KYTS 3.1 Prajapatirakaamayata

Krishna

◆

tap any word for its meaning

verse 1
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्तृतीयकाण्डे प्रथमः प्रश्नः - न्यूनकर्माभिधानं
kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍē prathamaḥ praśnaḥ - nyūnakarmābhidhānaṃ
meaning
English translation not yet available for this verse — tap any Sanskrit or transliteration word for its meaning.
verse 2
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
ō-nnamaḥ paramātmanē, śrī mahāgaṇapatayē namaḥ,śrī gurubhyō namaḥ । ha̠ri̠ḥ ōm ॥
meaning
English translation not yet available for this verse — tap any Sanskrit or transliteration word for its meaning.
verse 3
प्र॒जाप॑तिरकामयत प्र॒जा-स्सृ॑जे॒येति॒ स तपो॑-ऽतप्यत॒ स स॒र्पान॑सृजत॒ सो॑-ऽकामयत प्र॒जा-स्सृ॑जे॒येति॒ सद्वि॒तीय॑मतप्यत॒ स वयाग्॑स्य सृजत॒ सो॑-ऽकामयत प्र॒जा-स्सृ॑जे॒येति॒ स तृ॒तीय॑मतप्यत॒ स ए॒त-न्दी᳚क्षितवा॒द-म॑पश्य॒-त्तम॑वद॒-त्ततो॒ वै स प्र॒जा अ॑सृजत॒ य-त्तप॑स्त॒प्त्वा दी᳚क्षितवा॒दं-वँद॑ति प्र॒जा ए॒व तद्यज॑मान- [तद्यज॑मानः, सृ॒ज॒ते॒ यद्वै] 1
pra̠jāpa̍tirakāmayata pra̠jā-ssṛ̍jē̠yēti̠ sa tapō̍-'tapyata̠ sa sa̠rpāna̍sṛjata̠ sō̍-'kāmayata pra̠jā-ssṛ̍jē̠yēti̠ sadvi̠tīya̍matapyata̠ sa vayāg̍sya sṛjata̠ sō̍-'kāmayata pra̠jā-ssṛ̍jē̠yēti̠ sa tṛ̠tīya̍matapyata̠ sa ē̠ta-ndī̎kṣitavā̠da-ma̍paśya̠-ttama̍vada̠-ttatō̠ vai sa pra̠jā a̍sṛjata̠ ya-ttapa̍sta̠ptvā dī̎kṣitavā̠daṃ vada̍ti pra̠jā ē̠va tadyaja̍māna- [tadyaja̍mānaḥ, sṛ̠ja̠tē̠ yadvai] 1
meaning
Prajapati desired to create progeny; he performed austerity, created serpents, then desired again to create beings.
verse 4
-स्सृजते॒ यद्वै दी᳚क्षि॒तो॑-ऽमे॒द्ध्य-म्पश्य॒त्यपा᳚स्माद्दी॒क्षाक्रा॑मति॒ नील॑मस्य॒ हरो॒ व्ये᳚त्यब॑द्ध॒-म्मनो॑ द॒रिद्र॒-ञ्चक्षु॒-स्सूर्यो॒ ज्योति॑षा॒ग्॒श्रेष्ठो॒ दीक्षे॒ मा मा॑हासी॒रित्या॑ह॒ नास्मा᳚द्दी॒क्षा-ऽप॑क्रामति॒ नास्य॒ नील॒-न्न हरो॒ व्ये॑ति॒ यद्वै दी᳚क्षि॒तम॑भि॒वर्ष॑तिदि॒व्या आपो-ऽशा᳚न्ता॒ ओजो॒ बल॑-न्दी॒क्षा- [बल॑-न्दी॒क्षाम्, तपो᳚-ऽस्य॒-] 2
-ssṛjatē̠ yadvai dī̎kṣi̠tō̍-'mē̠ddhya-mpaśya̠tyapā̎smāddī̠kṣākrā̍mati̠ nīla̍masya̠ harō̠ vyē̎tyaba̍ddha̠-mmanō̍ da̠ridra̠-ñchakṣu̠-ssūryō̠ jyōti̍ṣā̠g̠śrēṣṭhō̠ dīkṣē̠ mā mā̍hāsī̠rityā̍ha̠ nāsmā̎ddī̠kṣā-'pa̍krāmati̠ nāsya̠ nīla̠-nna harō̠ vyē̍ti̠ yadvai dī̎kṣi̠tama̍bhi̠varṣa̍tidi̠vyā āpō-'śā̎mtā̠ ōjō̠ bala̍-ndī̠kṣā- [bala̍-ndī̠kṣām, tapō̎-'sya̠-] 2
meaning
If the one who is consecrated sees something impure, the consecration departs from him—a blue-green hue flees from him.
verse 5
-न्तपो᳚-ऽस्य॒-निर्घ्न॑न्त्युन्द॒ती-र्बल॑-न्ध॒त्तौजो॑ धत्त॒ बल॑-न्धत्त॒ मा मे॑ दी॒क्षा-म्मा तपो॒निर्व॑धि॒ष्टेत्या॑है॒ तदे॒व सर्व॑मा॒त्म-न्ध॑त्ते॒ नास्यौजो॒ बल॒-न्न दी॒क्षा-न्न तपो॒निर्घ्न॑न्त्य॒ग्निर्वै दी᳚क्षि॒तस्य॑ दे॒वता॒ सो᳚-ऽस्मादे॒तर्हि॑ति॒र इ॑व॒ यर्हि॒ याति॒ तमी᳚श्व॒रग्ं रक्षाग्ं॑सि॒ हन्तो᳚- [हन्तोः᳚, भ॒द्राद॒भि-] 3
-ntapō̎-'sya̠-nirghna̍ntyunda̠tī-rbala̍-ndha̠ttaujō̍ dhatta̠ bala̍-ndhatta̠ mā mē̍ dī̠kṣā-mmā tapō̠nirva̍dhi̠ṣṭētyā̍hai̠ tadē̠va sarva̍mā̠tma-ndha̍ttē̠ nāsyaujō̠ bala̠-nna dī̠kṣā-nna tapō̠nirghna̍ntya̠gnirvai dī̎kṣi̠tasya̍ dē̠vatā̠ sō̎-'smādē̠tarhi̍ti̠ra i̍va̠ yarhi̠ yāti̠ tamī̎śva̠ragṃ rakṣāgṃ̍si̠ hantō̎- [hantō̎ḥ, bha̠drāda̠bhi-] 3
meaning
The austerity drives away evil, the bubbling waters bestow strength; grant strength, grant vigour—do not let consecration and austerity depart.
verse 6
-र्भ॒द्राद॒भि-श्रेयः॒ प्रेहि॒बृह॒स्पतिः॑ पुर ए॒ता ते॑ अ॒स्त्वित्या॑ह॒ब्रह्म॒ वै दे॒वाना॒-म्बृह॒स्पति॒स्तमे॒वान्वा र॑भते॒ स ए॑न॒ग्ं॒ स-म्पा॑रय॒त्ये दम॑गन्म देव॒यज॑न-म्पृथि॒व्या इत्या॑ह देव॒यज॑न॒ग्ग्॒ ह्ये॑ष पृ॑थि॒व्या आ॒गच्छ॑ति॒ यो यज॑ते॒ विश्वे॑ दे॒वा यदजु॑षन्त॒ पूर्व॒ इत्या॑ह॒ विश्वे॒ ह्ये॑तद्दे॒वा जो॒षय॑न्ते॒ यद्ब्रा᳚ह्म॒णा ऋ॑ख्सा॒माभ्यां॒-यँजु॑षा स॒न्तर॑न्त॒ इत्या॑हर्ख्सा॒माभ्या॒ग्॒ ह्ये॑ष यजु॑षा स॒न्तर॑ति॒ यो यज॑ते रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा-म॑दे॒मेत्या॑-हा॒-ऽशिष॑मे॒वै तामा शा᳚स्ते ॥ 4 ॥(यज॑मानो - दी॒क्षाग्ं - हन्तो᳚ - र्ब्राह्म॒णा -श्चतु॑र्विग्ंशतिश्च) (अ. 1)
-rbha̠drāda̠bhi-śrēya̠ḥ prēhi̠bṛha̠spati̍ḥ pura ē̠tā tē̍ a̠stvityā̍ha̠brahma̠ vai dē̠vānā̠-mbṛha̠spati̠stamē̠vānvā ra̍bhatē̠ sa ē̍na̠gṃ̠ sa-mpā̍raya̠tyē dama̍ganma dēva̠yaja̍na-mpṛthi̠vyā ityā̍ha dēva̠yaja̍na̠gg̠ hyē̍ṣa pṛ̍thi̠vyā ā̠gachCha̍ti̠ yō yaja̍tē̠ viśvē̍ dē̠vā yadaju̍ṣanta̠ pūrva̠ ityā̍ha̠ viśvē̠ hyē̍taddē̠vā jō̠ṣaya̍ntē̠ yadbrā̎hma̠ṇā ṛ̍khsā̠mābhyā̠ṃ yaju̍ṣā sa̠ntara̍nta̠ ityā̍harkhsā̠mābhyā̠g̠ hyē̍ṣa yaju̍ṣā sa̠ntara̍ti̠ yō yaja̍tē rā̠yaspōṣē̍ṇa̠ sami̠ṣā-ma̍dē̠mētyā̍-hā̠-'śiṣa̍mē̠vai tāmā śā̎stē ॥ 4 ॥(yaja̍mānō - dī̠kṣāgṃ - hantō̎ - rbrāhma̠ṇā -śchatu̍rvigṃśatiścha) (a. 1)
meaning
From the good go toward the better; Brihaspati goes before you as guide—Brahman is Brihaspati of the gods.
verse 7
ए॒ष ते॑ गाय॒त्रो भा॒ग इति॑ मे॒ सोमा॑य ब्रूतादे॒ष ते॒ त्रैष्टु॑भो॒ जाग॑तो भा॒ग इति॑ मे॒ सोमा॑य ब्रूताच्छन्दो॒माना॒ग्ं॒ साम्रा᳚ज्य-ङ्ग॒च्छेति॑ मे॒ सोमा॑य ब्रूता॒-द्यो वै सोम॒ग्ं॒ राजा॑न॒ग्ं॒ साम्रा᳚ज्यं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयि॒त्वा क्री॒णाति॒ गच्छ॑ति॒ स्वाना॒ग्ं॒ साम्रा᳚ज्य॒-ञ्छन्दाग्ं॑सि॒ खलु॒ वै सोम॑स्य॒ राज्ञ॒-स्साम्रा᳚ज्यो लो॒कः पु॒रस्ता॒-थ्सोम॑स्य क्र॒यादे॒वम॒भि म॑न्त्रयेत॒ साम्रा᳚ज्यमे॒वै- [साम्रा᳚ज्यमे॒व, ए॒नं॒-लोँ॒क-ङ्ग॑मयि॒त्वा] 5
ē̠ṣa tē̍ gāya̠trō bhā̠ga iti̍ mē̠ sōmā̍ya brūtādē̠ṣa tē̠ traiṣṭu̍bhō̠ jāga̍tō bhā̠ga iti̍ mē̠ sōmā̍ya brūtāchChandō̠mānā̠gṃ̠ sāmrā̎jya-ṅga̠chChēti̍ mē̠ sōmā̍ya brūtā̠-dyō vai sōma̠gṃ̠ rājā̍na̠gṃ̠ sāmrā̎jyaṃ lō̠ka-ṅga̍mayi̠tvā krī̠ṇāti̠ gachCha̍ti̠ svānā̠gṃ̠ sāmrā̎jya̠-ñChandāgṃ̍si̠ khalu̠ vai sōma̍sya̠ rājña̠-ssāmrā̎jyō lō̠kaḥ pu̠rastā̠-thsōma̍sya kra̠yādē̠vama̠bhi ma̍ntrayēta̠ sāmrā̎jyamē̠vai- [sāmrā̎jyamē̠va, ē̠na̠ṃ lō̠ka-ṅga̍mayi̠tvā] 5
meaning
This is your Gayatri share, tell Soma; this is your Trishtubh and Jagati share, tell Soma.
verse 8
नं॑-लोँ॒क-ङ्ग॑मयि॒त्वा क्री॑णाति॒ गच्छ॑ति॒ स्वाना॒ग्ं॒ साम्रा᳚ज्यं॒-योँ वै ता॑नून॒प्त्रस्य॑ प्रति॒ष्ठां-वेँद॒ प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ न प्रा॒श्ञन्ति॒ न जु॑ह्व॒त्यथ॒ क्व॑ तानून॒प्त्र-म्प्रति॑ तिष्ठ॒तीति॑ प्र॒जाप॑तौ॒ मन॒सीति॑ ब्रूया॒-त्त्रिरव॑ जिघ्रे-त्प्र॒जाप॑तौ त्वा॒ मन॑सि जुहो॒मीत्ये॒षा वै ता॑नून॒प्त्रस्य॑ प्रति॒ष्ठा य ए॒वं-वेँद॒ प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ यो [प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ यः, वा अ॑द्ध्व॒र्योः] 6
na̍ṃ lō̠ka-ṅga̍mayi̠tvā krī̍ṇāti̠ gachCha̍ti̠ svānā̠gṃ̠ sāmrā̎jya̠ṃ yō vai tā̍nūna̠ptrasya̍ prati̠ṣṭhāṃ vēda̠ pratyē̠va ti̍ṣṭhati brahmavā̠dinō̍ vadanti̠ na prā̠śñanti̠ na ju̍hva̠tyatha̠ kva̍ tānūna̠ptra-mprati̍ tiṣṭha̠tīti̍ pra̠jāpa̍tau̠ mana̠sīti̍ brūyā̠-ttrirava̍ jighrē-tpra̠jāpa̍tau tvā̠ mana̍si juhō̠mītyē̠ṣā vai tā̍nūna̠ptrasya̍ prati̠ṣṭhā ya ē̠vaṃ vēda̠ pratyē̠va ti̍ṣṭhati̠ yō [pratyē̠va ti̍ṣṭhati̠ yaḥ, vā a̍ddhva̠ryōḥ] 6
meaning
Having brought the sacrificer to the heavenly world the purchaser proceeds; he gains the sovereignty of the soma-drinkers.
