KYTS 2.6 Samidho Yajati Vasantam

Krishna

◆

tap any word for its meaning

verse 1
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्द्वितीयकाण्डे षष्ठः प्रश्नः - अवशिष्टकर्माभिधानं
kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya saṃhitāyā-ndvitīyakāṇḍē ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ - avaśiṣṭakarmābhidhānaṃ
meaning
Chapter heading: Sixth section of the second kanda of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita — on residual rites. [section header]
verse 2
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
ō-nnamaḥ paramātmanē, śrī mahāgaṇapatayē namaḥ,śrī gurubhyō namaḥ । ha̠ri̠ḥ ōm ॥
meaning
Invocatory salutation to the Supreme Self, to Shri Maha Ganapati, to the Guru; Harihi Om. [invocation]
verse 3
स॒मिधो॑ यजति वस॒न्तमे॒वर्तू॒नामव॑ रुन्धे॒ तनू॒नपा॑तं-यँजति ग्री॒ष्ममे॒वाव॑ रुन्ध इ॒डो य॑जति व॒र्॒षा ए॒वाव॑ रुन्धे ब॒र्॒हिर्य॑जति श॒रद॑मे॒वाव॑ रुन्धे स्वाहाका॒रं-यँ॑जति हेम॒न्तमे॒वाव॑ रुन्धे॒ तस्मा॒-थ्स्वाहा॑कृता॒ हेम॑-न्प॒शवो-ऽव॑ सीदन्ति स॒मिधो॑ यजत्यु॒षस॑ ए॒व दे॒वता॑ना॒मव॑ रुन्धे॒ तनू॒नपा॑तं-यँजति य॒ज्ञमे॒वाव॑ रुन्ध [य॒ज्ञमे॒वाव॑ रुन्ध, इ॒डो य॑जति] 1
sa̠midhō̍ yajati vasa̠ntamē̠vartū̠nāmava̍ rundhē̠ tanū̠napā̍taṃ yajati grī̠ṣmamē̠vāva̍ rundha i̠ḍō ya̍jati va̠r̠ṣā ē̠vāva̍ rundhē ba̠r̠hirya̍jati śa̠rada̍mē̠vāva̍ rundhē svāhākā̠raṃ ya̍jati hēma̠ntamē̠vāva̍ rundhē̠ tasmā̠-thsvāhā̍kṛtā̠ hēma̍-npa̠śavō-'va̍ sīdanti sa̠midhō̍ yajatyu̠ṣasa̍ ē̠va dē̠vatā̍nā̠mava̍ rundhē̠ tanū̠napā̍taṃ yajati ya̠jñamē̠vāva̍ rundha [ya̠jñamē̠vāva̍ rundha, i̠ḍō ya̍jati] 1
meaning
He offers fuel sticks to secure spring; the Tanunapat to secure summer; the Ida to secure the rains; the barhis to secure autumn; the Svahakara to secure winter — thus all seasons are won.
verse 4
इ॒डो य॑जति प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे ब॒र्हिर्य॑जति प्र॒जामे॒वाव॑ रुन्धे स॒मान॑यत उप॒भृत॒स्तेजो॒ वा आज्य॑-म्प्र॒जा ब॒र्॒हिः प्र॒जास्वे॒व तेजो॑ दधाति स्वाहाका॒रं-यँ॑जति॒ वाच॑मे॒वाव॑ रुन्धे॒ दश॒ स-म्प॑द्यन्ते॒ दशा᳚क्षरा वि॒राडन्नं॑-विँ॒राड्वि॒राजै॒ वान्नाद्य॒मव॑ रुन्धे स॒मिधो॑ यजत्य॒स्मिन्ने॒व लो॒के प्रति॑तिष्ठति॒ तनू॒नपा॑तं-यँजति [ ] 2
i̠ḍō ya̍jati pa̠śūnē̠vāva̍ rundhē ba̠rhirya̍jati pra̠jāmē̠vāva̍ rundhē sa̠māna̍yata upa̠bhṛta̠stējō̠ vā ājya̍-mpra̠jā ba̠r̠hiḥ pra̠jāsvē̠va tējō̍ dadhāti svāhākā̠raṃ ya̍jati̠ vācha̍mē̠vāva̍ rundhē̠ daśa̠ sa-mpa̍dyantē̠ daśā̎kṣarā vi̠rāḍanna̍ṃ vi̠rāḍvi̠rājai̠ vānnādya̠mava̍ rundhē sa̠midhō̍ yajatya̠sminnē̠va lō̠kē prati̍tiṣṭhati̠ tanū̠napā̍taṃ yajati [ ] 2
meaning
He offers the Ida to secure cattle; the barhis to secure offspring; Upabhrit and Teja are brought together as Prajaa-barhis, placing vital energy in offspring; the Svahakara secures speech.
