वी त॑तानआ॒गत्य॑ वा॒ज्यद्ध्व॑न॒-स्सर्वा॒ मृधो॒ विधू॑नुतेअ॒ग्निग्ं स॒धस्थे॑ मह॒ति चक्षु॑षा॒ नि चि॑कीषतेआ॒क्रम्य॑ वाजि-न्पृथि॒वीम॒ग्निमि॑च्छ रु॒चा त्वम्भूम्या॑ वृ॒त्वाय॑ नो ब्रूहि॒ यतः॒ खना॑म॒ तं-वँ॒यम्द्यौस्ते॑ पृ॒ष्ठ-म्पृ॑थि॒वी स॒धस्थ॑मा॒त्मा ऽन्तरि॑क्षग्ं समु॒द्रस्ते॒ योनिः॑वि॒ख्याय॒ चक्षु॑षा॒ त्वम॒भि ति॑ष्ठ [त्वम॒भि ति॑ष्ठ, पृ॒त॒न्य॒तः] 7

    puru̠trā cha̍ ra̠śmīnanu̠ dyāvā̍pṛthi̠vī ā ta̍tānaā̠gatya̍ vā̠jyaddhva̍na̠-ssarvā̠ mṛdhō̠ vidhū̍nutēa̠gnigṃ sa̠dhasthē̍ maha̠ti chakṣu̍ṣā̠ ni chi̍kīṣatēā̠kramya̍ vāji-npṛthi̠vīma̠gnimi̍chCha ru̠chā tvambhūmyā̍ vṛ̠tvāya̍ brūhi̠ yata̠ḥ khanā̍ma̠ taṃ va̠yamdyaustē̍ pṛ̠ṣṭha-mpṛ̍thi̠vī sa̠dhastha̍mā̠tmā 'ntari̍kṣagṃ samu̠drastē̠ yōni̍ḥvi̠khyāya̠ chakṣu̍ṣā̠ tvama̠bhi ti̍ṣṭha [tvama̠bhi ti̍ṣṭha, pṛ̠ta̠nya̠taḥ] 7
    meaning

    The bricks are laid in five layers; the fifth completes the altar.

    word by word
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    AaA particle for Invoking · Until, As far as
    निNiFrom previous part of word Vadini
    त्वम्TvamYou
    नोNoNot · Us · Us, Our · Us, of us, to us · Towards Us
    यतःYatahRestrained, Held Forth, Subdued, Governed, Controlled · From which or what · In what Place
    ANot
    सधस्थSadhasthaStanding together, Place of Meeting, any Place
    चाक्षुषCaakssussaPerceptible by the Eye, Relating to sight, Visible
    त्वंTvamYou · You (are that Inconceivable great Penance for the cause of Liberation)
    तंTamHim · To You · That · Then
    वयVayaOne who Weaves, Weaver
  • verse 10
    पृतन्य॒तःउत्क्रा॑म मह॒ते सौभ॑गाया॒-स्मादा॒स्थाना᳚-द्द्रविणो॒दा वा॑जिन्न्व॒यग्ग्​ स्या॑म सुम॒तौ पृ॑थि॒व्या अ॒ग्नि-ङ्ख॑नि॒ष्यन्त॑ उ॒पस्थे॑ अस्याःउद॑क्रमी-द्द्रविणो॒दा वा॒ज्यर्वा-ऽक॒-स्स लो॒कग्ं सुकृ॑त-म्पृथि॒व्याःततः॑ खनेम सु॒प्रती॑कम॒ग्निग्ं सुवो॒ रुहा॑णा॒ अधि॒ नाक॑ उत्त॒मेअ॒पो दे॒वीरुप॑ सृज॒ मधु॑मतीरय॒क्ष्माय॑ प्र॒जाभ्यः॑तासा॒ग्॒ स्थाना॒दुज्जि॑हता॒-मोष॑धय-स्सुपिप्प॒लाःजिघ॑- [जिघ॑र्मि, अ॒ग्नि-म्मन॑सा] 8

    pṛtanya̠taḥutkrā̍ma maha̠tē saubha̍gāyā̠-smādā̠sthānā̎-ddraviṇō̠dā vā̍jinnva̠yagg​ syā̍ma suma̠tau pṛ̍thi̠vyā a̠gni-ṅkha̍ni̠ṣyanta̍ u̠pasthē̍ asyāḥuda̍kramī-ddraviṇō̠dā vā̠jyarvā-'ka̠-ssa lō̠kagṃ sukṛ̍ta-mpṛthi̠vyāḥtata̍ḥ khanēma su̠pratī̍kama̠gnigṃ suvō̠ ruhā̍ṇā̠ adhi̠ nāka̍ utta̠mēa̠pō dē̠vīrupa̍ sṛja̠ madhu̍matīraya̠kṣmāya̍ pra̠jābhya̍ḥtāsā̠g̠ sthānā̠dujji̍hatā̠-mōṣa̍dhaya-ssupippa̠lāḥjigha̍- [jigha̍rmi, a̠gni-mmana̍sā] 8
    meaning

    The altar is shaped like an eagle (suparna) — the mythic vehicle of Vishnu.

    word by word
    अस्याAsyaasignifying of Her
    ततःTatahThen
    अधिAdhiExpresses Above
    नाकNaakaFirmament, Sky
    महताMahataaGreatness, Mightiness · [I remember] Mahat Tatwa [Total Material Energy]
    अस्यAsyaOf this
    अधीAdhiiTo Study
    उत्तमUttamaBest, Excellent
    आपोAapoAll-Pervading
  • verse 11
    -र्म्य॒ग्नि-म्मन॑सा घृ॒तेन॑ प्रति॒क्ष्यन्त॒-म्भुव॑नानि॒ विश्वा᳚पृ॒थु-न्ति॑र॒श्चा वय॑सा बृ॒हन्तं॒-व्यँचि॑ष्ठ॒मन्नग्ं॑ रभ॒सं-विँदा॑नम् त्वा॑ जिघर्मि॒ वच॑सा घृ॒तेना॑-ऽर॒क्षसा॒ मन॑सा॒ तज्जु॑षस्वमर्य॑श्री-स्स्पृह॒य-द्व॑र्णो अ॒ग्निर्ना-ऽभि॒मृशे॑ त॒नुवा॒ जर्​हृ॑षाणःपरि॒ वाज॑पतिः क॒विर॒ग्निर्-ह॒व्यान्य॑क्रमीत्दध॒-द्रत्ना॑नि दा॒शुषे᳚परि॑ त्वा-ऽग्ने॒ पुरं॑-वँ॒यं-विँप्रग्ं॑ सहस्य धीमहिधृ॒ष-द्व॑र्ण-न्दि॒वेदि॑वे भे॒त्तार॑-म्भङ्गु॒राव॑तःत्वम॑ग्ने॒ द्युभि॒स्त्व-मा॑शुशु॒क्षणि॒स्त्व-म॒द्भ्यस्त्व-मश्म॑न॒स्परि॑त्वं-वँने᳚भ्य॒ स्त्वमोष॑धीभ्य॒ स्त्व-न्नृ॒णा-न्नृ॑पते जायसे॒ शुचिः॑9(प्र॒तूर्व॒न्थ् - सूर्य॑स्य - तिष्ठ॒ - जिघ॑र्मि - भे॒त्तारं॑ - ँविग्ंश॒तिश्च॑) (अ. 2)

    -rmya̠gni-mmana̍sā ghṛ̠tēna̍ prati̠kṣyanta̠-mbhuva̍nāni̠ viśvā̎pṛ̠thu-nti̍ra̠śchā vaya̍sā bṛ̠hanta̠ṃ vyachi̍ṣṭha̠mannagṃ̍ rabha̠saṃ vidā̍namā tvā̍ jigharmi̠ vacha̍sā ghṛ̠tēnā̍-'ra̠kṣasā̠ mana̍sā̠ tajju̍ṣasvamarya̍śrī-sspṛha̠ya-dva̍rṇō a̠gnirnā-'bhi̠mṛśē̍ ta̠nuvā̠ jar​hṛ̍ṣāṇaḥpari̠ vāja̍patiḥ ka̠vira̠gnir-ha̠vyānya̍kramītdadha̠-dratnā̍ni dā̠śuṣē̎pari̍ tvā-'gnē̠ pura̍ṃ va̠yaṃ vipragṃ̍ sahasya dhīmahidhṛ̠ṣa-dva̍rṇa-ndi̠vēdi̍vē bhē̠ttāra̍-mbhaṅgu̠rāva̍taḥtvama̍gnē̠ dyubhi̠stva-mā̍śuśu̠kṣaṇi̠stva-ma̠dbhyastva-maśma̍na̠spari̍tvaṃ vanē̎bhya̠ stvamōṣa̍dhībhya̠ stva-nnṛ̠ṇā-nnṛ̍patē jāyasē̠ śuchi̍ḥ9(pra̠tūrva̠nth - sūrya̍sya - tiṣṭha̠ - jigha̍rmi - bhē̠ttāra̍ṃ - ँvigṃśa̠tiścha̍) (a. 2)
    meaning

    The eagle-altar carries the sacrificer to the heavenly world.

    word by word
    विश्वाVishvaaWorld · Universe
    AaA particle for Invoking · Until, As far as
    त्वाTvaa(Among the Ganas or Group of Prayers) You (are the Ganapati or the Lord of the Prayers) · You
    वचसाVacasaaOf Speech
    मनसाManasaain my Mind · With Mind
    परिPariAround
    धीमहिDhiimahiLet us Meditate · [I] Meditate
    शुचिShuciClear, Clean, Pure
    ANot
    विश्वVishvaWorld, Univese
    रभसRabhasaImpetuous, Violent, Rapid, Fierce
    पुरPuraa Fortress, Castle, City, House, Tripurasura
    वयVayaOne who Weaves, Weaver
    सहSahain Company, Jointly
    त्वंTvamYou · You (are that Inconceivable great Penance for the cause of Liberation)
    सूर्यSuuryaSurya
  • verse 12
    दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚-ऽश्विनो᳚ र्बा॒हुभ्या᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या-म्पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-त्ख॑नामिज्योति॑ष्मन्त-न्त्वा-ऽग्ने सु॒प्रती॑क॒मज॑स्रेण भा॒नुना॒ दीद्या॑नम्शि॒व-म्प्र॒जाभ्यो-ऽहिग्ं॑ सन्त-म्पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑ -मङ्गिर॒स्व-त्ख॑नामिअ॒पा-म्पृ॒ष्ठम॑सि स॒प्रथा॑ उ॒र्व॑ग्नि-म्भ॑रि॒ष्यदप॑रावपिष्ठम्वर्ध॑मान-म्म॒ह च॒ पुष्क॑र-न्दि॒वो मात्र॑या वरि॒णा प्र॑थस्वशर्म॑ स्थो॒ [शर्म॑ स्थः, वर्म॑ च] 10

    dē̠vasya̍ tvā savi̠tuḥ pra̍sa̠vē̎-'śvinō̎ rbā̠hubhyā̎-mpū̠ṣṇō hastā̎bhyā-mpṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̠-'gni-mpu̍rī̠ṣya̍-maṅgira̠sva-tkha̍nāmijyōti̍ṣmanta-ntvā-'gnē su̠pratī̍ka̠maja̍srēṇa bhā̠nunā̠ dīdyā̍namśi̠va-mpra̠jābhyō-'higṃ̍ santa-mpṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̠-'gni-mpu̍rī̠ṣya̍ -maṅgira̠sva-tkha̍nāmia̠pā-mpṛ̠ṣṭhama̍si sa̠prathā̍ u̠rva̍gni-mbha̍ri̠ṣyadapa̍rāvapiṣṭhamvardha̍māna-mma̠ha ā cha̠ puṣka̍ra-ndi̠vō mātra̍yā vari̠ṇā pra̍thasvaśarma̍ cha sthō̠ [śarma̍ cha sthaḥ, varma̍ cha] 10
    meaning

    Each part of the altar — wings, body, tail — is built with care.

    word by word
    देवस्यDevasya[Of] Divine [origin]
    त्वाTvaa(Among the Ganas or Group of Prayers) You (are the Ganapati or the Lord of the Prayers) · You
    AaA particle for Invoking · Until, As far as
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    स्थSthaAbiding
    वर्मVarmaDefensive Armour
    ANot
    मात्राMaatraaMaatras of Om
  • verse 13
    वर्म॑ स्थो॒ अच्छि॑द्रे बहु॒ले उ॒भेव्यच॑स्वती॒ सं-वँ॑साथा-म्भ॒र्तम॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य᳚म्सं​वँ॑साथाग्ं सुव॒र्विदा॑ स॒मीची॒ उर॑सा॒ त्मना᳚अ॒ग्निम॒न्त र्भ॑रि॒ष्यन्ती॒ ज्योति॑ष्मन्त॒ मज॑स्र॒मित्पु॒री॒ष्यो॑-ऽसि वि॒श्वभ॑राःअथ॑र्वा त्वा प्रथ॒मो निर॑मन्थदग्नेत्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दद्ध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थतमू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घतः॑तमु॑ त्वा द॒द्ध्यङ्ङृषिः॑ पु॒त्र ई॑धे॒ [पु॒त्र ई॑धे, अथ॑र्वणः] 11

    varma̍ cha sthō̠ achChi̍drē bahu̠lē u̠bhēvyacha̍svatī̠ saṃ va̍sāthā-mbha̠rtama̠gni-mpu̍rī̠ṣya̎msaṃva̍sāthāgṃ suva̠rvidā̍ sa̠mīchī̠ ura̍sā̠ tmanā̎a̠gnima̠nta rbha̍ri̠ṣyantī̠ jyōti̍ṣmanta̠ maja̍sra̠mitpu̠rī̠ṣyō̍-'si vi̠śvabha̍rāḥatha̍rvā tvā pratha̠mō nira̍manthadagnētvāma̍gnē̠ puṣka̍rā̠daddhyatha̍rvā̠ nira̍manthatamū̠rdhnō viśva̍sya vā̠ghata̍ḥtamu̍ tvā da̠ddhyaṅṅṛṣi̍ḥ pu̠tra ī̍dhē̠ [pu̠tra ī̍dhē, atha̍rvaṇaḥ] 11
    meaning

    The mantras for each part are given in this prashna.

