KYTS 4.1 Yunjanah Prathamam Manah

Krishna

◆

tap any word for its meaning

verse 1
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थकाण्डे प्रथमः प्रश्नः- अग्निचित्यङ्ग मन्त्रपाठाभिधानं
kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya saṃhitāyā-ñchaturthakāṇḍē prathamaḥ praśnaḥ- agnichityaṅga mantrapāṭhābhidhānaṃ
meaning
Section title: First prashna of the fourth kanda of the Krishna Yajur Vedic Taittiriya Samhita — exposition of the consecration of the fire-altar.
verse 2
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
ō-nnamaḥ paramātmanē, śrī mahāgaṇapatayē namaḥ,śrī gurubhyō namaḥ । ha̠ri̠ḥ ōm ॥
meaning
Salutation to the supreme Self, to Sri Mahaganapati, to the gurus — Hari Om.
verse 3
यु॒ञ्जा॒नः प्र॑थ॒म-म्मन॑स्त॒त्वाय॑ सवि॒ता धियः॑ । अ॒ग्नि-ञ्ज्योति॑र्नि॒चाय्य॑ पृथि॒व्या अद्ध्या ऽभ॑रत् ॥ यु॒क्त्वाय॒ मन॑सा दे॒वान्-थ्सुव॑र्य॒तो धि॒या दिव᳚म् । बृ॒हज्ज्योतिः॑ करिष्य॒त-स्स॑वि॒ता प्रसु॑वाति॒ तान् ॥ यु॒क्तेन॒ मन॑सा व॒य-न्दे॒वस्य॑ सवि॒तु-स्स॒वे । सु॒व॒र्गेया॑य॒ शक्त्यै᳚ ॥ यु॒ञ्जते॒ मन॑ उ॒त यु॑ञ्जते॒ धियो॒ विप्रा॒ विप्र॑स्य बृह॒तो वि॑प॒श्चितः॑ । वि होत्रा॑ दधे वयुना॒ विदेक॒ इ- [वयुना॒ विदेक॒ इत्, म॒ही दे॒वस्य॑] 1
yu̠ñjā̠naḥ pra̍tha̠ma-mmana̍sta̠tvāya̍ savi̠tā dhiya̍ḥ । a̠gni-ñjyōti̍rni̠chāyya̍ pṛthi̠vyā addhyā 'bha̍rat ॥ yu̠ktvāya̠ mana̍sā dē̠vān-thsuva̍rya̠tō dhi̠yā diva̎m । bṛ̠hajjyōti̍ḥ kariṣya̠ta-ssa̍vi̠tā prasu̍vāti̠ tān ॥ yu̠ktēna̠ mana̍sā va̠ya-ndē̠vasya̍ savi̠tu-ssa̠vē । su̠va̠rgēyā̍ya̠ śaktyai̎ ॥ yu̠ñjatē̠ mana̍ u̠ta yu̍ñjatē̠ dhiyō̠ viprā̠ vipra̍sya bṛha̠tō vi̍pa̠śchita̍ḥ । vi hōtrā̍ dadhē vayunā̠ vidēka̠ i- [vayunā̠ vidēka̠ it, ma̠hī dē̠vasya̍] 1
meaning
'Yoking first the mind, stretching out one's thoughts to the truth, having seen the light of Agni from the earth, he brought it forth.' — the priest, with this mantra, gathers the fire.
verse 4
-न्म॒ही दे॒वस्य॑ सवि॒तुः परि॑ष्टुतिः ॥ यु॒जे वा॒-म्ब्रह्म॑ पू॒र्व्य-न्नमो॑भि॒र्वि श्लोका॑ यन्ति प॒थ्ये॑व॒ सूराः᳚ । शृ॒ण्वन्ति॒ विश्वे॑ अ॒मृत॑स्य पु॒त्रा आ ये धामा॑नि दि॒व्यानि॑ त॒स्थुः ॥ यस्य॑ प्र॒याण॒मन्व॒न्य इद्य॒युर्दे॒वा दे॒वस्य॑ महि॒मान॒मर्च॑तः । यः पार्थि॑वानि विम॒मे स एत॑शो॒ रजाग्ं॑सि दे॒व-स्स॑वि॒ता म॑हित्व॒ना ॥ देव॑ सवितः॒ प्रसु॑व य॒ज्ञ-म्प्रस॑व [ ] 2
-nma̠hī dē̠vasya̍ savi̠tuḥ pari̍ṣṭutiḥ ॥ yu̠jē vā̠-mbrahma̍ pū̠rvya-nnamō̍bhi̠rvi ślōkā̍ yanti pa̠thyē̍va̠ sūrā̎ḥ । śṛ̠ṇvanti̠ viśvē̍ a̠mṛta̍sya pu̠trā ā yē dhāmā̍ni di̠vyāni̍ ta̠sthuḥ ॥ yasya̍ pra̠yāṇa̠manva̠nya idya̠yurdē̠vā dē̠vasya̍ mahi̠māna̠marcha̍taḥ । yaḥ pārthi̍vāni vima̠mē sa ēta̍śō̠ rajāgṃ̍si dē̠va-ssa̍vi̠tā ma̍hitva̠nā ॥ dēva̍ savita̠ḥ prasu̍va ya̠jña-mprasa̍va [ ] 2
meaning
He yokes mind and senses to the rite first, that the act may not falter; the gods' consent is sought by this mental harnessing.
verse 5
य॒ज्ञप॑ति॒-म्भगा॑य दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः । के॒त॒पूः केत॑न्नः पुनातु वा॒चस्पति॒र्वाच॑म॒द्य स्व॑दाति नः ॥ इ॒म-न्नो॑ देव सवितर्य॒ज्ञ-म्प्रसु॑व देवा॒युवग्ं॑ सखि॒विदग्ं॑ सत्रा॒जित॑-न्धन॒जितग्ं॑ सुव॒र्जित᳚म् ॥ ऋ॒चा स्तोम॒ग्ं॒ सम॑र्धय गाय॒त्रेण॑ रथन्त॒रम् । बृ॒ह-द्गा॑य॒त्रव॑र्तनि ॥ दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚ ऽश्विनो᳚र्बा॒हुभ्या᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या-ङ्गाय॒त्रेण॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वदभ्रि॑रसि॒ नारि॑- [नारिः॑, अ॒सि॒ पृ॒थि॒व्या-स्स॒धस्था॑-] 3
ya̠jñapa̍ti̠-mbhagā̍ya di̠vyō ga̍ndha̠rvaḥ । kē̠ta̠pūḥ kēta̍nnaḥ punātu vā̠chaspati̠rvācha̍ma̠dya sva̍dāti naḥ ॥ i̠ma-nnō̍ dēva savitarya̠jña-mprasu̍va dēvā̠yuvagṃ̍ sakhi̠vidagṃ̍ satrā̠jita̍-ndhana̠jitagṃ̍ suva̠rjita̎m ॥ ṛ̠chā stōma̠gṃ̠ sama̍rdhaya gāya̠trēṇa̍ rathanta̠ram । bṛ̠ha-dgā̍ya̠trava̍rtani ॥ dē̠vasya̍ tvā savi̠tuḥ pra̍sa̠vē̎ 'śvinō̎rbā̠hubhyā̎-mpū̠ṣṇō hastā̎bhyā-ṅgāya̠trēṇa̠ Chanda̠sā ''da̍dē-'ṅgira̠svadabhri̍rasi̠ nāri̍- [nāri̍ḥ, a̠si̠ pṛ̠thi̠vyā-ssa̠dhasthā̍-] 3
meaning
Savitr is invoked to inspire the priest; without inspiration the rite is dull.
verse 6
-रसि पृथि॒व्या-स्स॒धस्था॑-द॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑मङ्गिर॒स्वदा भ॑र॒ त्रैष्टु॑भेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्व-द्बभ्रि॑रसि॒ नारि॑रसि॒ त्वया॑ व॒यग्ं स॒धस्थ॒ आग्निग्ं श॑केम॒ खनि॑तु-म्पुरी॒ष्य॑-ञ्जाग॑तेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वद्धस्त॑ आ॒धाय॑ सवि॒ता बिभ्र॒दभ्रिग्ं॑ हिर॒ण्ययी᳚म् । तया॒ ज्योति॒रज॑स्र॒-मिद॒ग्नि-ङ्खा॒त्वी न॒ आ भ॒रानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ 4 ॥(इ--द्य॒ज्ञ-म्प्रसु॑व॒ - नारि॒ - रानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा॒ - त्रीणि॑ च) (अ. 1)
-rasi pṛthi̠vyā-ssa̠dhasthā̍-da̠gni-mpu̍rī̠ṣya̍maṅgira̠svadā bha̍ra̠ traiṣṭu̍bhēna tvā̠ Chanda̠sā ''da̍dē-'ṅgira̠sva-dbabhri̍rasi̠ nāri̍rasi̠ tvayā̍ va̠yagṃ sa̠dhastha̠ āgnigṃ śa̍kēma̠ khani̍tu-mpurī̠ṣya̍-ñjāga̍tēna tvā̠ Chanda̠sā ''da̍dē-'ṅgira̠svaddhasta̍ ā̠dhāya̍ savi̠tā bibhra̠dabhrigṃ̍ hira̠ṇyayī̎m । tayā̠ jyōti̠raja̍sra̠-mida̠gni-ṅkhā̠tvī na̠ ā bha̠rānu̍ṣṭubhēna tvā̠ Chanda̠sā ''da̍dē-'ṅgira̠svat ॥ 4 ॥(i--dya̠jña-mprasu̍va̠ - nāri̠ - rānu̍ṣṭubhēna tvā̠ Chanda̍sā̠ - trīṇi̍ cha) (a. 1)
meaning
The priest then takes earth in a vessel; the earth is the foundation; on it the altar will be built.
verse 7
इ॒माम॑गृभ्ण-न्रश॒नामृ॒तस्य॒ पूर्व॒ आयु॑षि वि॒दथे॑षु क॒व्या । तया॑ दे॒वा-स्सु॒तमा ब॑भूवुर्-ऋ॒तस्य॒ साम᳚न्-थ्स॒रमा॒रप॑न्ती ॥ प्रतू᳚र्तं-वाँजि॒न्ना द्र॑व॒ वरि॑ष्ठा॒मनु॑ सं॒वँत᳚म् । दि॒वि ते॒ जन्म॑ पर॒मम॒न्तरि॑क्षे॒ नाभिः॑ पृथि॒व्यामधि॒ योनिः॑ ॥ यु॒ञ्जाथा॒ग्ं॒ रास॑भं-युँ॒वम॒स्मिन्. यामे॑ वृषण्वसू । अ॒ग्नि-म्भर॑न्तमस्म॒युम् ॥ योगे॑योगे त॒वस्त॑रं॒-वाँजे॑वाजे हवामहे । सखा॑य॒ इन्द्र॑म॒तये᳚ ॥ प्र॒तूर्व॒- [प्र॒तूर्वन्न्॑, एह्य॑व॒क्राम॒न्नश॑स्ती] 5
i̠māma̍gṛbhṇa-nraśa̠nāmṛ̠tasya̠ pūrva̠ āyu̍ṣi vi̠dathē̍ṣu ka̠vyā । tayā̍ dē̠vā-ssu̠tamā ba̍bhūvur-ṛ̠tasya̠ sāma̎m-thsa̠ramā̠rapa̍ntī ॥ pratū̎rtaṃ vāji̠nnā dra̍va̠ vari̍ṣṭhā̠manu̍ sa̠ṃvata̎m । di̠vi tē̠ janma̍ para̠mama̠ntari̍kṣē̠ nābhi̍ḥ pṛthi̠vyāmadhi̠ yōni̍ḥ ॥ yu̠ñjāthā̠gṃ̠ rāsa̍bhaṃ yu̠vama̠smin. yāmē̍ vṛṣaṇvasū । a̠gni-mbhara̍ntamasma̠yum ॥ yōgē̍yōgē ta̠vasta̍ra̠ṃ vājē̍vājē havāmahē । sakhā̍ya̠ indra̍ma̠tayē̎ ॥ pra̠tūrva̠- [pra̠tūrvann̍, ēhya̍va̠krāma̠nnaśa̍stī] 5
meaning
He measures out the place of the altar with mantras; the measure is by the body of the man.