verse 9
वा अ॑द्ध्व॒र्योः प्र॑ति॒ष्ठां-वेँद॒ प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ यतो॒ मन्ये॒तान॑भिक्रम्य होष्या॒मीति॒ त-त्तिष्ठ॒न्ना श्रा॑वयेदे॒षा वा अ॑द्ध्व॒र्योः प्र॑ति॒ष्ठा य ए॒वं-वेँद॒ प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ यद॑भि॒क्रम्य॑ जुहु॒या-त्प्र॑ति॒ष्ठाया॑ इया॒-त्तस्मा᳚-थ्समा॒नत्र॒ तिष्ठ॑ता होत॒व्य॑-म्प्रति॑ष्ठित्यै॒ यो वा अ॑द्ध्व॒र्यो-स्स्वं-वेँद॒ स्ववा॑ने॒व भ॑वति॒ स्रुग्वा अ॑स्य॒ स्वं-वाँ॑य॒व्य॑मस्य॒ [वा॑य॒व्य॑मस्य, स्व-ञ्च॑म॒सो᳚-ऽस्य॒] 7
vā a̍ddhva̠ryōḥ pra̍ti̠ṣṭhāṃ vēda̠ pratyē̠va ti̍ṣṭhati̠ yatō̠ manyē̠tāna̍bhikramya hōṣyā̠mīti̠ ta-ttiṣṭha̠nnā śrā̍vayēdē̠ṣā vā a̍ddhva̠ryōḥ pra̍ti̠ṣṭhā ya ē̠vaṃ vēda̠ pratyē̠va ti̍ṣṭhati̠ yada̍bhi̠kramya̍ juhu̠yā-tpra̍ti̠ṣṭhāyā̍ iyā̠-ttasmā̎-thsamā̠natra̠ tiṣṭha̍tā hōta̠vya̍-mprati̍ṣṭhityai̠ yō vā a̍ddhva̠ryō-ssvaṃ vēda̠ svavā̍nē̠va bha̍vati̠ srugvā a̍sya̠ svaṃ vā̍ya̠vya̍masya̠ [vā̍ya̠vya̍masya, sva-ñcha̍ma̠sō̎-'sya̠] 7
meaning
He knows the footing of the Adhvaryu and stands firm; when he thinks he can proceed with the invocation, it stands there.
verse 10
स्व-ञ्च॑म॒सो᳚-ऽस्य॒ स्वं-यँद्वा॑य॒व्यं॑-वाँ चम॒सं-वाँ-ऽन॑न्वारभ्या-ऽऽश्रा॒वये॒-थ्स्वादि॑या॒-त्तस्मा॑ दन्वा॒रभ्या॒ ऽऽश्राव्य॒ग्ग्॒ स्वादे॒व नैति॒ यो वै सोम॒म- प्र॑तिष्ठाप्य स्तो॒त्र-मु॑पाक॒रोत्य प्र॑तिष्ठित॒-स्सोमो॒ भव॒त्यप्र॑तिष्ठित॒-स्स्तोमो- ऽप्र॑तिष्ठिता-न्यु॒क्थान्यप्र॑तिष्ठितो॒ यज॑मा॒नो ऽप्र॑तिष्ठितो ऽध्व॒र्युर्वा॑ य॒व्यं॑-वैँ सोम॑स्य प्रति॒ष्ठा च॑म॒सो᳚-ऽस्य प्रति॒ष्ठा सोम॒-स्स्तोम॑स्य॒ स्तोम॑ उ॒क्थाना॒-ङ्ग्रहं॑-वाँ गृही॒त्वा च॑म॒सं-वोँ॒न्नीय॑ स्तो॒त्रमु॒पा कु॑र्या॒-त्प्रत्ये॒व सोमग्ग्॑ स्था॒पय॑ति॒ प्रति॒स्तोम॒-म्प्रत्यु॒क्थानि॒ प्रति॒ यज॑मान॒स्तिष्ठ॑ति॒ प्रत्य॑द्ध्व॒र्युः ॥ 8 ॥(ए॒व - ति॑ष्ठति॒ यो - वा॑य॒व्य॑मस्य॒ - ग्रहं॒-वैँ - का॒न्न - विग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 2)
sva-ñcha̍ma̠sō̎-'sya̠ svaṃ yadvā̍ya̠vya̍ṃ vā chama̠saṃ vā-'na̍nvārabhyā-''śrā̠vayē̠-thsvādi̍yā̠-ttasmā̍ danvā̠rabhyā̠ ''śrāvya̠gg̠ svādē̠va naiti̠ yō vai sōma̠ma- pra̍tiṣṭhāpya stō̠tra-mu̍pāka̠rōtya pra̍tiṣṭhita̠-ssōmō̠ bhava̠tyapra̍tiṣṭhita̠-sstōmō- 'pra̍tiṣṭhitā-nyu̠kthānyapra̍tiṣṭhitō̠ yaja̍mā̠nō 'pra̍tiṣṭhitō 'dhva̠ryurvā̍ ya̠vya̍ṃ vai sōma̍sya prati̠ṣṭhā cha̍ma̠sō̎-'sya prati̠ṣṭhā sōma̠-sstōma̍sya̠ stōma̍ u̠kthānā̠-ṅgraha̍ṃ vā gṛhī̠tvā cha̍ma̠saṃ vō̠nnīya̍ stō̠tramu̠pā ku̍ryā̠-tpratyē̠va sōmagg̍ sthā̠paya̍ti̠ prati̠stōma̠-mpratyu̠kthāni̠ prati̠ yaja̍māna̠stiṣṭha̍ti̠ pratya̍ddhva̠ryuḥ ॥ 8 ॥(ē̠va - ti̍ṣṭhati̠ yō - vā̍ya̠vya̍masya̠ - graha̠ṃ vai - kā̠nna - vigṃ̍śa̠tiścha̍) (a. 2)
meaning
One's own cup—that which is Vayavya—let the cup not be taken up without being joined; invoke it as Svaadeeya.
verse 11
य॒ज्ञं-वाँ ए॒त-थ्स-म्भ॑रन्ति॒ य-थ्सो॑म॒क्रय॑ण्यै प॒दं-यँ॑ज्ञमु॒खग्ं ह॑वि॒र्धाने॒ यर्हि॑ हवि॒र्धाने॒ प्राची᳚ प्रव॒र्तये॑यु॒स्तर्हि॒ तेनाक्ष॒मुपा᳚-ञ्ज्या-द्यज्ञमु॒ख ए॒व य॒ज्ञमनु॒ सन्त॑नोति॒ प्राञ्च॑म॒ग्नि-म्प्र ह॑र॒न्त्यु-त्पत्नी॒मा न॑य॒न्त्यन्वनाग्ं॑सि॒ प्र व॑र्तय॒न्त्यथ॒ वा अ॑स्यै॒ष धिष्णि॑यो हीयते॒ सो-ऽनु॑ ध्यायति॒ स ई᳚श्व॒रो रु॒द्रो भू॒त्वा [ ] 9
ya̠jñaṃ vā ē̠ta-thsa-mbha̍ranti̠ ya-thsō̍ma̠kraya̍ṇyai pa̠daṃ ya̍jñamu̠khagṃ ha̍vi̠rdhānē̠ yarhi̍ havi̠rdhānē̠ prāchī̎ prava̠rtayē̍yu̠starhi̠ tēnākṣa̠mupā̎-ñjyā-dyajñamu̠kha ē̠va ya̠jñamanu̠ santa̍nōti̠ prāñcha̍ma̠gni-mpra ha̍ra̠ntyu-tpatnī̠mā na̍ya̠ntyanvanāgṃ̍si̠ pra va̍rtaya̠ntyatha̠ vā a̍syai̠ṣa dhiṣṇi̍yō hīyatē̠ sō-'nu̍ dhyāyati̠ sa ī̎śva̠rō ru̠drō bhū̠tvā [ ] 9
meaning
They assemble the sacrifice just as the soma-purchase step is the head of the sacrifice—when the fire sheds its shine.
verse 12
प्र॒जा-म्प॒शून्. यज॑मानस्य॒ शम॑यितो॒र्यर्हि॑ प॒शुमा प्री॑त॒मुद॑ञ्च॒-न्नय॑न्ति॒ तर्हि॒ तस्य॑ पशु॒श्रप॑णग्ं हरे॒-त्तेनै॒वैन॑-म्भा॒गिन॑-ङ्करोति॒ यज॑मानो॒ वा आ॑हव॒नीयो॒ यज॑मानं॒-वाँ ए॒तद्वि क॑र्षन्ते॒ यदा॑हव॒नीया᳚-त्पशु॒श्रप॑ण॒ग्ं॒ हर॑न्ति॒ स वै॒व स्यान्नि॑र्म॒न्थ्यं॑-वाँ कुर्या॒-द्यज॑मानस्य सात्म॒त्वाय॒ यदि॑ प॒शोर॑व॒दान॒-न्नश्ये॒दाज्य॑स्य प्रत्या॒ख्याय॒मव॑ द्ये॒-थ्सैव ततः॒ प्राय॑श्चित्ति॒र्ये प॒शुं-विँ॑मथ्नी॒रन्. यस्तान् का॒मये॒ता ऽऽर्ति॒मार्च्छे॑यु॒रिति॑ कु॒विद॒ङ्गेति॒ नमो॑ वृक्तिवत्य॒र्चा-ऽऽग्नी᳚द्ध्रे जुहुया॒न्नमो॑ वृक्तिमे॒वैषां᳚-वृँङ्क्ते ता॒जगार्ति॒मार्च्छ॑न्ति ॥ 10 ॥(भू॒त्वा - ततः॒ - षड्विग्ं॑शतिश्च) (अ. 3)
pra̠jā-mpa̠śūn. yaja̍mānasya̠ śama̍yitō̠ryarhi̍ pa̠śumā prī̍ta̠muda̍ñcha̠-nnaya̍nti̠ tarhi̠ tasya̍ paśu̠śrapa̍ṇagṃ harē̠-ttēnai̠vaina̍-mbhā̠gina̍-ṅkarōti̠ yaja̍mānō̠ vā ā̍hava̠nīyō̠ yaja̍māna̠ṃ vā ē̠tadvi ka̍rṣantē̠ yadā̍hava̠nīyā̎-tpaśu̠śrapa̍ṇa̠gṃ̠ hara̍nti̠ sa vai̠va syānni̍rma̠nthya̍ṃ vā kuryā̠-dyaja̍mānasya sātma̠tvāya̠ yadi̍ pa̠śōra̍va̠dāna̠-nnaśyē̠dājya̍sya pratyā̠khyāya̠mava̍ dyē̠-thsaiva tata̠ḥ prāya̍śchitti̠ryē pa̠śuṃ vi̍mathnī̠ran. yastān kā̠mayē̠tā ''rti̠mārchChē̍yu̠riti̍ ku̠vida̠ṅgēti̠ namō̍ vṛktivatya̠rchā-''gnī̎ddhrē juhuyā̠nnamō̍ vṛktimē̠vaiṣā̎ṃ vṛṅktē tā̠jagārti̠mārchCha̍nti ॥ 10 ॥(bhū̠tvā - tata̠ḥ - ṣaḍvigṃ̍śatiścha) (a. 3)
meaning
The people, cattle, and sacrificer—when the animal is appeased they lead it upward; then the animal of that one dies.