verse 5
य॒ज्ञ ए॒वान्तरि॑क्षे॒ प्रति॑ तिष्ठती॒डो य॑जति प॒शुष्वे॒व प्रति॑तिष्ठति ब॒र॒ःइर्य॑जति॒ य ए॒व दे॑व॒यानाः॒ पन्था॑न॒स्तेष्वे॒व प्रति॑तिष्ठति स्वाहाका॒रं-यँ॑जति सुव॒र्ग ए॒व लो॒के प्रति॑ तिष्ठत्ये॒ताव॑न्तो॒ वै दे॑वलो॒कास्तेष्वे॒व य॑थापू॒र्व-म्प्रति॑तिष्ठति देवासु॒रा ए॒षु लो॒केष्व॑स्पर्धन्त॒ ते दे॒वाः प्र॑या॒जैरे॒भ्यो लो॒केभ्यो ऽसु॑रा॒-न्प्राणु॑दन्त॒ त-त्प्र॑या॒जाना᳚- [त-त्प्र॑या॒जाना᳚म्, प्र॒या॒ज॒त्व-] 3
ya̠jña ē̠vāntari̍kṣē̠ prati̍ tiṣṭhatī̠ḍō ya̍jati pa̠śuṣvē̠va prati̍tiṣṭhati ba̠ra̠.hirya̍jati̠ ya ē̠va dē̍va̠yānā̠ḥ panthā̍na̠stēṣvē̠va prati̍tiṣṭhati svāhākā̠raṃ ya̍jati suva̠rga ē̠va lō̠kē prati̍ tiṣṭhatyē̠tāva̍ntō̠ vai dē̍valō̠kāstēṣvē̠va ya̍thāpū̠rva-mprati̍tiṣṭhati dēvāsu̠rā ē̠ṣu lō̠kēṣva̍spardhanta̠ tē dē̠vāḥ pra̍yā̠jairē̠bhyō lō̠kēbhyō 'su̍rā̠-nprāṇu̍danta̠ ta-tpra̍yā̠jānā̎- [ta-tpra̍yā̠jānā̎m, pra̠yā̠ja̠tva-] 3
meaning
The sacrifice stands firm in the mid-region; the Ida makes it firm among cattle; the barhis places it on the path of the gods; the Svahakara establishes it in the heavenly world.
verse 6
-म्प्रयाज॒त्वं-यँस्यै॒वं-विँ॒दुषः॑ प्रया॒जा इ॒ज्यन्ते॒ प्रैभ्यो लो॒केभ्यो॒ भ्रातृ॑व्यान्नुदते ऽभि॒क्राम॑-ञ्जुहोत्य॒भिजि॑त्यै॒ यो वै प्र॑या॒जाना᳚-म्मिथु॒नं-वेँद॒ प्र प्र॒जया॑ प॒शुभि॑ र्मिथु॒नै र्जा॑यते स॒मिधो॑ ब॒ह्वीरि॑व यजति॒ तनू॒नपा॑त॒मेक॑मिव मिथु॒न-न्तदि॒डो ब॒ह्वीरि॑व यजति ब॒र्॒हिरेक॑मिव मिथु॒न-न्तदे॒तद्वै प्र॑या॒जाना᳚-म्मिथु॒नं-यँ ए॒वं-वेँद॒ प्र [ ] 4
-mprayāja̠tvaṃ yasyai̠vaṃ vi̠duṣa̍ḥ prayā̠jā i̠jyantē̠ praibhyō lō̠kēbhyō̠ bhrātṛ̍vyānnudatē 'bhi̠krāma̍-ñjuhōtya̠bhiji̍tyai̠ yō vai pra̍yā̠jānā̎-mmithu̠naṃ vēda̠ pra pra̠jayā̍ pa̠śubhi̍ rmithu̠nai rjā̍yatē sa̠midhō̍ ba̠hvīri̍va yajati̠ tanū̠napā̍ta̠mēka̍miva mithu̠na-ntadi̠ḍō ba̠hvīri̍va yajati ba̠r̠hirēka̍miva mithu̠na-ntadē̠tadvai pra̍yā̠jānā̎-mmithu̠naṃ ya ē̠vaṃ vēda̠ pra [ ] 4
meaning
Whoever knows the pair among the prayajas is born with multiplied offspring and cattle; fuel sticks are many and the Tanunapat one — that is one pair; the Ida many and the barhis one — that is the other.