    word by word
    वर्मVarmaDefensive Armour
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    त्वाTvaa(Among the Ganas or Group of Prayers) You (are the Ganapati or the Lord of the Prayers) · You
    विश्वस्यVishvasyaOf the Universe · [Who is the Creator, Sustainer and Destroyer] of the Universe · [I reverentially bow down to Shambhu] [Who is always engaged in the welfare] of the World
    पुत्रंPutramSon
    अथर्वणAtharvannaAtharvana Rishi
    बहुलाBahulaaAbundant
    सम्SamTogether with
    पुत्रPutraa Son, a Child
  • verse 14
    अथ॑र्वणःवृ॒त्र॒हण॑-म्पुरन्द॒रम्तमु॑ त्वा पा॒थ्यो वृषा॒ समी॑धे दस्यु॒हन्त॑मम्ध॒न॒ञ्ज॒यग्ं रणे॑रणेसीद॑ होत॒-स्स्व उ॑ लो॒के चि॑कि॒त्वान्-थ्सा॒दया॑ य॒ज्ञग्ं सु॑कृ॒तस्य॒ योनौ᳚दे॒वा॒वीर्दे॒वान्. ह॒विषा॑ यजा॒स्यग्ने॑ बृ॒ह-द्यज॑माने॒ वयो॑ धाःनि होता॑ होतृ॒षद॑ने॒ विदा॑नस्त्वे॒षो दी॑दि॒वाग्ं अ॑सद-थ्सु॒दक्षः॑अद॑ब्धव्रत प्रमति॒र्वसि॑ष्ठ-स्सहस्र-म्भ॒र-श्शुचि॑जिह्वो अ॒ग्निःसग्ं सी॑दस्व म॒हाग्ं अ॑सि॒ शोच॑स्व [शोच॑स्व, दे॒व॒वीत॑मः] 12

    atha̍rvaṇaḥvṛ̠tra̠haṇa̍-mpuranda̠ramtamu̍ tvā pā̠thyō vṛṣā̠ samī̍dhē dasyu̠hanta̍mamdha̠na̠ñja̠yagṃ raṇē̍raṇēsīda̍ hōta̠-ssva lō̠kē chi̍ki̠tvān-thsā̠dayā̍ ya̠jñagṃ su̍kṛ̠tasya̠ yōnau̎dē̠vā̠vīrdē̠vān. ha̠viṣā̍ yajā̠syagnē̍ bṛ̠ha-dyaja̍mānē̠ vayō̍ dhāḥni hōtā̍ hōtṛ̠ṣada̍nē̠ vidā̍nastvē̠ṣō dī̍di̠vāgṃ a̍sada-thsu̠dakṣa̍ḥada̍bdhavrata pramati̠rvasi̍ṣṭha-ssahasra-mbha̠ra-śśuchi̍jihvō a̠gniḥsagṃ sī̍dasva ma̠hāgṃ a̍si̠ śōcha̍sva [śōcha̍sva, dē̠va̠vīta̍maḥ] 12
    meaning

    The spaces between the bricks are filled with sand; nothing is left empty.

    word by word
    अथर्वणAtharvannaAtharvana Rishi
    त्वाTvaa(Among the Ganas or Group of Prayers) You (are the Ganapati or the Lord of the Prayers) · You
    सीदSiida(Please come to us by Listening to our Invocation) and be Present (in the Seat of this Sacred Sacrificial Altar) · May You Sit, May You be Present
    लोकेLokeIn the World · (You Yourself reside in this) World (in the Wealth, which is obtained by Pure means)
    धाDhaaTo Hold, Bear, Support
    निNiFrom previous part of word Vadini
    होताHotaaSacrificer
    अग्निAgniFire
    असिAsiYou are
    वृषVrssaBull
    वायोVaayo[Salutations to You] O Vayu · O Vayu
  • verse 15
    देव॒वीत॑मःवि धू॒मम॑ग्ने अरु॒ष-म्मि॑येद्ध्य सृ॒ज प्र॑शस्त दर्​श॒तम्जनि॑ष्वा॒ हि जेन्यो॒ अग्रे॒ अह्नाग्ं॑ हि॒तो हि॒तेष्व॑रु॒षो वने॑षुदमे॑दमे स॒प्त रत्ना॒ दधा॑नो॒-ऽग्निर्​होता॒ नि ष॑सादा॒ यजी॑यान्13(स्थ॒ - ई॒धे॒ - शोच॑स्व - स॒प्तविग्ं॑शतिश्च) - (अ. 3)

    dēva̠vīta̍maḥvi dhū̠mama̍gnē aru̠ṣa-mmi̍yēddhya sṛ̠ja pra̍śasta dar​śa̠tamjani̍ṣvā̠ hi jēnyō̠ agrē̠ ahnāgṃ̍ hi̠tō hi̠tēṣva̍ru̠ṣō vanē̍ṣudamē̍damē sa̠pta ratnā̠ dadhā̍nō̠-'gnir​hōtā̠ ni ṣa̍sādā̠ yajī̍yān13(stha̠ - ī̠dhē̠ - śōcha̍sva - sa̠ptavigṃ̍śatiścha) - (a. 3)
    meaning

    The priest sweeps the altar after each layer; cleanliness is the rule.

    word by word
    विViA prefix indicating division, order etc
    प्रशस्तPrashastaPraised, Commended, Auspicious
    हिHiFor, Because
    सप्तSaptaSeven
    निNiFrom previous part of word Vadini
    स्थSthaAbiding
    ANot
    रत्नRatnaa Jewel, Gem, Precious Stone, a Gift
  • verse 16
    स-न्ते॑ वा॒युर्मा॑त॒रिश्वा॑ दधातूत्ता॒नायै॒ हृद॑यं॒-यँद्विलि॑ष्टम्दे॒वानां॒-यँश्चर॑ति प्रा॒णथे॑न॒ तस्मै॑ देवि॒ वष॑डस्तु॒ तुभ्य᳚म्सुजा॑तो॒ ज्योति॑षा स॒ह शर्म॒ वरू॑थ॒मा-ऽस॑द॒-स्सुवः॑वासो॑ अग्ने वि॒श्वरू॑प॒ग्ं॒ सं​व्यँ॑यस्व विभावसोउदु॑ तिष्ठ स्वद्ध्व॒रावा॑ नो दे॒व्या कृ॒पादृ॒शे च॑ भा॒सा बृ॑ह॒ता सु॑शु॒क्वनि॒रा-ऽग्ने॑ याहि सुश॒स्तिभिः॑14

    sa-ntē̍ vā̠yurmā̍ta̠riśvā̍ dadhātūttā̠nāyai̠ hṛda̍ya̠ṃ yadvili̍ṣṭamdē̠vānā̠ṃ yaśchara̍ti prā̠ṇathē̍na̠ tasmai̍ cha dēvi̠ vaṣa̍ḍastu̠ tubhya̎msujā̍tō̠ jyōti̍ṣā sa̠ha śarma̠ varū̍tha̠mā-'sa̍da̠-ssuva̍ḥvāsō̍ agnē vi̠śvarū̍pa̠gṃ̠ saṃvya̍yasva vibhāvasōudu̍ tiṣṭha svaddhva̠rāvā̍ dē̠vyā kṛ̠pādṛ̠śē cha̍ bhā̠sā bṛ̍ha̠tā su̍śu̠kvani̠rā-'gnē̍ yāhi suśa̠stibhi̍ḥ14
    meaning

    The fire is then kindled and placed upon the altar.

    word by word
    तस्मैTasmaiTo Him
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    देविDeviDevi · O Devi · Goddess · Devi, Goddess · O Devi, O Divine Mother · O Devi (Mahalakshmi)
    तुभ्यम्TubhyamTo You
    सहSahain Company, Jointly
    वासोVaasoAbiding
    अग्नेAgneO Agni [Fire of Durga]
    नोNoNot · Us · Us, Our · Us, of us, to us · Towards Us
    देव्याDevyaaBy the Devi · By Devi
    कृपाKrpaaPity, Tenderness, Compassion
    सन्तSantaSaint
    हृदयंHrdayamHeart
    देवानांDevaanaamDevas, Demigods · Devas
    देवीDeviiDevi
    तुभ्यंTubhyamTo you
    भासBhaasaLight, Lustre, Brightness
  • verse 17
    ऊ॒र्ध्व ऊ॒ षु ण॑ ऊ॒तये॒ तिष्ठा॑ दे॒वो स॑वि॒ताऊ॒र्ध्वो वाज॑स्य॒ सनि॑ता॒ यद॒ञ्जिभि॑-र्वा॒घद्भि॑-र्वि॒ह्वया॑महे जा॒तो गर्भो॑ असि॒ रोद॑स्यो॒रग्ने॒ चारु॒र्विभृ॑त॒ ओष॑धीषुचि॒त्र-श्शिशुः॒ परि॒ तमाग्॑स्य॒क्तः प्र मा॒तृभ्यो॒ अधि॒ कनि॑क्रदद्गाःस्थि॒रो भ॑व वी॒ड्व॑ङ्ग आ॒शुर्भ॑व वा॒ज्य॑र्वन्न्पृ॒थुर्भ॑व सु॒षद॒स्त्वम॒ग्नेः पु॑रीष॒वाह॑नःशि॒वो भ॑व [ ] 15

    ū̠rdhva ū̠ ṣu ṇa̍ ū̠tayē̠ tiṣṭhā̍ dē̠vō na sa̍vi̠tāū̠rdhvō vāja̍sya̠ sani̍tā̠ yada̠ñjibhi̍-rvā̠ghadbhi̍-rvi̠hvayā̍mahēsa jā̠tō garbhō̍ asi̠ rōda̍syō̠ragnē̠ chāru̠rvibhṛ̍ta̠ ōṣa̍dhīṣuchi̠tra-śśiśu̠ḥ pari̠ tamāg̍sya̠ktaḥ pra mā̠tṛbhyō̠ adhi̠ kani̍kradadgāḥsthi̠rō bha̍va vī̠ḍva̍ṅga ā̠śurbha̍va vā̠jya̍rvannpṛ̠thurbha̍va su̠ṣada̠stvama̠gnēḥ pu̍rīṣa̠vāha̍naḥśi̠vō bha̍va [ ] 15
    meaning

    The fire is the deity of the rite; without fire there is no offering.

    word by word
    NnaNna
    देवोDevoDeva
    नःNahUs · (Please come) to us · us, of us, to us · Us, Our
    सविताSavitaaStimulator, Vivifier
    SaYour
    असिAsiYou are
    परिPariAround
    प्रPraPrefix
    अधिAdhiExpresses Above
    भवBhavaComing into Existence, Birth, Production
    शिवोShivoShiva
    उर्ध्वUrdhvaUpwards
    सुSuGood, Excellent, Much, Greatly
    NaNot · Us, Our · [There are] no [Mantras or Medicine available, even a trace which can accomplish Uccatana etc.] · Us, of us, to us · The letter Nna · Not, Us · Not, No, Nor, Neither
    वाजVaajaFood, Sacrificial Food, Strength, Vigour, Energe, Spirit
    साSaaShe
    अधीAdhiiTo Study
  • verse 18
    प्र॒जाभ्यो॒ मानु॑षीभ्य॒स्त्वम॑ङ्गिरःमा द्यावा॑पृथि॒वी अ॒भि शू॑शुचो॒ मा-ऽन्तरि॑क्ष॒-म्मा वन॒स्पतीन्॑प्रैतु॑ वा॒जी कनि॑क्रद॒-न्नान॑द॒-द्रास॑भः॒ पत्वा᳚भर॑न्न॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-म्मा पा॒द्यायु॑षः पु॒रारास॑भो वा॒-ङ्कनि॑क्रद॒-थ्सुयु॑क्तो वृषणा॒ रथे᳚ वा॑म॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑मा॒शुर्दू॒तो व॑हादि॒तःवृषा॒-ऽग्निं-वृँष॑ण॒-म्भर॑न्न॒पा-ङ्गर्भग्ं॑ समु॒द्रिय᳚म्अग्न॒ या॑हि [ ] 16

    pra̠jābhyō̠ mānu̍ṣībhya̠stvama̍ṅgiraḥ dyāvā̍pṛthi̠vī a̠bhi śū̍śuchō̠ mā-'ntari̍kṣa̠-mmā vana̠spatīn̍praitu̍ vā̠jī kani̍krada̠-nnāna̍da̠-drāsa̍bha̠ḥ patvā̎bhara̍nna̠gni-mpu̍rī̠ṣya̍-mmā pā̠dyāyu̍ṣaḥ pu̠rārāsa̍bhō vā̠-ṅkani̍krada̠-thsuyu̍ktō vṛṣaṇā̠ rathē̎sa vā̍ma̠gni-mpu̍rī̠ṣya̍mā̠śurdū̠tō va̍hādi̠taḥvṛṣā̠-'gniṃ vṛṣa̍ṇa̠-mbhara̍nna̠pā-ṅgarbhagṃ̍ samu̠driya̎magna̠ ā yā̍hi [ ] 16
    meaning

    The first oblation is poured into the new fire; the rite has begun.

    word by word
    माMaaTo Sound, Bellow, Roar
    अभिAbhiTowards
    पुराPuraaIn former times · Before, Formerly
    SaYour
    AaA particle for Invoking · Until, As far as
    पुरPuraa Fortress, Castle, City, House, Tripurasura
    रथRathaChariot
    साSaaShe
    ANot
  • verse 19
    वी॒तय॑ ऋ॒तग्ं स॒त्यम्ओष॑धयः॒ प्रति॑ गृह्णीता॒-ऽग्निमे॒तग्ं शि॒वमा॒यन्त॑म॒भ्यत्र॑ यु॒ष्मान्व्यस्य॒न् विश्वा॒ अम॑ती॒ररा॑ती-र्नि॒षीद॑न्नो॒ अप॑ दुर्म॒तिग्ं ह॑नत्ओष॑धयः॒ प्रति॑ मोदद्ध्वमेन॒-म्पुष्पा॑वती-स्सुपिप्प॒लाःअ॒यं-वोँ॒ गर्भ॑ ऋ॒त्वियः॑ प्र॒त्नग्ं स॒धस्थ॒मा ऽस॑दत्17(सु॒श॒स्तिभिः॑ - शि॒वो भ॑व - याहि॒ - षट्त्रिग्ं॑शच्च) (अ. 4)

    vī̠taya̍ ṛ̠tagṃ sa̠tyamōṣa̍dhaya̠ḥ prati̍ gṛhṇītā̠-'gnimē̠tagṃ śi̠vamā̠yanta̍ma̠bhyatra̍ yu̠ṣmānvyasya̠n viśvā̠ ama̍tī̠rarā̍tī-rni̠ṣīda̍nnō̠ apa̍ durma̠tigṃ ha̍natōṣa̍dhaya̠ḥ prati̍ mōdaddhvamēna̠-mpuṣpā̍vatī-ssupippa̠lāḥa̠yaṃ vō̠ garbha̍ ṛ̠tviya̍ḥ pra̠tnagṃ sa̠dhastha̠mā 'sa̍dat17(su̠śa̠stibhi̍ḥ - śi̠vō bha̍va - yāhi̠ - ṣaṭtrigṃ̍śachcha) (a. 4)
    meaning