verse 13
प्र॒जाप॑ते॒र्जाय॑मानाः प्र॒जा जा॒ताश्च॒ या इ॒माः । तस्मै॒ प्रति॒ प्र वे॑दयचिकि॒त्वाग्ं अनु॑ मन्यताम् ॥ इ॒म-म्प॒शु-म्प॑शुपते ते अ॒द्य ब॒द्ध्नाम्य॑ग्ने सुकृ॒तस्य॒ मद्ध्ये᳚ । अनु॑ मन्यस्व सु॒यजा॑ यजाम॒ जुष्ट॑-न्दे॒वाना॑मि॒दम॑स्तु ह॒व्यम् ॥ प्र॒जा॒नन्तः॒ प्रति॑गृह्णन्ति॒ पूर्वे᳚ प्रा॒णमङ्गे᳚भ्यः॒ पर्या॒चर॑न्तम् । सुव॒र्गं-याँ॑हि प॒थिभि॑ र्देव॒यानै॒-रोष॑धीषु॒ प्रति॑तिष्ठा॒ शरी॑रैः ॥ येषा॒मीशे॑ [येषा॒मीशे॑, प॒शु॒पतिः॑] 11
pra̠jāpa̍tē̠rjāya̍mānāḥ pra̠jā jā̠tāścha̠ yā i̠māḥ । tasmai̠ prati̠ pra vē̍dayachiki̠tvāgṃ anu̍ manyatām ॥ i̠ma-mpa̠śu-mpa̍śupatē tē a̠dya ba̠ddhnāmya̍gnē sukṛ̠tasya̠ maddhyē̎ । anu̍ manyasva su̠yajā̍ yajāma̠ juṣṭa̍-ndē̠vānā̍mi̠dama̍stu ha̠vyam ॥ pra̠jā̠nanta̠ḥ prati̍gṛhṇanti̠ pūrvē̎ prā̠ṇamaṅgē̎bhya̠ḥ paryā̠chara̍ntam । suva̠rgaṃ yā̍hi pa̠thibhi̍ rdēva̠yānai̠-rōṣa̍dhīṣu̠ prati̍tiṣṭhā̠ śarī̍raiḥ ॥ yēṣā̠mīśē̍ [yēṣā̠mīśē̍, pa̠śu̠pati̍ḥ] 11
meaning
Of Prajapati being born, all creatures born and those existing—make him understand, let him assent.
verse 14
पशु॒पतिः॑ पशू॒ना-ञ्चतु॑ष्पदामु॒त च॑ द्वि॒पदा᳚म् । निष्क्री॑तो॒-ऽयं-यँ॒ज्ञिय॑-म्भा॒गमे॑तु रा॒यस्पोषा॒ यज॑मानस्य सन्तु ॥ ये ब॒द्ध्यमा॑न॒मनु॑ ब॒द्ध्यमा॑ना अ॒भ्यैक्ष॑न्त॒ मन॑सा॒ चक्षु॑षा च । अ॒ग्निस्ताग्ं अग्रे॒ प्रमु॑मोक्तु दे॒वः प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ संविँदा॒नः ॥ य आ॑र॒ण्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पा॒ विरू॑पा॒-स्सन्तो॑ बहु॒धैक॑रूपाः । वा॒युस्ताग्ं अग्रे॒ प्रमु॑मोक्तु दे॒वः प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ संविँदा॒नः ॥ प्र॒मु॒ञ्चमा॑ना॒ [प्र॒मु॒ञ्चमा॑नाः, भुव॑नस्य॒ रेतो॑] 12
paśu̠pati̍ḥ paśū̠nā-ñchatu̍ṣpadāmu̠ta cha̍ dvi̠padā̎m । niṣkrī̍tō̠-'yaṃ ya̠jñiya̍-mbhā̠gamē̍tu rā̠yaspōṣā̠ yaja̍mānasya santu ॥ yē ba̠ddhyamā̍na̠manu̍ ba̠ddhyamā̍nā a̠bhyaikṣa̍nta̠ mana̍sā̠ chakṣu̍ṣā cha । a̠gnistāgṃ agrē̠ pramu̍mōktu dē̠vaḥ pra̠jāpa̍tiḥ pra̠jayā̍ saṃvidā̠naḥ ॥ ya ā̍ra̠ṇyāḥ pa̠śavō̍ vi̠śvarū̍pā̠ virū̍pā̠-ssantō̍ bahu̠dhaika̍rūpāḥ । vā̠yustāgṃ agrē̠ pramu̍mōktu dē̠vaḥ pra̠jāpa̍tiḥ pra̠jayā̍ saṃvidā̠naḥ ॥ pra̠mu̠ñchamā̍nā̠ [pra̠mu̠ñchamā̍nāḥ, bhuva̍nasya̠ rētō̍] 12
meaning
Pashupati, lord of four-footed and two-footed creatures, redeemed—let this worshipful share go; bestow wealth and prosperity.
verse 15
भुव॑नस्य॒ रेतो॑ गा॒तु-न्ध॑त्त॒ यज॑मानाय देवाः । उ॒पाकृ॑तग्ं शशमा॒नं-यँदस्था᳚ज्जी॒व-न्दे॒वाना॒मप्ये॑तु॒ पाथः॑ ॥ नाना᳚ प्रा॒णो यज॑मानस्य प॒शुना॑ य॒ज्ञो दे॒वेभिः॑ स॒ह दे॑व॒यानः॑ । जी॒व-न्दे॒वाना॒मप्ये॑तु॒ पाथः॑ स॒त्या-स्स॑न्तु॒ यज॑मानस्य॒ कामाः᳚ ॥ य-त्प॒शुर्मा॒युमकृ॒तोरो॑ वा प॒द्भिरा॑ह॒ते । अ॒ग्निर्मा॒ तस्मा॒देन॑सो॒विश्वा᳚-न्मुञ्च॒त्वग्ंह॑सः ॥ शमि॑तार उ॒पेत॑न य॒ज्ञ- [य॒ज्ञम्, दे॒वेभि॑रिन्वि॒तम् ।] 13
bhuva̍nasya̠ rētō̍ gā̠tu-ndha̍tta̠ yaja̍mānāya dēvāḥ । u̠pākṛ̍tagṃ śaśamā̠naṃ yadasthā̎jjī̠va-ndē̠vānā̠mapyē̍tu̠ pātha̍ḥ ॥ nānā̎ prā̠ṇō yaja̍mānasya pa̠śunā̍ ya̠jñō dē̠vēbhi̍-ssa̠ha dē̍va̠yāna̍ḥ । jī̠va-ndē̠vānā̠mapyē̍tu̠ pātha̍-ssa̠tyā-ssa̍ntu̠ yaja̍mānasya̠ kāmā̎ḥ ॥ ya-tpa̠śurmā̠yumakṛ̠tōrō̍ vā pa̠dbhirā̍ha̠tē । a̠gnirmā̠ tasmā̠dēna̍sō̠viśvā̎-nmuñcha̠tvagṃha̍saḥ ॥ śami̍tāra u̠pēta̍na ya̠jña- [ya̠jñam, dē̠vēbhi̍rinvi̠tam ।] 13
meaning
Grant a path for the offspring of the world to the sacrificer, O gods; the animal that was prepared, standing and alive, goes to the gods.
verse 16
-न्दे॒वेभि॑रिन्वि॒तम् । पाशा᳚-त्प॒शु-म्प्रमु॑ञ्चत ब॒न्धाद्य॒ज्ञप॑ति॒-म्परि॑ ॥ अदि॑तिः॒ पाश॒-म्प्रमु॑मोक्त्वे॒त-न्नमः॑ प॒शुभ्यः॑ पशु॒पत॑ये करोमि ॥ अ॒रा॒ती॒यन्त॒-मध॑र-ङ्कृणोमि॒ य-न्द्वि॒ष्मस्तस्मि॒-न्प्रति॑ मुञ्चामि॒ पाश᳚म् ॥ त्वामु॒ ते द॑धिरे हव्य॒वाहग्ं॑ शृतङ्क॒र्तार॑मु॒त य॒ज्ञिय॑-ञ्च । अग्ने॒ सद॑क्ष॒-स्सत॑नु॒र्॒हि भू॒त्वा-ऽथ॑ ह॒व्या जा॑तवेदो जुषस्व ॥ जात॑वेदो व॒पया॑ गच्छ दे॒वान्त्वग्ं हि होता᳚ प्रथ॒मो ब॒भूथ॑ । घृ॒तेन॒ त्व-न्त॒नुवो॑ वर्धयस्व॒ स्वाहा॑कृतग्ं ह॒विर॑दन्तु दे॒वाः ॥ स्वाहा॑ दे॒वेभ्यो॑ दे॒वेभ्य॒-स्स्वाहा᳚ ॥ 14 ॥(ईशे᳚ - प्रमु॒ञ्चमा॑ना - य॒ज्ञं - त्वग्ं - षोड॑श च) (अ. 4)
-ndē̠vēbhi̍rinvi̠tam । pāśā̎-tpa̠śu-mpramu̍ñchata ba̠ndhādya̠jñapa̍ti̠-mpari̍ ॥ adi̍ti̠ḥ pāśa̠-mpramu̍mōktvē̠ta-nnama̍ḥ pa̠śubhya̍ḥ paśu̠pata̍yē karōmi ॥ a̠rā̠tī̠yanta̠-madha̍ra-ṅkṛṇōmi̠ ya-ndvi̠ṣmastasmi̠-nprati̍ muñchāmi̠ pāśa̎m ॥ tvāmu̠ tē da̍dhirē havya̠vāhagṃ̍ śṛtaṅka̠rtāra̍mu̠ta ya̠jñiya̍-ñcha । agnē̠ sada̍kṣa̠-ssata̍nu̠r̠hi bhū̠tvā-'tha̍ ha̠vyā jā̍tavēdō juṣasva ॥ jāta̍vēdō va̠payā̍ gachCha dē̠vāntvagṃ hi hōtā̎ pratha̠mō ba̠bhūtha̍ । ghṛ̠tēna̠ tva-nta̠nuvō̍ vardhayasva̠ svāhā̍kṛtagṃ ha̠vira̍dantu dē̠vāḥ ॥ svāhā̍ dē̠vēbhyō̍ dē̠vēbhya̠-ssvāhā̎ ॥ 14 ॥(īśē̎ - pramu̠ñchamā̍nā - ya̠jñaṃ - tvagṃ - ṣōḍa̍śa cha) (a. 4)
meaning
Released from the rope, urged by the gods—loosen the animal from its bond, release the lord of the sacrifice from the tether.
verse 17
प्रा॒जा॒प॒त्या वै प॒शव॒स्तेषाग्ं॑ रु॒द्रो-ऽधि॑पति॒र्य-दे॒ताभ्या॑-मुपा क॒रोति॒ ताभ्या॑मे॒वैन॑-म्प्रति॒प्रोच्या-ऽऽल॑भत आ॒त्मनो-ऽना᳚व्रस्काय॒ द्वाभ्या॑मु॒पाक॑रोति द्वि॒पाद्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्या उपा॒कृत्य॒ पञ्च॑ जुहोति॒ पाङ्क्ताः᳚ प॒शवः॑ प॒शूने॒वा व॑रुन्धेमृ॒त्यवे॒ वा ए॒ष नी॑यते॒ य-त्प॒शुस्तं-यँद॑न्वा॒रभे॑त प्र॒मायु॑को॒ यज॑मान-स्स्या॒न्नाना᳚ प्रा॒णो यज॑मानस्य प॒शुनेत्या॑ह॒ व्यावृ॑त्त्यै॒ [व्यावृ॑त्त्यै, य-त्प॒शुर्मा॒यु-] 15
prā̠jā̠pa̠tyā vai pa̠śava̠stēṣāgṃ̍ ru̠drō-'dhi̍pati̠rya-dē̠tābhyā̍-mupā ka̠rōti̠ tābhyā̍mē̠vaina̍-mprati̠prōchyā-''la̍bhata ā̠tmanō-'nā̎vraskāya̠ dvābhyā̍mu̠pāka̍rōti dvi̠pādyaja̍māna̠ḥ prati̍ṣṭhityā upā̠kṛtya̠ pañcha̍ juhōti̠ pāṅktā̎ḥ pa̠śava̍ḥ pa̠śūnē̠vā va̍rundhēmṛ̠tyavē̠ vā ē̠ṣa nī̍yatē̠ ya-tpa̠śustaṃ yada̍nvā̠rabhē̍ta pra̠māyu̍kō̠ yaja̍māna-ssyā̠nnānā̎ prā̠ṇō yaja̍mānasya pa̠śunētyā̍ha̠ vyāvṛ̍ttyai̠ [vyāvṛ̍ttyai, ya-tpa̠śurmā̠yu-] 15
meaning
Animals belong to Prajapati, Rudra is their lord; by approaching through these two, one propitiates him.
verse 18
य-त्प॒शुर्मा॒यु-मकृ॒तेति॑ जुहोति॒ शान्त्यै॒ शमि॑तार उ॒पेत॒नेत्या॑ह यथाय॒जुरे॒वैतद्व॒पायां॒-वाँ आ᳚ह्रि॒यमा॑णाया-म॒ग्नेर्मेधो-ऽप॑ क्रामति॒ त्वामु॒ ते द॑धिरे हव्य॒वाह॒मिति॑ व॒पाम॒भि जु॑होत्य॒ग्नेरे॒व मेध॒मव॑ रु॒न्धे-ऽथो॑ शृत॒त्वाय॑ पु॒रस्ता᳚-थ्स्वाहा कृतयो॒ वा अ॒न्ये दे॒वा उ॒परि॑ष्टा-थ्स्वाहाकृतयो॒-ऽन्ये स्वाहा॑ दे॒वेभ्यो॑ दे॒वेभ्य॒-स्स्वाहेत्य॒भितो॑ व॒पा-ञ्जु॑होति॒ ताने॒वोभया᳚-न्प्रीणाति ॥ 16 ॥(व्यावृ॑त्त्या - अ॒भितो॑ व॒पां - पञ्च॑ च) (अ. 5)
ya-tpa̠śurmā̠yu-makṛ̠tēti̍ juhōti̠ śāntyai̠ śami̍tāra u̠pēta̠nētyā̍ha yathāya̠jurē̠vaitadva̠pāyā̠ṃ vā ā̎hri̠yamā̍ṇāyā-ma̠gnērmēdhō-'pa̍ krāmati̠ tvāmu̠ tē da̍dhirē havya̠vāha̠miti̍ va̠pāma̠bhi ju̍hōtya̠gnērē̠va mēdha̠mava̍ ru̠ndhē-'thō̍ śṛta̠tvāya̍ pu̠rastā̎-thsvāhā kṛtayō̠ vā a̠nyē dē̠vā u̠pari̍ṣṭā-thsvāhākṛtayō̠-'nyē svāhā̍ dē̠vēbhyō̍ dē̠vēbhya̠-ssvāhētya̠bhitō̍ va̠pā-ñju̍hōti̠ tānē̠vōbhayā̎-nprīṇāti ॥ 16 ॥(vyāvṛ̍ttyā - a̠bhitō̍ va̠pāṃ - pañcha̍ cha) (a. 5)
meaning
When the animal cried—that offering is for pacification; the slaughterers approach, saying—following the ritual formula for the omentum.