verse 7
प्र॒जया॑ प॒शुभि॑ र्मिथु॒नै र्जा॑यते दे॒वानां॒-वाँ अनि॑ष्टा दे॒वता॒ आस॒न्नथासु॑रा य॒ज्ञम॑जिघाग्ं स॒-न्ते दे॒वा गा॑य॒त्रीं-व्यौँ॑ह॒-न्पञ्चा॒क्षरा॑णि प्रा॒चीना॑नि॒ त्रीणि॑ प्रती॒चीना॑नि॒ ततो॒ वर्म॑ य॒ज्ञायाभ॑व॒द्वर्म॒ यज॑मानाय॒ य-त्प्र॑याजानूया॒जा इ॒ज्यन्ते॒ वर्मै॒व तद्य॒ज्ञाय॑ क्रियते॒ वर्म॒ यज॑मानाय॒ भ्रातृ॑व्याभिभूत्यै॒ तस्मा॒-द्वरू॑थ-म्पु॒रस्ता॒-द्वर्षी॑यः प॒श्चाद्ध्रसी॑यो दे॒वा वै पु॒रा रक्षो᳚भ्य॒ [पु॒रा रक्षो᳚भ्यः, इति॑ स्वाहाका॒रेण॑] 5
pra̠jayā̍ pa̠śubhi̍ rmithu̠nai rjā̍yatē dē̠vānā̠ṃ vā ani̍ṣṭā dē̠vatā̠ āsa̠nnathāsu̍rā ya̠jñama̍jighāgṃ sa̠-ntē dē̠vā gā̍ya̠trīṃ vyau̍ha̠-npañchā̠kṣarā̍ṇi prā̠chīnā̍ni̠ trīṇi̍ pratī̠chīnā̍ni̠ tatō̠ varma̍ ya̠jñāyābha̍va̠dvarma̠ yaja̍mānāya̠ ya-tpra̍yājānūyā̠jā i̠jyantē̠ varmai̠va tadya̠jñāya̍ kriyatē̠ varma̠ yaja̍mānāya̠ bhrātṛ̍vyābhibhūtyai̠ tasmā̠-dvarū̍tha-mpu̠rastā̠-dvarṣī̍yaḥ pa̠śchāddhrasī̍yō dē̠vā vai pu̠rā rakṣō̎bhya̠ [pu̠rā rakṣō̎bhyaḥ, iti̍ svāhākā̠rēṇa̍] 5
meaning
He is born with offspring and cattle in pairs; the gods and demons contended for these worlds; the gods arranged the Gayatri to protect the sacrifice and with the Svahakara in the prayajas established it firmly.
verse 8
इति॑ स्वाहाका॒रेण॑ प्रया॒जेषु॑ य॒ज्ञग्ं स॒ग्ग्॒स्थाप्य॑मपश्य॒-न्तग्ग् स्वा॑हाका॒रेण॑ प्रया॒जेषु॒ सम॑स्थापय॒न् वि वा ए॒त-द्य॒ज्ञ-ञ्छि॑न्दन्ति॒ य-थ्स्वा॑हाका॒रेण॑ प्रया॒जेषु॑ सग्ग्स्था॒पय॑न्ति प्रया॒जानि॒ष्ट्वा ह॒वीग्ष्य॒भि घा॑रयति य॒ज्ञस्य॒ सन्त॑त्या॒ अथो॑ ह॒विरे॒वाक॒रथो॑ यथापू॒र्वमुपै॑ति पि॒ता वै प्र॑या॒जाः प्र॒जा-ऽनू॑या॒जा य-त्प्र॑या॒जानि॒ष्ट्वा ह॒वीग्ष्य॑भिघा॒रय॑ति पि॒तैव त-त्पु॒त्रेण॒ साधा॑रण- [साधा॑रणम्, कु॒रु॒ते॒ तस्मा॑दाहु॒-] 6
iti̍ svāhākā̠rēṇa̍ prayā̠jēṣu̍ ya̠jñagṃ sa̠gg̠sthāpya̍mapaśya̠-ntagg svā̍hākā̠rēṇa̍ prayā̠jēṣu̠ sama̍sthāpaya̠n vi vā ē̠ta-dya̠jña-ñChi̍ndanti̠ ya-thsvā̍hākā̠rēṇa̍ prayā̠jēṣu̍ saggsthā̠paya̍nti prayā̠jāni̠ṣṭvā ha̠vīgṣya̠bhi ghā̍rayati ya̠jñasya̠ santa̍tyā̠ athō̍ ha̠virē̠vāka̠rathō̍ yathāpū̠rvamupai̍ti pi̠tā vai pra̍yā̠jāḥ pra̠jā-'nū̍yā̠jā ya-tpra̍yā̠jāni̠ṣṭvā ha̠vīgṣya̍bhighā̠raya̍ti pi̠taiva ta-tpu̠trēṇa̠ sādhā̍raṇa- [sādhā̍raṇam, ku̠ru̠tē̠ tasmā̍dāhu̠-] 6
meaning
With the Svahakara in the prayajas they established the sacrifice; one who knows this and recites the prayajas drives rivals away from all these worlds.