    Each subsequent offering has its own mantra and its own deity.

    word by word
    सत्यम्Satyam[He] Truly [becomes successful] · [Consciouness of the] Satya Loka, Absolute Truth
    ओषधयःOssadhayahHerbs, Plants
    प्रतिPratiEvery
    विश्वाVishvaaWorld · Universe
    गर्भGarbhaWomb
    शिवोShivoShiva
    भवBhavaComing into Existence, Birth, Production
    ANot
    सत्यंSatyamAbsolute Truth · Truly · [I Proclaim the] Truth · [I Speak about the] Truth
    विश्वVishvaWorld, Univese
    अयम्AyamHe
    सदाSadaaAlways · Always, Ever, Every Time; · Always, Ever, Every Time · Always, Ever · Who is Served always · [O Devi, Please bestow Your Auspicious Blessings on me], always · [He attains his innermost longing and Devi] always [dwell in his heart] · Who Always (Abide as the Mantra) · Always, Perpetually · Eternal
  • verse 20
    वि पाज॑सा पृ॒थुना॒ शोशु॑चानो॒ बाध॑स्व द्वि॒षो र॒क्षसो॒ अमी॑वाःसु॒शर्म॑णो बृह॒त-श्शर्म॑णि स्याम॒ग्नेर॒हग्ं सु॒हव॑स्य॒ प्रणी॑तौआपो॒ हि ष्ठा म॑यो॒भुव॒स्ता न॑ ऊ॒र्जे द॑धातनम॒हे रणा॑य॒ चक्ष॑सेयो वः॑ शि॒वत॑मो॒ रस॒स्तस्य॑ भाजयते॒ह नः॑उ॒श॒तीरि॑व मा॒तरः॑तस्मा॒ अर॑-ङ्गमाम वो॒ यस्य॒ क्षया॑य॒ जिन्व॑थआपो॑ ज॒नय॑था नःमि॒त्र- [मि॒त्रः, स॒ग्ं॒सृज्य॑] 18

    vi pāja̍sā pṛ̠thunā̠ śōśu̍chānō̠ bādha̍sva dvi̠ṣō ra̠kṣasō̠ amī̍vāḥsu̠śarma̍ṇō bṛha̠ta-śśarma̍ṇi syāma̠gnēra̠hagṃ su̠hava̍sya̠ praṇī̍tauāpō̠ hi ṣṭhā ma̍yō̠bhuva̠stā na̍ ū̠rjē da̍dhātanama̠hē raṇā̍ya̠ chakṣa̍sē va̍-śśi̠vata̍mō̠ rasa̠stasya̍ bhājayatē̠ha na̍ḥu̠śa̠tīri̍va mā̠tara̍ḥtasmā̠ ara̍-ṅgamāma vō̠ yasya̠ kṣayā̍ya̠ jinva̍thaāpō̍ ja̠naya̍thā cha naḥmi̠tra- [mi̠traḥ, sa̠gṃ̠sṛjya̍] 18
    meaning

    Indra and Vishnu are foremost among the deities of this rite.

    word by word
    विViA prefix indicating division, order etc
    द्विषोDvissoEnemies
    आपोAapoAll-Pervading
    हिHiFor, Because
    नःNahUs · (Please come) to us · us, of us, to us · Us, Our
    योYoHe who [after unpinning the Keelaka makes Her manifest and then recites the Chandi by constantly dwelling on Her Conscious Form] · He Who · He · Which · Who
    मातरःMaatarahMothers, Matrikas
    यस्यYasyaWhose · Of Whose · Of Whom
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    मित्रःMitrahMitra
    स्थSthaAbiding
    NaNot · Us, Our · [There are] no [Mantras or Medicine available, even a trace which can accomplish Uccatana etc.] · Us, of us, to us · The letter Nna · Not, Us · Not, No, Nor, Neither
    रणRannaBattle
    क्षयKssayaEnd, Termination
    मित्रMitraFriend
  • verse 21
    -स्स॒ग्ं॒सृज्य॑ पृथि॒वी-म्भूमि॑-ञ्च॒ ज्योति॑षा स॒हसुजा॑त-ञ्जा॒तवे॑दसम॒ग्निं-वैँ᳚श्वान॒रं-विँ॒भुम्अ॒य॒क्ष्माय॑ त्वा॒ सग्ं सृ॑जामि प्र॒जाभ्यः॑विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा-स्सग्ं सृ॑ज॒न्त्वा-नु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वत्रु॒द्रा-स्स॒भृन्त्य॑ पृथि॒वी-म्बृ॒हज्ज्योति॒-स्समी॑धिरेतेषा᳚-म्भा॒नुरज॑स्र॒ इच्छु॒क्रो दे॒वेषु॑ रोचतेसग्ं सृ॑ष्टां॒-वँसु॑भी रु॒द्रैर्धीरैः᳚ कर्म॒ण्या᳚-म्मृद᳚म्हस्ता᳚भ्या-म्मृ॒द्वी-ङ्कृ॒त्वा सि॑नीवा॒ली क॑रोतु॒ [सि॑नीवा॒ली क॑रोतु, ताम्] 19

    -ssa̠gṃ̠sṛjya̍ pṛthi̠vī-mbhūmi̍-ñcha̠ jyōti̍ṣā sa̠hasujā̍ta-ñjā̠tavē̍dasama̠gniṃ vai̎śvāna̠raṃ vi̠bhuma̠ya̠kṣmāya̍ tvā̠ sagṃ sṛ̍jāmi pra̠jābhya̍ḥviśvē̎ tvā dē̠vā vai̎śvāna̠rā-ssagṃ sṛ̍ja̠ntvā-nu̍ṣṭubhēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠svatru̠drā-ssa̠bhṛntya̍ pṛthi̠vī-mbṛ̠hajjyōti̠-ssamī̍dhirētēṣā̎-mbhā̠nuraja̍sra̠ ichChu̠krō dē̠vēṣu̍ rōchatēsagṃ sṛ̍ṣṭā̠ṃ vasu̍bhī ru̠drairdhīrai̎ḥ karma̠ṇyā̎-mmṛda̎mhastā̎bhyā-mmṛ̠dvī-ṅkṛ̠tvā si̍nīvā̠lī ka̍rōtu̠ [si̍nīvā̠lī ka̍rōtu, tām] 19
    meaning

    Other deities — Surya, Soma, Agni, Vayu, Varuna, Mitra — are also invoked.

    word by word
    सहSahain Company, Jointly
    त्वाTvaa(Among the Ganas or Group of Prayers) You (are the Ganapati or the Lord of the Prayers) · You
    देवाःDevaahGods · Devas, Gods · Devas
    करोतुKarotu(May that Chandika) be inclined (towards destroying the Fear of Evil) · Please Make
    ताम्TaamHer
    विभुंVibhumWho has manifested taking a Form but in essence Who Pervades everywhere · Appear, Manifest, Reveal · Who is the All-Pervading [Lord of the Universe]
    विश्वVishvaWorld, Univese
    देवDevaDivine
    तंTamHim · To You · That · Then
  • verse 22
    ताम्सि॒नी॒वा॒ली सु॑कप॒र्दा सु॑कुरी॒रा स्वौ॑प॒शासा तुभ्य॑मदिते मह॒ ओखा-न्द॑धातु॒ हस्त॑योःउ॒खा-ङ्क॑रोतु॒ शक्त्या॑ बा॒हुभ्या॒-मदि॑तिर्धि॒यामा॒ता पु॒त्रं-यँथो॒पस्थे॒ सा-ऽग्नि-म्बि॑भर्तु॒ गर्भ॒ म॒खस्य॒ शिरो॑-ऽसि य॒ज्ञस्य॑ प॒दे स्थः॑वस॑वस्त्वा कृण्वन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्व-त्पृ॑थि॒व्य॑सि रु॒द्रास्त्वा॑ कृण्वन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्वद॒न्तरि॑क्षम- [-ऽङ्गिर॒स्वद॒न्तरि॑क्षमसि, आ॒दि॒त्यास्त्वा॑] 20

    tāmsi̠nī̠vā̠lī su̍kapa̠rdā su̍kurī̠rā svau̍pa̠śā tubhya̍maditē maha̠ ōkhā-nda̍dhātu̠ hasta̍yōḥu̠khā-ṅka̍rōtu̠ śaktyā̍ bā̠hubhyā̠-madi̍tirdhi̠yāmā̠tā pu̠traṃ yathō̠pasthē̠ sā-'gni-mbi̍bhartu̠ garbha̠ āma̠khasya̠ śirō̍-'si ya̠jñasya̍ pa̠dē stha̍ḥvasa̍vastvā kṛṇvantu gāya̠trēṇa̠ Chanda̍sā 'ṅgira̠sva-tpṛ̍thi̠vya̍si ru̠drāstvā̍ kṛṇvantu̠ traiṣṭu̍bhēna̠ Chanda̍sā 'ṅgira̠svada̠ntari̍kṣama- [-'ṅgira̠svada̠ntari̍kṣamasi, ā̠di̠tyāstvā̍] 20
    meaning

    The priest follows the order of the brahmana strictly; nothing is changed.

    word by word
    ताम्TaamHer
    साSaaShe
    महMahaGreat
    शक्त्याShaktyaaBy that Power
    माताMaataaMother
    गर्भGarbhaWomb
    AaA particle for Invoking · Until, As far as
    पदेPadeStep
    स्थSthaAbiding
    तंTamHim · To You · That · Then
    महाMahaaGreat, Large, Extensive, Abundant, Numerous, Considerable
    पुत्रंPutramSon
    ANot
    मखMakhaFestival, Sacrifice, Cheerful
  • verse 23
    -स्यादि॒त्यास्त्वा॑ कृण्वन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्द्यौर॑सि॒ विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒राः कृ॑ण्व॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्दिशो॑-ऽसि ध्रु॒वा-ऽसि॑ धा॒रया॒ मयि॑ प्र॒जाग्ं रा॒यस्पोष॑-ङ्गौप॒त्यग्ं सु॒वीर्यग्ं॑ सजा॒तान्. यज॑माना॒या-ऽदि॑त्यै॒ रास्ना॒-ऽस्य दि॑तिस्ते॒ बिल॑-ङ्गृह्णातु॒ पाङ्क्ते॑न॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्वत्कृ॒त्वाय॒ सा म॒हीमु॒खा-म्मृ॒न्मयीं॒-योँनि॑म॒ग्नये᳚ता-म्पु॒त्रेभ्य॒-स्स-म्प्रा य॑च्छ॒ददि॑ति-श्श्र॒पया॒निति॑21(मि॒त्रः - क॑रो - त्व॒न्तरि॑क्षमसि॒ - प्र - च॒त्वारि॑ च) (अ. 5)

    -syādi̠tyāstvā̍ kṛṇvantu̠ jāga̍tēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-ddyaura̍si̠ viśvē̎ tvā dē̠vā vai̎śvāna̠rāḥ kṛ̍ṇva̠ntvānu̍ṣṭubhēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-ddiśō̍-'si dhru̠vā-'si̍ dhā̠rayā̠ mayi̍ pra̠jāgṃ rā̠yaspōṣa̍-ṅgaupa̠tyagṃ su̠vīryagṃ̍ sajā̠tān. yaja̍mānā̠yā-'di̍tyai̠ rāsnā̠-'sya di̍tistē̠ bila̍-ṅgṛhṇātu̠ pāṅktē̍na̠ Chanda̍sā 'ṅgira̠svatkṛ̠tvāya̠ ma̠hīmu̠khā-mmṛ̠nmayī̠ṃ yōni̍ma̠gnayē̎tā-mpu̠trēbhya̠-ssa-mprā ya̍chCha̠dadi̍ti-śśra̠payā̠niti̍21(mi̠traḥ - ka̍rō - tva̠ntari̍kṣamasi̠ - pra - cha̠tvāri̍ cha) (a. 5)
    meaning

    Each oblation produces its proper merit for the sacrificer.

    word by word
    त्वाTvaa(Among the Ganas or Group of Prayers) You (are the Ganapati or the Lord of the Prayers) · You
    देवाःDevaahGods · Devas, Gods · Devas
    मयिMayiIn me · [O Devi, Please shower Your Grace] on me · One me
    साSaaShe
    मित्रःMitrahMitra
    करोKaro[Please] do
    प्रPraPrefix
    चत्वारिCatvaariFour kinds
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    ANot
    जगतJagataWorld, Universe
    विश्वVishvaWorld, Univese
    देवDevaDivine
    धारयDhaarayaHolding, Bearing
    कृत्वाKrtvaa[Lord Shiva invoked the Keelaka and pinned it; And] having done [that all this indeed became Auspicious] · Having done
  • verse 24
    वस॑वस्त्वा धूपयन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्रु॒द्रास्त्वा॑ धूपयन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दा॑दि॒त्यास्त्वा॑ धूपयन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वद्- विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा धू॑पय॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दिन्द्र॑स्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व--द्विष्णु॑स्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व-द्वरु॑णस्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व-ददि॑तिस्त्वा दे॒वी वि॒श्वदे᳚व्यावती पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-त्ख॑नत्ववट दे॒वाना᳚-न्त्वा॒ पत्नी᳚- [पत्नीः᳚, दे॒वी-र्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः] 22

    vasa̍vastvā dhūpayantu gāya̠trēṇa̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-dru̠drāstvā̍ dhūpayantu̠ traiṣṭu̍bhēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-dā̍di̠tyāstvā̍ dhūpayantu̠ jāga̍tēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠svad- viśvē̎ tvā dē̠vā vai̎śvāna̠rā dhū̍paya̠ntvānu̍ṣṭubhēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-dindra̍stvā dhūpayatvaṅgira̠sva--dviṣṇu̍stvā dhūpayatvaṅgira̠sva-dvaru̍ṇastvā dhūpayatvaṅgira̠sva-dadi̍tistvā dē̠vī vi̠śvadē̎vyāvatī pṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̎-'ṅgira̠sva-tkha̍natvavaṭa dē̠vānā̎-ntvā̠ patnī̎- [patnī̎ḥ, dē̠vī-rvi̠śvadē̎vyāvatīḥ] 22
    meaning