verse 8
-न्नेह्य॑व॒क्राम॒न्नश॑स्ती रु॒द्रस्य॒ गाण॑पत्या-न्मयो॒भूरेहि॑ । उ॒र्व॑न्तरि॑क्ष॒मन्वि॑हि स्व॒स्ति ग॑व्यूति॒रभ॑यानि कृ॒ण्वन्न् ॥ पू॒ष्णा स॒युजा॑ स॒ह । पृ॒थि॒व्या-स्स॒धस्था॑द॒ग्नि-म्पु॑रि॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-दच्छे᳚ह्य॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑ -मङ्गिर॒स्वद-च्छे॑मो॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-द्भ॑रिष्यामो॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-द्भ॑रामः ॥ अन्व॒ग्निरु॒षसा॒-मग्र॑मख्य॒-दन्वहा॑नि प्रथ॒मो जा॒तवे॑दाः । अनु॒ सूर्य॑स्य [सूर्य॑स्य, पु॒रु॒त्रा च॑] 6
-nnēhya̍va̠krāma̠nnaśa̍stī ru̠drasya̠ gāṇa̍patyā-nmayō̠bhūrēhi̍ । u̠rva̍ntari̍kṣa̠manvi̍hi sva̠sti ga̍vyūti̠rabha̍yāni kṛ̠ṇvann ॥ pū̠ṣṇā sa̠yujā̍ sa̠ha । pṛ̠thi̠vyā-ssa̠dhasthā̍da̠gni-mpu̍ri̠ṣya̍-maṅgira̠sva-dachChē̎hya̠gni-mpu̍rī̠ṣya̍ -maṅgira̠svada-chChē̍mō̠-'gni-mpu̍rī̠ṣya̍-maṅgira̠sva-dbha̍riṣyāmō̠-'gni-mpu̍rī̠ṣya̍-maṅgira̠sva-dbha̍rāmaḥ ॥ anva̠gniru̠ṣasā̠-magra̍makhya̠-danvahā̍ni pratha̠mō jā̠tavē̍dāḥ । anu̠ sūrya̍sya [sūrya̍sya, pu̠ru̠trā cha̍] 6
meaning
The first layer of bricks is laid with mantras: each brick is given a deity.
verse 9
पुरु॒त्रा च॑ र॒श्मीननु॒ द्यावा॑पृथि॒वी आ त॑तान ॥ आ॒गत्य॑ वा॒ज्यद्ध्व॑न॒-स्सर्वा॒ मृधो॒ विधू॑नुते । अ॒ग्निग्ं स॒धस्थे॑ मह॒ति चक्षु॑षा॒ नि चि॑कीषते ॥ आ॒क्रम्य॑ वाजि-न्पृथि॒वीम॒ग्निमि॑च्छ रु॒चा त्वम् । भूम्या॑ वृ॒त्वाय॑ नो ब्रूहि॒ यतः॒ खना॑म॒ तं-वँ॒यम् ॥ द्यौस्ते॑ पृ॒ष्ठ-म्पृ॑थि॒वी स॒धस्थ॑मा॒त्मा ऽन्तरि॑क्षग्ं समु॒द्रस्ते॒ योनिः॑ । वि॒ख्याय॒ चक्षु॑षा॒ त्वम॒भि ति॑ष्ठ [त्वम॒भि ति॑ष्ठ, पृ॒त॒न्य॒तः ।] 7
puru̠trā cha̍ ra̠śmīnanu̠ dyāvā̍pṛthi̠vī ā ta̍tāna ॥ ā̠gatya̍ vā̠jyaddhva̍na̠-ssarvā̠ mṛdhō̠ vidhū̍nutē । a̠gnigṃ sa̠dhasthē̍ maha̠ti chakṣu̍ṣā̠ ni chi̍kīṣatē ॥ ā̠kramya̍ vāji-npṛthi̠vīma̠gnimi̍chCha ru̠chā tvam । bhūmyā̍ vṛ̠tvāya̍ nō brūhi̠ yata̠ḥ khanā̍ma̠ taṃ va̠yam ॥ dyaustē̍ pṛ̠ṣṭha-mpṛ̍thi̠vī sa̠dhastha̍mā̠tmā 'ntari̍kṣagṃ samu̠drastē̠ yōni̍ḥ । vi̠khyāya̠ chakṣu̍ṣā̠ tvama̠bhi ti̍ṣṭha [tvama̠bhi ti̍ṣṭha, pṛ̠ta̠nya̠taḥ ।] 7
meaning
The bricks are laid in five layers; the fifth completes the altar.
verse 10
पृतन्य॒तः ॥ उत्क्रा॑म मह॒ते सौभ॑गाया॒-स्मादा॒स्थाना᳚-द्द्रविणो॒दा वा॑जिन्न् । व॒यग्ग् स्या॑म सुम॒तौ पृ॑थि॒व्या अ॒ग्नि-ङ्ख॑नि॒ष्यन्त॑ उ॒पस्थे॑ अस्याः ॥ उद॑क्रमी-द्द्रविणो॒दा वा॒ज्यर्वा-ऽक॒-स्स लो॒कग्ं सुकृ॑त-म्पृथि॒व्याः । ततः॑ खनेम सु॒प्रती॑कम॒ग्निग्ं सुवो॒ रुहा॑णा॒ अधि॒ नाक॑ उत्त॒मे ॥ अ॒पो दे॒वीरुप॑ सृज॒ मधु॑मतीरय॒क्ष्माय॑ प्र॒जाभ्यः॑ । तासा॒ग्॒ स्थाना॒दुज्जि॑हता॒-मोष॑धय-स्सुपिप्प॒लाः ॥ जिघ॑- [जिघ॑र्मि, अ॒ग्नि-म्मन॑सा] 8
pṛtanya̠taḥ ॥ utkrā̍ma maha̠tē saubha̍gāyā̠-smādā̠sthānā̎-ddraviṇō̠dā vā̍jinn । va̠yagg syā̍ma suma̠tau pṛ̍thi̠vyā a̠gni-ṅkha̍ni̠ṣyanta̍ u̠pasthē̍ asyāḥ ॥ uda̍kramī-ddraviṇō̠dā vā̠jyarvā-'ka̠-ssa lō̠kagṃ sukṛ̍ta-mpṛthi̠vyāḥ । tata̍ḥ khanēma su̠pratī̍kama̠gnigṃ suvō̠ ruhā̍ṇā̠ adhi̠ nāka̍ utta̠mē ॥ a̠pō dē̠vīrupa̍ sṛja̠ madhu̍matīraya̠kṣmāya̍ pra̠jābhya̍ḥ । tāsā̠g̠ sthānā̠dujji̍hatā̠-mōṣa̍dhaya-ssupippa̠lāḥ ॥ jigha̍- [jigha̍rmi, a̠gni-mmana̍sā] 8
meaning
The altar is shaped like an eagle (suparna) — the mythic vehicle of Vishnu.
verse 11
-र्म्य॒ग्नि-म्मन॑सा घृ॒तेन॑ प्रति॒क्ष्यन्त॒-म्भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ । पृ॒थु-न्ति॑र॒श्चा वय॑सा बृ॒हन्तं॒-व्यँचि॑ष्ठ॒मन्नग्ं॑ रभ॒सं-विँदा॑नम् ॥ आ त्वा॑ जिघर्मि॒ वच॑सा घृ॒तेना॑-ऽर॒क्षसा॒ मन॑सा॒ तज्जु॑षस्व । मर्य॑श्री-स्स्पृह॒य-द्व॑र्णो अ॒ग्निर्ना-ऽभि॒मृशे॑ त॒नुवा॒ जर्हृ॑षाणः ॥ परि॒ वाज॑पतिः क॒विर॒ग्निर्-ह॒व्यान्य॑क्रमीत् । दध॒-द्रत्ना॑नि दा॒शुषे᳚ ॥ परि॑ त्वा-ऽग्ने॒ पुरं॑-वँ॒यं-विँप्रग्ं॑ सहस्य धीमहि । धृ॒ष-द्व॑र्ण-न्दि॒वेदि॑वे भे॒त्तार॑-म्भङ्गु॒राव॑तः ॥ त्वम॑ग्ने॒ द्युभि॒स्त्व-मा॑शुशु॒क्षणि॒स्त्व-म॒द्भ्यस्त्व-मश्म॑न॒स्परि॑ । त्वं-वँने᳚भ्य॒ स्त्वमोष॑धीभ्य॒ स्त्व-न्नृ॒णा-न्नृ॑पते जायसे॒ शुचिः॑ ॥ 9 ॥(प्र॒तूर्व॒न्थ् - सूर्य॑स्य - तिष्ठ॒ - जिघ॑र्मि - भे॒त्तारं॑ - ँविग्ंश॒तिश्च॑) (अ. 2)
-rmya̠gni-mmana̍sā ghṛ̠tēna̍ prati̠kṣyanta̠-mbhuva̍nāni̠ viśvā̎ । pṛ̠thu-nti̍ra̠śchā vaya̍sā bṛ̠hanta̠ṃ vyachi̍ṣṭha̠mannagṃ̍ rabha̠saṃ vidā̍nam ॥ ā tvā̍ jigharmi̠ vacha̍sā ghṛ̠tēnā̍-'ra̠kṣasā̠ mana̍sā̠ tajju̍ṣasva । marya̍śrī-sspṛha̠ya-dva̍rṇō a̠gnirnā-'bhi̠mṛśē̍ ta̠nuvā̠ jarhṛ̍ṣāṇaḥ ॥ pari̠ vāja̍patiḥ ka̠vira̠gnir-ha̠vyānya̍kramīt । dadha̠-dratnā̍ni dā̠śuṣē̎ ॥ pari̍ tvā-'gnē̠ pura̍ṃ va̠yaṃ vipragṃ̍ sahasya dhīmahi । dhṛ̠ṣa-dva̍rṇa-ndi̠vēdi̍vē bhē̠ttāra̍-mbhaṅgu̠rāva̍taḥ ॥ tvama̍gnē̠ dyubhi̠stva-mā̍śuśu̠kṣaṇi̠stva-ma̠dbhyastva-maśma̍na̠spari̍ । tvaṃ vanē̎bhya̠ stvamōṣa̍dhībhya̠ stva-nnṛ̠ṇā-nnṛ̍patē jāyasē̠ śuchi̍ḥ ॥ 9 ॥(pra̠tūrva̠nth - sūrya̍sya - tiṣṭha̠ - jigha̍rmi - bhē̠ttāra̍ṃ - ँvigṃśa̠tiścha̍) (a. 2)
meaning
The eagle-altar carries the sacrificer to the heavenly world.
verse 12
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚-ऽश्विनो᳚ र्बा॒हुभ्या᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या-म्पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-त्ख॑नामि ॥ ज्योति॑ष्मन्त-न्त्वा-ऽग्ने सु॒प्रती॑क॒मज॑स्रेण भा॒नुना॒ दीद्या॑नम् । शि॒व-म्प्र॒जाभ्यो-ऽहिग्ं॑ सन्त-म्पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑ -मङ्गिर॒स्व-त्ख॑नामि ॥ अ॒पा-म्पृ॒ष्ठम॑सि स॒प्रथा॑ उ॒र्व॑ग्नि-म्भ॑रि॒ष्यदप॑रावपिष्ठम् । वर्ध॑मान-म्म॒ह आ च॒ पुष्क॑र-न्दि॒वो मात्र॑या वरि॒णा प्र॑थस्व ॥ शर्म॑ च स्थो॒ [शर्म॑ च स्थः, वर्म॑ च] 10
dē̠vasya̍ tvā savi̠tuḥ pra̍sa̠vē̎-'śvinō̎ rbā̠hubhyā̎-mpū̠ṣṇō hastā̎bhyā-mpṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̠-'gni-mpu̍rī̠ṣya̍-maṅgira̠sva-tkha̍nāmi ॥ jyōti̍ṣmanta-ntvā-'gnē su̠pratī̍ka̠maja̍srēṇa bhā̠nunā̠ dīdyā̍nam । śi̠va-mpra̠jābhyō-'higṃ̍ santa-mpṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̠-'gni-mpu̍rī̠ṣya̍ -maṅgira̠sva-tkha̍nāmi ॥ a̠pā-mpṛ̠ṣṭhama̍si sa̠prathā̍ u̠rva̍gni-mbha̍ri̠ṣyadapa̍rāvapiṣṭham । vardha̍māna-mma̠ha ā cha̠ puṣka̍ra-ndi̠vō mātra̍yā vari̠ṇā pra̍thasva ॥ śarma̍ cha sthō̠ [śarma̍ cha sthaḥ, varma̍ cha] 10
meaning
Each part of the altar — wings, body, tail — is built with care.