verse 9
-ङ्कुरुते॒ तस्मा॑दाहु॒-र्यश्चै॒वं-वेँद॒ यश्च॒ न क॒था पु॒त्रस्य॒ केव॑ल-ङ्क॒था साधा॑रण-म्पि॒तुरित्यस्क॑न्नमे॒व तद्य-त्प्र॑या॒जेष्वि॒ष्टेषु॒ स्कन्द॑ति गाय॒त्र्ये॑व तेन॒ गर्भ॑-न्धत्ते॒ सा प्र॒जा-म्प॒शून्. यज॑मानाय॒ प्रज॑नयति ॥ 7 ॥(य॒ज॒ति॒ य॒ज्ञामे॒वाव॑ रुन्धे॒ - तनू॒नपा॑तं-यँजति - प्रया॒जाना॑ ट्ट मे॒वं-वेँद॒ प्र - रक्षो᳚भ्यः॒ - साधा॑रणं॒ - पञ्च॑त्रिग्ंशच्च ) (अ. 1)
-ṅkurutē̠ tasmā̍dāhu̠-ryaśchai̠vaṃ vēda̠ yaścha̠ na ka̠thā pu̠trasya̠ kēva̍la-ṅka̠thā sādhā̍raṇa-mpi̠turityaska̍nnamē̠va tadya-tpra̍yā̠jēṣvi̠ṣṭēṣu̠ skanda̍ti gāya̠tryē̍va tēna̠ garbha̍-ndhattē̠ sā pra̠jā-mpa̠śūn. yaja̍mānāya̠ praja̍nayati ॥ 7 ॥(ya̠ja̠ti̠ ya̠jñāmē̠vāva̍ rundhē̠ - tanū̠napā̍taṃ yajati - prayā̠jānā̍ ṭṭa mē̠vaṃ vēda̠ pra - rakṣō̎bhya̠ḥ - sādhā̍raṇa̠ṃ - pañcha̍trigṃśachcha ) (a. 1)
meaning
One who knows the pair among the prayajas is born with offspring and cattle in pairs; if the prayajas are offered correctly the Gayatri receives the embryo.