verse 19
यो वा अय॑थादेवतं-यँ॒ज्ञमु॑प॒चर॒त्या दे॒वता᳚भ्यो वृश्च्यते॒ पापी॑या-न्भवति॒ यो य॑थादेव॒तन्न दे॒वता᳚भ्य॒ आ वृ॑श्च्यते॒ वसी॑या-न्भवत्याग्ने॒य्यर्चा ऽऽग्नी᳚द्ध्रम॒भि मृ॑शे-द्वैष्ण॒व्या ह॑वि॒र्धान॑माग्ने॒य्या स्रुचो॑ वाय॒व्य॑या वाय॒व्या᳚न्यैन्द्रि॒या सदो॑ यथादेव॒तमे॒व य॒ज्ञमुप॑ चरति॒ न दे॒वता᳚भ्य॒ आ वृ॑श्च्यते॒ वसी॑या-न्भवति यु॒नज्मि॑ ते पृथि॒वी-ञ्ज्योति॑षा स॒ह यु॒नज्मि॑ वा॒युम॒न्तरि॑क्षेण [वा॒युम॒न्तरि॑क्षेण, ते स॒ह] 17
yō vā aya̍thādēvataṃ ya̠jñamu̍pa̠chara̠tyā dē̠vatā̎bhyō vṛśchyatē̠ pāpī̍yā-nbhavati̠ yō ya̍thādēva̠tanna dē̠vatā̎bhya̠ ā vṛ̍śchyatē̠ vasī̍yā-nbhavatyāgnē̠yyarchā ''gnī̎ddhrama̠bhi mṛ̍śē-dvaiṣṇa̠vyā ha̍vi̠rdhāna̍māgnē̠yyā sruchō̍ vāya̠vya̍yā vāya̠vyā̎nyaindri̠yā sadō̍ yathādēva̠tamē̠va ya̠jñamupa̍ charati̠ na dē̠vatā̎bhya̠ ā vṛ̍śchyatē̠ vasī̍yā-nbhavati yu̠najmi̍ tē pṛthi̠vī-ñjyōti̍ṣā sa̠ha yu̠najmi̍ vā̠yuma̠ntari̍kṣēṇa [vā̠yuma̠ntari̍kṣēṇa, tē sa̠ha] 17
meaning
One who performs the sacrifice improperly with respect to its deity falls away from the gods and becomes inferior; one who performs it properly does not.
verse 20
ते स॒ह यु॒नज्मि॒ वाचग्ं॑ स॒ह सूर्ये॑ण ते यु॒नज्मि॑ ति॒स्रो वि॒पृच॒-स्सूर्य॑स्य ते । अ॒ग्निर्दे॒वता॑ गाय॒त्री छन्द॑ उपा॒ग्ं॒शोः पात्र॑मसि॒ सोमो॑ दे॒वता᳚ त्रि॒ष्टु-प्छन्दो᳚-ऽन्तर्या॒मस्य॒ पात्र॑म॒सीन्द्रो॑ दे॒वता॒ जग॑ती॒ छन्द॑ इन्द्रवायु॒वोः पात्र॑मसि॒ बृह॒स्पति॑-र्दे॒वता॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दो॑ मि॒त्रावरु॑णयोः॒ पात्र॑मस्य॒श्विनौ॑ दे॒वता॑ प॒ङ्क्तिश्छन्दो॒-ऽश्विनोः॒ पात्र॑मसि॒ सूर्यो॑ दे॒वता॑ बृह॒ती [ ] 18
tē sa̠ha yu̠najmi̠ vāchagṃ̍ sa̠ha sūryē̍ṇa tē yu̠najmi̍ ti̠srō vi̠pṛcha̠-ssūrya̍sya tē । a̠gnirdē̠vatā̍ gāya̠trī Chanda̍ upā̠gṃ̠śōḥ pātra̍masi̠ sōmō̍ dē̠vatā̎ tri̠ṣṭu-pChandō̎-'ntaryā̠masya̠ pātra̍ma̠sīndrō̍ dē̠vatā̠ jaga̍tī̠ Chanda̍ indravāyu̠vōḥ pātra̍masi̠ bṛha̠spati̍-rdē̠vatā̍-'nu̠ṣṭu-pChandō̍ mi̠trāvaru̍ṇayō̠ḥ pātra̍masya̠śvinau̍ dē̠vatā̍ pa̠ṅktiśChandō̠-'śvinō̠ḥ pātra̍masi̠ sūryō̍ dē̠vatā̍ bṛha̠tī [ ] 18
meaning
I yoke speech together with them, together with the Sun—three bright ones of the Sun; Agni is the deity, Gayatri the metre.
verse 21
छन्दः॑ शु॒क्रस्य॒ पात्र॑मसि च॒न्द्रमा॑ दे॒वता॑ स॒तो बृ॑हती॒ छन्दो॑ म॒न्थिनः॒ पात्र॑मसि॒ विश्वे॑दे॒वा दे॒वतो॒ष्णिहा॒ छन्द॑ आग्रय॒णस्य॒ पात्र॑म॒सीन्द्रो॑ दे॒वता॑ क॒कुच्छन्द॑ उ॒क्थाना॒-म्पात्र॑मसि पृथि॒वी दे॒वता॑ वि॒राट् छन्दो᳚ ध्रु॒वस्य॒ पात्र॑मसि ॥ 19 ॥(अ॒न्तरि॑क्षेण - बृह॒ती - त्रय॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 6)
Chanda̍-śśu̠krasya̠ pātra̍masi cha̠ndramā̍ dē̠vatā̍ sa̠tō bṛ̍hatī̠ Chandō̍ ma̠nthina̠ḥ pātra̍masi̠ viśvē̍dē̠vā dē̠vatō̠ṣṇihā̠ Chanda̍ āgraya̠ṇasya̠ pātra̍ma̠sīndrō̍ dē̠vatā̍ ka̠kuchChanda̍ u̠kthānā̠-mpātra̍masi pṛthi̠vī dē̠vatā̍ vi̠rāṭ Chandō̎ dhru̠vasya̠ pātra̍masi ॥ 19 ॥(a̠ntari̍kṣēṇa - bṛha̠tī - traya̍strigṃśachcha) (a. 6)
meaning
You are the vessel of Shukra, the Moon is the deity, the Brihati metre is for the manthin vessel, the Vishvedevas the deity.
verse 22
इ॒ष्टर्गो॒ वा अ॑द्ध्व॒र्युर्यज॑मानस्ये॒ष्टर्गः॒ खलु॒ वै पूर्वो॒-ऽर्ष्टुः, क्षी॑यत आस॒न्या᳚न्मा॒ मन्त्रा᳚-त्पाहि॒ कस्या᳚श्चिद॒भिश॑स्त्या॒ इति॑ पु॒रा प्रा॑तरनुवा॒काज्जु॑हुयादा॒त्मन॑ ए॒व तद॑द्ध्व॒र्युः पु॒रस्ता॒च्छर्म॑ नह्य॒ते-ऽना᳚र्त्यै संवेँ॒शाय॑ त्वोपवे॒शाय॑ त्वा गायत्रि॒या स्त्रि॒ष्टुभो॒ जग॑त्या अ॒भिभू᳚त्यै॒ स्वाहा॒ प्राणा॑पानौ मृ॒त्योर्मा॑ पात॒-म्प्राणा॑पानौ॒ मा मा॑ हासिष्ट-न्दे॒वता॑सु॒ वा ए॒ते प्रा॑णापा॒नयो॒- [ए॒ते प्रा॑णापा॒नयोः᳚, व्याय॑च्छन्ते॒] 20
i̠ṣṭargō̠ vā a̍ddhva̠ryuryaja̍mānasyē̠ṣṭarga̠ḥ khalu̠ vai pūrvō̠-'rṣṭuḥ, kṣī̍yata āsa̠nyā̎nmā̠ mantrā̎-tpāhi̠ kasyā̎śchida̠bhiśa̍styā̠ iti̍ pu̠rā prā̍taranuvā̠kājju̍huyādā̠tmana̍ ē̠va tada̍ddhva̠ryuḥ pu̠rastā̠chCharma̍ nahya̠tē-'nā̎rtyai saṃvē̠śāya̍ tvōpavē̠śāya̍ tvā gāyatri̠yā stri̠ṣṭubhō̠ jaga̍tyā a̠bhibhū̎tyai̠ svāhā̠ prāṇā̍pānau mṛ̠tyōrmā̍ pāta̠-mprāṇā̍pānau̠ mā mā̍ hāsiṣṭa-ndē̠vatā̍su̠ vā ē̠tē prā̍ṇāpā̠nayō̠- [ē̠tē prā̍ṇāpā̠nayō̎ḥ, vyāya̍chChantē̠] 20
meaning
The Adhvaryu is the first cup of the sacrificer—the first cup is indeed lost; from what causes the mind not to fail.
verse 23
-र्व्याय॑च्छन्ते॒ येषा॒ग्ं॒ सोमः॑ समृ॒च्छते॑ संवेँ॒शाय॑ त्वोपवे॒शाय॒ त्वेत्या॑ह॒ छन्दाग्ं॑सि॒ वै सं॑वेँ॒श उ॑पवे॒शश्छन्दो॑भिरे॒वास्य॒ छन्दाग्ं॑सि वृङ्क्ते॒ प्रेति॑व॒न्त्याज्या॑नि भवन्त्य॒भिजि॑त्यै म॒रुत्व॑तीः प्रति॒पदो॒ विजि॑त्या उ॒भे बृ॑हद्रथन्त॒रे भ॑वत इ॒यं-वाँव र॑थन्त॒रम॒सौ बृ॒हदा॒भ्यामे॒वैन॑म॒न्तरे᳚त्य॒द्य वाव र॑थन्त॒रग्ग् श्वो बृ॒हद॑द्या॒श्वा दे॒वैन॑म॒न्तरे॑ति भू॒तं- [भू॒तम्, वाव र॑थन्त॒र-] 21
-rvyāya̍chChantē̠ yēṣā̠gṃ̠ sōma̍-ssamṛ̠chChatē̍ saṃvē̠śāya̍ tvōpavē̠śāya̠ tvētyā̍ha̠ Chandāgṃ̍si̠ vai sa̍ṃvē̠śa u̍pavē̠śaśChandō̍bhirē̠vāsya̠ Chandāgṃ̍si vṛṅktē̠ prēti̍va̠ntyājyā̍ni bhavantya̠bhiji̍tyai ma̠rutva̍tīḥ prati̠padō̠ viji̍tyā u̠bhē bṛ̍hadrathanta̠rē bha̍vata i̠yaṃ vāva ra̍thanta̠rama̠sau bṛ̠hadā̠bhyāmē̠vaina̍ma̠ntarē̎tya̠dya vāva ra̍thanta̠ragg śvō bṛ̠hada̍dyā̠śvā dē̠vaina̍ma̠ntarē̍ti bhū̠taṃ- [bhū̠tam, vāva ra̍thanta̠ra-] 21
meaning
The metres stretch forth—for those whose soma proceeds; sit in unison, sit in proximity—truly the metres do so.