verse 13
वर्म॑ च स्थो॒ अच्छि॑द्रे बहु॒ले उ॒भे । व्यच॑स्वती॒ सं-वँ॑साथा-म्भ॒र्तम॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य᳚म् ॥ संवँ॑साथाग्ं सुव॒र्विदा॑ स॒मीची॒ उर॑सा॒ त्मना᳚ । अ॒ग्निम॒न्त र्भ॑रि॒ष्यन्ती॒ ज्योति॑ष्मन्त॒ मज॑स्र॒मित् ॥ पु॒री॒ष्यो॑-ऽसि वि॒श्वभ॑राः । अथ॑र्वा त्वा प्रथ॒मो निर॑मन्थदग्ने ॥ त्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दद्ध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थत । मू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घतः॑ ॥ तमु॑ त्वा द॒द्ध्यङ्ङृषिः॑ पु॒त्र ई॑धे॒ [पु॒त्र ई॑धे, अथ॑र्वणः ।] 11
varma̍ cha sthō̠ achChi̍drē bahu̠lē u̠bhē । vyacha̍svatī̠ saṃ va̍sāthā-mbha̠rtama̠gni-mpu̍rī̠ṣya̎m ॥ saṃva̍sāthāgṃ suva̠rvidā̍ sa̠mīchī̠ ura̍sā̠ tmanā̎ । a̠gnima̠nta rbha̍ri̠ṣyantī̠ jyōti̍ṣmanta̠ maja̍sra̠mit ॥ pu̠rī̠ṣyō̍-'si vi̠śvabha̍rāḥ । atha̍rvā tvā pratha̠mō nira̍manthadagnē ॥ tvāma̍gnē̠ puṣka̍rā̠daddhyatha̍rvā̠ nira̍manthata । mū̠rdhnō viśva̍sya vā̠ghata̍ḥ ॥ tamu̍ tvā da̠ddhyaṅṅṛṣi̍ḥ pu̠tra ī̍dhē̠ [pu̠tra ī̍dhē, atha̍rvaṇaḥ ।] 11
meaning
The mantras for each part are given in this prashna.
verse 14
अथ॑र्वणः । वृ॒त्र॒हण॑-म्पुरन्द॒रम् ॥ तमु॑ त्वा पा॒थ्यो वृषा॒ समी॑धे दस्यु॒हन्त॑मम् । ध॒न॒ञ्ज॒यग्ं रणे॑रणे ॥ सीद॑ होत॒-स्स्व उ॑ लो॒के चि॑कि॒त्वान्-थ्सा॒दया॑ य॒ज्ञग्ं सु॑कृ॒तस्य॒ योनौ᳚ । दे॒वा॒वीर्दे॒वान्. ह॒विषा॑ यजा॒स्यग्ने॑ बृ॒ह-द्यज॑माने॒ वयो॑ धाः ॥ नि होता॑ होतृ॒षद॑ने॒ विदा॑नस्त्वे॒षो दी॑दि॒वाग्ं अ॑सद-थ्सु॒दक्षः॑ । अद॑ब्धव्रत प्रमति॒र्वसि॑ष्ठ-स्सहस्र-म्भ॒र-श्शुचि॑जिह्वो अ॒ग्निः ॥ सग्ं सी॑दस्व म॒हाग्ं अ॑सि॒ शोच॑स्व [शोच॑स्व, दे॒व॒वीत॑मः ।] 12
atha̍rvaṇaḥ । vṛ̠tra̠haṇa̍-mpuranda̠ram ॥ tamu̍ tvā pā̠thyō vṛṣā̠ samī̍dhē dasyu̠hanta̍mam । dha̠na̠ñja̠yagṃ raṇē̍raṇē ॥ sīda̍ hōta̠-ssva u̍ lō̠kē chi̍ki̠tvān-thsā̠dayā̍ ya̠jñagṃ su̍kṛ̠tasya̠ yōnau̎ । dē̠vā̠vīrdē̠vān. ha̠viṣā̍ yajā̠syagnē̍ bṛ̠ha-dyaja̍mānē̠ vayō̍ dhāḥ ॥ ni hōtā̍ hōtṛ̠ṣada̍nē̠ vidā̍nastvē̠ṣō dī̍di̠vāgṃ a̍sada-thsu̠dakṣa̍ḥ । ada̍bdhavrata pramati̠rvasi̍ṣṭha-ssahasra-mbha̠ra-śśuchi̍jihvō a̠gniḥ ॥ sagṃ sī̍dasva ma̠hāgṃ a̍si̠ śōcha̍sva [śōcha̍sva, dē̠va̠vīta̍maḥ ।] 12
meaning
The spaces between the bricks are filled with sand; nothing is left empty.
verse 15
देव॒वीत॑मः । वि धू॒मम॑ग्ने अरु॒ष-म्मि॑येद्ध्य सृ॒ज प्र॑शस्त दर्श॒तम् ॥ जनि॑ष्वा॒ हि जेन्यो॒ अग्रे॒ अह्नाग्ं॑ हि॒तो हि॒तेष्व॑रु॒षो वने॑षु । दमे॑दमे स॒प्त रत्ना॒ दधा॑नो॒-ऽग्निर्होता॒ नि ष॑सादा॒ यजी॑यान् ॥ 13 ॥(स्थ॒ - ई॒धे॒ - शोच॑स्व - स॒प्तविग्ं॑शतिश्च) - (अ. 3)
dēva̠vīta̍maḥ । vi dhū̠mama̍gnē aru̠ṣa-mmi̍yēddhya sṛ̠ja pra̍śasta darśa̠tam ॥ jani̍ṣvā̠ hi jēnyō̠ agrē̠ ahnāgṃ̍ hi̠tō hi̠tēṣva̍ru̠ṣō vanē̍ṣu । damē̍damē sa̠pta ratnā̠ dadhā̍nō̠-'gnirhōtā̠ ni ṣa̍sādā̠ yajī̍yān ॥ 13 ॥(stha̠ - ī̠dhē̠ - śōcha̍sva - sa̠ptavigṃ̍śatiścha) - (a. 3)
meaning
The priest sweeps the altar after each layer; cleanliness is the rule.
verse 16
स-न्ते॑ वा॒युर्मा॑त॒रिश्वा॑ दधातूत्ता॒नायै॒ हृद॑यं॒-यँद्विलि॑ष्टम् । दे॒वानां॒-यँश्चर॑ति प्रा॒णथे॑न॒ तस्मै॑ च देवि॒ वष॑डस्तु॒ तुभ्य᳚म् ॥ सुजा॑तो॒ ज्योति॑षा स॒ह शर्म॒ वरू॑थ॒मा-ऽस॑द॒-स्सुवः॑ । वासो॑ अग्ने वि॒श्वरू॑प॒ग्ं॒ संव्यँ॑यस्व विभावसो ॥ उदु॑ तिष्ठ स्वद्ध्व॒रावा॑ नो दे॒व्या कृ॒पा । दृ॒शे च॑ भा॒सा बृ॑ह॒ता सु॑शु॒क्वनि॒रा-ऽग्ने॑ याहि सुश॒स्तिभिः॑ ॥ 14 ॥
sa-ntē̍ vā̠yurmā̍ta̠riśvā̍ dadhātūttā̠nāyai̠ hṛda̍ya̠ṃ yadvili̍ṣṭam । dē̠vānā̠ṃ yaśchara̍ti prā̠ṇathē̍na̠ tasmai̍ cha dēvi̠ vaṣa̍ḍastu̠ tubhya̎m ॥ sujā̍tō̠ jyōti̍ṣā sa̠ha śarma̠ varū̍tha̠mā-'sa̍da̠-ssuva̍ḥ । vāsō̍ agnē vi̠śvarū̍pa̠gṃ̠ saṃvya̍yasva vibhāvasō ॥ udu̍ tiṣṭha svaddhva̠rāvā̍ nō dē̠vyā kṛ̠pā । dṛ̠śē cha̍ bhā̠sā bṛ̍ha̠tā su̍śu̠kvani̠rā-'gnē̍ yāhi suśa̠stibhi̍ḥ ॥ 14 ॥
meaning
The fire is then kindled and placed upon the altar.
verse 17
ऊ॒र्ध्व ऊ॒ षु ण॑ ऊ॒तये॒ तिष्ठा॑ दे॒वो न स॑वि॒ता । ऊ॒र्ध्वो वाज॑स्य॒ सनि॑ता॒ यद॒ञ्जिभि॑-र्वा॒घद्भि॑-र्वि॒ह्वया॑महे ॥ स जा॒तो गर्भो॑ असि॒ रोद॑स्यो॒रग्ने॒ चारु॒र्विभृ॑त॒ ओष॑धीषु । चि॒त्र-श्शिशुः॒ परि॒ तमाग्॑स्य॒क्तः प्र मा॒तृभ्यो॒ अधि॒ कनि॑क्रदद्गाः ॥ स्थि॒रो भ॑व वी॒ड्व॑ङ्ग आ॒शुर्भ॑व वा॒ज्य॑र्वन्न् । पृ॒थुर्भ॑व सु॒षद॒स्त्वम॒ग्नेः पु॑रीष॒वाह॑नः ॥ शि॒वो भ॑व [ ] 15
ū̠rdhva ū̠ ṣu ṇa̍ ū̠tayē̠ tiṣṭhā̍ dē̠vō na sa̍vi̠tā । ū̠rdhvō vāja̍sya̠ sani̍tā̠ yada̠ñjibhi̍-rvā̠ghadbhi̍-rvi̠hvayā̍mahē ॥ sa jā̠tō garbhō̍ asi̠ rōda̍syō̠ragnē̠ chāru̠rvibhṛ̍ta̠ ōṣa̍dhīṣu । chi̠tra-śśiśu̠ḥ pari̠ tamāg̍sya̠ktaḥ pra mā̠tṛbhyō̠ adhi̠ kani̍kradadgāḥ ॥ sthi̠rō bha̍va vī̠ḍva̍ṅga ā̠śurbha̍va vā̠jya̍rvann । pṛ̠thurbha̍va su̠ṣada̠stvama̠gnēḥ pu̍rīṣa̠vāha̍naḥ ॥ śi̠vō bha̍va [ ] 15
meaning
The fire is the deity of the rite; without fire there is no offering.
verse 18
प्र॒जाभ्यो॒ मानु॑षीभ्य॒स्त्वम॑ङ्गिरः । मा द्यावा॑पृथि॒वी अ॒भि शू॑शुचो॒ मा-ऽन्तरि॑क्ष॒-म्मा वन॒स्पतीन्॑ ॥ प्रैतु॑ वा॒जी कनि॑क्रद॒-न्नान॑द॒-द्रास॑भः॒ पत्वा᳚ । भर॑न्न॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-म्मा पा॒द्यायु॑षः पु॒रा ॥ रास॑भो वा॒-ङ्कनि॑क्रद॒-थ्सुयु॑क्तो वृषणा॒ रथे᳚ । स वा॑म॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑मा॒शुर्दू॒तो व॑हादि॒तः ॥ वृषा॒-ऽग्निं-वृँष॑ण॒-म्भर॑न्न॒पा-ङ्गर्भग्ं॑ समु॒द्रिय᳚म् । अग्न॒ आ या॑हि [ ] 16
pra̠jābhyō̠ mānu̍ṣībhya̠stvama̍ṅgiraḥ । mā dyāvā̍pṛthi̠vī a̠bhi śū̍śuchō̠ mā-'ntari̍kṣa̠-mmā vana̠spatīn̍ ॥ praitu̍ vā̠jī kani̍krada̠-nnāna̍da̠-drāsa̍bha̠ḥ patvā̎ । bhara̍nna̠gni-mpu̍rī̠ṣya̍-mmā pā̠dyāyu̍ṣaḥ pu̠rā ॥ rāsa̍bhō vā̠-ṅkani̍krada̠-thsuyu̍ktō vṛṣaṇā̠ rathē̎ । sa vā̍ma̠gni-mpu̍rī̠ṣya̍mā̠śurdū̠tō va̍hādi̠taḥ ॥ vṛṣā̠-'gniṃ vṛṣa̍ṇa̠-mbhara̍nna̠pā-ṅgarbhagṃ̍ samu̠driya̎m । agna̠ ā yā̍hi [ ] 16
meaning
The first oblation is poured into the new fire; the rite has begun.
verse 19
वी॒तय॑ ऋ॒तग्ं स॒त्यम् ॥ ओष॑धयः॒ प्रति॑ गृह्णीता॒-ऽग्निमे॒तग्ं शि॒वमा॒यन्त॑म॒भ्यत्र॑ यु॒ष्मान् । व्यस्य॒न् विश्वा॒ अम॑ती॒ररा॑ती-र्नि॒षीद॑न्नो॒ अप॑ दुर्म॒तिग्ं ह॑नत् ॥ ओष॑धयः॒ प्रति॑ मोदद्ध्वमेन॒-म्पुष्पा॑वती-स्सुपिप्प॒लाः । अ॒यं-वोँ॒ गर्भ॑ ऋ॒त्वियः॑ प्र॒त्नग्ं स॒धस्थ॒मा ऽस॑दत् ॥ 17 ॥(सु॒श॒स्तिभिः॑ - शि॒वो भ॑व - याहि॒ - षट्त्रिग्ं॑शच्च) (अ. 4)
vī̠taya̍ ṛ̠tagṃ sa̠tyam ॥ ōṣa̍dhaya̠ḥ prati̍ gṛhṇītā̠-'gnimē̠tagṃ śi̠vamā̠yanta̍ma̠bhyatra̍ yu̠ṣmān । vyasya̠n viśvā̠ ama̍tī̠rarā̍tī-rni̠ṣīda̍nnō̠ apa̍ durma̠tigṃ ha̍nat ॥ ōṣa̍dhaya̠ḥ prati̍ mōdaddhvamēna̠-mpuṣpā̍vatī-ssupippa̠lāḥ । a̠yaṃ vō̠ garbha̍ ṛ̠tviya̍ḥ pra̠tnagṃ sa̠dhastha̠mā 'sa̍dat ॥ 17 ॥(su̠śa̠stibhi̍ḥ - śi̠vō bha̍va - yāhi̠ - ṣaṭtrigṃ̍śachcha) (a. 4)
meaning
Each subsequent offering has its own mantra and its own deity.