verse 10
चक्षु॑षी॒ वा ए॒ते य॒ज्ञस्य॒ यदाज्य॑भागौ॒ यदाज्य॑भागौ॒ यज॑ति॒ चक्षु॑षी ए॒व त-द्य॒ज्ञस्य॒ प्रति॑ दधाति पूर्वा॒र्धे जु॑होति॒ तस्मा᳚-त्पूर्वा॒र्धे चक्षु॑षी प्र॒बाहु॑ग्-जुहोति॒ तस्मा᳚-त्प्र॒बाहु॒क्चक्षु॑षी देवलो॒कं-वाँ अ॒ग्निना॒ यज॑मा॒नो-ऽनु॑ पश्यति पितृलो॒कग्ं सोमे॑नोत्तरा॒र्धे᳚ ऽग्नये॑ जुहोति दक्षिणा॒र्धे सोमा॑यै॒वमि॑व॒ हीमौ लो॒काव॒नयो᳚ र्लो॒कयो॒रनु॑ख्यात्यै॒ राजा॑नौ॒ वा ए॒तौ दे॒वता॑नां॒- [दे॒वता॑नाम्, यद॒ग्नीषोमा॑वन्त॒रा] 8
chakṣu̍ṣī̠ vā ē̠tē ya̠jñasya̠ yadājya̍bhāgau̠ yadājya̍bhāgau̠ yaja̍ti̠ chakṣu̍ṣī ē̠va ta-dya̠jñasya̠ prati̍ dadhāti pūrvā̠rdhē ju̍hōti̠ tasmā̎-tpūrvā̠rdhē chakṣu̍ṣī pra̠bāhu̍g-juhōti̠ tasmā̎-tpra̠bāhu̠kchakṣu̍ṣī dēvalō̠kaṃ vā a̠gninā̠ yaja̍mā̠nō-'nu̍ paśyati pitṛlō̠kagṃ sōmē̍nōttarā̠rdhē̎ 'gnayē̍ juhōti dakṣiṇā̠rdhē sōmā̍yai̠vami̍va̠ hīmau lō̠kāva̠nayō̎ rlō̠kayō̠ranu̍khyātyai̠ rājā̍nau̠ vā ē̠tau dē̠vatā̍nā̠ṃ- [dē̠vatā̍nām, yada̠gnīṣōmā̍vanta̠rā] 8
meaning
The two Ajyabhaga oblations are the two eyes of the sacrifice; by sacrificing the Ajyabhagas one restores the two eyes of the sacrifice.
verse 11
ँयद॒ग्नीषोमा॑वन्त॒रा दे॒वता॑ इज्येते दे॒वता॑नां॒-विँधृ॑त्यै॒ तस्मा॒-द्राज्ञा॑ मनु॒ष्या॑ विधृ॑ता ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ कि-न्त-द्य॒ज्ञे यज॑मानः कुरुते॒ येना॒न्यतो॑दतश्च प॒शू-न्दा॒धा-रो॑भ॒यतो॑दत॒-श्चेत्यृच॑-म॒नूच्या ऽऽज्य॑भागस्य जुषा॒णेन॑ यजति॒ तेना॒न्यतो॑दतो दाधा॒रर्च॑म॒नूच्य॑ ह॒विष॑ ऋ॒चा य॑जति॒ तेनो॑भ॒यतो॑दतो दाधार मूर्ध॒न्वती॑ पुरो-ऽनुवा॒क्या॑ भवति मू॒र्धान॑मे॒वैनग्ं॑ समा॒नाना᳚-ङ्करोति [ ] 9
ँyada̠gnīṣōmā̍vanta̠rā dē̠vatā̍ ijyētē dē̠vatā̍nā̠ṃ vidhṛ̍tyai̠ tasmā̠-drājñā̍ manu̠ṣyā̍ vidhṛ̍tā brahmavā̠dinō̍ vadanti̠ ki-nta-dya̠jñē yaja̍mānaḥ kurutē̠ yēnā̠nyatō̍dataścha pa̠śū-ndā̠dhā-rō̍bha̠yatō̍data̠-śchētyṛcha̍-ma̠nūchyā ''jya̍bhāgasya juṣā̠ṇēna̍ yajati̠ tēnā̠nyatō̍datō dādhā̠rarcha̍ma̠nūchya̍ ha̠viṣa̍ ṛ̠chā ya̍jati̠ tēnō̍bha̠yatō̍datō dādhāra mūrdha̠nvatī̍ purō-'nuvā̠kyā̍ bhavati mū̠rdhāna̍mē̠vainagṃ̍ samā̠nānā̎-ṅkarōti [ ] 9
meaning
One offers before drawing out — thus the gods overcame the demons by worshipping with the sun; so one who sacrifices in the day overcomes opponents.