verse 24
-ँवाव र॑थन्त॒र-म्भ॑वि॒ष्य-द्बृ॒ह-द्भू॒ताच्चै॒वैन॑-म्भविष्य॒तश्चा॒न्तरे॑ति॒, परि॑मितं॒-वाँव र॑थन्त॒रमप॑रिमित-म्बृ॒ह-त्परि॑मिताच्चै॒वैन॒-मप॑रिमिताच्चा॒-ऽन्तरे॑ति विश्वामित्रजमद॒ग्नी वसि॑ष्ठेनास्पर्धेता॒ग्ं॒स ए॒तज्ज॒मद॑ग्नि र्विह॒व्य॑म पश्य॒-त्तेन॒ वै स वसि॑ष्ठस्येन्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑मवृङ्क्त॒ यद्वि॑ह॒व्यग्ं॑ श॒स्यत॑ इन्द्रि॒यमे॒व तद्वी॒र्यं॑-यँज॑मानो॒ भ्रातृ॑व्यस्य वृङ्क्ते॒ यस्य॒ भूयाग्ं॑सो यज्ञक्र॒तव॒ इत्या॑हु॒-स्स दे॒वता॑ वृङ्क्त॒ इति॒ यद्य॑ग्निष्टो॒म-स्सोमः॑ प॒रस्ता॒-थ्स्या-दु॒क्थ्य॑-ङ्कुर्वीत॒ यद्यु॒क्थ्यः॑ स्याद॑तिरा॒त्र-ङ्कु॑र्वीत यज्ञक्र॒तुभि॑रे॒वास्य॑ दे॒वता॑ वृङ्क्ते॒ वसी॑या-न्भवति ॥ 22 ॥(प्रा॒णा॒पा॒नयो᳚ - र्भू॒तं - ँवृ॑ङ्क्ते॒ - ऽष्टाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 7)
-ँvāva ra̍thanta̠ra-mbha̍vi̠ṣya-dbṛ̠ha-dbhū̠tāchchai̠vaina̍-mbhaviṣya̠taśchā̠ntarē̍ti̠, pari̍mita̠ṃ vāva ra̍thanta̠ramapa̍rimita-mbṛ̠ha-tpari̍mitāchchai̠vaina̠-mapa̍rimitāchchā̠-'ntarē̍ti viśvāmitrajamada̠gnī vasi̍ṣṭhēnāspardhētā̠gṃ̠sa ē̠tajja̠mada̍gni rviha̠vya̍ma paśya̠-ttēna̠ vai sa vasi̍ṣṭhasyēndri̠yaṃ vī̠rya̍mavṛṅkta̠ yadvi̍ha̠vyagṃ̍ śa̠syata̍ indri̠yamē̠va tadvī̠rya̍ṃ yaja̍mānō̠ bhrātṛ̍vyasya vṛṅktē̠ yasya̠ bhūyāgṃ̍sō yajñakra̠tava̠ ityā̍hu̠-ssa dē̠vatā̍ vṛṅkta̠ iti̠ yadya̍gniṣṭō̠ma-ssōma̍ḥ pa̠rastā̠-thsyā-du̠kthya̍-ṅkurvīta̠ yadyu̠kthya̍-ssyāda̍tirā̠tra-ṅku̍rvīta yajñakra̠tubhi̍rē̠vāsya̍ dē̠vatā̍ vṛṅktē̠ vasī̍yā-nbhavati ॥ 22 ॥(prā̠ṇā̠pā̠nayō̎ - rbhū̠taṃ - ँvṛ̍ṅktē̠ - 'ṣṭāvigṃ̍śatiścha) (a. 7)
meaning
The Rathantara is destined, the Brihad is destined; between what has been and what will be it enters—the Rathantara is finite.
verse 25
नि॒ग्रा॒भ्या᳚-स्स्थ देव॒श्रुत॒ आयु॑र्मे तर्पयत प्रा॒ण-म्मे॑ तर्पयतापा॒न-म्मे॑ तर्पयत व्या॒न-म्मे॑ तर्पयत॒ चक्षु॑र्मे तर्पयत॒ श्रोत्र॑-म्मे तर्पयत॒ मनो॑मे तर्पयत॒ वाच॑-म्मे तर्पयता॒-ऽऽत्मान॑-म्मे तर्पय॒ताङ्गा॑नि मे तर्पयत प्र॒जा-म्मे॑ तर्पयत प॒शू-न्मे॑ तर्पयत गृ॒हा-न्मे॑ तर्पयत ग॒णा-न्मे॑ तर्पयत स॒र्वग॑ण-म्मा तर्पयत त॒र्पय॑त मा [ ] 23
ni̠grā̠bhyā̎-sstha dēva̠śruta̠ āyu̍rmē tarpayata prā̠ṇa-mmē̍ tarpayatāpā̠na-mmē̍ tarpayata vyā̠na-mmē̍ tarpayata̠ chakṣu̍rmē tarpayata̠ śrōtra̍-mmē tarpayata̠ manō̍mē tarpayata̠ vācha̍-mmē tarpayatā̠-''tmāna̍-mmē tarpaya̠tāṅgā̍ni mē tarpayata pra̠jā-mmē̍ tarpayata pa̠śū-nmē̍ tarpayata gṛ̠hā-nmē̍ tarpayata ga̠ṇā-nmē̍ tarpayata sa̠rvaga̍ṇa-mmā tarpayata ta̠rpaya̍ta mā [ ] 23
meaning
You are the nigrabha vessels, known to the gods; satisfy my lifespan, breath, apana, and vyana.
verse 26
ग॒णा मे॒ मा वि तृ॑ष॒न्नोष॑धयो॒ वै सोम॑स्य॒ विशो॒ विशः॒ खलु॒ वै राज्ञः॒ प्रदा॑तोरीश्व॒रा ऐ॒न्द्र-स्सोमो-ऽवी॑वृधं-वोँ॒ मन॑सा सुजाता॒ ऋत॑प्रजाता॒ भग॒ इद्वः॑ स्याम । इन्द्रे॑ण दे॒वीर्वी॒रुधः॑ संविँदा॒ना अनु॑ मन्यन्ता॒ग्ं॒ सव॑नाय॒ सोम॒मित्या॒हौष॑धीभ्य ए॒वैन॒ग्ग्॒ स्वायै॑ वि॒श-स्स्वायै॑ दे॒वता॑यै नि॒र्याच्या॒भि षु॑णोति॒ यो वै सोम॑स्याभिषू॒यमा॑णस्य [सोम॑स्याभिषू॒यमा॑णस्य, प्र॒थ॒मो-ऽग्ं॑शु-] 24
ga̠ṇā mē̠ mā vi tṛ̍ṣa̠nnōṣa̍dhayō̠ vai sōma̍sya̠ viśō̠ viśa̠ḥ khalu̠ vai rājña̠ḥ pradā̍tōrīśva̠rā ai̠ndra-ssōmō-'vī̍vṛdhaṃ vō̠ mana̍sā sujātā̠ ṛta̍prajātā̠ bhaga̠ idva̍-ssyāma । indrē̍ṇa dē̠vīrvī̠rudha̍-ssaṃvidā̠nā anu̍ manyantā̠gṃ̠ sava̍nāya̠ sōma̠mityā̠hauṣa̍dhībhya ē̠vaina̠gg̠ svāyai̍ vi̠śa-ssvāyai̍ dē̠vatā̍yai ni̠ryāchyā̠bhi ṣu̍ṇōti̠ yō vai sōma̍syābhiṣū̠yamā̍ṇasya [sōma̍syābhiṣū̠yamā̍ṇasya, pra̠tha̠mō-'gṃ̍śu-] 24
meaning
May my groups not go thirsty; the plants are the subjects of Soma—truly the subjects of the king are the givers.
verse 27
प्रथ॒मो-ऽग्ं॑शु-स्स्कन्द॑ति॒ स ई᳚श्व॒र इ॑न्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑-म्प्र॒जा-म्प॒शून्. यज॑मानस्य॒ निर्ह॑न्तो॒स्तम॒भि म॑न्त्रये॒ता-ऽऽ मा᳚-ऽस्कान्थ्स॒ह प्र॒जया॑ स॒ह रा॒यस्पोषे॑णेन्द्रि॒य-म्मे॑ वी॒र्य॑-म्मा निव॑र्धी॒रित्या॒शिष॑मे॒वैतामा शा᳚स्त इन्द्रि॒यस्य॑ वी॒य॑र्स्य प्र॒जायै॑ पशू॒नामनि॑र्घाताय द्र॒फ्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒ द्यामि॒मञ्च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्वः॑ । तृ॒तीयं॒-योँनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्त-न्द्र॒फ्स-ञ्जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त होत्राः᳚ ॥ 25 ॥(त॒र्पय॑त मा - ऽभिषू॒यमा॑णस्य॒ - यश्च॒ - दश॑ च) (अ. 8)
pratha̠mō-'gṃ̍śu-sskanda̍ti̠ sa ī̎śva̠ra i̍ndri̠yaṃ vī̠rya̍-mpra̠jā-mpa̠śūn. yaja̍mānasya̠ nirha̍ntō̠stama̠bhi ma̍ntrayē̠tā-'' mā̎-'skānthsa̠ha pra̠jayā̍ sa̠ha rā̠yaspōṣē̍ṇēndri̠ya-mmē̍ vī̠rya̍-mmā niva̍rdhī̠rityā̠śiṣa̍mē̠vaitāmā śā̎sta indri̠yasya̍ vī̠ya̍rsya pra̠jāyai̍ paśū̠nāmani̍rghātāya dra̠phsaścha̍skanda pṛthi̠vīmanu̠ dyāmi̠mañcha̠ yōni̠manu̠ yaścha̠ pūrva̍ḥ । tṛ̠tīya̠ṃ yōni̠manu̍ sa̠ñchara̍nta-ndra̠phsa-ñju̍hō̠myanu̍ sa̠pta hōtrā̎ḥ ॥ 25 ॥(ta̠rpaya̍ta mā - 'bhiṣū̠yamā̍ṇasya̠ - yaścha̠ - daśa̍ cha) (a. 8)
meaning
The first drop flows—that one is capable of destroying the life-force, virility, progeny, and cattle of the sacrificer.
verse 28
यो वै दे॒वा-न्दे॑वयश॒सेना॒र्पय॑ति मनु॒ष्या᳚-न्मनुष्ययश॒सेन॑ देवयश॒स्ये॑व दे॒वेषु॒ भव॑ति मनुष्ययश॒सी म॑नु॒ष्ये॑षु॒ या-न्प्रा॒चीन॑-माग्रय॒णा-द्ग्रहा᳚-न्गृह्णी॒या-त्तानु॑पा॒ग्ं॒शु गृ॑ह्णीया॒द्यानू॒र्ध्वाग्स्तानु॑पब्दि॒मतो॑ दे॒वाने॒व तद्दे॑वयश॒सेना᳚र्पयति मनु॒ष्या᳚-न्मनुष्ययश॒सेन॑ देवयश॒स्ये॑व दे॒वेषु॑ भवति मनुष्ययश॒सी म॑नु॒ष्ये᳚ष्व॒ग्निः प्रा॑तस्सव॒ने पा᳚त्व॒स्मान्. वै᳚श्वान॒रो म॑हि॒ना वि॒श्वश॑म्भूः । स नः॑ पाव॒को द्रवि॑ण-न्दधा॒- [द्रवि॑ण-न्दधातु, आयु॑ष्मन्त-] 26
yō vai dē̠vā-ndē̍vayaśa̠sēnā̠rpaya̍ti manu̠ṣyā̎-nmanuṣyayaśa̠sēna̍ dēvayaśa̠syē̍va dē̠vēṣu̠ bhava̍ti manuṣyayaśa̠sī ma̍nu̠ṣyē̍ṣu̠ yā-nprā̠chīna̍-māgraya̠ṇā-dgrahā̎-ngṛhṇī̠yā-ttānu̍pā̠gṃ̠śu gṛ̍hṇīyā̠dyānū̠rdhvāgstānu̍pabdi̠matō̍ dē̠vānē̠va taddē̍vayaśa̠sēnā̎rpayati manu̠ṣyā̎-nmanuṣyayaśa̠sēna̍ dēvayaśa̠syē̍va dē̠vēṣu̍ bhavati manuṣyayaśa̠sī ma̍nu̠ṣyē̎ṣva̠gniḥ prā̍tassava̠nē pā̎tva̠smān. vai̎śvāna̠rō ma̍hi̠nā vi̠śvaśa̍mbhūḥ । sa na̍ḥ pāva̠kō dravi̍ṇa-ndadhā̠- [dravi̍ṇa-ndadhātu, āyu̍ṣmanta-] 26
meaning
He who dedicates the gods with divine glory and humans with human glory becomes glorious among gods and glorious among humans.
verse 29
-त्वायु॑ष्मन्त-स्स॒हभ॑क्षा-स्स्याम ॥ विश्वे॑ दे॒वा म॒रुत॒ इन्द्रो॑ अ॒स्मान॒स्मि-न्द्वि॒तीये॒ सव॑ने॒ न ज॑ह्युः । आयु॑ष्मन्तः प्रि॒यमे॑षां॒-वँद॑न्तो व॒य-न्दे॒वानाग्ं॑ सुम॒तौ स्या॑म ॥ इ॒द-न्तृ॒तीय॒ग्ं॒ सव॑न-ङ्कवी॒नामृ॒तेन॒ ये च॑म॒समैर॑यन्त । ते सौ॑धन्व॒ना-स्सुव॑रानशा॒ना-स्स्वि॑ष्टि-न्नो अ॒भि वसी॑यो नयन्तु ॥ आ॒यत॑नवती॒र्वा अ॒न्या आहु॑तयो हू॒यन्ते॑-ऽनायत॒ना अ॒न्या या आ॑घा॒रव॑ती॒स्ता आ॒यतन॑वती॒र्या- [आ॒यतन॑वती॒र्याः, सौ॒म्यास्ता] 27
-tvāyu̍ṣmanta-ssa̠habha̍kṣā-ssyāma ॥ viśvē̍ dē̠vā ma̠ruta̠ indrō̍ a̠smāna̠smi-ndvi̠tīyē̠ sava̍nē̠ na ja̍hyuḥ । āyu̍ṣmantaḥ pri̠yamē̍ṣā̠ṃ vada̍ntō va̠ya-ndē̠vānāgṃ̍ suma̠tau syā̍ma ॥ i̠da-ntṛ̠tīya̠gṃ̠ sava̍na-ṅkavī̠nāmṛ̠tēna̠ yē cha̍ma̠samaira̍yanta । tē sau̍dhanva̠nā-ssuva̍rānaśā̠nā-ssvi̍ṣṭi-nnō a̠bhi vasī̍yō nayantu ॥ ā̠yata̍navatī̠rvā a̠nyā āhu̍tayō hū̠yantē̍-'nāyata̠nā a̠nyā yā ā̍ghā̠rava̍tī̠stā ā̠yatana̍vatī̠ryā- [ā̠yatana̍vatī̠ryāḥ, sau̠myāstā] 27
meaning
May we be long-lived and share the oblation together; O Vishvedevas and Maruts and Indra, be gracious to us at this second pressing.