verse 20
वि पाज॑सा पृ॒थुना॒ शोशु॑चानो॒ बाध॑स्व द्वि॒षो र॒क्षसो॒ अमी॑वाः । सु॒शर्म॑णो बृह॒त-श्शर्म॑णि स्याम॒ग्नेर॒हग्ं सु॒हव॑स्य॒ प्रणी॑तौ ॥ आपो॒ हि ष्ठा म॑यो॒भुव॒स्ता न॑ ऊ॒र्जे द॑धातन । म॒हे रणा॑य॒ चक्ष॑से ॥ यो वः॑ शि॒वत॑मो॒ रस॒स्तस्य॑ भाजयते॒ह नः॑ । उ॒श॒तीरि॑व मा॒तरः॑ ॥ तस्मा॒ अर॑-ङ्गमाम वो॒ यस्य॒ क्षया॑य॒ जिन्व॑थ । आपो॑ ज॒नय॑था च नः ॥ मि॒त्र- [मि॒त्रः, स॒ग्ं॒सृज्य॑] 18
vi pāja̍sā pṛ̠thunā̠ śōśu̍chānō̠ bādha̍sva dvi̠ṣō ra̠kṣasō̠ amī̍vāḥ । su̠śarma̍ṇō bṛha̠ta-śśarma̍ṇi syāma̠gnēra̠hagṃ su̠hava̍sya̠ praṇī̍tau ॥ āpō̠ hi ṣṭhā ma̍yō̠bhuva̠stā na̍ ū̠rjē da̍dhātana । ma̠hē raṇā̍ya̠ chakṣa̍sē ॥ yō va̍-śśi̠vata̍mō̠ rasa̠stasya̍ bhājayatē̠ha na̍ḥ । u̠śa̠tīri̍va mā̠tara̍ḥ ॥ tasmā̠ ara̍-ṅgamāma vō̠ yasya̠ kṣayā̍ya̠ jinva̍tha । āpō̍ ja̠naya̍thā cha naḥ ॥ mi̠tra- [mi̠traḥ, sa̠gṃ̠sṛjya̍] 18
meaning
Indra and Vishnu are foremost among the deities of this rite.
verse 21
-स्स॒ग्ं॒सृज्य॑ पृथि॒वी-म्भूमि॑-ञ्च॒ ज्योति॑षा स॒ह । सुजा॑त-ञ्जा॒तवे॑दसम॒ग्निं-वैँ᳚श्वान॒रं-विँ॒भुम् ॥ अ॒य॒क्ष्माय॑ त्वा॒ सग्ं सृ॑जामि प्र॒जाभ्यः॑ । विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा-स्सग्ं सृ॑ज॒न्त्वा-नु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ रु॒द्रा-स्स॒भृन्त्य॑ पृथि॒वी-म्बृ॒हज्ज्योति॒-स्समी॑धिरे । तेषा᳚-म्भा॒नुरज॑स्र॒ इच्छु॒क्रो दे॒वेषु॑ रोचते ॥ सग्ं सृ॑ष्टां॒-वँसु॑भी रु॒द्रैर्धीरैः᳚ कर्म॒ण्या᳚-म्मृद᳚म् । हस्ता᳚भ्या-म्मृ॒द्वी-ङ्कृ॒त्वा सि॑नीवा॒ली क॑रोतु॒ [सि॑नीवा॒ली क॑रोतु, ताम् ।] 19
-ssa̠gṃ̠sṛjya̍ pṛthi̠vī-mbhūmi̍-ñcha̠ jyōti̍ṣā sa̠ha । sujā̍ta-ñjā̠tavē̍dasama̠gniṃ vai̎śvāna̠raṃ vi̠bhum ॥ a̠ya̠kṣmāya̍ tvā̠ sagṃ sṛ̍jāmi pra̠jābhya̍ḥ । viśvē̎ tvā dē̠vā vai̎śvāna̠rā-ssagṃ sṛ̍ja̠ntvā-nu̍ṣṭubhēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠svat ॥ ru̠drā-ssa̠bhṛntya̍ pṛthi̠vī-mbṛ̠hajjyōti̠-ssamī̍dhirē । tēṣā̎-mbhā̠nuraja̍sra̠ ichChu̠krō dē̠vēṣu̍ rōchatē ॥ sagṃ sṛ̍ṣṭā̠ṃ vasu̍bhī ru̠drairdhīrai̎ḥ karma̠ṇyā̎-mmṛda̎m । hastā̎bhyā-mmṛ̠dvī-ṅkṛ̠tvā si̍nīvā̠lī ka̍rōtu̠ [si̍nīvā̠lī ka̍rōtu, tām ।] 19
meaning
Other deities — Surya, Soma, Agni, Vayu, Varuna, Mitra — are also invoked.
verse 22
ताम् ॥ सि॒नी॒वा॒ली सु॑कप॒र्दा सु॑कुरी॒रा स्वौ॑प॒शा । सा तुभ्य॑मदिते मह॒ ओखा-न्द॑धातु॒ हस्त॑योः ॥ उ॒खा-ङ्क॑रोतु॒ शक्त्या॑ बा॒हुभ्या॒-मदि॑तिर्धि॒या । मा॒ता पु॒त्रं-यँथो॒पस्थे॒ सा-ऽग्नि-म्बि॑भर्तु॒ गर्भ॒ आ ॥ म॒खस्य॒ शिरो॑-ऽसि य॒ज्ञस्य॑ प॒दे स्थः॑ । वस॑वस्त्वा कृण्वन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्व-त्पृ॑थि॒व्य॑सि रु॒द्रास्त्वा॑ कृण्वन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्वद॒न्तरि॑क्षम- [-ऽङ्गिर॒स्वद॒न्तरि॑क्षमसि, आ॒दि॒त्यास्त्वा॑] 20
tām ॥ si̠nī̠vā̠lī su̍kapa̠rdā su̍kurī̠rā svau̍pa̠śā । sā tubhya̍maditē maha̠ ōkhā-nda̍dhātu̠ hasta̍yōḥ ॥ u̠khā-ṅka̍rōtu̠ śaktyā̍ bā̠hubhyā̠-madi̍tirdhi̠yā । mā̠tā pu̠traṃ yathō̠pasthē̠ sā-'gni-mbi̍bhartu̠ garbha̠ ā ॥ ma̠khasya̠ śirō̍-'si ya̠jñasya̍ pa̠dē stha̍ḥ । vasa̍vastvā kṛṇvantu gāya̠trēṇa̠ Chanda̍sā 'ṅgira̠sva-tpṛ̍thi̠vya̍si ru̠drāstvā̍ kṛṇvantu̠ traiṣṭu̍bhēna̠ Chanda̍sā 'ṅgira̠svada̠ntari̍kṣama- [-'ṅgira̠svada̠ntari̍kṣamasi, ā̠di̠tyāstvā̍] 20
meaning
The priest follows the order of the brahmana strictly; nothing is changed.
verse 23
-स्यादि॒त्यास्त्वा॑ कृण्वन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्द्यौर॑सि॒ विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒राः कृ॑ण्व॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्दिशो॑-ऽसि ध्रु॒वा-ऽसि॑ धा॒रया॒ मयि॑ प्र॒जाग्ं रा॒यस्पोष॑-ङ्गौप॒त्यग्ं सु॒वीर्यग्ं॑ सजा॒तान्. यज॑माना॒या-ऽदि॑त्यै॒ रास्ना॒-ऽस्य दि॑तिस्ते॒ बिल॑-ङ्गृह्णातु॒ पाङ्क्ते॑न॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ कृ॒त्वाय॒ सा म॒हीमु॒खा-म्मृ॒न्मयीं॒-योँनि॑म॒ग्नये᳚ । ता-म्पु॒त्रेभ्य॒-स्स-म्प्रा य॑च्छ॒ददि॑ति-श्श्र॒पया॒निति॑ ॥ 21 ॥(मि॒त्रः - क॑रो - त्व॒न्तरि॑क्षमसि॒ - प्र - च॒त्वारि॑ च) (अ. 5)
-syādi̠tyāstvā̍ kṛṇvantu̠ jāga̍tēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-ddyaura̍si̠ viśvē̎ tvā dē̠vā vai̎śvāna̠rāḥ kṛ̍ṇva̠ntvānu̍ṣṭubhēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-ddiśō̍-'si dhru̠vā-'si̍ dhā̠rayā̠ mayi̍ pra̠jāgṃ rā̠yaspōṣa̍-ṅgaupa̠tyagṃ su̠vīryagṃ̍ sajā̠tān. yaja̍mānā̠yā-'di̍tyai̠ rāsnā̠-'sya di̍tistē̠ bila̍-ṅgṛhṇātu̠ pāṅktē̍na̠ Chanda̍sā 'ṅgira̠svat ॥ kṛ̠tvāya̠ sā ma̠hīmu̠khā-mmṛ̠nmayī̠ṃ yōni̍ma̠gnayē̎ । tā-mpu̠trēbhya̠-ssa-mprā ya̍chCha̠dadi̍ti-śśra̠payā̠niti̍ ॥ 21 ॥(mi̠traḥ - ka̍rō - tva̠ntari̍kṣamasi̠ - pra - cha̠tvāri̍ cha) (a. 5)
meaning
Each oblation produces its proper merit for the sacrificer.
verse 24
वस॑वस्त्वा धूपयन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्रु॒द्रास्त्वा॑ धूपयन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दा॑दि॒त्यास्त्वा॑ धूपयन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वद्- विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा धू॑पय॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दिन्द्र॑स्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व--द्विष्णु॑स्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व-द्वरु॑णस्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व-ददि॑तिस्त्वा दे॒वी वि॒श्वदे᳚व्यावती पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-त्ख॑नत्ववट दे॒वाना᳚-न्त्वा॒ पत्नी᳚- [पत्नीः᳚, दे॒वी-र्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः] 22
vasa̍vastvā dhūpayantu gāya̠trēṇa̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-dru̠drāstvā̍ dhūpayantu̠ traiṣṭu̍bhēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-dā̍di̠tyāstvā̍ dhūpayantu̠ jāga̍tēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠svad- viśvē̎ tvā dē̠vā vai̎śvāna̠rā dhū̍paya̠ntvānu̍ṣṭubhēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-dindra̍stvā dhūpayatvaṅgira̠sva--dviṣṇu̍stvā dhūpayatvaṅgira̠sva-dvaru̍ṇastvā dhūpayatvaṅgira̠sva-dadi̍tistvā dē̠vī vi̠śvadē̎vyāvatī pṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̎-'ṅgira̠sva-tkha̍natvavaṭa dē̠vānā̎-ntvā̠ patnī̎- [patnī̎ḥ, dē̠vī-rvi̠śvadē̎vyāvatīḥ] 22
meaning
The sacrificer obtains long life, prosperity, sons and the heavenly world.
verse 25
-र्दे॒वी-र्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-द्द॑धतूखे धि॒षणा᳚स्त्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-द॒भीन्ध॑तामुखे॒ ग्नास्त्वा॑ दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-च्छ्र॑पयन्तूखे॒ वरू᳚त्रयो॒ जन॑यस्त्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-त्प॑चन्तूखे । मित्रै॒तामु॒खा-म्प॑चै॒षा मा भे॑दि । ए॒ता-न्ते॒ परि॑ ददा॒म्यभि॑त्त्यै ॥ अ॒भीमा- [अ॒भीमाम्, म॒हि॒ना दिव॑-म्मि॒त्रो] 23
-rdē̠vī-rvi̠śvadē̎vyāvatīḥ pṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̎-'ṅgira̠sva-dda̍dhatūkhē dhi̠ṣaṇā̎stvā dē̠vīrvi̠śvadē̎vyāvatīḥ pṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̎-'ṅgira̠sva-da̠bhīndha̍tāmukhē̠ gnāstvā̍ dē̠vīrvi̠śvadē̎vyāvatīḥ pṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̎-'ṅgira̠sva-chChra̍payantūkhē̠ varū̎trayō̠ jana̍yastvā dē̠vīrvi̠śvadē̎vyāvatīḥ pṛthi̠vyā-ssa̠dhasthē̎-'ṅgira̠sva-tpa̍chantūkhē । mitrai̠tāmu̠khā-mpa̍chai̠ṣā mā bhē̍di । ē̠tā-ntē̠ pari̍ dadā̠myabhi̍ttyai ॥ a̠bhīmā- [a̠bhīmām, ma̠hi̠nā diva̍-mmi̠trō] 23
meaning
The wife of the sacrificer also shares in the merit of the rite.