    The sacrificer obtains long life, prosperity, sons and the heavenly world.

    word by word
    त्वाTvaa(Among the Ganas or Group of Prayers) You (are the Ganapati or the Lord of the Prayers) · You
    देवाःDevaahGods · Devas, Gods · Devas
    देवीDeviiDevi
    पत्नीPatniiWife
    जगतJagataWorld, Universe
    विश्वVishvaWorld, Univese
    देवDevaDivine
  • verse 25
    -र्दे॒वी-र्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-द्द॑धतूखे धि॒षणा᳚स्त्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-द॒भीन्ध॑तामुखे॒ ग्नास्त्वा॑ दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-च्छ्र॑पयन्तूखे॒ वरू᳚त्रयो॒ जन॑यस्त्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-त्प॑चन्तूखेमित्रै॒तामु॒खा-म्प॑चै॒षा मा भे॑दिए॒ता-न्ते॒ परि॑ ददा॒म्यभि॑त्त्यैअ॒भीमा- [अ॒भीमाम्, म॒हि॒ना दिव॑-म्मि॒त्रो] 23

    -rdē̠vī-rvi̠śvadē̎vyāvatīḥ pṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̎-'ṅgira̠sva-dda̍dhatūkhē dhi̠ṣaṇā̎stvā dē̠vīrvi̠śvadē̎vyāvatīḥ pṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̎-'ṅgira̠sva-da̠bhīndha̍tāmukhē̠ gnāstvā̍ dē̠vīrvi̠śvadē̎vyāvatīḥ pṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̎-'ṅgira̠sva-chChra̍payantūkhē̠ varū̎trayō̠ jana̍yastvā dē̠vīrvi̠śvadē̎vyāvatīḥ pṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̎-'ṅgira̠sva-tpa̍chantūkhēmitrai̠tāmu̠khā-mpa̍chai̠ṣā bhē̍diē̠tā-ntē̠ pari̍ dadā̠myabhi̍ttyaia̠bhīmā- [a̠bhīmām, ma̠hi̠nā diva̍-mmi̠trō] 23
    meaning

    The wife of the sacrificer also shares in the merit of the rite.

    word by word
    माMaaTo Sound, Bellow, Roar
    परिPariAround
  • verse 26
    -म्म॑हि॒ना दिव॑-म्मि॒त्रो ब॑भूव स॒प्रथाः᳚उ॒त श्रव॑सा पृथि॒वीम्मि॒त्रस्य॑ चर्​षणी॒धृत॒-श्श्रवो॑ दे॒वस्य॑ सान॒सिम्द्यु॒म्न-ञ्चि॒त्रश्र॑वस्तमम्दे॒वस्त्वा॑ सवि॒तोद्व॑पतु सुपा॒णि-स्स्व॑ङ्गु॒रिःसु॒बा॒हुरु॒त शक्त्या᳚अप॑द्यमाना पृथि॒व्याशा॒ दिश॒ पृ॑णउत्ति॑ष्ठ बृह॒ती भ॑वो॒र्ध्वा ति॑ष्ठ ध्रु॒वा त्वम्वस॑व॒स्त्वा ऽऽच्छृ॑न्दन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्रु॒द्रास्त्वा-ऽऽ च्छृ॑न्दन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दा॑दि॒त्यास्त्वा ऽऽच्छृ॑न्दन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा च्छृ॑न्द॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वत्24(पत्नी॑ - रि॒माग्ं - रु॒द्रास्त्वा-ऽऽ च्छृ॑न्द॒न्त्वे - का॒न्न विग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 6)

    -mma̍hi̠nā diva̍-mmi̠trō ba̍bhūva sa̠prathā̎ḥu̠ta śrava̍sā pṛthi̠vīmmi̠trasya̍ char​ṣaṇī̠dhṛta̠-śśravō̍ dē̠vasya̍ sāna̠simdyu̠mna-ñchi̠traśra̍vastamamdē̠vastvā̍ savi̠tōdva̍patu supā̠ṇi-ssva̍ṅgu̠riḥsu̠bā̠huru̠ta śaktyā̎apa̍dyamānā pṛthi̠vyāśā̠ diśa̠ ā pṛ̍ṇautti̍ṣṭha bṛha̠tī bha̍vō̠rdhvā ti̍ṣṭha dhru̠vā tvamvasa̍va̠stvā ''chChṛ̍ndantu gāya̠trēṇa̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-dru̠drāstvā-'' chChṛ̍ndantu̠ traiṣṭu̍bhēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-dā̍di̠tyāstvā ''chChṛ̍ndantu̠ jāga̍tēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-dviśvē̎ tvā dē̠vā vai̎śvāna̠rā ā chChṛ̍nda̠ntvānu̍ṣṭubhēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠svat24(patnī̍ - ri̠māgṃ - ru̠drāstvā-'' chChṛ̍nda̠ntvē - kā̠nna vigṃ̍śa̠tiścha̍) (a. 6)
    meaning

    She is led around the altar at the proper times by the priest.

    word by word
    देवस्यDevasya[Of] Divine [origin]
    शक्त्याShaktyaaBy that Power
    दिशDishaDirection
    AaA particle for Invoking · Until, As far as
    उत्तिष्ठUttisstthaGet Up, Wake Up
    त्वम्TvamYou
    त्वाTvaa(Among the Ganas or Group of Prayers) You (are the Ganapati or the Lord of the Prayers) · You
    देवाःDevaahGods · Devas, Gods · Devas
    पत्नीPatniiWife
    ANot
    पृथिवीPrthiviiEarth, World
    मित्रMitraFriend
    ध्रुवDhruvaFixed, Eternal
    त्वंTvamYou · You (are that Inconceivable great Penance for the cause of Liberation)
    जगतJagataWorld, Universe
    देवDevaDivine
    कनKanaLittle, Small
  • verse 27
    समा᳚स्त्वा-ऽग्न ऋ॒तवो॑ वर्धयन्तु सं​वँथ्स॒रा ऋष॑यो॒ यानि॑ स॒त्यास-न्दि॒व्येन॑ दीदिहि रोच॒नेन॒ विश्वा॒ भा॑हि प्र॒दिशः॑ पृथि॒व्याःस-ञ्चे॒द्ध्यस्वा᳚-ऽग्ने॒ प्र च॑ बोधयैन॒मुच्च॑ तिष्ठ मह॒ते सौभ॑गायमा च॑ रिषदुपस॒त्ता ते॑ अग्ने ब्र॒ह्माण॑स्ते य॒शसः॑ सन्तु॒ मा-ऽन्येत्वाम॑ग्ने वृणते ब्राह्म॒णा इ॒मे शि॒वो अ॑ग्ने [ ] 25

    samā̎stvā-'gna ṛ̠tavō̍ vardhayantu saṃvathsa̠rā ṛṣa̍yō̠ yāni̍ sa̠tyāsa-ndi̠vyēna̍ dīdihi rōcha̠nēna̠ viśvā̠ ā bhā̍hi pra̠diśa̍ḥ pṛthi̠vyāḥsa-ñchē̠ddhyasvā̎-'gnē̠ pra cha̍ bōdhayaina̠muchcha̍ tiṣṭha maha̠tē saubha̍gāya cha̍ riṣadupasa̠ttā tē̍ agnē bra̠hmāṇa̍stē ya̠śasa̍-ssantu̠ mā-'nyētvāma̍gnē vṛṇatē brāhma̠ṇā i̠mē śi̠vō a̍gnē [ ] 25
    meaning

    The whole rite is the union of two — sacrificer and wife — with the gods.

    word by word
    यानिYaaniWhichever, Whatever · Which
    विश्वाVishvaaWorld · Universe
    AaA particle for Invoking · Until, As far as
    प्रPraPrefix
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    माMaaTo Sound, Bellow, Roar
    तेTeto You · That · of You · Your · To You, of You · You · They · He
    अग्नेAgneO Agni [Fire of Durga]
    सन्तुSantuMay All be [Free from Illness] · May all be
    इमेImeThese
    शिवोShivoShiva
    सत्यSatyaTruth
    विश्वVishvaWorld, Univese
    ANot
    महताMahataaGreatness, Mightiness · [I remember] Mahat Tatwa [Total Material Energy]
    सौभगSaubhagaAuspicious, Welfare, Happiness
    मान्येMaanyeTo be Honoured
    ब्राह्मणBraahmannaBrahmin, Wise persons
  • verse 28
    सं॒-वँर॑णे भवा नःस॒प॒त्न॒हा नो॑ अभिमाति॒जिच्च॒ स्वे गये॑ जागृ॒ह्य प्र॑युच्छन्न्इ॒हैवाग्ने॒ अधि॑ धारया र॒यि-म्मा त्वा॒ निक्र॑-न्पूर्व॒चितो॑ निका॒रिणः॑क्ष॒त्रम॑ग्ने सु॒यम॑मस्तु॒ तुभ्य॑मुपस॒त्ता व॑र्धता-न्ते॒ अनि॑ष्टृतःक्ष॒त्रेणा᳚-ऽग्ने॒ स्वायु॒-स्सग्ं र॑भस्व मि॒त्रेणा᳚-ऽग्ने मित्र॒धेये॑ यतस्वस॒जा॒ताना᳚-म्मद्ध्यम॒स्था ए॑धि॒ राज्ञा॑मग्ने विह॒व्यो॑ दीदिही॒हअति॒ [अति॑, निहो॒ अति॒ स्रिधो] 26

    sa̠ṃ vara̍ṇē bhavā naḥsa̠pa̠tna̠hā nō̍ abhimāti̠jichcha̠ svē gayē̍ jāgṛ̠hya pra̍yuchChanni̠haivāgnē̠ adhi̍ dhārayā ra̠yi-mmā tvā̠ nikra̍-npūrva̠chitō̍ nikā̠riṇa̍ḥkṣa̠trama̍gnē su̠yama̍mastu̠ tubhya̍mupasa̠ttā va̍rdhatā-ntē̠ ani̍ṣṭṛtaḥkṣa̠trēṇā̎-'gnē̠ svāyu̠-ssagṃ ra̍bhasva mi̠trēṇā̎-'gnē mitra̠dhēyē̍ yatasvasa̠jā̠tānā̎-mmaddhyama̠sthā ē̍dhi̠ rājñā̍magnē viha̠vyō̍ dīdihī̠haati̠ [ati̍, nihō̠ ati̠ sridhō] 26
    meaning

    The fire-altar rite is the most elaborate of all Vedic rites.

    word by word
    भवाBhavaaMay become
    नःNahUs · (Please come) to us · us, of us, to us · Us, Our
    नोNoNot · Us · Us, Our · Us, of us, to us · Towards Us
    अधिAdhiExpresses Above
    त्वाTvaa(Among the Ganas or Group of Prayers) You (are the Ganapati or the Lord of the Prayers) · You
    एधिEdhiMay you be
    अतिAtiExceedingly, Very, Passing, Going, Beyond
    सम्SamTogether with
    वारणVaarannaPreventive measure
    भवBhavaComing into Existence, Birth, Production
    अधीAdhiiTo Study
    धारयDhaarayaHolding, Bearing
  • verse 29
    निहो॒ अति॒ स्रिधो ऽत्यचि॑त्ति॒-मत्यरा॑तिमग्नेविश्वा॒ ह्य॑ग्ने दुरि॒ता सह॒स्वाथा॒स्मभ्यग्ं॑ स॒हवी॑राग्ं र॒यिन्दाः᳚अ॒ना॒धृ॒ष्यो जा॒तव॑दा॒ अनि॑ष्टृतो वि॒राड॑ग्ने क्षत्र॒भृ-द्दी॑दिही॒हविश्वा॒ आशाः᳚ प्रमु॒ञ्च-न्मानु॑षीर्भि॒य-श्शि॒वाभि॑र॒द्य परि॑ पाहि नो वृ॒धेबृह॑स्पते सवितर्बो॒धयै॑न॒ग्ं॒ सग्ंशि॑त-ञ्चिथ्स-न्त॒राग्ं सग्ं शि॑शाधिव॒र्धयै॑न-म्मह॒ते सौभ॑गाय॒ [सौभ॑गाय, विश्व॑ एन॒मनु॑ मदन्तु दे॒वाः] 27

    nihō̠ ati̠ sridhō 'tyachi̍tti̠-matyarā̍timagnēviśvā̠ hya̍gnē duri̠tā saha̠svāthā̠smabhyagṃ̍ sa̠havī̍rāgṃ ra̠yindā̎ḥa̠nā̠dhṛ̠ṣyō jā̠tava̍dā̠ ani̍ṣṭṛtō vi̠rāḍa̍gnē kṣatra̠bhṛ-ddī̍dihī̠haviśvā̠ āśā̎ḥ pramu̠ñcha-nmānu̍ṣīrbhi̠ya-śśi̠vābhi̍ra̠dya pari̍ pāhi vṛ̠dhēbṛha̍spatē savitarbō̠dhayai̍na̠gṃ̠ sagṃśi̍ta-ñchithsa-nta̠rāgṃ sagṃ śi̍śādhiva̠rdhayai̍na-mmaha̠tē saubha̍gāya̠ [saubha̍gāya, viśva̍ ēna̠manu̍ madantu dē̠vāḥ] 27
    meaning

    It takes a year to perform fully, and many priests.