verse 30
-स्सौ॒म्यास्ता अ॑नायत॒ना ऐ᳚न्द्रवाय॒व-मा॒दाया॑-ऽऽघा॒रमा घा॑रयेदद्ध्व॒रो य॒ज्ञो॑-ऽयम॑स्तु देवा॒ ओष॑धीभ्यः प॒शवे॑ नो॒ जना॑य॒ विश्व॑स्मै भू॒ताया᳚-ऽद्ध्व॒रो॑-ऽसि॒ स पि॑न्वस्व घृ॒तव॑द्देव सो॒मेति॑ सौ॒म्या ए॒व तदाहु॑तीरा॒यत॑नवतीः करोत्या॒यत॑नवा-न्भवति॒ य ए॒वं-वेँदाथो॒ द्यावा॑पृथि॒वी ए॒व घृ॒तेन॒ व्यु॑नत्ति॒ ते व्यु॑त्ते उपजीव॒नीये॑ भवत उपजीव॒नीयो॑ भवति॒ [भवति, य ए॒वं-वेँदै॒ष] 28
-ssau̠myāstā a̍nāyata̠nā ai̎mdravāya̠va-mā̠dāyā̍-''ghā̠ramā ghā̍rayēdaddhva̠rō ya̠jñō̍-'yama̍stu dēvā̠ ōṣa̍dhībhyaḥ pa̠śavē̍ nō̠ janā̍ya̠ viśva̍smai bhū̠tāyā̎-'ddhva̠rō̍-'si̠ sa pi̍nvasva ghṛ̠tava̍ddēva sō̠mēti̍ sau̠myā ē̠va tadāhu̍tīrā̠yata̍navatīḥ karōtyā̠yata̍navā-nbhavati̠ ya ē̠vaṃ vēdāthō̠ dyāvā̍pṛthi̠vī ē̠va ghṛ̠tēna̠ vyu̍natti̠ tē vyu̍ttē upajīva̠nīyē̍ bhavata upajīva̠nīyō̍ bhavati̠ [bhavati, ya ē̠vaṃ vēdai̠ṣa] 28
meaning
The soma cups appropriate for Soma are without station; taking up the Indra-Vayu cup, pour the libation—let this sacrifice be offered, O gods.
verse 31
य ए॒वं-वेँदै॒ष ते॑ रुद्रभा॒गो य-न्नि॒रया॑चथा॒स्त-ञ्जु॑षस्व वि॒देर्गौ॑प॒त्यग्ं रा॒यस्पोषग्ं॑ सु॒वीर्यग्ं॑ संवँथ्स॒रीणाग्॑ स्व॒स्तिम् ॥ मनुः॑ पु॒त्रेभ्यो॑ दा॒यं-व्यँ॑भज॒-थ्स नाभा॒नेदि॑ष्ठ-म्ब्रह्म॒चर्यं॒-वँस॑न्त॒-न्निर॑भज॒-थ्स आ-ऽग॑च्छ॒-थ्सो᳚-ऽब्रवी-त्क॒था मा॒ निर॑भा॒गिति॒ न त्वा॒ निर॑भाक्ष॒मित्य॑-ब्रवी॒दङ्गि॑रस इ॒मे स॒त्रमा॑सते॒ ते [स॒त्रमा॑सते॒ ते, सु॒व॒र्गं-लोँ॒क-न्न] 29
ya ē̠vaṃ vēdai̠ṣa tē̍ rudrabhā̠gō ya-nni̠rayā̍chathā̠sta-ñju̍ṣasva vi̠dērgau̍pa̠tyagṃ rā̠yaspōṣagṃ̍ su̠vīryagṃ̍ saṃvathsa̠rīṇāg̍ sva̠stim ॥ manu̍ḥ pu̠trēbhyō̍ dā̠yaṃ vya̍bhaja̠-thsa nābhā̠nēdi̍ṣṭha-mbrahma̠charya̠ṃ vasa̍nta̠-nnira̍bhaja̠-thsa ā-'ga̍chCha̠-thsō̎-'bravī-tka̠thā mā̠ nira̍bhā̠giti̠ na tvā̠ nira̍bhākṣa̠mitya̍-bravī̠daṅgi̍rasa i̠mē sa̠tramā̍satē̠ tē [sa̠tramā̍satē̠ tē, su̠va̠rgaṃ lō̠ka-nna] 29
meaning
He who knows thus—this is your Rudra-share which you claimed; accept it; by knowing you receive the sovereignty of Gopati, prosperity, and heroism.
verse 32
सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-न्न प्रजा॑नन्ति॒ तेभ्य॑ इ॒द-म्ब्राह्म॑ण-म्ब्रूहि॒ ते सु॑व॒र्गं-लोँ॒कं-यँन्तो॒ य ए॑षा-म्प॒शव॒स्ताग्स्ते॑ दास्य॒न्तीति॒ तदे᳚भ्यो-ऽब्रवी॒-त्ते सु॑व॒र्गं-लोँ॒कं-यँन्तो॒ य ए॑षा-म्प॒शव॒ आस॒-न्तान॑स्मा अददु॒स्त-म्प॒शुभि॒श्चर॑न्तं-यँज्ञवा॒स्तौ रु॒द्र आ-ऽग॑च्छ॒-थ्सो᳚-ऽब्रवी॒न्मम॒ वा इ॒मे प॒शव॒ इत्यदु॒र्वै - [ ] 30
su̍va̠rgaṃ lō̠ka-nna prajā̍nanti̠ tēbhya̍ i̠da-mbrāhma̍ṇa-mbrūhi̠ tē su̍va̠rgaṃ lō̠kaṃ yantō̠ ya ē̍ṣā-mpa̠śava̠stāgstē̍ dāsya̠ntīti̠ tadē̎bhyō-'bravī̠-ttē su̍va̠rgaṃ lō̠kaṃ yantō̠ ya ē̍ṣā-mpa̠śava̠ āsa̠-ntāna̍smā adadu̠sta-mpa̠śubhi̠śchara̍ntaṃ yajñavā̠stau ru̠dra ā-'ga̍chCha̠-thsō̎-'bravī̠nmama̠ vā i̠mē pa̠śava̠ ityadu̠rvai - [ ] 30
meaning
They do not know the heavenly world—tell them this Brahman; those going to the heavenly world—know this one.
verse 33
मह्य॑मि॒मानित्य॑ब्रवी॒न्न वै तस्य॒ त ई॑शत॒ इत्य॑ब्रवी॒-द्य-द्य॑ज्ञवा॒स्तौ हीय॑ते॒ मम॒ वै तदिति॒ तस्मा᳚-द्यज्ञवा॒स्तु नाभ्य॒वेत्य॒ग्ं॒ सो᳚-ऽब्रवी-द्य॒ज्ञे मा ऽऽभ॒जाथ॑ ते प॒शू-न्नाभि मग्ग्॑स्य॒ इति॒ तस्मा॑ ए॒त-म्म॒न्थिनः॑ सग्ग् स्रा॒वम॑जुहो॒-त्ततो॒ वै तस्य॑ रु॒द्रः प॒शू-न्नाभ्य॑मन्यत॒ यत्रै॒त मे॒वं-विँ॒द्वा-न्म॒न्थिनः॑ सग्ग् स्रा॒व-ञ्जु॒होति॒ न तत्र॑ रु॒द्रः प॒शून॒भि म॑न्यते ॥ 31 ॥(द॒धा॒त्वा॒ - यत॑नवती॒र्या - उ॑पजीव॒नीयो॑ भवति॒ - ते-ऽ - दु॒र्वै - यत्रै॒त - मेका॑दश च) (अ. 9)
mahya̍mi̠mānitya̍bravī̠nna vai tasya̠ ta ī̍śata̠ itya̍bravī̠-dya-dya̍jñavā̠stau hīya̍tē̠ mama̠ vai taditi̠ tasmā̎-dyajñavā̠stu nābhya̠vētya̠gṃ̠ sō̎-'bravī-dya̠jñē mā ''bha̠jātha̍ tē pa̠śū-nnābhi magg̍sya̠ iti̠ tasmā̍ ē̠ta-mma̠nthina̍-ssagg srā̠vama̍juhō̠-ttatō̠ vai tasya̍ ru̠draḥ pa̠śū-nnābhya̍manyata̠ yatrai̠ta mē̠vaṃ vi̠dvā-nma̠nthina̍-ssagg srā̠va-ñju̠hōti̠ na tatra̍ ru̠draḥ pa̠śūna̠bhi ma̍nyatē ॥ 31 ॥(da̠dhā̠tvā̠ - yata̍navatī̠ryā - u̍pajīva̠nīyō̍ bhavati̠ - tē-' - du̠rvai - yatrai̠ta - mēkā̍daśa cha) (a. 9)
meaning
He told me these, they are not mine—said he; he told the one who commands them—what is wasted in the sacrificial space is mine, he said.
verse 34
जुष्टो॑ वा॒चो भू॑यास॒-ञ्जुष्टो॑ वा॒चस्पत॑ये॒ देवि॑ वाक् । यद्वा॒चो मधु॑म॒-त्तस्मि॑-न्मा धा॒-स्स्वाहा॒ सर॑स्वत्यै ॥ ऋ॒चा स्तोम॒ग्ं॒ सम॑र्धय गाय॒त्रेण॑ रथन्त॒रम् । बृ॒ह-द्गा॑य॒त्रव॑र्तनि ॥यस्ते᳚ द्र॒फ्स-स्स्कन्द॑ति॒ यस्ते॑ अ॒ग्ं॒शुर्बा॒हुच्यु॑तो धि॒षण॑योरु॒पस्था᳚त् । अ॒द्ध्व॒र्योर्वा॒ परि॒ यस्ते॑ प॒वित्रा॒-थ्स्वाहा॑कृत॒मिन्द्रा॑य॒ त-ञ्जु॑होमि ॥ यो द्र॒फ्सो अ॒ग्ं॒शुः प॑ति॒तः पृ॑थि॒व्या-म्प॑रिवा॒पा- [पृ॑थि॒व्या-म्प॑रिवा॒पात्, पु॒रो॒डाशा᳚-त्कर॒म्भात् ।] 32
juṣṭō̍ vā̠chō bhū̍yāsa̠-ñjuṣṭō̍ vā̠chaspata̍yē̠ dēvi̍ vāk । yadvā̠chō madhu̍ma̠-ttasmi̍-nmā dhā̠-ssvāhā̠ sara̍svatyai ॥ ṛ̠chā stōma̠gṃ̠ sama̍rdhaya gāya̠trēṇa̍ rathanta̠ram । bṛ̠ha-dgā̍ya̠trava̍rtani ॥yastē̎ dra̠phsa-sskanda̍ti̠ yastē̍ a̠gṃ̠śurbā̠huchyu̍tō dhi̠ṣaṇa̍yōru̠pasthā̎t । a̠ddhva̠ryōrvā̠ pari̠ yastē̍ pa̠vitrā̠-thsvāhā̍kṛta̠mindrā̍ya̠ ta-ñju̍hōmi ॥ yō dra̠phsō a̠gṃ̠śuḥ pa̍ti̠taḥ pṛ̍thi̠vyā-mpa̍rivā̠pā- [pṛ̍thi̠vyā-mpa̍rivā̠pāt, pu̠rō̠ḍāśā̎-tkara̠mbhāt ।] 32
meaning
May I be cherished by speech, cherished by the Lord of Speech, O divine Speech; place me in that sweetness of speech—svaha.