verse 12
नि॒युत्व॑त्या यजति॒ भ्रातृ॑व्यस्यै॒व प॒शू-न्नि यु॑वते के॒शिनग्ं॑ह दा॒र्भ्य-ङ्के॒शी सात्य॑कामिरुवाच स॒प्तप॑दा-न्ते॒ शक्व॑री॒ग्॒ श्वो य॒ज्ञे प्र॑यो॒क्तासे॒ यस्यै॑ वी॒र्ये॑ण॒ प्र जा॒ता-न्भ्रातृ॑व्यान्नु॒दते॒ प्रति॑ जनि॒ष्यमा॑णा॒न्॒. यस्यै॑ वी॒र्ये॑णो॒भयो᳚ र्लो॒कयो॒ र्ज्योति॑ र्ध॒त्ते यस्यै॑ वी॒र्ये॑ण पूर्वा॒र्धेना॑न॒ड्वा-न्भु॒नक्ति॑ जघना॒र्धेन॑ धे॒नुरिति॑ पु॒रस्ता᳚ल्लक्ष्मा पुरो-ऽनुवा॒क्या॑ भवति जा॒ताने॒व भ्रातृ॑व्या॒-न्प्रणु॑दत उ॒परि॑ष्टाल्लक्ष्मा [ ] 10
ni̠yutva̍tyā yajati̠ bhrātṛ̍vyasyai̠va pa̠śū-nni yu̍vatē kē̠śinagṃ̍ha dā̠rbhya-ṅkē̠śī sātya̍kāmiruvācha sa̠ptapa̍dā-ntē̠ śakva̍rī̠g̠ śvō ya̠jñē pra̍yō̠ktāsē̠ yasyai̍ vī̠ryē̍ṇa̠ pra jā̠tā-nbhrātṛ̍vyānnu̠datē̠ prati̍ jani̠ṣyamā̍ṇā̠n̠. yasyai̍ vī̠ryē̍ṇō̠bhayō̎ rlō̠kayō̠ rjyōti̍ rdha̠ttē yasyai̍ vī̠ryē̍ṇa pūrvā̠rdhēnā̍na̠ḍvā-nbhu̠nakti̍ jaghanā̠rdhēna̍ dhē̠nuriti̍ pu̠rastā̎llakṣmā purō-'nuvā̠kyā̍ bhavati jā̠tānē̠va bhrātṛ̍vyā̠-npraṇu̍data u̠pari̍ṣṭāllakṣmā [ ] 10
meaning
Offering in the morning secures the morning; at midday secures midday; in the afternoon secures the three oblations and the three sacrifices.
verse 13
या॒ज्या॑ जनि॒ष्यमा॑णाने॒व प्रति॑नुदते पु॒रस्ता᳚ल्लक्ष्मा पुरो-ऽनुवा॒क्या॑ भवत्य॒स्मिन्ने॒व लो॒के ज्योति॑र्धत्त उ॒परि॑ष्टाल्लक्ष्मा या॒ज्या॑-ऽमुष्मि॑न्ने॒व लो॒के ज्योति॑र्धत्ते॒ ज्योति॑ष्मन्तावस्मा इ॒मौ लो॒कौ भ॑वतो॒ य ए॒वं-वेँद॑ पु॒रस्ता᳚ल्लक्ष्मा पुरो-ऽनुवा॒क्या॑ भवति॒ तस्मा᳚-त्पूर्वा॒र्धेना॑न॒ड्वा-न्भु॑नक्त्यु॒परि॑ष्टाल्लक्ष्मा या॒ज्या॑ तस्मा᳚ज्जघना॒र्धेन॑ धे॒नुर्य ए॒वं-वेँद॑ भु॒ङ्क्त ए॑नमे॒तौ वज्र॒ आज्यं॒-वँज्र॒ आज्य॑भागौ॒ [आज्य॑भागौ॒, वज्रो॑] 11
yā̠jyā̍ jani̠ṣyamā̍ṇānē̠va prati̍nudatē pu̠rastā̎llakṣmā purō-'nuvā̠kyā̍ bhavatya̠sminnē̠va lō̠kē jyōti̍rdhatta u̠pari̍ṣṭāllakṣmā yā̠jyā̍-'muṣmi̍nnē̠va lō̠kē jyōti̍rdhattē̠ jyōti̍ṣmantāvasmā i̠mau lō̠kau bha̍vatō̠ ya ē̠vaṃ vēda̍ pu̠rastā̎llakṣmā purō-'nuvā̠kyā̍ bhavati̠ tasmā̎-tpūrvā̠rdhēnā̍na̠ḍvā-nbhu̍naktyu̠pari̍ṣṭāllakṣmā yā̠jyā̍ tasmā̎jjaghanā̠rdhēna̍ dhē̠nurya ē̠vaṃ vēda̍ bhu̠ṅkta ē̍namē̠tau vajra̠ ājya̠ṃ vajra̠ ājya̍bhāgau̠ [ājya̍bhāgau̠, vajrō̍] 11
meaning
One who knows the essence among all these sacrifices obtains the essence; the sacrifice is the Veda, the Veda is the mind, the mind is speech.