    word by word
    अतिAtiExceedingly, Very, Passing, Going, Beyond
    विश्वाVishvaaWorld · Universe
    परिPariAround
    पाहिPaahiProtect · Please Protect · You Please Protect (the People always) · Please Protect Me
    नोNoNot · Us · Us, Our · Us, of us, to us · Towards Us
    विश्वVishvaWorld, Univese
    देवाःDevaahGods · Devas, Gods · Devas
    दुरितDuritaDifficulty, Danger, Sin
    वृद्धVrddhaGreat, Large
    सौभगSaubhagaAuspicious, Welfare, Happiness
  • verse 30
    विश्व॑ एन॒मनु॑ मदन्तु दे॒वाःअ॒मु॒त्र॒भूया॒दध॒ यद्य॒मस्य॒ बृह॑स्पते अ॒भिश॑स्ते॒र मु॑ञ्चःप्रत्यौ॑हता-म॒श्विना॑ मृ॒त्युम॑स्मा-द्दे॒वाना॑-मग्ने भि॒षजा॒ शची॑भिःउद्व॒य-न्तम॑स॒स्परि॒ पश्य॑न्तो॒ ज्योति॒रुत्त॑रम्दे॒व-न्दे॑व॒त्रा सूर्य॒मग॑न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम्28(इ॒मे शि॒वो अ॒ग्ने - ऽति॒ - सौभ॑गाय॒ - चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 7)

    viśva̍ ēna̠manu̍ madantu dē̠vāḥa̠mu̠tra̠bhūyā̠dadha̠ yadya̠masya̠ bṛha̍spatē a̠bhiśa̍stē̠ra mu̍ñchaḥpratyau̍hatā-ma̠śvinā̍ mṛ̠tyuma̍smā-ddē̠vānā̍-magnē bhi̠ṣajā̠ śachī̍bhiḥudva̠ya-ntama̍sa̠spari̠ paśya̍ntō̠ jyōti̠rutta̍ramdē̠va-ndē̍va̠trā sūrya̠maga̍nma̠ jyōti̍rutta̠mam28(i̠mē śi̠vō a̠gnē - 'ti̠ - saubha̍gāya̠ - chatu̍strigṃśachcha) (a. 7)
    meaning

    Each priest has his role: hotr, adhvaryu, brahman, udgatr, and many helpers.

    word by word
    विश्वVishvaWorld, Univese
    देवाःDevaahGods · Devas, Gods · Devas
    इमेImeThese
    शिवोShivoShiva
    अग्नेAgneO Agni [Fire of Durga]
    ANot
    सौभगSaubhagaAuspicious, Welfare, Happiness
  • verse 31
    ऊ॒र्ध्वा अ॑स्य स॒मिधो॑ भवन्त्यू॒र्ध्वा शु॒क्रा शो॒चीग्​ष्य॒ग्नेःद्यु॒मत्त॑मा सु॒प्रती॑कस्य सू॒नोःतनू॒नपा॒दसु॑रो वि॒श्ववे॑दा दे॒वो दे॒वेषु॑ दे॒वःप॒थ आ-ऽन॑क्ति॒ मद्ध्वा॑ घृ॒तेन॑मद्ध्वा॑ य॒ज्ञ-न्न॑क्षसे प्रीणा॒नो नरा॒शग्ंसो॑ अग्नेसु॒कृद्दे॒व-स्स॑वि॒ता वि॒श्ववा॑रःअच्छा॒यमे॑ति॒ शव॑सा घृ॒तेने॑डा॒नो वह्नि॒र्नम॑साअ॒ग्निग्ग्​ स्रुचो॑ अद्ध्व॒रेषु॑ प्र॒यथ्सु॑ य॑क्षदस्य महि॒मान॑म॒ग्ने-स्स [महि॒मान॑म॒ग्ने-स्सः, ई॒ म॒न्द्रासु॑ प्र॒यसः॑] 29

    ū̠rdhvā a̍sya sa̠midhō̍ bhavantyū̠rdhvā śu̠krā śō̠chīg​ṣya̠gnēḥdyu̠matta̍mā su̠pratī̍kasya sū̠nōḥtanū̠napā̠dasu̍rō vi̠śvavē̍dā dē̠vō dē̠vēṣu̍ dē̠vaḥpa̠tha ā-'na̍kti̠ maddhvā̍ ghṛ̠tēna̍maddhvā̍ ya̠jña-nna̍kṣasē prīṇā̠nō narā̠śagṃsō̍ agnēsu̠kṛddē̠va-ssa̍vi̠tā vi̠śvavā̍raḥachChā̠yamē̍ti̠ śava̍sā ghṛ̠tēnē̍ḍā̠nō vahni̠rnama̍sāa̠gnigg​ sruchō̍ addhva̠rēṣu̍ pra̠yathsu̍sa ya̍kṣadasya mahi̠māna̍ma̠gnē-ssa [mahi̠māna̍ma̠gnē-ssaḥ, ī̠ ma̠ndrāsu̍ pra̠yasa̍ḥ] 29
    meaning

    The dakshina at the end is large: cattle, gold, lands and gifts to the priests.

    word by word
    अस्यAsyaOf this
    देवोDevoDeva
    देवDevaDivine
    पथPathaWay
    अग्नेAgneO Agni [Fire of Durga]
    SaYour
    IiTo Go
    उर्ध्वUrdhvaUpwards
    शुक्रShukraSeed
    देवाःDevaahGods · Devas, Gods · Devas
    पठPatthaReading, Reciting
    अध्वरेषुAdhvaressuIn the Sacrifice
    साSaaShe
    IThis
    प्रयासPrayaasaEffort
  • verse 32
    ई॑ म॒न्द्रासु॑ प्र॒यसः॑वसु॒श्चेति॑ष्ठो वसु॒धात॑मश्चद्वारो॑ दे॒वीरन्व॑स्य॒ विश्वे᳚ व्र॒ता द॑दन्ते अ॒ग्नेःउ॒रु॒व्यच॑सो॒ धाम्ना॒ पत्य॑मानाःते अ॑स्य॒ योष॑णे दि॒व्ये योना॑वु॒षासा॒नक्ता᳚इ॒मं-यँ॒ज्ञम॑वता मद्ध्व॒र-न्नः॑दैव्या॑ होतारावू॒र्ध्व-म॑द्ध्व॒र-न्नो॒-ऽग्नेर्जि॒ह्वाम॒भि गृ॑णीतम्कृ॒णु॒त-न्न॒-स्स्वि॑ष्टिम्ति॒स्रो दे॒वीर्ब॒र्॒हिरेदग्ं स॑द॒न्त्विडा॒ सर॑स्वती॒ [सर॑स्वती, भार॑ती] 30

    ī̍ ma̠ndrāsu̍ pra̠yasa̍ḥvasu̠śchēti̍ṣṭhō vasu̠dhāta̍maśchadvārō̍ dē̠vīranva̍sya̠ viśvē̎ vra̠tā da̍dantē a̠gnēḥu̠ru̠vyacha̍sō̠ dhāmnā̠ patya̍mānāḥ a̍sya̠ yōṣa̍ṇē di̠vyē na yōnā̍vu̠ṣāsā̠naktā̎i̠maṃ ya̠jñama̍vatā maddhva̠ra-nna̍ḥdaivyā̍ hōtārāvū̠rdhva-ma̍ddhva̠ra-nnō̠-'gnērji̠hvāma̠bhi gṛ̍ṇītamkṛ̠ṇu̠ta-nna̠-ssvi̍ṣṭimti̠srō dē̠vīrba̠r̠hirēdagṃ sa̍da̠ntviḍā̠ sara̍svatī̠ [sara̍svatī, bhāra̍tī] 30
    meaning

    The priests are the deputies of the gods on earth; they are honored.

    word by word
    IiTo Go
    अग्नेAgneO Agni [Fire of Durga]
    तेTeto You · That · of You · Your · To You, of You · You · They · He
    अस्यAsyaOf this
    नःNahUs · (Please come) to us · us, of us, to us · Us, Our
    सरस्वतीSarasvatiiRiver Saraswati
    IThis
    प्रयासPrayaasaEffort
    विश्वVishvaWorld, Univese
    व्रतVrataWill, Command, Obedience, Service
    योषणाYossannaaA Girl, Maiden, Young Woman
    NaNot · Us, Our · [There are] no [Mantras or Medicine available, even a trace which can accomplish Uccatana etc.] · Us, of us, to us · The letter Nna · Not, Us · Not, No, Nor, Neither
    इमंImamThis
    सरस्वतिSarasvatiDevi Saraswati · O River Saraswati
  • verse 33
    भार॑तीम॒ही गृ॑णा॒नातन्न॑स्तु॒रीप॒मद्भु॑त-म्पुरु॒क्षु त्वष्टा॑ सु॒वीर᳚म्रा॒यस्पोषं॒-विँ ष्य॑तु॒ नाभि॑म॒स्मेवन॑स्प॒ते-ऽव॑ सृजा॒ ररा॑ण॒स्त्मना॑ दे॒वेषु॑अ॒ग्निर्​ह॒व्यग्ं श॑मि॒ता सू॑दयातिअग्ने॒ स्वाहा॑ कृणुहि जातवेद॒ इन्द्रा॑य ह॒व्यम्विश्वे॑ दे॒वा ह॒विरि॒द-ञ्जु॑षन्ताम्हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् दा॑धार पृथि॒वी-न्द्या- [पृथि॒वी-न्द्याम्, उ॒तेमा-ङ्कस्मै॑] 31

    bhāra̍tīma̠hī gṛ̍ṇā̠nātanna̍stu̠rīpa̠madbhu̍ta-mpuru̠kṣu tvaṣṭā̍ su̠vīra̎mrā̠yaspōṣa̠ṃ vi ṣya̍tu̠ nābhi̍ma̠smēvana̍spa̠tē-'va̍ sṛjā̠ rarā̍ṇa̠stmanā̍ dē̠vēṣu̍a̠gnir​ha̠vyagṃ śa̍mi̠tā sū̍dayātiagnē̠ svāhā̍ kṛṇuhi jātavēda̠ indrā̍ya ha̠vyamviśvē̍ dē̠vā ha̠viri̠da-ñju̍ṣantāmhi̠ra̠ṇya̠ga̠rbha-ssama̍varta̠tāgrē̍ bhū̠tasya̍ jā̠taḥ pati̠rēka̍ āsītsa dā̍dhāra pṛthi̠vī-ndyā- [pṛthi̠vī-ndyām, u̠tēmā-ṅkasmai̍] 31
    meaning

    Whoever performs the agnichayana with knowledge gains all that the rite gives.

    word by word
    महीMahiithe Great World, the Earth
    अग्नेAgneO Agni [Fire of Durga]
    स्वाहाSvaahaaWho is the final receiver of the Sacrificial Oblations to Gods · Sacrificial Oblation to Gods · Swaha, mantra uttered in the sacrifice for the gods · Swaha, Sacrificial oblations to the gods
    जातवेदःJaatavedahJataveda, Who gives rise to the Vedas, Refers to Agni
    देवाःDevaahGods · Devas, Gods · Devas
    जातःJaatah[Will not gain] take Birth
    SaYour
    विViA prefix indicating division, order etc
    इन्द्रIndraChief, King
    हव्यHavyaanything to be offered as an Oblation, Sacrificial Gift or Food
    विश्वVishvaWorld, Univese
    देवDevaDivine
    भूतBhuutaWellbeing, Prosperity
    साSaaShe
  • verse 34
    -मु॒तेमा-ङ्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेमयः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम आ᳚त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒-यँस्य॑ दे॒वाःयस्य॑ छा॒या-ऽमृतं॒-यँस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेमयस्ये॒मे हि॒मव॑न्तो महि॒त्वा यस्य॑ समु॒द्रग्ं र॒सया॑ स॒हा- [स॒ह, आ॒हुः] 32

    -mu̠tēmā-ṅkasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēmayaḥ prā̍ṇa̠tō ni̍miṣa̠tō ma̍hi̠tvaika̠ idrājā̠ jaga̍tō ba̠bhūva̍ya īśē̍ a̠sya dvi̠pada̠śchatu̍ṣpada̠ḥ kasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēmaya ā̎tma̠dā ba̍la̠dā yasya̠ viśva̍ u̠pāsa̍tē pra̠śiṣa̠ṃ yasya̍ dē̠vāḥyasya̍ Chā̠yā-'mṛta̠ṃ yasya̍ mṛ̠tyuḥ kasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēmayasyē̠mē hi̠mava̍ntō mahi̠tvā yasya̍ samu̠dragṃ ra̠sayā̍ sa̠hā- [sa̠ha, ā̠huḥ] 32
    meaning

    Whoever performs it without knowledge gains only a part.

    word by word
    देवायDevaaya[Salutations to the] Divinity · to the Lord
    यंYamWhenever
    अस्यAsyaOf this
    यस्यYasyaWhose · Of Whose · Of Whom
    विश्वVishvaWorld, Univese
    देवाःDevaahGods · Devas, Gods · Devas
    मृत्युःMrtyuhDeath
    सहSahain Company, Jointly
    आहुAahuTo sacrifice, offer an oblation, Call
    यःYahHe Who
    याYaaTo go towards
    रसRasaJuice, Nectar, Syrup
  • verse 35
    -ऽऽहुःयस्ये॒माः प्र॒दिशो॒ यस्य॑ बा॒हू कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेमय-ङ्क्रन्द॑सी॒ अव॑सा तस्तभा॒ने अ॒भ्यैक्षे॑ता॒-म्मन॑सा॒ रेज॑मानेयत्राधि॒ सूर॒ उदि॑तौ॒ व्येति॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेमयेन॒ द्यौरु॒ग्रा पृ॑थि॒वी च॑ दृ॒ढे येन॒ सु॒वः॑ स्तभि॒तं-येँन॒ नाकः॑यो अ॒न्तरि॑क्षे॒ रज॑सो वि॒मानQःकस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेमआपो॑ ह॒ यन्म॑ह॒ती र्विश्व॒- [यन्म॑ह॒ती र्विश्व᳚म्, अय॒-न्दक्ष॒-न्दधा॑ना] 33

    -''huḥyasyē̠māḥ pra̠diśō̠ yasya̍ bā̠hū kasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēmaya-ṅkranda̍sī̠ ava̍sā tastabhā̠nē a̠bhyaikṣē̍tā̠-mmana̍sā̠ rēja̍mānēyatrādhi̠ sūra̠ udi̍tau̠ vyēti̠ kasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēmayēna̠ dyauru̠grā pṛ̍thi̠vī cha̍ dṛ̠ḍhē yēna̠ su̠va̍-sstabhi̠taṃ yēna̠ nāka̍ḥ a̠ntari̍kṣē̠ raja̍sō vi̠mānaQḥkasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēmaāpō̍ ha̠ yanma̍ha̠tī rviśva̠- [yanma̍ha̠tī rviśva̎m, aya̠-ndakṣa̠-ndadhā̍nā] 33
    meaning