verse 35
-त्पु॑रो॒डाशा᳚-त्कर॒म्भात् । धा॒ना॒सो॒मान्म॒न्थिन॑ इन्द्र शु॒क्रा-थ्स्वाहा॑कृत॒मिन्द्रा॑य॒ त-ञ्जु॑होमि ॥ यस्ते᳚ द्र॒फ्सो मधु॑माग्ं इन्द्रि॒यावा॒न्-थ्स्वाहा॑कृतः॒ पुन॑र॒प्येति॑ दे॒वान् । दि॒वः पृ॑थि॒व्याः पर्य॒न्तरि॑क्षा॒-थ्स्वाहा॑ कृत॒मिन्द्रा॑य॒ त-ञ्जु॑होमि ॥ अ॒द्ध्व॒र्युर्वा ऋ॒त्विजा᳚-म्प्रथ॒मो यु॑ज्यते॒ तेन॒ स्तोमो॑ योक्त॒व्य॑ इत्या॑हु॒र्वाग॑ग्रे॒गा अग्र॑ एत्वृजु॒गा दे॒वेभ्यो॒ यशो॒ मयि॒ दध॑ती प्रा॒णा-न्प॒शुषु॑ प्र॒जा-म्मयि॑ [ ] 33
-tpu̍rō̠ḍāśā̎-tkara̠mbhāt । dhā̠nā̠sō̠mānma̠nthina̍ indra śu̠krā-thsvāhā̍kṛta̠mindrā̍ya̠ ta-ñju̍hōmi ॥ yastē̎ dra̠phsō madhu̍māgṃ indri̠yāvā̠n-thsvāhā̍kṛta̠ḥ puna̍ra̠pyēti̍ dē̠vān । di̠vaḥ pṛ̍thi̠vyāḥ parya̠ntari̍kṣā̠-thsvāhā̍ kṛta̠mindrā̍ya̠ ta-ñju̍hōmi ॥ a̠ddhva̠ryurvā ṛ̠tvijā̎-mpratha̠mō yu̍jyatē̠ tēna̠ stōmō̍ yōkta̠vya̍ ityā̍hu̠rvāga̍grē̠gā agra̍ ētvṛju̠gā dē̠vēbhyō̠ yaśō̠ mayi̠ dadha̍tī prā̠ṇā-npa̠śuṣu̍ pra̠jā-mmayi̍ [ ] 33
meaning
From the purodashas, from the karambhas; from the dhana-soma-manthin—Indra, the bright pure ones—svaha-consecrated for Indra, offer that.
verse 36
च॒ यज॑माने॒ चेत्या॑ह॒ वाच॑मे॒व तद्य॑ज्ञमु॒खे यु॑नक्ति॒ वास्तु॒ वा ए॒तद्य॒ज्ञस्य॑ क्रियते॒ यद्ग्रहा᳚-न्गृही॒त्वा ब॑हिष्पवमा॒नग्ं सर्प॑न्ति॒परा᳚ञ्चो॒ हि यन्ति॒ परा॑चीभि-स्स्तु॒वते॑ वैष्ण॒व्यर्चा पुन॒रेत्योप॑ तिष्ठते य॒ज्ञो वै विष्णु॑ र्य॒ज्ञमे॒वाक॒र्विष्णो॒ त्वन्नो॒ अन्त॑म॒-श्शर्म॑ यच्छ सहन्त्य । प्र ते॒ धारा॑ मधु॒श्चुत॒ उथ्स॑-न्दुह्रते॒ अक्षि॑त॒मित्या॑ह॒ यदे॒वास्य॒ शया॑नस्योप॒शुष्य॑ति॒ तदे॒वास्यै॒तेना ऽऽप्या॑ययति ॥ 34 ॥(प॒रि॒वा॒पात् - प्र॒जा-म्मयि॑ - दुह्रते॒ - चतु॑र्दश च) (अ. 10)
cha̠ yaja̍mānē̠ chētyā̍ha̠ vācha̍mē̠va tadya̍jñamu̠khē yu̍nakti̠ vāstu̠ vā ē̠tadya̠jñasya̍ kriyatē̠ yadgrahā̎-ngṛhī̠tvā ba̍hiṣpavamā̠nagṃ sarpa̍nti̠parā̎mchō̠ hi yanti̠ parā̍chībhi-sstu̠vatē̍ vaiṣṇa̠vyarchā puna̠rētyōpa̍ tiṣṭhatē ya̠jñō vai viṣṇu̍ rya̠jñamē̠vāka̠rviṣṇō̠ tvannō̠ anta̍ma̠-śśarma̍ yachCha sahantya । pra tē̠ dhārā̍ madhu̠śchuta̠ uthsa̍-nduhratē̠ akṣi̍ta̠mityā̍ha̠ yadē̠vāsya̠ śayā̍nasyōpa̠śuṣya̍ti̠ tadē̠vāsyai̠tēnā ''pyā̍yayati ॥ 34 ॥(pa̠ri̠vā̠pāt - pra̠jā-mmayi̍ - duhratē̠ - chatu̍rdaśa cha) (a. 10)
meaning
In the sacrificer—thus he says—he yokes speech at the sacrifice-mouth; indeed this space of the sacrifice is made—the cups.
verse 37
अ॒ग्निना॑ र॒यिम॑श्ञव॒-त्पोष॑मे॒व दि॒वेदि॑वे । य॒शसं॑-वीँ॒रव॑त्तमम् ॥ गोमाग्ं॑ अ॒ग्ने-ऽवि॑माग्ं अ॒श्वी य॒ज्ञो नृ॒वथ्स॑खा॒ सद॒मिद॑प्रमृ॒ष्यः । इडा॑वाग्ं ए॒षो अ॑सुर प्र॒जावा᳚-न्दी॒र्घो र॒यिः पृ॑थुबु॒ध्न-स्स॒भावान्॑ ॥ आप्या॑यस्व॒, सन्ते᳚ ॥ इ॒ह त्वष्टा॑रमग्रि॒यं-विँ॒श्वरू॑प॒मुप॑ ह्वये । अ॒स्माक॑मस्तु॒ केव॑लः ॥ तन्न॑स्तु॒रीप॒मध॑ पोषयि॒त्नु देव॑ त्वष्ट॒र्वि र॑रा॒ण-स्स्य॑स्व । यतो॑ वी॒रः [यतो॑ वी॒रः, क॒र्म॒ण्यः॑ सु॒दक्षो॑] 35
a̠gninā̍ ra̠yima̍śñava̠-tpōṣa̍mē̠va di̠vēdi̍vē । ya̠śasa̍ṃ vī̠rava̍ttamam ॥ gōmāgṃ̍ a̠gnē-'vi̍māgṃ a̠śvī ya̠jñō nṛ̠vathsa̍khā̠ sada̠mida̍pramṛ̠ṣyaḥ । iḍā̍vāgṃ ē̠ṣō a̍sura pra̠jāvā̎-ndī̠rghō ra̠yiḥ pṛ̍thubu̠dhna-ssa̠bhāvān̍ ॥ āpyā̍yasva̠, santē̎ ॥ i̠ha tvaṣṭā̍ramagri̠yaṃ vi̠śvarū̍pa̠mupa̍ hvayē । a̠smāka̍mastu̠ kēva̍laḥ ॥ tanna̍stu̠rīpa̠madha̍ pōṣayi̠tnu dēva̍ tvaṣṭa̠rvi ra̍rā̠ṇa-ssya̍sva । yatō̍ vī̠raḥ [yatō̍ vī̠raḥ, ka̠rma̠ṇya̍-ssu̠dakṣō̍] 35
meaning
With Agni may he attain wealth, day by day prosperity—the most glorious, heroic; may Agni give us cows, horses, and sheep.
verse 38
क॑र्म॒ण्यः॑ सु॒दक्षो॑ यु॒क्तग्रा॑वा॒ जाय॑ते दे॒वका॑मः ॥शि॒वस्त्व॑ष्टरि॒हा-ऽऽ ग॑हि वि॒भुः पोष॑ उ॒तत्मना᳚ । य॒ज्ञेय॑ज्ञे न॒ उद॑व ॥ पि॒शङ्ग॑रूप-स्सु॒भरो॑ वयो॒धा-श्श्रु॒ष्टी वी॒रो जा॑यते दे॒वका॑मः । प्र॒जा-न्त्वष्टा॒ विष्य॑तु॒ नाभि॑म॒स्मे अथा॑ दे॒वाना॒मप्ये॑तु॒ पाथः॑ ॥ प्रणो॑दे॒ व्या, नो॑ दि॒वः ॥ पी॒पि॒वाग्ं स॒ग्ं॒ सर॑स्वत॒-स्स्तनं॒-योँ वि॒श्वद॑र्शतः । धुक्षी॒महि॑ प्र॒जामिष᳚म् ॥ 36 ॥
ka̍rma̠ṇya̍-ssu̠dakṣō̍ yu̠ktagrā̍vā̠ jāya̍tē dē̠vakā̍maḥ ॥śi̠vastva̍ṣṭari̠hā-'' ga̍hi vi̠bhuḥ pōṣa̍ u̠tatmanā̎ । ya̠jñēya̍jñē na̠ uda̍va ॥ pi̠śaṅga̍rūpa-ssu̠bharō̍ vayō̠dhā-śśru̠ṣṭī vī̠rō jā̍yatē dē̠vakā̍maḥ । pra̠jā-ntvaṣṭā̠ viṣya̍tu̠ nābhi̍ma̠smē athā̍ dē̠vānā̠mapyē̍tu̠ pātha̍ḥ ॥ praṇō̍dē̠ vyā, nō̍ di̠vaḥ ॥ pī̠pi̠vāgṃ sa̠gṃ̠ sara̍svata̠-sstana̠ṃ yō vi̠śvada̍rśataḥ । dhukṣī̠mahi̍ pra̠jāmiṣa̎m ॥ 36 ॥
meaning
He who is proficient in action, wise with good measuring-stone, arises as a god-seeking devotee; gracious Tvashtar come, abundant nourishment and self.
verse 39
ये ते॑ सरस्व ऊ॒र्मयो॒ मधु॑मन्तो घृत॒श्चुतः॑ । तेषा᳚-न्ते सु॒म्नमी॑महे ॥ यस्य॑ व्र॒त-म्प॒शवो॒ यन्ति॒ सर्वे॒ यस्य॑ व्र॒तमु॑प॒तिष्ठ॑न्त॒ आपः॑ । यस्य॑ व्र॒ते पु॑ष्टि॒पति॒र्निवि॑ष्ट॒स्तग्ं सर॑स्वन्त॒मव॑से हुवेम ॥ दि॒व्यग्ं सु॑प॒र्णं-वँ॑य॒स-म्बृ॒हन्त॑म॒पा-ङ्गर्भं॑-वृँष॒भमोष॑धीनाम् । अ॒भी॒प॒तो वृ॒ष्ट्या त॒र्पय॑न्त॒-न्तग्ं सर॑स्वन्त॒मव॑से हुवेम ॥ सिनी॑वालि॒ पृथु॑ष्टुके॒ या दे॒वाना॒मसि॒ स्वसा᳚ । जु॒षस्व॑ ह॒व्य- [ह॒व्यम्, आहु॑त-म्प्र॒जा-न्दे॑वि] 37
yē tē̍ sarasva ū̠rmayō̠ madhu̍mantō ghṛta̠śchuta̍ḥ । tēṣā̎-ntē su̠mnamī̍mahē ॥ yasya̍ vra̠ta-mpa̠śavō̠ yanti̠ sarvē̠ yasya̍ vra̠tamu̍pa̠tiṣṭha̍nta̠ āpa̍ḥ । yasya̍ vra̠tē pu̍ṣṭi̠pati̠rnivi̍ṣṭa̠stagṃ sara̍svanta̠mava̍sē huvēma ॥ di̠vyagṃ su̍pa̠rṇaṃ va̍ya̠sa-mbṛ̠hanta̍ma̠pā-ṅgarbha̍ṃ vṛṣa̠bhamōṣa̍dhīnām । a̠bhī̠pa̠tō vṛ̠ṣṭyā ta̠rpaya̍nta̠-ntagṃ sara̍svanta̠mava̍sē huvēma ॥ sinī̍vāli̠ pṛthu̍ṣṭukē̠ yā dē̠vānā̠masi̠ svasā̎ । ju̠ṣasva̍ ha̠vya- [ha̠vyam, āhu̍ta-mpra̠jā-ndē̍vi] 37
meaning
Those waves of yours, O Sarasvati, honey-flowing and ghee-dripping—we pray for your grace; whose vow the animals follow.
verse 40
-माहु॑त-म्प्र॒जा-न्दे॑वि दिदिड्ढि नः ॥ या सु॑पा॒णि-स्स्व॑ङ्गु॒रि-स्सु॒षूमा॑ बहु॒सूव॑री । तस्यै॑ वि॒श्पत्नि॑यै ह॒वि-स्सि॑नीवा॒ल्यै जु॑होतन ॥ इन्द्रं॑-वोँ वि॒श्वत॒स्परी, न्द्र॒-न्नरः॑ ॥ असि॑तवर्णा॒ हर॑य-स्सुप॒र्णा मिहो॒ वसा॑ना॒ दिव॒मु-त्प॑तन्ति ॥ त आ-ऽव॑वृत्र॒न्-थ्सद॑नानि कृ॒त्वा-ऽऽदि-त्पृ॑थि॒वी घृ॒तैर्व्यु॑द्यते ॥ हिर॑ण्यकेशो॒ रज॑सो विसा॒रे-ऽहि॒र्धुनि॒र्वात॑ इव॒ ध्रजी॑मान् । शुचि॑भ्राजा उ॒षसो॒ [उ॒षसः॑, नवे॑दा॒ यश॑स्वती-] 38
-māhu̍ta-mpra̠jā-ndē̍vi didiḍḍhi naḥ ॥ yā su̍pā̠ṇi-ssva̍ṅgu̠ri-ssu̠ṣūmā̍ bahu̠sūva̍rī । tasyai̍ vi̠śpatni̍yai ha̠vi-ssi̍nīvā̠lyai ju̍hōtana ॥ indra̍ṃ vō vi̠śvata̠sparī, ndra̠-nnara̍ḥ ॥ asi̍tavarṇā̠ hara̍ya-ssupa̠rṇā mihō̠ vasā̍nā̠ diva̠mu-tpa̍tanti ॥ ta ā-'va̍vṛtra̠n-thsada̍nāni kṛ̠tvā-''di-tpṛ̍thi̠vī ghṛ̠tairvyu̍dyatē ॥ hira̍ṇyakēśō̠ raja̍sō visā̠rē-'hi̠rdhuni̠rvāta̍ iva̠ dhrajī̍mān । śuchi̍bhrājā u̠ṣasō̠ [u̠ṣasa̍ḥ, navē̍dā̠ yaśa̍svatī-] 38
meaning
Direct us, O goddess, the well-summoned progeny; you with beautiful hands, fine fingers, fine-born, many-productive—I worship you.