verse 26
-म्म॑हि॒ना दिव॑-म्मि॒त्रो ब॑भूव स॒प्रथाः᳚ । उ॒त श्रव॑सा पृथि॒वीम् ॥ मि॒त्रस्य॑ चर्षणी॒धृत॒-श्श्रवो॑ दे॒वस्य॑ सान॒सिम् । द्यु॒म्न-ञ्चि॒त्रश्र॑वस्तमम् ॥ दे॒वस्त्वा॑ सवि॒तोद्व॑पतु सुपा॒णि-स्स्व॑ङ्गु॒रिः । सु॒बा॒हुरु॒त शक्त्या᳚ ॥ अप॑द्यमाना पृथि॒व्याशा॒ दिश॒ आ पृ॑ण । उत्ति॑ष्ठ बृह॒ती भ॑वो॒र्ध्वा ति॑ष्ठ ध्रु॒वा त्वम् ॥ वस॑व॒स्त्वा ऽऽच्छृ॑न्दन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्रु॒द्रास्त्वा-ऽऽ च्छृ॑न्दन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दा॑दि॒त्यास्त्वा ऽऽच्छृ॑न्दन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा आ च्छृ॑न्द॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ 24 ॥(पत्नी॑ - रि॒माग्ं - रु॒द्रास्त्वा-ऽऽ च्छृ॑न्द॒न्त्वे - का॒न्न विग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 6)
-mma̍hi̠nā diva̍-mmi̠trō ba̍bhūva sa̠prathā̎ḥ । u̠ta śrava̍sā pṛthi̠vīm ॥ mi̠trasya̍ charṣaṇī̠dhṛta̠-śśravō̍ dē̠vasya̍ sāna̠sim । dyu̠mna-ñchi̠traśra̍vastamam ॥ dē̠vastvā̍ savi̠tōdva̍patu supā̠ṇi-ssva̍ṅgu̠riḥ । su̠bā̠huru̠ta śaktyā̎ ॥ apa̍dyamānā pṛthi̠vyāśā̠ diśa̠ ā pṛ̍ṇa । utti̍ṣṭha bṛha̠tī bha̍vō̠rdhvā ti̍ṣṭha dhru̠vā tvam ॥ vasa̍va̠stvā ''chChṛ̍ndantu gāya̠trēṇa̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-dru̠drāstvā-'' chChṛ̍ndantu̠ traiṣṭu̍bhēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-dā̍di̠tyāstvā ''chChṛ̍ndantu̠ jāga̍tēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠sva-dviśvē̎ tvā dē̠vā vai̎śvāna̠rā ā chChṛ̍nda̠ntvānu̍ṣṭubhēna̠ Chanda̍sā-'ṅgira̠svat ॥ 24 ॥(patnī̍ - ri̠māgṃ - ru̠drāstvā-'' chChṛ̍nda̠ntvē - kā̠nna vigṃ̍śa̠tiścha̍) (a. 6)
meaning
She is led around the altar at the proper times by the priest.
verse 27
समा᳚स्त्वा-ऽग्न ऋ॒तवो॑ वर्धयन्तु संवँथ्स॒रा ऋष॑यो॒ यानि॑ स॒त्या । स-न्दि॒व्येन॑ दीदिहि रोच॒नेन॒ विश्वा॒ आ भा॑हि प्र॒दिशः॑ पृथि॒व्याः ॥ स-ञ्चे॒द्ध्यस्वा᳚-ऽग्ने॒ प्र च॑ बोधयैन॒मुच्च॑ तिष्ठ मह॒ते सौभ॑गाय । मा च॑ रिषदुपस॒त्ता ते॑ अग्ने ब्र॒ह्माण॑स्ते य॒शसः॑ सन्तु॒ मा-ऽन्ये ॥ त्वाम॑ग्ने वृणते ब्राह्म॒णा इ॒मे शि॒वो अ॑ग्ने [ ] 25
samā̎stvā-'gna ṛ̠tavō̍ vardhayantu saṃvathsa̠rā ṛṣa̍yō̠ yāni̍ sa̠tyā । sa-ndi̠vyēna̍ dīdihi rōcha̠nēna̠ viśvā̠ ā bhā̍hi pra̠diśa̍ḥ pṛthi̠vyāḥ ॥ sa-ñchē̠ddhyasvā̎-'gnē̠ pra cha̍ bōdhayaina̠muchcha̍ tiṣṭha maha̠tē saubha̍gāya । mā cha̍ riṣadupasa̠ttā tē̍ agnē bra̠hmāṇa̍stē ya̠śasa̍-ssantu̠ mā-'nyē ॥ tvāma̍gnē vṛṇatē brāhma̠ṇā i̠mē śi̠vō a̍gnē [ ] 25
meaning
The whole rite is the union of two — sacrificer and wife — with the gods.
verse 28
सं॒-वँर॑णे भवा नः । स॒प॒त्न॒हा नो॑ अभिमाति॒जिच्च॒ स्वे गये॑ जागृ॒ह्य प्र॑युच्छन्न् ॥ इ॒हैवाग्ने॒ अधि॑ धारया र॒यि-म्मा त्वा॒ निक्र॑-न्पूर्व॒चितो॑ निका॒रिणः॑ । क्ष॒त्रम॑ग्ने सु॒यम॑मस्तु॒ तुभ्य॑मुपस॒त्ता व॑र्धता-न्ते॒ अनि॑ष्टृतः ॥ क्ष॒त्रेणा᳚-ऽग्ने॒ स्वायु॒-स्सग्ं र॑भस्व मि॒त्रेणा᳚-ऽग्ने मित्र॒धेये॑ यतस्व । स॒जा॒ताना᳚-म्मद्ध्यम॒स्था ए॑धि॒ राज्ञा॑मग्ने विह॒व्यो॑ दीदिही॒ह ॥ अति॒ [अति॑, निहो॒ अति॒ स्रिधो] 26
sa̠ṃ vara̍ṇē bhavā naḥ । sa̠pa̠tna̠hā nō̍ abhimāti̠jichcha̠ svē gayē̍ jāgṛ̠hya pra̍yuchChann ॥ i̠haivāgnē̠ adhi̍ dhārayā ra̠yi-mmā tvā̠ nikra̍-npūrva̠chitō̍ nikā̠riṇa̍ḥ । kṣa̠trama̍gnē su̠yama̍mastu̠ tubhya̍mupasa̠ttā va̍rdhatā-ntē̠ ani̍ṣṭṛtaḥ ॥ kṣa̠trēṇā̎-'gnē̠ svāyu̠-ssagṃ ra̍bhasva mi̠trēṇā̎-'gnē mitra̠dhēyē̍ yatasva । sa̠jā̠tānā̎-mmaddhyama̠sthā ē̍dhi̠ rājñā̍magnē viha̠vyō̍ dīdihī̠ha ॥ ati̠ [ati̍, nihō̠ ati̠ sridhō] 26
meaning
The fire-altar rite is the most elaborate of all Vedic rites.
verse 29
निहो॒ अति॒ स्रिधो ऽत्यचि॑त्ति॒-मत्यरा॑तिमग्ने । विश्वा॒ ह्य॑ग्ने दुरि॒ता सह॒स्वाथा॒स्मभ्यग्ं॑ स॒हवी॑राग्ं र॒यिन्दाः᳚ ॥ अ॒ना॒धृ॒ष्यो जा॒तव॑दा॒ अनि॑ष्टृतो वि॒राड॑ग्ने क्षत्र॒भृ-द्दी॑दिही॒ह । विश्वा॒ आशाः᳚ प्रमु॒ञ्च-न्मानु॑षीर्भि॒य-श्शि॒वाभि॑र॒द्य परि॑ पाहि नो वृ॒धे ॥ बृह॑स्पते सवितर्बो॒धयै॑न॒ग्ं॒ सग्ंशि॑त-ञ्चिथ्स-न्त॒राग्ं सग्ं शि॑शाधि । व॒र्धयै॑न-म्मह॒ते सौभ॑गाय॒ [सौभ॑गाय, विश्व॑ एन॒मनु॑ मदन्तु दे॒वाः ।] 27
nihō̠ ati̠ sridhō 'tyachi̍tti̠-matyarā̍timagnē । viśvā̠ hya̍gnē duri̠tā saha̠svāthā̠smabhyagṃ̍ sa̠havī̍rāgṃ ra̠yindā̎ḥ ॥ a̠nā̠dhṛ̠ṣyō jā̠tava̍dā̠ ani̍ṣṭṛtō vi̠rāḍa̍gnē kṣatra̠bhṛ-ddī̍dihī̠ha । viśvā̠ āśā̎ḥ pramu̠ñcha-nmānu̍ṣīrbhi̠ya-śśi̠vābhi̍ra̠dya pari̍ pāhi nō vṛ̠dhē ॥ bṛha̍spatē savitarbō̠dhayai̍na̠gṃ̠ sagṃśi̍ta-ñchithsa-nta̠rāgṃ sagṃ śi̍śādhi । va̠rdhayai̍na-mmaha̠tē saubha̍gāya̠ [saubha̍gāya, viśva̍ ēna̠manu̍ madantu dē̠vāḥ ।] 27
meaning
It takes a year to perform fully, and many priests.
verse 30
विश्व॑ एन॒मनु॑ मदन्तु दे॒वाः ॥ अ॒मु॒त्र॒भूया॒दध॒ यद्य॒मस्य॒ बृह॑स्पते अ॒भिश॑स्ते॒र मु॑ञ्चः । प्रत्यौ॑हता-म॒श्विना॑ मृ॒त्युम॑स्मा-द्दे॒वाना॑-मग्ने भि॒षजा॒ शची॑भिः ॥ उद्व॒य-न्तम॑स॒स्परि॒ पश्य॑न्तो॒ ज्योति॒रुत्त॑रम् । दे॒व-न्दे॑व॒त्रा सूर्य॒मग॑न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम् ॥ 28 ॥(इ॒मे शि॒वो अ॒ग्ने - ऽति॒ - सौभ॑गाय॒ - चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 7)
viśva̍ ēna̠manu̍ madantu dē̠vāḥ ॥ a̠mu̠tra̠bhūyā̠dadha̠ yadya̠masya̠ bṛha̍spatē a̠bhiśa̍stē̠ra mu̍ñchaḥ । pratyau̍hatā-ma̠śvinā̍ mṛ̠tyuma̍smā-ddē̠vānā̍-magnē bhi̠ṣajā̠ śachī̍bhiḥ ॥ udva̠ya-ntama̍sa̠spari̠ paśya̍ntō̠ jyōti̠rutta̍ram । dē̠va-ndē̍va̠trā sūrya̠maga̍nma̠ jyōti̍rutta̠mam ॥ 28 ॥(i̠mē śi̠vō a̠gnē - 'ti̠ - saubha̍gāya̠ - chatu̍strigṃśachcha) (a. 7)
meaning
Each priest has his role: hotr, adhvaryu, brahman, udgatr, and many helpers.
verse 31
ऊ॒र्ध्वा अ॑स्य स॒मिधो॑ भवन्त्यू॒र्ध्वा शु॒क्रा शो॒चीग्ष्य॒ग्नेः । द्यु॒मत्त॑मा सु॒प्रती॑कस्य सू॒नोः ॥ तनू॒नपा॒दसु॑रो वि॒श्ववे॑दा दे॒वो दे॒वेषु॑ दे॒वः । प॒थ आ-ऽन॑क्ति॒ मद्ध्वा॑ घृ॒तेन॑ ॥ मद्ध्वा॑ य॒ज्ञ-न्न॑क्षसे प्रीणा॒नो नरा॒शग्ंसो॑ अग्ने । सु॒कृद्दे॒व-स्स॑वि॒ता वि॒श्ववा॑रः ॥ अच्छा॒यमे॑ति॒ शव॑सा घृ॒तेने॑डा॒नो वह्नि॒र्नम॑सा । अ॒ग्निग्ग् स्रुचो॑ अद्ध्व॒रेषु॑ प्र॒यथ्सु॑ ॥ स य॑क्षदस्य महि॒मान॑म॒ग्ने-स्स [महि॒मान॑म॒ग्ने-स्सः, ई॒ म॒न्द्रासु॑ प्र॒यसः॑ ।] 29
ū̠rdhvā a̍sya sa̠midhō̍ bhavantyū̠rdhvā śu̠krā śō̠chīgṣya̠gnēḥ । dyu̠matta̍mā su̠pratī̍kasya sū̠nōḥ ॥ tanū̠napā̠dasu̍rō vi̠śvavē̍dā dē̠vō dē̠vēṣu̍ dē̠vaḥ । pa̠tha ā-'na̍kti̠ maddhvā̍ ghṛ̠tēna̍ ॥ maddhvā̍ ya̠jña-nna̍kṣasē prīṇā̠nō narā̠śagṃsō̍ agnē । su̠kṛddē̠va-ssa̍vi̠tā vi̠śvavā̍raḥ ॥ achChā̠yamē̍ti̠ śava̍sā ghṛ̠tēnē̍ḍā̠nō vahni̠rnama̍sā । a̠gnigg sruchō̍ addhva̠rēṣu̍ pra̠yathsu̍ ॥ sa ya̍kṣadasya mahi̠māna̍ma̠gnē-ssa [mahi̠māna̍ma̠gnē-ssaḥ, ī̠ ma̠ndrāsu̍ pra̠yasa̍ḥ ।] 29
meaning
The dakshina at the end is large: cattle, gold, lands and gifts to the priests.