    Knowledge comes from the brahmana texts and from the lips of the wise.

    word by word
    यस्यYasyaWhose · Of Whose · Of Whom
    देवायDevaaya[Salutations to the] Divinity · to the Lord
    सूरSuuraSun
    येनYenaBy this · by whom · By Him · By Whom [is Sustained the Universe] · By Which, By Whom
    पृथिवीPrthiviiEarth, World
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    नाकNaakaFirmament, Sky
    योYoHe who [after unpinning the Keelaka makes Her manifest and then recites the Chandi by constantly dwelling on Her Conscious Form] · He Who · He · Which · Who
    आपोAapoAll-Pervading
    HaFor emphasis · Killing, Destroying, Removing
    बहुBahuMany, Abundant
    आवासAavaasaAbode, Dwelling
    सुरSuraDeva, God, Divinity
    अन्तरिक्षAntarikssaSpace between Earth and Sky
    हाHaaSignifying killing
  • verse 36
    -माय॒-न्दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम्ततो॑ दे॒वाना॒-न्निर॑वर्त॒तासु॒रेकः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेमयश्चि॒दापो॑ महि॒ना प॒र्यप॑श्य॒-द्दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम्यो दे॒वेष्वधि॑ दे॒व एक॒ आसी॒-त्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम34(अ॒ग्ने-स्स - सर॑स्वती॒ - द्याग्ं - स॒ह - विश्वं॒ - चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 8)

    -māya̠-ndakṣa̠-ndadhā̍nā ja̠naya̍ntīra̠gnimtatō̍ dē̠vānā̠-nnira̍varta̠tāsu̠rēka̠ḥ kasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēmayaśchi̠dāpō̍ mahi̠nā pa̠ryapa̍śya̠-ddakṣa̠-ndadhā̍nā ja̠naya̍ntīra̠gnim dē̠vēṣvadhi̍ dē̠va ēka̠ āsī̠-tkasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēma34(a̠gnē-ssa - sara̍svatī̠ - dyāgṃ - sa̠ha - viśva̠ṃ - chatu̍strigṃśachcha) (a. 8)
    meaning

    The seeker should study and practice — both are needed.

    word by word
    ततोTatoThere [he saw] · Then · There, at that place · Therefore [only after knowing this fully the wise men begin reciting the Devi Mahatmyam] · Then (they go to Heaven by Your Grace) · And from there (make Your Grace flow for the Welfare of the World)
    देवायDevaaya[Salutations to the] Divinity · to the Lord
    योYoHe who [after unpinning the Keelaka makes Her manifest and then recites the Chandi by constantly dwelling on Her Conscious Form] · He Who · He · Which · Who
    देवDevaDivine
    एकEkaOne
    सरस्वतीSarasvatiiRiver Saraswati
    सहSahain Company, Jointly
    विश्वVishvaWorld, Univese
    ANot
    सरस्वतिSarasvatiDevi Saraswati · O River Saraswati
  • verse 37
    (ऊ॒र्ध्वा - यः प्रा॑ण॒तो - आ᳚त्म॒दा - यस्ये॒मे - यङ्क्रन्द॑सी॒ - येन॒ द्यौ- रापो॑ ह॒ यत् - ततो॑ दे॒वानां॒ - ँयश्चि॒दापो॒ - यो दे॒वेषु॒ - नव॑ )

    (ū̠rdhvā - yaḥ prā̍ṇa̠tō - ya ā̎tma̠dā - yasyē̠mē - yaṅkranda̍sī̠ - yēna̠ dyau- rāpō̍ ha̠ yat - tatō̍ dē̠vānā̠ṃ - ँyaśchi̠dāpō̠ - dē̠vēṣu̠ - nava̍ )
    meaning

    The brahmana now describes the merits of each layer of bricks.

    word by word
    यंYamWhenever
    येनYenaBy this · by whom · By Him · By Whom [is Sustained the Universe] · By Which, By Whom
    HaFor emphasis · Killing, Destroying, Removing
    यत्YatWhich
    ततोTatoThere [he saw] · Then · There, at that place · Therefore [only after knowing this fully the wise men begin reciting the Devi Mahatmyam] · Then (they go to Heaven by Your Grace) · And from there (make Your Grace flow for the Welfare of the World)
    देवानांDevaanaamDevas, Demigods · Devas
    योYoHe who [after unpinning the Keelaka makes Her manifest and then recites the Chandi by constantly dwelling on Her Conscious Form] · He Who · He · Which · Who
    नवNavaNew, Fresh, Young
    उर्ध्वUrdhvaUpwards
    यःYahHe Who
    याYaaTo go towards
    हाHaaSignifying killing
  • verse 38
    आकू॑तिम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॒ मनो॑ मे॒धाम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॑ चि॒त्तं-विँज्ञा॑तम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॑ वा॒चो विधृ॑तिम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ मन॑वे॒ स्वाहा॒-ऽग्नये॑ वैश्वान॒राय॒ स्वाहा॒ विश्वे॑ दे॒वस्य॑ ने॒तुर्मर्तो॑ वृणीत स॒ख्यं-विँश्वे॑ रा॒य इ॑षुद्ध्यसि द्यु॒म्नं-वृँ॑णीत पु॒ष्यसे॒ स्वाहा॒ मा सु भि॑त्था॒ मा सु रि॑षो॒ दृग्ंह॑स्व वी॒डय॑स्व॒ सुअम्ब॑ धृष्णु वी॒रय॑स्वा॒- [वी॒रय॑स्व, अ॒ग्निश्चे॒द-ङ्क॑रिष्यथः] 35

    ākū̍tima̠gni-mpra̠yuja̠gg̠ svāhā̠ manō̍ mē̠dhāma̠gni-mpra̠yuja̠gg̠ svāhā̍ chi̠ttaṃ vijñā̍tama̠gni-mpra̠yuja̠gg̠ svāhā̍ vā̠chō vidhṛ̍tima̠gni-mpra̠yuja̠gg̠ svāhā̎ pra̠jāpa̍tayē̠ mana̍vē̠ svāhā̠-'gnayē̍ vaiśvāna̠rāya̠ svāhā̠ viśvē̍ dē̠vasya̍ nē̠turmartō̍ vṛṇīta sa̠khyaṃ viśvē̍ rā̠ya i̍ṣuddhyasi dyu̠mnaṃ vṛ̍ṇīta pu̠ṣyasē̠ svāhā̠ su bhi̍tthā̠ su ri̍ṣō̠ dṛgṃha̍sva vī̠ḍaya̍sva̠ suamba̍ dhṛṣṇu vī̠raya̍svā̠- [vī̠raya̍sva, a̠gniśchē̠da-ṅka̍riṣyathaḥ] 35
    meaning

    The first layer wins the earth; the second the mid-space; the third the heaven.

    word by word
    स्वाहाSvaahaaWho is the final receiver of the Sacrificial Oblations to Gods · Sacrificial Oblation to Gods · Swaha, mantra uttered in the sacrifice for the gods · Swaha, Sacrificial oblations to the gods
    मनोManoMind · [My] Mind [is Established in Speech]
    देवस्यDevasya[Of] Divine [origin]
    माMaaTo Sound, Bellow, Roar
    सुSuGood, Excellent, Much, Greatly
    अम्बAmbaMother
    चिताCitaaFuneral, Pile
    मानवMaanavaPerson · Human being · Man, Human Being
    विश्वVishvaWorld, Univese
    सख्यंSakhyamFriendship
  • verse 39
    -ऽग्निश्चे॒द-ङ्क॑रिष्यथःदृग्ंह॑स्व देवि पृथिवि स्व॒स्तय॑ आसु॒री मा॒या स्व॒धया॑ कृ॒ता-ऽसि॑जुष्ट॑-न्दे॒वाना॑मि॒दम॑स्तु ह॒व्यमरि॑ष्टा॒ त्वमुदि॑हि य॒ज्ञे अ॒स्मिन्न्मित्रै॒तामु॒खा-न्त॑पै॒षा मा भे॑दिए॒ता-न्ते॒ परि॑ ददा॒म्यभि॑त्त्यैद्र्व॑न्न-स्स॒र्पिरा॑सुतिः प्र॒त्नो होता॒ वरे᳚ण्यःसह॑सस्पु॒त्रो अद्भु॑तःपर॑स्या॒ अधि॑ सं॒​वँतो-ऽव॑राग्ं अ॒भ्या [अ॒भ्या, त॒र॒] 36

    -'gniśchē̠da-ṅka̍riṣyathaḥdṛgṃha̍sva dēvi pṛthivi sva̠staya̍ āsu̠rī mā̠yā sva̠dhayā̍ kṛ̠tā-'si̍juṣṭa̍-ndē̠vānā̍mi̠dama̍stu ha̠vyamari̍ṣṭā̠ tvamudi̍hi ya̠jñē a̠sminnmitrai̠tāmu̠khā-nta̍pai̠ṣā bhē̍diē̠tā-ntē̠ pari̍ dadā̠myabhi̍ttyaidrva̍nna-ssa̠rpirā̍sutiḥ pra̠tnō hōtā̠ varē̎ṇyaḥsaha̍saspu̠trō adbhu̍taḥpara̍syā̠ adhi̍ sa̠ṃvatō-'va̍rāgṃ a̠bhyā [a̠bhyā, ta̠ra̠] 36
    meaning

    The fourth and fifth layers establish the sacrificer in the world of the gods.

    word by word
    देविDeviDevi · O Devi · Goddess · Devi, Goddess · O Devi, O Divine Mother · O Devi (Mahalakshmi)
    मायाMaayaaMaya, Illusion
    माMaaTo Sound, Bellow, Roar
    परिPariAround
    होताHotaaSacrificer
    वरेण्यVarennyaMost Adorable, Fit to be Worshipped
    अद्भुतAdbhutaSurprising
    अधिAdhiExpresses Above
    तरTaraCarrying across or beyond
    देवीDeviiDevi
    पृथिवीPrthiviiEarth, World
    आसुरिAasuriSage Asuri
    मयाMayaaby me · [This Stotra proclaimed] by me · be me
    स्वधाSvadhaaWho is the final receiver of the Sacrificial Oblations to Manes · Sacrificial Oblation to Manes · Sacrificial Offering due to each God · (You indeed are also that) Swadha · Swadha, mantra uttered in the sacrifice for the manes · Swadha, Sacrificial oblations to the manes
    अस्मिन्AsminThis, In this
    अद्‍भुतAdbhutaExtraordinary, Marvellous
    परParaFollowing, Succeeding, Highest, Supreme
    अधीAdhiiTo Study
    ताराTaaraaStar
  • verse 40
    त॑रयत्रा॒हमस्मि॒ ताग्ं अ॑वप॒र॒मस्याः᳚ परा॒वतो॑ रो॒हिद॑श्व इ॒हा-ऽग॑हिपु॒री॒ष्यः॑ पुरुप्रि॒यो-ऽग्ने॒ त्व-न्त॑रा॒ मृधः॑सीद॒ त्व-म्मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे॒ विश्वा᳚न्यग्ने व॒युना॑नि वि॒द्वान्मैना॑म॒र्चिषा॒ मा तप॑सा॒-ऽभि शू॑शुचो॒-ऽन्तर॑स्याग्ं शु॒क्र ज्यो॑ति॒र्वि भा॑हिअ॒न्तर॑ग्ने रु॒चा त्वमु॒खायै॒ सद॑ने॒ स्वेतस्या॒स्त्वग्ं हर॑सा॒ तप॒न् जात॑वेद-श्शि॒वो भ॑वशि॒वो भू॒त्वा मह्य॑म॒ग्ने-ऽथो॑ सीद शि॒वस्त्वम्शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒-स्सर्वा॒-स्स्वां-योँनि॑मि॒हा-ऽऽस॑दः37(वी॒रय॒स्वा - ऽऽ - तप॑न् - विग्ंश॒तिश्च॑) (अ. 9)

    ta̍rayatrā̠hamasmi̠ tāgṃ a̍vapa̠ra̠masyā̎ḥ parā̠vatō̍ rō̠hida̍śva i̠hā-'ga̍hipu̠rī̠ṣya̍ḥ purupri̠yō-'gnē̠ tva-nta̍rā̠ mṛdha̍ḥsīda̠ tva-mmā̠tura̠syā u̠pasthē̠ viśvā̎nyagnē va̠yunā̍ni vi̠dvānmainā̍ma̠rchiṣā̠ tapa̍sā̠-'bhi śū̍śuchō̠-'ntara̍syāgṃ śu̠kra jyō̍ti̠rvi bhā̍hia̠ntara̍gnē ru̠chā tvamu̠khāyai̠ sada̍nē̠ svētasyā̠stvagṃ hara̍sā̠ tapa̠n jāta̍vēda-śśi̠vō bha̍vaśi̠vō bhū̠tvā mahya̍ma̠gnē-'thō̍ sīda śi̠vastvamśi̠vāḥ kṛ̠tvā diśa̠-ssarvā̠-ssvāṃ yōni̍mi̠hā-''sa̍daḥ37(vī̠raya̠svā - '' - tapa̍n - vigṃśa̠tiścha̍) (a. 9)
    meaning

    The whole altar is the body of the sacrificer made cosmic.