verse 14
वज्रो॑ वषट्का॒रस्त्रि॒वृत॑मे॒व वज्रग्ं॑ स॒म्भृत्य॒ भ्रातृ॑व्याय॒ प्र ह॑र॒त्यच्छ॑म्बट्कार-मप॒गूर्य॒ वष॑ट्करोति॒ स्तृत्यै॑ गाय॒त्री पु॑रो-ऽनुवा॒क्या॑ भवति त्रि॒ष्टुग् या॒ज्या᳚ ब्रह्म॑न्ने॒व क्ष॒त्रम॒न्वार॑-म्भयति॒ तस्मा᳚द्ब्राह्म॒णो मुख्यो॒ मुख्यो॑ भवति॒ य ए॒वं-वेँद॒ प्रैवैन॑-म्पुरो-ऽनुवा॒क्य॑या ऽऽह॒ प्रण॑यति या॒ज्य॑या ग॒मय॑ति वषट्का॒रेणैवैन॑-म्पुरो-ऽनुवा॒क्य॑या दत्ते॒ प्रय॑च्छति या॒ज्य॑या॒ प्रति॑ [या॒ज्य॑या॒ प्रति॑, व॒ष॒ट्का॒रेण॑] 12
vajrō̍ vaṣaṭkā̠rastri̠vṛta̍mē̠va vajragṃ̍ sa̠mbhṛtya̠ bhrātṛ̍vyāya̠ pra ha̍ra̠tyachCha̍mbaṭkāra-mapa̠gūrya̠ vaṣa̍ṭkarōti̠ stṛtyai̍ gāya̠trī pu̍rō-'nuvā̠kyā̍ bhavati tri̠ṣṭug yā̠jyā̎ brahma̍nnē̠va kṣa̠trama̠nvāra̍-mbhayati̠ tasmā̎dbrāhma̠ṇō mukhyō̠ mukhyō̍ bhavati̠ ya ē̠vaṃ vēda̠ praivaina̍-mpurō-'nuvā̠kya̍yā ''ha̠ praṇa̍yati yā̠jya̍yā ga̠maya̍ti vaṣaṭkā̠rēṇaivaina̍-mpurō-'nuvā̠kya̍yā dattē̠ praya̍chChati yā̠jya̍yā̠ prati̍ [yā̠jya̍yā̠ prati̍, va̠ṣa̠ṭkā̠rēṇa̍] 12
meaning
He who is born is born again through this sacrifice; by offering it one completes the year; the gods secured the worlds by this sacrifice and so does the sacrificer.
verse 15
वषट्का॒रेण॑ स्थापयति त्रि॒पदा॑ पुरो-ऽनुवा॒क्या॑ भवति॒ त्रय॑ इ॒मे लो॒का ए॒ष्वे॑व लो॒केषु॒ प्रति॑तिष्ठति॒ चतु॑ष्पदा या॒ज्या॑ चतु॑ष्पद ए॒व प॒शूनव॑ रुन्धे द्व्यक्ष॒रो व॑षट्का॒रो द्वि॒पा-द्यज॑मानः प॒शुष्वे॒वोपरि॑ष्टा॒-त्प्रति॑तिष्ठति गाय॒त्री पु॑रो-ऽनुवा॒क्या॑ भवति त्रि॒ष्टुग् या॒ज्यै॑षा वै स॒प्तप॑दा॒ शक्व॑री॒ यद्वा ए॒तया॑ दे॒वा अशि॑क्ष॒-न्तद॑शक्नुव॒न्॒. य ए॒वं-वेँद॑ श॒क्नोत्ये॒व यच्छिक्ष॑ति ॥ 13 ॥(दे॒वता॑नां - करोत्यु॒ - परि॑ष्टाल्ल॒क्ष्मा - ऽऽज्य॑भागौ॒ - प्रति॑ - श॒क्रोत्ये॒व - द्वे च॑ ) (अ. 2)
vaṣaṭkā̠rēṇa̍ sthāpayati tri̠padā̍ purō-'nuvā̠kyā̍ bhavati̠ traya̍ i̠mē lō̠kā ē̠ṣvē̍va lō̠kēṣu̠ prati̍tiṣṭhati̠ chatu̍ṣpadā yā̠jyā̍ chatu̍ṣpada ē̠va pa̠śūnava̍ rundhē dvyakṣa̠rō va̍ṣaṭkā̠rō dvi̠pā-dyaja̍mānaḥ pa̠śuṣvē̠vōpari̍ṣṭā̠-tprati̍tiṣṭhati gāya̠trī pu̍rō-'nuvā̠kyā̍ bhavati tri̠ṣṭug yā̠jyai̍ṣā vai sa̠ptapa̍dā̠ śakva̍rī̠ yadvā ē̠tayā̍ dē̠vā aśi̍kṣa̠-ntada̍śaknuva̠n̠. ya ē̠vaṃ vēda̍ śa̠knōtyē̠va yachChikṣa̍ti ॥ 13 ॥(dē̠vatā̍nāṃ - karōtyu̠ - pari̍ṣṭālla̠kṣmā - ''jya̍bhāgau̠ - prati̍ - śa̠krōtyē̠va - dvē cha̍ ) (a. 2)
meaning
The two Ajyabhagas are the two eyes of the sacrifice; by these oblations one makes the entire sacrifice successful.