verse 32
ई॑ म॒न्द्रासु॑ प्र॒यसः॑ । वसु॒श्चेति॑ष्ठो वसु॒धात॑मश्च ॥ द्वारो॑ दे॒वीरन्व॑स्य॒ विश्वे᳚ व्र॒ता द॑दन्ते अ॒ग्नेः । उ॒रु॒व्यच॑सो॒ धाम्ना॒ पत्य॑मानाः ॥ ते अ॑स्य॒ योष॑णे दि॒व्ये न योना॑वु॒षासा॒नक्ता᳚ । इ॒मं-यँ॒ज्ञम॑वता मद्ध्व॒र-न्नः॑ ॥ दैव्या॑ होतारावू॒र्ध्व-म॑द्ध्व॒र-न्नो॒-ऽग्नेर्जि॒ह्वाम॒भि गृ॑णीतम् । कृ॒णु॒त-न्न॒-स्स्वि॑ष्टिम् ॥ ति॒स्रो दे॒वीर्ब॒र्॒हिरेदग्ं स॑द॒न्त्विडा॒ सर॑स्वती॒ [सर॑स्वती, भार॑ती ।] 30
ī̍ ma̠ndrāsu̍ pra̠yasa̍ḥ । vasu̠śchēti̍ṣṭhō vasu̠dhāta̍maścha ॥ dvārō̍ dē̠vīranva̍sya̠ viśvē̎ vra̠tā da̍dantē a̠gnēḥ । u̠ru̠vyacha̍sō̠ dhāmnā̠ patya̍mānāḥ ॥ tē a̍sya̠ yōṣa̍ṇē di̠vyē na yōnā̍vu̠ṣāsā̠naktā̎ । i̠maṃ ya̠jñama̍vatā maddhva̠ra-nna̍ḥ ॥ daivyā̍ hōtārāvū̠rdhva-ma̍ddhva̠ra-nnō̠-'gnērji̠hvāma̠bhi gṛ̍ṇītam । kṛ̠ṇu̠ta-nna̠-ssvi̍ṣṭim ॥ ti̠srō dē̠vīrba̠r̠hirēdagṃ sa̍da̠ntviḍā̠ sara̍svatī̠ [sara̍svatī, bhāra̍tī ।] 30
meaning
The priests are the deputies of the gods on earth; they are honored.
verse 33
भार॑ती । म॒ही गृ॑णा॒ना ॥ तन्न॑स्तु॒रीप॒मद्भु॑त-म्पुरु॒क्षु त्वष्टा॑ सु॒वीर᳚म् । रा॒यस्पोषं॒-विँ ष्य॑तु॒ नाभि॑म॒स्मे ॥ वन॑स्प॒ते-ऽव॑ सृजा॒ ररा॑ण॒स्त्मना॑ दे॒वेषु॑ । अ॒ग्निर्ह॒व्यग्ं श॑मि॒ता सू॑दयाति ॥ अग्ने॒ स्वाहा॑ कृणुहि जातवेद॒ इन्द्रा॑य ह॒व्यम् । विश्वे॑ दे॒वा ह॒विरि॒द-ञ्जु॑षन्ताम् ॥ हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वी-न्द्या- [पृथि॒वी-न्द्याम्, उ॒तेमा-ङ्कस्मै॑] 31
bhāra̍tī । ma̠hī gṛ̍ṇā̠nā ॥ tanna̍stu̠rīpa̠madbhu̍ta-mpuru̠kṣu tvaṣṭā̍ su̠vīra̎m । rā̠yaspōṣa̠ṃ vi ṣya̍tu̠ nābhi̍ma̠smē ॥ vana̍spa̠tē-'va̍ sṛjā̠ rarā̍ṇa̠stmanā̍ dē̠vēṣu̍ । a̠gnirha̠vyagṃ śa̍mi̠tā sū̍dayāti ॥ agnē̠ svāhā̍ kṛṇuhi jātavēda̠ indrā̍ya ha̠vyam । viśvē̍ dē̠vā ha̠viri̠da-ñju̍ṣantām ॥ hi̠ra̠ṇya̠ga̠rbha-ssama̍varta̠tāgrē̍ bhū̠tasya̍ jā̠taḥ pati̠rēka̍ āsīt । sa dā̍dhāra pṛthi̠vī-ndyā- [pṛthi̠vī-ndyām, u̠tēmā-ṅkasmai̍] 31
meaning
Whoever performs the agnichayana with knowledge gains all that the rite gives.
verse 34
-मु॒तेमा-ङ्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ य आ᳚त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒-यँस्य॑ दे॒वाः । यस्य॑ छा॒या-ऽमृतं॒-यँस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ यस्ये॒मे हि॒मव॑न्तो महि॒त्वा यस्य॑ समु॒द्रग्ं र॒सया॑ स॒हा- [स॒ह, आ॒हुः ।] 32
-mu̠tēmā-ṅkasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēma ॥ yaḥ prā̍ṇa̠tō ni̍miṣa̠tō ma̍hi̠tvaika̠ idrājā̠ jaga̍tō ba̠bhūva̍ । ya īśē̍ a̠sya dvi̠pada̠śchatu̍ṣpada̠ḥ kasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēma ॥ ya ā̎tma̠dā ba̍la̠dā yasya̠ viśva̍ u̠pāsa̍tē pra̠śiṣa̠ṃ yasya̍ dē̠vāḥ । yasya̍ Chā̠yā-'mṛta̠ṃ yasya̍ mṛ̠tyuḥ kasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēma ॥ yasyē̠mē hi̠mava̍ntō mahi̠tvā yasya̍ samu̠dragṃ ra̠sayā̍ sa̠hā- [sa̠ha, ā̠huḥ ।] 32
meaning
Whoever performs it without knowledge gains only a part.
verse 35
-ऽऽहुः । यस्ये॒माः प्र॒दिशो॒ यस्य॑ बा॒हू कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ य-ङ्क्रन्द॑सी॒ अव॑सा तस्तभा॒ने अ॒भ्यैक्षे॑ता॒-म्मन॑सा॒ रेज॑माने । यत्राधि॒ सूर॒ उदि॑तौ॒ व्येति॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ येन॒ द्यौरु॒ग्रा पृ॑थि॒वी च॑ दृ॒ढे येन॒ सु॒वः॑ स्तभि॒तं-येँन॒ नाकः॑ । यो अ॒न्तरि॑क्षे॒ रज॑सो वि॒मानQःकस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ आपो॑ ह॒ यन्म॑ह॒ती र्विश्व॒- [यन्म॑ह॒ती र्विश्व᳚म्, अय॒-न्दक्ष॒-न्दधा॑ना] 33
-''huḥ । yasyē̠māḥ pra̠diśō̠ yasya̍ bā̠hū kasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēma ॥ ya-ṅkranda̍sī̠ ava̍sā tastabhā̠nē a̠bhyaikṣē̍tā̠-mmana̍sā̠ rēja̍mānē । yatrādhi̠ sūra̠ udi̍tau̠ vyēti̠ kasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēma ॥ yēna̠ dyauru̠grā pṛ̍thi̠vī cha̍ dṛ̠ḍhē yēna̠ su̠va̍-sstabhi̠taṃ yēna̠ nāka̍ḥ । yō a̠ntari̍kṣē̠ raja̍sō vi̠mānaQḥkasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēma ॥ āpō̍ ha̠ yanma̍ha̠tī rviśva̠- [yanma̍ha̠tī rviśva̎m, aya̠-ndakṣa̠-ndadhā̍nā] 33
meaning
Knowledge comes from the brahmana texts and from the lips of the wise.
verse 36
-माय॒-न्दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम् । ततो॑ दे॒वाना॒-न्निर॑वर्त॒तासु॒रेकः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ यश्चि॒दापो॑ महि॒ना प॒र्यप॑श्य॒-द्दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम् । यो दे॒वेष्वधि॑ दे॒व एक॒ आसी॒-त्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 34 ॥(अ॒ग्ने-स्स - सर॑स्वती॒ - द्याग्ं - स॒ह - विश्वं॒ - चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 8)
-māya̠-ndakṣa̠-ndadhā̍nā ja̠naya̍ntīra̠gnim । tatō̍ dē̠vānā̠-nnira̍varta̠tāsu̠rēka̠ḥ kasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēma ॥ yaśchi̠dāpō̍ mahi̠nā pa̠ryapa̍śya̠-ddakṣa̠-ndadhā̍nā ja̠naya̍ntīra̠gnim । yō dē̠vēṣvadhi̍ dē̠va ēka̠ āsī̠-tkasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēma ॥ 34 ॥(a̠gnē-ssa - sara̍svatī̠ - dyāgṃ - sa̠ha - viśva̠ṃ - chatu̍strigṃśachcha) (a. 8)
meaning
The seeker should study and practice — both are needed.
verse 37
(ऊ॒र्ध्वा - यः प्रा॑ण॒तो - य आ᳚त्म॒दा - यस्ये॒मे - यङ्क्रन्द॑सी॒ - येन॒ द्यौ- रापो॑ ह॒ यत् - ततो॑ दे॒वानां॒ - ँयश्चि॒दापो॒ - यो दे॒वेषु॒ - नव॑ )
(ū̠rdhvā - yaḥ prā̍ṇa̠tō - ya ā̎tma̠dā - yasyē̠mē - yaṅkranda̍sī̠ - yēna̠ dyau- rāpō̍ ha̠ yat - tatō̍ dē̠vānā̠ṃ - ँyaśchi̠dāpō̠ - yō dē̠vēṣu̠ - nava̍ )
meaning
The brahmana now describes the merits of each layer of bricks.
verse 38
आकू॑तिम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॒ मनो॑ मे॒धाम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॑ चि॒त्तं-विँज्ञा॑तम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॑ वा॒चो विधृ॑तिम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ मन॑वे॒ स्वाहा॒-ऽग्नये॑ वैश्वान॒राय॒ स्वाहा॒ विश्वे॑ दे॒वस्य॑ ने॒तुर्मर्तो॑ वृणीत स॒ख्यं-विँश्वे॑ रा॒य इ॑षुद्ध्यसि द्यु॒म्नं-वृँ॑णीत पु॒ष्यसे॒ स्वाहा॒ मा सु भि॑त्था॒ मा सु रि॑षो॒ दृग्ंह॑स्व वी॒डय॑स्व॒ सु । अम्ब॑ धृष्णु वी॒रय॑स्वा॒- [वी॒रय॑स्व, अ॒ग्निश्चे॒द-ङ्क॑रिष्यथः ।] 35
ākū̍tima̠gni-mpra̠yuja̠gg̠ svāhā̠ manō̍ mē̠dhāma̠gni-mpra̠yuja̠gg̠ svāhā̍ chi̠ttaṃ vijñā̍tama̠gni-mpra̠yuja̠gg̠ svāhā̍ vā̠chō vidhṛ̍tima̠gni-mpra̠yuja̠gg̠ svāhā̎ pra̠jāpa̍tayē̠ mana̍vē̠ svāhā̠-'gnayē̍ vaiśvāna̠rāya̠ svāhā̠ viśvē̍ dē̠vasya̍ nē̠turmartō̍ vṛṇīta sa̠khyaṃ viśvē̍ rā̠ya i̍ṣuddhyasi dyu̠mnaṃ vṛ̍ṇīta pu̠ṣyasē̠ svāhā̠ mā su bhi̍tthā̠ mā su ri̍ṣō̠ dṛgṃha̍sva vī̠ḍaya̍sva̠ su । amba̍ dhṛṣṇu vī̠raya̍svā̠- [vī̠raya̍sva, a̠gniśchē̠da-ṅka̍riṣyathaḥ ।] 35
meaning
The first layer wins the earth; the second the mid-space; the third the heaven.