    word by word
    तरTaraCarrying across or beyond
    अवAvaA prefix
    सीदSiida(Please come to us by Listening to our Invocation) and be Present (in the Seat of this Sacred Sacrificial Altar) · May You Sit, May You be Present
    विद्वान्VidvaanLearned and Wise
    माMaaTo Sound, Bellow, Roar
    शुक्रShukraSeed
    भवBhavaComing into Existence, Birth, Production
    शिवोShivoShiva
    शिवाShivaaShivaa, the Auspicious One · Consort of Shiva · Who is Auspicious and One with Shiva · Auspicious · Jackal · Shivaa, Devi Parvati
    कृत्वाKrtvaa[Lord Shiva invoked the Keelaka and pinned it; And] having done [that all this indeed became Auspicious] · Having done
    ANot
    ताराTaaraaStar
    सादनSaadanaSeat
    शिवShivaAuspicious
  • verse 41
    यद॑ग्ने॒ यानि॒ कानि॒ चा-ऽऽते॒ दारू॑णि द॒द्ध्मसि॑तद॑स्तु॒ तुभ्य॒मि-द्घृ॒त-न्तज्जु॑षस्व यविष्ठ्ययदत्त्यु॑प॒जिह्वि॑का॒ यद्व॒म्रो अ॑ति॒सर्प॑तिसर्व॒-न्तद॑स्तु ते घृ॒त-न्तज्जु॑षस्व यविष्ठ्यरात्रिग्ं॑ रात्रि॒मप्र॑याव॒-म्भर॒न्तो-ऽश्वा॑येव॒ तिष्ठ॑ते घा॒सम॑स्मैरा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा मद॒न्तो-ऽग्ने॒ मा ते॒ प्रति॑वेशा रिषामनाभा॑ [नाभा᳚, पृ॒थि॒व्या-स्स॑मिधा॒न-] 38

    yada̍gnē̠ yāni̠ kāni̠ chā-''tē̠ dārū̍ṇi da̠ddhmasi̍tada̍stu̠ tubhya̠mi-dghṛ̠ta-ntajju̍ṣasva yaviṣṭhyayadattyu̍pa̠jihvi̍kā̠ yadva̠mrō a̍ti̠sarpa̍tisarva̠-ntada̍stu ghṛ̠ta-ntajju̍ṣasva yaviṣṭhyarātrigṃ̍ rātri̠mapra̍yāva̠-mbhara̠ntō-'śvā̍yēva̠ tiṣṭha̍tē ghā̠sama̍smairā̠yaspōṣē̍ṇa̠ sami̠ṣā mada̠ntō-'gnē̠ tē̠ prati̍vēśā riṣāmanābhā̍ [nābhā̎, pṛ̠thi̠vyā-ssa̍midhā̠na-] 38
    meaning

    By the rite the sacrificer becomes one with the cosmos and with Agni.

    word by word
    यानिYaaniWhichever, Whatever · Which
    तेTeto You · That · of You · Your · To You, of You · You · They · He
    माMaaTo Sound, Bellow, Roar
    नाभNaabhaNavel
  • verse 42
    पृथि॒व्या-स्स॑मिधा॒न-म॒ग्निग्ं रा॒यस्पोषा॑य बृह॒ते ह॑वामहेइ॒र॒म्म॒द-म्बृ॒हदु॑क्थं॒-यँज॑त्र॒-ञ्जेता॑रम॒ग्नि-म्पृत॑नासु सास॒हिम्या-स्सेना॑ अ॒भीत्व॑रीरा-व्या॒धिनी॒-रुग॑णा उ॒तये स्ते॒ना ये च॒ तस्क॑रा॒स्ताग्​स्ते॑ अ॒ग्ने-ऽपि॑ दधाम्या॒स्ये᳚दग्ग्​ष्ट्रा᳚भ्या-म्म॒लिम्लू॒न् जम्भ्यै॒-स्तस्क॑राग्ं उ॒तहनू᳚भ्याग्​ स्ते॒नान्-भ॑गव॒स्ताग्​-स्त्व-ङ्खा॑द॒ सुखा॑दितान्ये जने॑षु म॒लिम्ल॑व-स्स्ते॒नास॒-स्तस्क॑रा॒ वने᳚ये [ ] 39

    pṛthi̠vyā-ssa̍midhā̠na-ma̠gnigṃ rā̠yaspōṣā̍ya bṛha̠tē ha̍vāmahēi̠ra̠mma̠da-mbṛ̠hadu̍ktha̠ṃ yaja̍tra̠-ñjētā̍rama̠gni-mpṛta̍nāsu sāsa̠himyā-ssēnā̍ a̠bhītva̍rīrā-vyā̠dhinī̠-ruga̍ṇā u̠ta stē̠nā cha̠ taska̍rā̠stāg​stē̍ a̠gnē-'pi̍ dadhāmyā̠syē̎dagg​ṣṭrā̎bhyā-mma̠limlū̠n jambhyai̠-staska̍rāgṃ u̠tahanū̎bhyāg​ stē̠nān-bha̍gava̠stāg​-stva-ṅkhā̍da̠ sukhā̍ditān janē̍ṣu ma̠limla̍va-sstē̠nāsa̠-staska̍rā̠ vanē̎ [ ] 39
    meaning

    He is born again as a divine being through this rite.

    word by word
    हवामहेHavaamaheTo You we Offer our Sacrificial Oblations · We offer our Sacrificial Oblations
    येYeWho · Those who · Those · Whoever
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
  • verse 43
    कक्षे᳚ष्वघा॒ यव॒स्ताग्​स्ते॑ दधामि॒ जम्भ॑योःयो अ॒स्मभ्य॑मराती॒या-द्यश्च॑ नो॒ द्वेष॑ते॒ जनः॑निन्दा॒द्यो अ॒स्मा-न्दिफ्सा᳚च्च॒ सर्व॒-न्त-म्म॑स्म॒सा कु॑रुसग्ंशि॑त-म्मे॒ ब्रह्म॒ सग्ंशि॑तं-वीँ॒र्य॑-म्बल᳚म्सग्ंशि॑त-ङ्क्ष॒त्र-ञ्जि॒ष्णु यस्या॒-ऽहमस्मि॑ पु॒रोहि॑तःउदे॑षा-म्बा॒हू अ॑तिर॒मुद्वर्च॒ उदू॒ बल᳚म्क्षि॒णोमि॒ ब्रह्म॑णा॒-ऽमित्रा॒नुन्न॑यामि॒ [-ऽमित्रा॒-नुन्न॑यामि, स्वाग्ं अ॒हम्] 40

    kakṣē̎ṣvaghā̠ yava̠stāg​stē̍ dadhāmi̠ jambha̍yōḥ a̠smabhya̍marātī̠yā-dyaścha̍ nō̠ dvēṣa̍tē̠ jana̍ḥnindā̠dyō a̠smā-ndiphsā̎chcha̠ sarva̠-nta-mma̍sma̠sā ku̍rusagṃśi̍ta-mmē̠ brahma̠ sagṃśi̍taṃ vī̠rya̍-mbala̎msagṃśi̍ta-ṅkṣa̠tra-ñji̠ṣṇu yasyā̠-'hamasmi̍ pu̠rōhi̍taḥudē̍ṣā-mbā̠hū a̍tira̠mudvarcha̠ udū̠ bala̎mkṣi̠ṇōmi̠ brahma̍ṇā̠-'mitrā̠nunna̍yāmi̠ [-'mitrā̠-nunna̍yāmi, svāgṃ a̠ham] 40
    meaning

    The avabhritha bath at the end seals the rite.

    word by word
    योYoHe who [after unpinning the Keelaka makes Her manifest and then recites the Chandi by constantly dwelling on Her Conscious Form] · He Who · He · Which · Who
    नोNoNot · Us · Us, Our · Us, of us, to us · Towards Us
    जनःJanahPerson · [Consciouness of the] Janar Loka, Creating
    कुरुKuruPlease do · Please Make · Please Make (my undertakings Free of Obstacles) · May do · Please be [Present in this Water] · Do
    ब्रह्मBrahmaLord Brahma
    बलम्BalamStrength · (Oh! What) Power (has manifested)
    अहम्AhamI
    ब्रह्माBrahmaaLord Brahma · Brahma · (Whose Incomparable Power of Greatness even Bhagavan Ananta), Brahma and (Hara is not able to describe) · [You are] Brahma · Sri Brahma · [I remember] Brahma
    बालंBaalamBoy child
  • verse 44
    स्वाग्ं अ॒हम्दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौद्दु॒र्मर्​ष॒मायुः॑ श्रि॒ये रु॑चा॒नःअ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒द्वयो॑-भि॒र्यदे॑न॒-न्द्यौरज॑नय-थ्सु॒रेताः᳚विश्वा॑ रू॒पाणि॒ प्रति॑ मुञ्चते क॒विः प्रा-ऽसा॑वीद्भ॒द्र-न्द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदेवि नाक॑मख्य-थ्सवि॒ता वरे॒ण्यो-ऽनु॑ प्र॒याण॑मु॒षसो॒ वि॑राजतिनक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे धा॒पये॑ते॒ शिशु॒मेकग्ं॑ समी॒चीद्यावा॒ क्षामा॑ रु॒क्मो [रु॒क्मः, अ॒न्तर्वि भा॑ति] 41

    svāgṃ a̠hamdṛ̠śā̠nō ru̠kma u̠rvyā vya̍dyauddu̠rmar​ṣa̠māyu̍-śśri̠yē ru̍chā̠naḥa̠gnira̠mṛtō̍ abhava̠dvayō̍-bhi̠ryadē̍na̠-ndyauraja̍naya-thsu̠rētā̎ḥviśvā̍ rū̠pāṇi̠ prati̍ muñchatē ka̠viḥ prā-'sā̍vīdbha̠dra-ndvi̠padē̠ chatu̍ṣpadēvi nāka̍makhya-thsavi̠tā varē̠ṇyō-'nu̍ pra̠yāṇa̍mu̠ṣasō̠ vi̍rājatinaktō̠ṣāsā̠ sama̍nasā̠ virū̍pē dhā̠payē̍tē̠ śiśu̠mēkagṃ̍ samī̠chīdyāvā̠ kṣāmā̍ ru̠kmō [ru̠kmaḥ, a̠ntarvi bhā̍ti] 41
    meaning

    The sacrificer steps forth renewed, his old self dissolved.

    word by word
    अहम्AhamI
    विश्वाVishvaaWorld · Universe
    रूपाणिRuupaanni(Protect us with those Gentle) Forms (of Yours which move about in the Three Worlds)
    प्रतिPratiEvery
    कविKaviPoet, Gifted with insight
    विViA prefix indicating division, order etc
    भातिBhaati(Your Gentle Smile indeed) Shines (like the Radiance of the Moon) · Shine
    विश्वVishvaWorld, Univese
    विरूपViruupaUnnatural, Different
    क्षमाKssamaaPatience, Forbearance
  • verse 45
    अ॒न्तर्वि भा॑ति दे॒वा अ॒ग्नि-न्धा॑रय-न्द्रविणो॒दाःसु॒प॒र्णो॑-ऽसि ग॒रुत्मा᳚-न्त्रि॒वृत्ते॒ शिरो॑ गाय॒त्र-ञ्चक्षु॒-स्स्तोम॑ आ॒त्मा साम॑ ते त॒नूर्वा॑मदे॒व्य-म्बृ॑ह-द्रथन्त॒रे प॒क्षौ य॑ज्ञाय॒ज्ञिय॒-म्पुच्छ॒-ञ्छन्दा॒ग्॒स्यङ्गा॑नि॒ धिष्णि॑या-श्श॒फा यजूग्ं॑षि॒ नाम॑सु॒प॒र्णो॑-ऽसि ग॒रुत्मा॒-न्दिव॑-ङ्गच्छ॒ सुवः॑ पत42(नाभा॒ - वने॒ ये - न॑यामि॒ - क्षामा॑ रु॒क्मो᳚ - ऽष्टात्रिग्ं॑शच्च) (अ. 10)

    a̠ntarvi bhā̍ti dē̠vā a̠gni-ndhā̍raya-ndraviṇō̠dāḥsu̠pa̠rṇō̍-'si ga̠rutmā̎-ntri̠vṛttē̠ śirō̍ gāya̠tra-ñchakṣu̠-sstōma̍ ā̠tmā sāma̍ ta̠nūrvā̍madē̠vya-mbṛ̍ha-drathanta̠rē pa̠kṣau ya̍jñāya̠jñiya̠-mpuchCha̠-ñChandā̠g̠syaṅgā̍ni̠ dhiṣṇi̍yā-śśa̠phā yajūgṃ̍ṣi̠ nāma̍su̠pa̠rṇō̍-'si ga̠rutmā̠-ndiva̍-ṅgachCha̠ suva̍ḥ pata42(nābhā̠ - vanē̠ - na̍yāmi̠ - kṣāmā̍ ru̠kmō̎ - 'ṣṭātrigṃ̍śachcha) (a. 10)
    meaning

    The merit remains with him for life and beyond.

    word by word
    भातिBhaati(Your Gentle Smile indeed) Shines (like the Radiance of the Moon) · Shine
    देवाःDevaahGods · Devas, Gods · Devas
    आत्माAatmaaAtma, Soul · Soul, Heart · Aatmaa, Consciousness
    सामSaamaSama Veda
    तेTeto You · That · of You · Your · To You, of You · You · They · He
    नामNaamaName
    पतPataTo Fall
    येYeWho · Those who · Those · Whoever
    ANot
    देवDevaDivine
    समSamaSame, Equal, Similar, Like
    पट्टPattttaA Flat or Level surface of anything
    नाभNaabhaNavel
    क्षमाKssamaaPatience, Forbearance
  • verse 46
    अग्ने॒ यं-यँ॒ज्ञम॑द्ध्व॒रं-विँ॒श्वतः॑ परि॒भूरसि॑ इद्दे॒वेषु॑ गच्छतिसोम॒ यास्ते॑ मयो॒भुव॑ ऊ॒तय॒-स्सन्ति॑ दा॒शुषे᳚ताभि॑र्नो-ऽवि॒ता भ॑वअ॒ग्निर्मू॒र्धा भुवः॑त्वन्नः॑ सोम॒ , या ते॒ धामा॑नित-थ्स॑वि॒तुर्वरे᳚ण्य॒-म्भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहिधियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त्अचि॑त्ती॒ यच्च॑कृ॒मा दैव्ये॒ जने॑ दी॒नैर्दक्षैः॒ प्रभू॑ती पूरुष॒त्वता᳚43

    agnē̠ yaṃ ya̠jñama̍ddhva̠raṃ vi̠śvata̍ḥ pari̠bhūrasi̍sa iddē̠vēṣu̍ gachChatisōma̠ yāstē̍ mayō̠bhuva̍ ū̠taya̠-ssanti̍ dā̠śuṣē̎tābhi̍rnō-'vi̠tā bha̍vaa̠gnirmū̠rdhā bhuva̍ḥtvanna̍-ssōma̠ , tē̠ dhāmā̍nita-thsa̍vi̠turvarē̎ṇya̠-mbhargō̍ dē̠vasya̍ dhīmahidhiyō̠ na̍ḥ prachō̠dayā̎tachi̍ttī̠ yachcha̍kṛ̠mā daivyē̠ janē̍ dī̠nairdakṣai̠ḥ prabhū̍tī pūruṣa̠tvatā̎43
    meaning