verse 41
नवे॑दा॒ यश॑स्वती-रप॒स्युवो॒ न स॒त्याः ॥ आ ते॑ सुप॒र्णा अ॑मिनन्त॒ एवैः᳚ कृ॒ष्णो नो॑नाव वृष॒भो यदी॒दम् । शि॒वाभि॒र्न स्मय॑मानाभि॒रा-ऽगा॒-त्पत॑न्ति॒ मिहः॑ स्त॒नय॑न्त्य॒भ्रा ॥ वा॒श्रेव॑ वि॒द्युन्मि॑माति व॒थ्स-न्न मा॒ता सि॑षक्ति । यदे॑षां-वृँ॒ष्टिरस॑र्जि ॥ पर्व॑तश्चि॒न्महि॑ वृ॒द्धो बि॑भाय दि॒वश्चि॒-थ्सानु॑ रेजत स्व॒ने वः॑ । य-त्क्रीड॑थ मरुत [मरुतः, ऋ॒ष्टि॒मन्त॒] 39
navē̍dā̠ yaśa̍svatī-rapa̠syuvō̠ na sa̠tyāḥ ॥ ā tē̍ supa̠rṇā a̍minanta̠ ēvai̎ḥ kṛ̠ṣṇō nō̍nāva vṛṣa̠bhō yadī̠dam । śi̠vābhi̠rna smaya̍mānābhi̠rā-'gā̠-tpata̍nti̠ miha̍-ssta̠naya̍ntya̠bhrā ॥ vā̠śrēva̍ vi̠dyunmi̍māti va̠thsa-nna mā̠tā si̍ṣakti । yadē̍ṣāṃ vṛ̠ṣṭirasa̍rji ॥ parva̍taśchi̠nmahi̍ vṛ̠ddhō bi̍bhāya di̠vaśchi̠-thsānu̍ rējata sva̠nē va̍ḥ । ya-tkrīḍa̍tha maruta [marutaḥ, ṛ̠ṣṭi̠manta̠] 39
meaning
Renowned glorious eager ones, true—the golden eagles come down to you with their paths; the black bull bellowed upon this one.
verse 42
ऋष्टि॒मन्त॒ आप॑ इव स॒द्ध्रिय॑ञ्चो धवद्ध्वे ॥ अ॒भि क्र॑न्द स्त॒नय॒ गर्भ॒मा धा॑ उद॒न्वता॒ परि॑ दीया॒ रथे॑न । दृति॒ग्ं॒ सु क॑र्ष॒ विषि॑त॒-न्न्य॑ञ्चग्ं स॒मा भ॑वन्तू॒द्वता॑ निपा॒दाः ॥ त्व-न्त्या चि॒दच्यु॒ता-ऽग्ने॑ प॒शुर्न यव॑से । धामा॑ ह॒ य-त्ते॑ अजर॒ वना॑ वृ॒श्चन्ति॒ शिक्व॑सः ॥ अग्ने॒ भूरी॑णि॒ तव॑ जातवेदो॒ देव॑ स्वधावो॒-ऽमृत॑स्य॒ धाम॑ । याश्च॑ [ ] 40
ṛṣṭi̠manta̠ āpa̍ iva sa̠ddhriya̍ñchō dhavaddhvē ॥ a̠bhi kra̍nda sta̠naya̠ garbha̠mā dhā̍ uda̠nvatā̠ pari̍ dīyā̠ rathē̍na । dṛti̠gṃ̠ su ka̍rṣa̠ viṣi̍ta̠-nnya̍ñchagṃ sa̠mā bha̍vantū̠dvatā̍ nipā̠dāḥ ॥ tva-ntyā chi̠dachyu̠tā-'gnē̍ pa̠śurna yava̍sē । dhāmā̍ ha̠ ya-ttē̍ ajara̠ vanā̍ vṛ̠śchanti̠ śikva̍saḥ ॥ agnē̠ bhūrī̍ṇi̠ tava̍ jātavēdō̠ dēva̍ svadhāvō̠-'mṛta̍sya̠ dhāma̍ । yāścha̍ [ ] 40
meaning
Going together like rushing waters with arrows—rush forward; thunder, let the embryo be received; fly around the water-bearer.
verse 43
मा॒या मा॒यिनां᳚-विँश्वमिन्व॒ त्वे पू॒र्वी-स्स॑न्द॒धुः पृ॑ष्टबन्धो ॥ दि॒वो नो॑ वृ॒ष्टि-म्म॑रुतो ररीद्ध्व॒-म्प्रपि॑न्वत॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ धाराः᳚ । अ॒र्वांए॒तेन॑ स्तनयि॒त्नुनेह्य॒पो नि॑षि॒ञ्चन्नसु॑रः पि॒ता नः॑ ॥ पिन्व॑न्त्य॒पो म॒रुतः॑ सु॒दान॑वः॒ पयो॑ घृ॒तव॑द्वि॒दथे᳚ष्वा॒ भुवः॑ । अत्य॒-न्न मि॒हे वि न॑यन्ति वा॒जिन॒मुथ्स॑-न्दुहन्ति स्त॒नय॑न्त॒मक्षि॑तम् ॥ उ॒द॒प्रुतो॑ मरुत॒स्ताग्ं इ॑यर्त॒ वृष्टिं॒- [वृष्टि᳚म्, ये विश्वे॑] 41
mā̠yā mā̠yinā̎ṃ viśvaminva̠ tvē pū̠rvī-ssa̍nda̠dhuḥ pṛ̍ṣṭabandhō ॥ di̠vō nō̍ vṛ̠ṣṭi-mma̍rutō rarīddhva̠-mprapi̍nvata̠ vṛṣṇō̠ aśva̍sya̠ dhārā̎ḥ । a̠rvāṃē̠tēna̍ stanayi̠tnunēhya̠pō ni̍ṣi̠ñchannasu̍raḥ pi̠tā na̍ḥ ॥ pinva̍ntya̠pō ma̠ruta̍-ssu̠dāna̍va̠ḥ payō̍ ghṛ̠tava̍dvi̠dathē̎ṣvā̠ bhuva̍ḥ । atya̠-nna mi̠hē vi na̍yanti vā̠jina̠muthsa̍-nduhanti sta̠naya̍nta̠makṣi̍tam ॥ u̠da̠prutō̍ maruta̠stāgṃ i̍yarta̠ vṛṣṭi̠ṃ- [vṛṣṭi̎m, yē viśvē̍] 41
meaning
Illusory among the illusory ones, pervading all—O Maruts many assembled; may the rain from the sky come, O Maruts.
verse 44
-ँये विश्वे॑ म॒रुतो॑ जु॒नन्ति॑ । क्रोशा॑ति॒ गर्दा॑ क॒न्ये॑व तु॒न्ना पेरु॑-न्तुञ्जा॒ना पत्ये॑व जा॒या ॥ घृ॒तेन॒ द्यावा॑पृथि॒वी मधु॑ना॒ समु॑क्षत॒ पय॑स्वतीः कृण॒ता-ऽऽप॒ ओष॑धीः । ऊर्ज॑-ञ्च॒ तत्र॑ सुम॒ति-ञ्च॑ पिन्वथ॒ यत्रा॑ नरो मरुत-स्सि॒ञ्चथा॒ मधु॑ ॥ उदु॒त्यम्, चि॒त्रम् ॥ औ॒र्व॒-भृ॒गु॒वच्छुचि॑मप्नवान॒वदा हु॑वे । अ॒ग्निग्ं स॑मु॒द्रवा॑ससम् ॥ आ स॒वग्ं स॑वि॒तुर्य॑था॒ भग॑स्ये व भु॒जिग्ं हु॑वे । अ॒ग्निग्ं स॑मु॒द्रवा॑ससम् ॥ हु॒वे वात॑स्वन-ङ्क॒वि-म्प॒र्जन्य॑क्रन्द्य॒ग्ं॒ सहः॑ । अ॒ग्निग्ं स॑मु॒द्रवा॑ससम् ॥ 42 ॥(वी॒र - इषग्ं॑ - ह॒व्य - मु॒षसो॑ - मरुत - श्च॒ - वृष्टिं॒ - भग॑स्य॒ - द्वाद॑श च) (अ. 11)
-ँyē viśvē̍ ma̠rutō̍ ju̠nanti̍ । krōśā̍ti̠ gardā̍ ka̠nyē̍va tu̠nnā pēru̍-ntuñjā̠nā patyē̍va jā̠yā ॥ ghṛ̠tēna̠ dyāvā̍pṛthi̠vī madhu̍nā̠ samu̍kṣata̠ paya̍svatīḥ kṛṇa̠tā-''pa̠ ōṣa̍dhīḥ । ūrja̍-ñcha̠ tatra̍ suma̠ti-ñcha̍ pinvatha̠ yatrā̍ narō maruta-ssi̠ñchathā̠ madhu̍ ॥ udu̠tyam, chi̠tram ॥ au̠rva̠-bhṛ̠gu̠vachChuchi̍mapnavāna̠vadā hu̍vē । a̠gnigṃ sa̍mu̠dravā̍sasam ॥ ā sa̠vagṃ sa̍vi̠turya̍thā̠ bhaga̍syē va bhu̠jigṃ hu̍vē । a̠gnigṃ sa̍mu̠dravā̍sasam ॥ hu̠vē vāta̍svana-ṅka̠vi-mpa̠rjanya̍krandya̠gṃ̠ saha̍ḥ । a̠gnigṃ sa̍mu̠dravā̍sasam ॥ 42 ॥(vī̠ra - iṣagṃ̍ - ha̠vya - mu̠ṣasō̍ - maruta - ścha̠ - vṛṣṭi̠ṃ - bhaga̍sya̠ - dvāda̍śa cha) (a. 11)
meaning
Which all the Maruts urge; the crane cries like a struck maiden, striking, like a wife seeking her husband.
verse 45
(प्र॒जाप॑तिरकामयतै॒ - ष ते॑ गाय॒त्रो - य॒ज्ञं-वैँ - प्र॒जाप॑ते॒र्जाय॑मानाः - प्राजाप॒त्या - यो वा अय॑थादेवत - मि॒ष्टर्गो॑ - निग्रा॒भ्या᳚-स्स्थ॒ - यो वै दे॒वा - ञ्जुष्टो॒ - ऽग्निना॑ र॒यि - मेका॑दश )
(pra̠jāpa̍tirakāmayatai̠ - ṣa tē̍ gāya̠trō - ya̠jñaṃ vai - pra̠jāpa̍tē̠rjāya̍mānāḥ - prājāpa̠tyā - yō vā aya̍thādēvata - mi̠ṣṭargō̍ - nigrā̠bhyā̎-sstha̠ - yō vai dē̠vā - ñjuṣṭō̠ - 'gninā̍ ra̠yi - mēkā̍daśa )
meaning
English translation not yet available for this verse — tap any Sanskrit or transliteration word for its meaning.
verse 46
(प्र॒जाप॑तिरकामयत - प्र॒जाप॑ते॒र्जाय॑माना॒ - व्याय॑च्छन्ते॒ - मह्य॑मि॒मा - न्मा॒या मा॒यिना॒न् - द्विच॑त्वारिग्ंशत्)
(pra̠jāpa̍tirakāmayata - pra̠jāpa̍tē̠rjāya̍mānā̠ - vyāya̍chChantē̠ - mahya̍mi̠mā - nmā̠yā mā̠yinā̠n - dvicha̍tvārigṃśat)
meaning
English translation not yet available for this verse — tap any Sanskrit or transliteration word for its meaning.
verse 47
(प्र॒जाप॑तिरकामयता॒, अ॒ग्निग्ं स॑मु॒द्रवा॑ससं )
(pra̠jāpa̍tirakāmayatā̠, a̠gnigṃ sa̍mu̠dravā̍sasaṃ )
meaning
English translation not yet available for this verse — tap any Sanskrit or transliteration word for its meaning.
verse 48
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ hari̍ḥ ōm ॥
meaning
English translation not yet available for this verse — tap any Sanskrit or transliteration word for its meaning.
verse 49
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्तृतीयकाण्डे प्रथमः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
॥ kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍē prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ ॥
meaning
English translation not yet available for this verse — tap any Sanskrit or transliteration word for its meaning.

Primary text from vignanam.org