verse 39
-ऽग्निश्चे॒द-ङ्क॑रिष्यथः ॥ दृग्ंह॑स्व देवि पृथिवि स्व॒स्तय॑ आसु॒री मा॒या स्व॒धया॑ कृ॒ता-ऽसि॑ । जुष्ट॑-न्दे॒वाना॑मि॒दम॑स्तु ह॒व्यमरि॑ष्टा॒ त्वमुदि॑हि य॒ज्ञे अ॒स्मिन्न् ॥ मित्रै॒तामु॒खा-न्त॑पै॒षा मा भे॑दि । ए॒ता-न्ते॒ परि॑ ददा॒म्यभि॑त्त्यै ॥ द्र्व॑न्न-स्स॒र्पिरा॑सुतिः प्र॒त्नो होता॒ वरे᳚ण्यः । सह॑सस्पु॒त्रो अद्भु॑तः ॥ पर॑स्या॒ अधि॑ सं॒वँतो-ऽव॑राग्ं अ॒भ्या [अ॒भ्या, त॒र॒ ।] 36
-'gniśchē̠da-ṅka̍riṣyathaḥ ॥ dṛgṃha̍sva dēvi pṛthivi sva̠staya̍ āsu̠rī mā̠yā sva̠dhayā̍ kṛ̠tā-'si̍ । juṣṭa̍-ndē̠vānā̍mi̠dama̍stu ha̠vyamari̍ṣṭā̠ tvamudi̍hi ya̠jñē a̠sminn ॥ mitrai̠tāmu̠khā-nta̍pai̠ṣā mā bhē̍di । ē̠tā-ntē̠ pari̍ dadā̠myabhi̍ttyai ॥ drva̍nna-ssa̠rpirā̍sutiḥ pra̠tnō hōtā̠ varē̎ṇyaḥ । saha̍saspu̠trō adbhu̍taḥ ॥ para̍syā̠ adhi̍ sa̠ṃvatō-'va̍rāgṃ a̠bhyā [a̠bhyā, ta̠ra̠ ।] 36
meaning
The fourth and fifth layers establish the sacrificer in the world of the gods.
verse 40
त॑र । यत्रा॒हमस्मि॒ ताग्ं अ॑व ॥ प॒र॒मस्याः᳚ परा॒वतो॑ रो॒हिद॑श्व इ॒हा-ऽग॑हि । पु॒री॒ष्यः॑ पुरुप्रि॒यो-ऽग्ने॒ त्व-न्त॑रा॒ मृधः॑ ॥ सीद॒ त्व-म्मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे॒ विश्वा᳚न्यग्ने व॒युना॑नि वि॒द्वान् । मैना॑म॒र्चिषा॒ मा तप॑सा॒-ऽभि शू॑शुचो॒-ऽन्तर॑स्याग्ं शु॒क्र ज्यो॑ति॒र्वि भा॑हि ॥ अ॒न्तर॑ग्ने रु॒चा त्वमु॒खायै॒ सद॑ने॒ स्वे । तस्या॒स्त्वग्ं हर॑सा॒ तप॒न् जात॑वेद-श्शि॒वो भ॑व ॥ शि॒वो भू॒त्वा मह्य॑म॒ग्ने-ऽथो॑ सीद शि॒वस्त्वम् । शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒-स्सर्वा॒-स्स्वां-योँनि॑मि॒हा-ऽऽस॑दः ॥ 37 ॥(वी॒रय॒स्वा - ऽऽ - तप॑न् - विग्ंश॒तिश्च॑) (अ. 9)
ta̍ra । yatrā̠hamasmi̠ tāgṃ a̍va ॥ pa̠ra̠masyā̎ḥ parā̠vatō̍ rō̠hida̍śva i̠hā-'ga̍hi । pu̠rī̠ṣya̍ḥ purupri̠yō-'gnē̠ tva-nta̍rā̠ mṛdha̍ḥ ॥ sīda̠ tva-mmā̠tura̠syā u̠pasthē̠ viśvā̎nyagnē va̠yunā̍ni vi̠dvān । mainā̍ma̠rchiṣā̠ mā tapa̍sā̠-'bhi śū̍śuchō̠-'ntara̍syāgṃ śu̠kra jyō̍ti̠rvi bhā̍hi ॥ a̠ntara̍gnē ru̠chā tvamu̠khāyai̠ sada̍nē̠ svē । tasyā̠stvagṃ hara̍sā̠ tapa̠n jāta̍vēda-śśi̠vō bha̍va ॥ śi̠vō bhū̠tvā mahya̍ma̠gnē-'thō̍ sīda śi̠vastvam । śi̠vāḥ kṛ̠tvā diśa̠-ssarvā̠-ssvāṃ yōni̍mi̠hā-''sa̍daḥ ॥ 37 ॥(vī̠raya̠svā - '' - tapa̍n - vigṃśa̠tiścha̍) (a. 9)
meaning
The whole altar is the body of the sacrificer made cosmic.
verse 41
यद॑ग्ने॒ यानि॒ कानि॒ चा-ऽऽते॒ दारू॑णि द॒द्ध्मसि॑ । तद॑स्तु॒ तुभ्य॒मि-द्घृ॒त-न्तज्जु॑षस्व यविष्ठ्य ॥ यदत्त्यु॑प॒जिह्वि॑का॒ यद्व॒म्रो अ॑ति॒सर्प॑ति । सर्व॒-न्तद॑स्तु ते घृ॒त-न्तज्जु॑षस्व यविष्ठ्य ॥ रात्रिग्ं॑ रात्रि॒मप्र॑याव॒-म्भर॒न्तो-ऽश्वा॑येव॒ तिष्ठ॑ते घा॒सम॑स्मै । रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा मद॒न्तो-ऽग्ने॒ मा ते॒ प्रति॑वेशा रिषाम ॥ नाभा॑ [नाभा᳚, पृ॒थि॒व्या-स्स॑मिधा॒न-] 38
yada̍gnē̠ yāni̠ kāni̠ chā-''tē̠ dārū̍ṇi da̠ddhmasi̍ । tada̍stu̠ tubhya̠mi-dghṛ̠ta-ntajju̍ṣasva yaviṣṭhya ॥ yadattyu̍pa̠jihvi̍kā̠ yadva̠mrō a̍ti̠sarpa̍ti । sarva̠-ntada̍stu tē ghṛ̠ta-ntajju̍ṣasva yaviṣṭhya ॥ rātrigṃ̍ rātri̠mapra̍yāva̠-mbhara̠ntō-'śvā̍yēva̠ tiṣṭha̍tē ghā̠sama̍smai । rā̠yaspōṣē̍ṇa̠ sami̠ṣā mada̠ntō-'gnē̠ mā tē̠ prati̍vēśā riṣāma ॥ nābhā̍ [nābhā̎, pṛ̠thi̠vyā-ssa̍midhā̠na-] 38
meaning
By the rite the sacrificer becomes one with the cosmos and with Agni.
verse 42
पृथि॒व्या-स्स॑मिधा॒न-म॒ग्निग्ं रा॒यस्पोषा॑य बृह॒ते ह॑वामहे । इ॒र॒म्म॒द-म्बृ॒हदु॑क्थं॒-यँज॑त्र॒-ञ्जेता॑रम॒ग्नि-म्पृत॑नासु सास॒हिम् ॥ या-स्सेना॑ अ॒भीत्व॑रीरा-व्या॒धिनी॒-रुग॑णा उ॒त । ये स्ते॒ना ये च॒ तस्क॑रा॒स्ताग्स्ते॑ अ॒ग्ने-ऽपि॑ दधाम्या॒स्ये᳚ ॥ दग्ग्ष्ट्रा᳚भ्या-म्म॒लिम्लू॒न् जम्भ्यै॒-स्तस्क॑राग्ं उ॒त । हनू᳚भ्याग् स्ते॒नान्-भ॑गव॒स्ताग्-स्त्व-ङ्खा॑द॒ सुखा॑दितान् ॥ ये जने॑षु म॒लिम्ल॑व-स्स्ते॒नास॒-स्तस्क॑रा॒ वने᳚ । ये [ ] 39
pṛthi̠vyā-ssa̍midhā̠na-ma̠gnigṃ rā̠yaspōṣā̍ya bṛha̠tē ha̍vāmahē । i̠ra̠mma̠da-mbṛ̠hadu̍ktha̠ṃ yaja̍tra̠-ñjētā̍rama̠gni-mpṛta̍nāsu sāsa̠him ॥ yā-ssēnā̍ a̠bhītva̍rīrā-vyā̠dhinī̠-ruga̍ṇā u̠ta । yē stē̠nā yē cha̠ taska̍rā̠stāgstē̍ a̠gnē-'pi̍ dadhāmyā̠syē̎ ॥ daggṣṭrā̎bhyā-mma̠limlū̠n jambhyai̠-staska̍rāgṃ u̠ta । hanū̎bhyāg stē̠nān-bha̍gava̠stāg-stva-ṅkhā̍da̠ sukhā̍ditān ॥ yē janē̍ṣu ma̠limla̍va-sstē̠nāsa̠-staska̍rā̠ vanē̎ । yē [ ] 39
meaning
He is born again as a divine being through this rite.
verse 43
कक्षे᳚ष्वघा॒ यव॒स्ताग्स्ते॑ दधामि॒ जम्भ॑योः ॥ यो अ॒स्मभ्य॑मराती॒या-द्यश्च॑ नो॒ द्वेष॑ते॒ जनः॑ । निन्दा॒द्यो अ॒स्मा-न्दिफ्सा᳚च्च॒ सर्व॒-न्त-म्म॑स्म॒सा कु॑रु ॥ सग्ंशि॑त-म्मे॒ ब्रह्म॒ सग्ंशि॑तं-वीँ॒र्य॑-म्बल᳚म् । सग्ंशि॑त-ङ्क्ष॒त्र-ञ्जि॒ष्णु यस्या॒-ऽहमस्मि॑ पु॒रोहि॑तः ॥ उदे॑षा-म्बा॒हू अ॑तिर॒मुद्वर्च॒ उदू॒ बल᳚म् । क्षि॒णोमि॒ ब्रह्म॑णा॒-ऽमित्रा॒नुन्न॑यामि॒ [-ऽमित्रा॒-नुन्न॑यामि, स्वाग्ं अ॒हम् ।] 40
kakṣē̎ṣvaghā̠ yava̠stāgstē̍ dadhāmi̠ jambha̍yōḥ ॥ yō a̠smabhya̍marātī̠yā-dyaścha̍ nō̠ dvēṣa̍tē̠ jana̍ḥ । nindā̠dyō a̠smā-ndiphsā̎chcha̠ sarva̠-nta-mma̍sma̠sā ku̍ru ॥ sagṃśi̍ta-mmē̠ brahma̠ sagṃśi̍taṃ vī̠rya̍-mbala̎m । sagṃśi̍ta-ṅkṣa̠tra-ñji̠ṣṇu yasyā̠-'hamasmi̍ pu̠rōhi̍taḥ ॥ udē̍ṣā-mbā̠hū a̍tira̠mudvarcha̠ udū̠ bala̎m । kṣi̠ṇōmi̠ brahma̍ṇā̠-'mitrā̠nunna̍yāmi̠ [-'mitrā̠-nunna̍yāmi, svāgṃ a̠ham ।] 40
meaning
The avabhritha bath at the end seals the rite.
verse 44
स्वाग्ं अ॒हम् ॥ दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौद्दु॒र्मर्ष॒मायुः॑ श्रि॒ये रु॑चा॒नः । अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒द्वयो॑-भि॒र्यदे॑न॒-न्द्यौरज॑नय-थ्सु॒रेताः᳚ ॥ विश्वा॑ रू॒पाणि॒ प्रति॑ मुञ्चते क॒विः प्रा-ऽसा॑वीद्भ॒द्र-न्द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे । वि नाक॑मख्य-थ्सवि॒ता वरे॒ण्यो-ऽनु॑ प्र॒याण॑मु॒षसो॒ वि॑राजति ॥ नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे धा॒पये॑ते॒ शिशु॒मेकग्ं॑ समी॒ची । द्यावा॒ क्षामा॑ रु॒क्मो [रु॒क्मः, अ॒न्तर्वि भा॑ति] 41
svāgṃ a̠ham ॥ dṛ̠śā̠nō ru̠kma u̠rvyā vya̍dyauddu̠rmarṣa̠māyu̍-śśri̠yē ru̍chā̠naḥ । a̠gnira̠mṛtō̍ abhava̠dvayō̍-bhi̠ryadē̍na̠-ndyauraja̍naya-thsu̠rētā̎ḥ ॥ viśvā̍ rū̠pāṇi̠ prati̍ muñchatē ka̠viḥ prā-'sā̍vīdbha̠dra-ndvi̠padē̠ chatu̍ṣpadē । vi nāka̍makhya-thsavi̠tā varē̠ṇyō-'nu̍ pra̠yāṇa̍mu̠ṣasō̠ vi̍rājati ॥ naktō̠ṣāsā̠ sama̍nasā̠ virū̍pē dhā̠payē̍tē̠ śiśu̠mēkagṃ̍ samī̠chī । dyāvā̠ kṣāmā̍ ru̠kmō [ru̠kmaḥ, a̠ntarvi bhā̍ti] 41
meaning
The sacrificer steps forth renewed, his old self dissolved.