    After death he goes to the heavenly world by the strength of this rite.

    word by word
    अग्नेAgneO Agni [Fire of Durga]
    SaYour
    गच्छतिGacchatiHe goes [to Vishnu Loka] · [In You] Merges [the whole Universe during Dissolution]
    सोमSomaMoon
    भवBhavaComing into Existence, Birth, Production
    भुवःBhuvahEarth · Bhuvar Loka · [Consciouness of the] Bhuvar Loka, Antariksha Loka, Intermediate Space, Becoming
    याYaaTo go towards
    तेTeto You · That · of You · Your · To You, of You · You · They · He
    देवस्यDevasya[Of] Divine [origin]
    धीमहिDhiimahiLet us Meditate · [I] Meditate
    धियोDhiyoUnderstanding, Intelligence, Wisdom · Wisdom
    योYoHe who [after unpinning the Keelaka makes Her manifest and then recites the Chandi by constantly dwelling on Her Conscious Form] · He Who · He · Which · Who
    नःNahUs · (Please come) to us · us, of us, to us · Us, Our
    प्रचोदयात्Pracodayaat[May that Fire of Durga] awaken [our Consciousness] · May it Inspire · Enlighten, Impel, Awaken
    जनेJaneTo that Person
    यंYamWhenever
    साSaaShe
    जानेJaaneTo Know · Know · [I] Know
  • verse 47
    दे॒वेषु॑ सवित॒र्मानु॑षेषु च॒ त्वन्नो॒ अत्र॑ सुवता॒दना॑गसःचो॒द॒यि॒त्री सू॒नृता॑ना॒-ञ्चेत॑न्ती सुमती॒नाम्य॒ज्ञ-न्द॑धे॒ सर॑स्वतीपावी॑रवी क॒न्या॑ चि॒त्रायु॒-स्सर॑स्वती वी॒रप॑त्नी॒ धिय॑-न्धात्ग्नाभि॒रच्छि॑द्रग्ं शर॒णग्ं स॒जोषा॑ दुरा॒धर्​ष॑-ङ्गृण॒ते शर्म॑ यग्ंसत्पू॒षा गा अन्वे॑तु नः पू॒षा र॑क्ष॒त्वर्व॑तःपू॒षा वाजग्ं॑ सनोतु नःशु॒क्र-न्ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒त-न्ते॑ अ॒न्य- [अ॒न्यत्, विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि] 44

    dē̠vēṣu̍ cha savita̠rmānu̍ṣēṣu cha̠ tvannō̠ atra̍ suvatā̠danā̍gasaḥchō̠da̠yi̠trī sū̠nṛtā̍nā̠-ñchēta̍ntī sumatī̠nāmya̠jña-nda̍dhē̠ sara̍svatīpāvī̍ravī ka̠nyā̍ chi̠trāyu̠-ssara̍svatī vī̠rapa̍tnī̠ dhiya̍-ndhātgnābhi̠rachChi̍dragṃ śara̠ṇagṃ sa̠jōṣā̍ durā̠dhar​ṣa̍-ṅgṛṇa̠tē śarma̍ yagṃsatpū̠ṣā anvē̍tu naḥ pū̠ṣā ra̍kṣa̠tvarva̍taḥpū̠ṣā vājagṃ̍ sanōtu naḥśu̠kra-ntē̍ a̠nyadya̍ja̠ta-ntē̍ a̠nya- [a̠nyat, viṣu̍rūpē̠ aha̍nī̠ dyauri̍vāsi] 44
    meaning

    Such is the teaching of the brahmana, declared for the welfare of all.

    word by word
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    अत्रAtrain this place, There, Then
    चोदयित्रीCodayitriiWho Inspires
    सुमतीनाम्Sumatiinaam[Who awakens our] Goodness
    सरस्वतीSarasvatiiRiver Saraswati
    कन्याKanyaaDaughter
    पूषाPuussaaWho Nourishes · God Puushaan who nourishes, The Sun God
    गाGaaShare
    नःNahUs · (Please come) to us · us, of us, to us · Us, Our
    अन्यAnyaOther
    सरस्वतिSarasvatiDevi Saraswati · O River Saraswati
  • verse 48
    -द्विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासिविश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावो भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॑स्तुते॑-ऽवर्धन्त॒ स्वत॑वसो महित्व॒ना ऽऽनाक॑-न्त॒स्थुरु॒रु च॑क्रिरे॒ सदः॑विष्णु॒ र्यद्धा-ऽऽव॒-द्वृष॑ण-म्मद॒च्युतं॒-वँयो॒ सी॑द॒न्नधि॑ ब॒र्॒हिषि॑ प्रि॒येप्रचि॒त्रम॒र्क-ङ्गृ॑ण॒ते तु॒राय॒ मारु॑ताय॒ स्वत॑वसे भरद्ध्वम्ये सहाग्ं॑सि॒ सह॑सा॒ सह॑न्ते॒ [सह॑न्ते, रेज॑ते अग्ने पृथि॒वी म॒खेभ्यः॑] 45

    -dviṣu̍rūpē̠ aha̍nī̠ dyauri̍vāsiviśvā̠ hi mā̠yā ava̍si svadhāvō bha̠drā tē̍ pūṣanni̠ha rā̠tira̍stutē̍-'vardhanta̠ svata̍vasō mahitva̠nā ''nāka̍-nta̠sthuru̠ru cha̍krirē̠ sada̍ḥviṣṇu̠ ryaddhā-''va̠-dvṛṣa̍ṇa-mmada̠chyuta̠ṃ vayō̠ na sī̍da̠nnadhi̍ ba̠r̠hiṣi̍ pri̠yēprachi̠trama̠rka-ṅgṛ̍ṇa̠tē tu̠rāya̠ māru̍tāya̠ svata̍vasē bharaddhvam sahāgṃ̍si̠ saha̍sā̠ saha̍ntē̠ [saha̍ntē, rēja̍tē agnē pṛthi̠vī ma̠khēbhya̍ḥ] 45
    meaning

    The text now turns to additional details and side-rites.

    word by word
    विश्वाVishvaaWorld · Universe
    हिHiFor, Because
    मायाMaayaaMaya, Illusion
    भद्राBhadraaRiver Bhadra
    तेTeto You · That · of You · Your · To You, of You · You · They · He
    विष्णुVissnnuSri Vishnu, the All-Pervading One
    नःNahUs · (Please come) to us · us, of us, to us · Us, Our
    येYeWho · Those who · Those · Whoever
    सहसाSahasaa(It is very surprising how looking at that Face it was) suddenly (struck by Mahishasura) · Suddenly
    अग्नेAgneO Agni [Fire of Durga]
    पृथिवीPrthiviiEarth, World
    विश्वVishvaWorld, Univese
    मयाMayaaby me · [This Stotra proclaimed] by me · be me
    भद्रBhadraBlessed, Auspicious
    सदाSadaaAlways · Always, Ever, Every Time; · Always, Ever, Every Time · Always, Ever · Who is Served always · [O Devi, Please bestow Your Auspicious Blessings on me], always · [He attains his innermost longing and Devi] always [dwell in his heart] · Who Always (Abide as the Mantra) · Always, Perpetually · Eternal
    वायोVaayo[Salutations to You] O Vayu · O Vayu
    NaNot · Us, Our · [There are] no [Mantras or Medicine available, even a trace which can accomplish Uccatana etc.] · Us, of us, to us · The letter Nna · Not, Us · Not, No, Nor, Neither
    मारुतMaarutaWind
    सहासSahaasaSmiling
  • verse 49
    रेज॑ते अग्ने पृथि॒वी म॒खेभ्यः॑विश्वे॑ दे॒वा विश्वे॑ देवाःद्यावा॑ नः पृथि॒वी इ॒मग्ं सि॒द्ध्रम॒द्य दि॑वि॒स्पृश᳚म्य॒ज्ञ-न्दे॒वेषु॒ यच्छताम्प्र पू᳚र्व॒जे पि॒तरा॒ नव्य॑सीभिर्गी॒र्भिः कृ॑णुद्ध्व॒ग्ं॒ सद॑ने ऋ॒तस्य॑ नो᳚ द्यावापृथिवी॒ दैव्ये॑न॒ जने॑न यात॒-म्महि॑ वां॒-वँरू॑थम्अ॒ग्निग्ग्​ स्तोमे॑न बोधय समिधा॒नो अम॑र्त्यम्ह॒व्या दे॒वेषु॑ नो दधत् ह॑व्य॒वाडम॑र्त्य उ॒शिग्दू॒तश्चनो॑हितःअ॒ग्निर्धि॒या समृ॑ण्वतिशन्नो॑ भवन्तु॒, वाजे॑वाजे46(पु॒रु॒ष॒त्वता॑ - यज॒तन्ते॑ अ॒न्यथ् - सह॑न्ते॒ - चनो॑हितो॒ - ऽष्टौ च॑ ) (अ. 11)

    rēja̍tē agnē pṛthi̠vī ma̠khēbhya̍ḥviśvē̍ dē̠vā viśvē̍ dēvāḥdyāvā̍ naḥ pṛthi̠vī i̠magṃ si̠ddhrama̠dya di̍vi̠spṛśa̎mya̠jña-ndē̠vēṣu̠ yachChatāmpra pū̎rva̠jē pi̠tarā̠ navya̍sībhirgī̠rbhiḥ kṛ̍ṇuddhva̠gṃ̠ sada̍nē ṛ̠tasya̍ā nō̎ dyāvāpṛthivī̠ daivyē̍na̠ janē̍na yāta̠-mmahi̍ vā̠ṃ varū̍thama̠gnigg​ stōmē̍na bōdhaya samidhā̠nō ama̍rtyamha̠vyā dē̠vēṣu̍ dadhatsa ha̍vya̠vāḍama̍rtya u̠śigdū̠taśchanō̍hitaḥa̠gnirdhi̠yā samṛ̍ṇvatiśannō̍ bhavantu̠, vājē̍vājē46(pu̠ru̠ṣa̠tvatā̍ - yaja̠tantē̍ a̠nyath - saha̍ntē̠ - chanō̍hitō̠ - 'ṣṭau cha̍ ) (a. 11)
    meaning

    These also have their mantras and their fruits.

    word by word
    अग्नेAgneO Agni [Fire of Durga]
    पृथिवीPrthiviiEarth, World
    देवाःDevaahGods · Devas, Gods · Devas
    नःNahUs · (Please come) to us · us, of us, to us · Us, Our
    प्रPraPrefix
    AaA particle for Invoking · Until, As far as
    नोNoNot · Us · Us, Our · Us, of us, to us · Towards Us
    SaYour
    भवन्तुBhavantuMay all Become · May All be [Happy] · May all be
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    ANot
    विश्वVishvaWorld, Univese
    देवDevaDivine
    पूर्वजPuurvajaBorn Before, Elder
    सादनSaadanaSeat
    ऋतRtaDivine Law
    जनJanaPeople
    बोधBodhaKnowing, Understanding
    हव्यHavyaanything to be offered as an Oblation, Sacrificial Gift or Food
    दधDadhaGiving
    साSaaShe
  • verse 50
    (यु॒ञ्जा॒न - इ॒माम॑गृभ्णन् - दे॒वस्य॒ - सन्ते॒ - वि पाज॑सा॒ - वस॑वस्त्वा॒ - समा᳚स्त्वो॒ - र्ध्वा - अ॒स्याकू॑तिं॒ - ँयद॑ग्ने॒ यान् - यग्ने॒ यं-यँ॒ज्ञ - मेका॑दश)

    (yu̠ñjā̠na - i̠māma̍gṛbhṇan - dē̠vasya̠ - santē̠ - vi pāja̍sā̠ - vasa̍vastvā̠ - samā̎stvō̠ - rdhvā - a̠syākū̍ti̠ṃ - ँyada̍gnē̠ yān - yagnē̠ yaṃ ya̠jña - mēkā̍daśa)
    meaning

    The priest who knows them all is fit for the great rite.

    word by word
    युञ्जानYun.jaanaUniting, Joining
    देवस्यDevasya[Of] Divine [origin]
    विViA prefix indicating division, order etc
    सन्तSantaSaint
    यंYamWhenever
  • verse 51
    (यु॒ञ्जा॒नो - वर्म॑ स्थ - आदि॒त्यस्त्वा॒ - भार॑ती॒ - स्वाग्ं अ॒हग्ं - षट्च॑त्वारिग्ंशत् )

    (yu̠ñjā̠nō - varma̍ cha stha - ādi̠tyastvā̠ - bhāra̍tī̠ - svāgṃ a̠hagṃ - ṣaṭcha̍tvārigṃśat )
    meaning

    Whoever knows even part of this knows much; whoever knows all knows everything.

    word by word
    वर्मVarmaDefensive Armour
    CaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    स्थSthaAbiding
  • verse 52
    (यु॒ञ्जा॒नो, वाजे॑वाजे)

    (yu̠ñjā̠nō, vājē̍vājē)
    meaning

    Therefore one should study; therefore one should practice.

  • verse 53
    हरिः॑ ओम्

    hari̍ḥ ōm
    meaning

    Praises to Agni, the bearer of the rite; praises to the priests; praises to the gods.

    word by word
    हरिHariHari
    OmSymbol of Parabrahman · Om, symbol of Parabrahman · Om, the symbol of the Parabrahman · Om · The Symbol of Parabrahman · Symbol of the Parabrahman
  • verse 54
    कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे प्रथमः प्रश्न-स्समाप्तः

    kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya saṃhitāyā-ñchaturtha kāṇḍē prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ
    meaning

    Thus is the brahmana of the first prashna of the fourth kanda expounded — the consecration of the fire-altar.

    word by word
    कृष्णKrssnnaBlack, Dark, Dark-Blue
    प्रथमPrathamaFirst
    कन्दKandaA Bulb, Lump

Primary text from vignanam.org