verse 45
अ॒न्तर्वि भा॑ति दे॒वा अ॒ग्नि-न्धा॑रय-न्द्रविणो॒दाः ॥ सु॒प॒र्णो॑-ऽसि ग॒रुत्मा᳚-न्त्रि॒वृत्ते॒ शिरो॑ गाय॒त्र-ञ्चक्षु॒-स्स्तोम॑ आ॒त्मा साम॑ ते त॒नूर्वा॑मदे॒व्य-म्बृ॑ह-द्रथन्त॒रे प॒क्षौ य॑ज्ञाय॒ज्ञिय॒-म्पुच्छ॒-ञ्छन्दा॒ग्॒स्यङ्गा॑नि॒ धिष्णि॑या-श्श॒फा यजूग्ं॑षि॒ नाम॑ ॥ सु॒प॒र्णो॑-ऽसि ग॒रुत्मा॒-न्दिव॑-ङ्गच्छ॒ सुवः॑ पत ॥ 42 ॥(नाभा॒ - वने॒ ये - न॑यामि॒ - क्षामा॑ रु॒क्मो᳚ - ऽष्टात्रिग्ं॑शच्च) (अ. 10)
a̠ntarvi bhā̍ti dē̠vā a̠gni-ndhā̍raya-ndraviṇō̠dāḥ ॥ su̠pa̠rṇō̍-'si ga̠rutmā̎-ntri̠vṛttē̠ śirō̍ gāya̠tra-ñchakṣu̠-sstōma̍ ā̠tmā sāma̍ tē ta̠nūrvā̍madē̠vya-mbṛ̍ha-drathanta̠rē pa̠kṣau ya̍jñāya̠jñiya̠-mpuchCha̠-ñChandā̠g̠syaṅgā̍ni̠ dhiṣṇi̍yā-śśa̠phā yajūgṃ̍ṣi̠ nāma̍ ॥ su̠pa̠rṇō̍-'si ga̠rutmā̠-ndiva̍-ṅgachCha̠ suva̍ḥ pata ॥ 42 ॥(nābhā̠ - vanē̠ yē - na̍yāmi̠ - kṣāmā̍ ru̠kmō̎ - 'ṣṭātrigṃ̍śachcha) (a. 10)
meaning
The merit remains with him for life and beyond.
verse 46
अग्ने॒ यं-यँ॒ज्ञम॑द्ध्व॒रं-विँ॒श्वतः॑ परि॒भूरसि॑ । स इद्दे॒वेषु॑ गच्छति ॥ सोम॒ यास्ते॑ मयो॒भुव॑ ऊ॒तय॒-स्सन्ति॑ दा॒शुषे᳚ । ताभि॑र्नो-ऽवि॒ता भ॑व ॥ अ॒ग्निर्मू॒र्धा भुवः॑ ॥ त्वन्नः॑ सोम॒ , या ते॒ धामा॑नि ॥ त-थ्स॑वि॒तुर्वरे᳚ण्य॒-म्भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ॥ अचि॑त्ती॒ यच्च॑कृ॒मा दैव्ये॒ जने॑ दी॒नैर्दक्षैः॒ प्रभू॑ती पूरुष॒त्वता᳚ । 43
agnē̠ yaṃ ya̠jñama̍ddhva̠raṃ vi̠śvata̍ḥ pari̠bhūrasi̍ । sa iddē̠vēṣu̍ gachChati ॥ sōma̠ yāstē̍ mayō̠bhuva̍ ū̠taya̠-ssanti̍ dā̠śuṣē̎ । tābhi̍rnō-'vi̠tā bha̍va ॥ a̠gnirmū̠rdhā bhuva̍ḥ ॥ tvanna̍-ssōma̠ , yā tē̠ dhāmā̍ni ॥ ta-thsa̍vi̠turvarē̎ṇya̠-mbhargō̍ dē̠vasya̍ dhīmahi । dhiyō̠ yō na̍ḥ prachō̠dayā̎t ॥ achi̍ttī̠ yachcha̍kṛ̠mā daivyē̠ janē̍ dī̠nairdakṣai̠ḥ prabhū̍tī pūruṣa̠tvatā̎ । 43
meaning
After death he goes to the heavenly world by the strength of this rite.
verse 47
दे॒वेषु॑ च सवित॒र्मानु॑षेषु च॒ त्वन्नो॒ अत्र॑ सुवता॒दना॑गसः ॥ चो॒द॒यि॒त्री सू॒नृता॑ना॒-ञ्चेत॑न्ती सुमती॒नाम् । य॒ज्ञ-न्द॑धे॒ सर॑स्वती ॥ पावी॑रवी क॒न्या॑ चि॒त्रायु॒-स्सर॑स्वती वी॒रप॑त्नी॒ धिय॑-न्धात् । ग्नाभि॒रच्छि॑द्रग्ं शर॒णग्ं स॒जोषा॑ दुरा॒धर्ष॑-ङ्गृण॒ते शर्म॑ यग्ंसत् ॥ पू॒षा गा अन्वे॑तु नः पू॒षा र॑क्ष॒त्वर्व॑तः । पू॒षा वाजग्ं॑ सनोतु नः ॥ शु॒क्र-न्ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒त-न्ते॑ अ॒न्य- [अ॒न्यत्, विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि ।] 44
dē̠vēṣu̍ cha savita̠rmānu̍ṣēṣu cha̠ tvannō̠ atra̍ suvatā̠danā̍gasaḥ ॥ chō̠da̠yi̠trī sū̠nṛtā̍nā̠-ñchēta̍ntī sumatī̠nām । ya̠jña-nda̍dhē̠ sara̍svatī ॥ pāvī̍ravī ka̠nyā̍ chi̠trāyu̠-ssara̍svatī vī̠rapa̍tnī̠ dhiya̍-ndhāt । gnābhi̠rachChi̍dragṃ śara̠ṇagṃ sa̠jōṣā̍ durā̠dharṣa̍-ṅgṛṇa̠tē śarma̍ yagṃsat ॥ pū̠ṣā gā anvē̍tu naḥ pū̠ṣā ra̍kṣa̠tvarva̍taḥ । pū̠ṣā vājagṃ̍ sanōtu naḥ ॥ śu̠kra-ntē̍ a̠nyadya̍ja̠ta-ntē̍ a̠nya- [a̠nyat, viṣu̍rūpē̠ aha̍nī̠ dyauri̍vāsi ।] 44
meaning
Such is the teaching of the brahmana, declared for the welfare of all.
verse 48
-द्विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावो भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॑स्तु ॥ ते॑-ऽवर्धन्त॒ स्वत॑वसो महित्व॒ना ऽऽनाक॑-न्त॒स्थुरु॒रु च॑क्रिरे॒ सदः॑ । विष्णु॒ र्यद्धा-ऽऽव॒-द्वृष॑ण-म्मद॒च्युतं॒-वँयो॒ न सी॑द॒न्नधि॑ ब॒र्॒हिषि॑ प्रि॒ये ॥ प्रचि॒त्रम॒र्क-ङ्गृ॑ण॒ते तु॒राय॒ मारु॑ताय॒ स्वत॑वसे भरद्ध्वम् । ये सहाग्ं॑सि॒ सह॑सा॒ सह॑न्ते॒ [सह॑न्ते, रेज॑ते अग्ने पृथि॒वी म॒खेभ्यः॑ ।] 45
-dviṣu̍rūpē̠ aha̍nī̠ dyauri̍vāsi । viśvā̠ hi mā̠yā ava̍si svadhāvō bha̠drā tē̍ pūṣanni̠ha rā̠tira̍stu ॥ tē̍-'vardhanta̠ svata̍vasō mahitva̠nā ''nāka̍-nta̠sthuru̠ru cha̍krirē̠ sada̍ḥ । viṣṇu̠ ryaddhā-''va̠-dvṛṣa̍ṇa-mmada̠chyuta̠ṃ vayō̠ na sī̍da̠nnadhi̍ ba̠r̠hiṣi̍ pri̠yē ॥ prachi̠trama̠rka-ṅgṛ̍ṇa̠tē tu̠rāya̠ māru̍tāya̠ svata̍vasē bharaddhvam । yē sahāgṃ̍si̠ saha̍sā̠ saha̍ntē̠ [saha̍ntē, rēja̍tē agnē pṛthi̠vī ma̠khēbhya̍ḥ ।] 45
meaning
The text now turns to additional details and side-rites.
verse 49
रेज॑ते अग्ने पृथि॒वी म॒खेभ्यः॑ ॥ विश्वे॑ दे॒वा विश्वे॑ देवाः ॥ द्यावा॑ नः पृथि॒वी इ॒मग्ं सि॒द्ध्रम॒द्य दि॑वि॒स्पृश᳚म् । य॒ज्ञ-न्दे॒वेषु॒ यच्छताम् ॥ प्र पू᳚र्व॒जे पि॒तरा॒ नव्य॑सीभिर्गी॒र्भिः कृ॑णुद्ध्व॒ग्ं॒ सद॑ने ऋ॒तस्य॑ । आ नो᳚ द्यावापृथिवी॒ दैव्ये॑न॒ जने॑न यात॒-म्महि॑ वां॒-वँरू॑थम् ॥ अ॒ग्निग्ग् स्तोमे॑न बोधय समिधा॒नो अम॑र्त्यम् । ह॒व्या दे॒वेषु॑ नो दधत् ॥ स ह॑व्य॒वाडम॑र्त्य उ॒शिग्दू॒तश्चनो॑हितः । अ॒ग्निर्धि॒या समृ॑ण्वति ॥ शन्नो॑ भवन्तु॒, वाजे॑वाजे ॥ 46 ॥(पु॒रु॒ष॒त्वता॑ - यज॒तन्ते॑ अ॒न्यथ् - सह॑न्ते॒ - चनो॑हितो॒ - ऽष्टौ च॑ ) (अ. 11)
rēja̍tē agnē pṛthi̠vī ma̠khēbhya̍ḥ ॥ viśvē̍ dē̠vā viśvē̍ dēvāḥ ॥ dyāvā̍ naḥ pṛthi̠vī i̠magṃ si̠ddhrama̠dya di̍vi̠spṛśa̎m । ya̠jña-ndē̠vēṣu̠ yachChatām ॥ pra pū̎rva̠jē pi̠tarā̠ navya̍sībhirgī̠rbhiḥ kṛ̍ṇuddhva̠gṃ̠ sada̍nē ṛ̠tasya̍ । ā nō̎ dyāvāpṛthivī̠ daivyē̍na̠ janē̍na yāta̠-mmahi̍ vā̠ṃ varū̍tham ॥ a̠gnigg stōmē̍na bōdhaya samidhā̠nō ama̍rtyam । ha̠vyā dē̠vēṣu̍ nō dadhat ॥ sa ha̍vya̠vāḍama̍rtya u̠śigdū̠taśchanō̍hitaḥ । a̠gnirdhi̠yā samṛ̍ṇvati ॥ śannō̍ bhavantu̠, vājē̍vājē ॥ 46 ॥(pu̠ru̠ṣa̠tvatā̍ - yaja̠tantē̍ a̠nyath - saha̍ntē̠ - chanō̍hitō̠ - 'ṣṭau cha̍ ) (a. 11)
meaning
These also have their mantras and their fruits.
verse 50
(यु॒ञ्जा॒न - इ॒माम॑गृभ्णन् - दे॒वस्य॒ - सन्ते॒ - वि पाज॑सा॒ - वस॑वस्त्वा॒ - समा᳚स्त्वो॒ - र्ध्वा - अ॒स्याकू॑तिं॒ - ँयद॑ग्ने॒ यान् - यग्ने॒ यं-यँ॒ज्ञ - मेका॑दश)
(yu̠ñjā̠na - i̠māma̍gṛbhṇan - dē̠vasya̠ - santē̠ - vi pāja̍sā̠ - vasa̍vastvā̠ - samā̎stvō̠ - rdhvā - a̠syākū̍ti̠ṃ - ँyada̍gnē̠ yān - yagnē̠ yaṃ ya̠jña - mēkā̍daśa)
meaning
The priest who knows them all is fit for the great rite.
verse 51
(यु॒ञ्जा॒नो - वर्म॑ च स्थ - आदि॒त्यस्त्वा॒ - भार॑ती॒ - स्वाग्ं अ॒हग्ं - षट्च॑त्वारिग्ंशत् )
(yu̠ñjā̠nō - varma̍ cha stha - ādi̠tyastvā̠ - bhāra̍tī̠ - svāgṃ a̠hagṃ - ṣaṭcha̍tvārigṃśat )
meaning
Whoever knows even part of this knows much; whoever knows all knows everything.
verse 52
(यु॒ञ्जा॒नो, वाजे॑वाजे)
(yu̠ñjā̠nō, vājē̍vājē)
meaning
Therefore one should study; therefore one should practice.
verse 53
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ hari̍ḥ ōm ॥
meaning
Praises to Agni, the bearer of the rite; praises to the priests; praises to the gods.
verse 54
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे प्रथमः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
॥ kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya saṃhitāyā-ñchaturtha kāṇḍē prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ ॥
meaning
Thus is the brahmana of the first prashna of the fourth kanda expounded — the consecration of the fire-altar.

Primary text from vignanam.org