verse 16
प्र॒जाप॑ति र्दे॒वेभ्यो॑ य॒ज्ञान् व्यादि॑श॒-थ्स आ॒त्मन्नाज्य॑मधत्त॒ त-न्दे॒वा अ॑ब्रुवन्ने॒ष वाव य॒ज्ञो यदाज्य॒मप्ये॒व नो-ऽत्रा॒स्त्विति॒ सो᳚-ऽब्रवी॒-द्यजान्॑ व॒ आज्य॑भागा॒वुप॑ स्तृणान॒भि घा॑रया॒निति॒ तस्मा॒-द्यज॒न्त्या-ज्य॑भागा॒वुप॑ स्तृणन्त्य॒भि घा॑रयन्ति ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ कस्मा᳚-थ्स॒त्या-द्या॒तया॑मान्य॒न्यानि॑ ह॒वीग्-ष्यया॑तयाम॒-माज्य॒मिति॑ प्राजाप॒त्य- [प्राजाप॒त्यम्, इति॑] 14
pra̠jāpa̍ti rdē̠vēbhyō̍ ya̠jñān vyādi̍śa̠-thsa ā̠tmannājya̍madhatta̠ ta-ndē̠vā a̍bruvannē̠ṣa vāva ya̠jñō yadājya̠mapyē̠va nō-'trā̠stviti̠ sō̎-'bravī̠-dyajān̍ va̠ ājya̍bhāgā̠vupa̍ stṛṇāna̠bhi ghā̍rayā̠niti̠ tasmā̠-dyaja̠ntyā-jya̍bhāgā̠vupa̍ stṛṇantya̠bhi ghā̍rayanti brahmavā̠dinō̍ vadanti̠ kasmā̎-thsa̠tyā-dyā̠tayā̍mānya̠nyāni̍ ha̠vīg-ṣyayā̍tayāma̠-mājya̠miti̍ prājāpa̠tya- [prājāpa̠tyam, iti̍] 14
meaning
The Tanunapat is fire; by offering Tanunapat one worships fire in fire; the three oblations carry the three worlds.
verse 17
-मिति॑ ब्रूया॒दया॑तयामा॒ हि दे॒वाना᳚-म्प्र॒जाप॑ति॒रिति॒ छन्दाग्ं॑सि दे॒वेभ्यो-ऽपा᳚क्राम॒-न्न वो॑-ऽभा॒गानि॑ ह॒व्यं-वँ॑क्ष्याम॒ इति॒ तेभ्य॑ ए॒त-च्च॑तुरव॒त्त-म॑धारय-न्पुरो-ऽनुवा॒क्या॑यै या॒ज्या॑यै दे॒वता॑यै वषट्का॒राय॒ यच्च॑तुरव॒त्त-ञ्जु॒होति॒ छन्दाग्॑स्ये॒व त-त्प्री॑णाति॒ तान्य॑स्य प्री॒तानि॑ दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं-वँ॑ह॒न्त्यङ्गि॑रसो॒ वा इ॒त उ॑त्त॒मा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्तदृष॑यो यज्ञवा॒स्त्व॑भ्य॒वाय॒-न्ते॑- [यज्ञवा॒स्त्व॑भ्य॒वाय॒-न्ते, अ॒प॒श्य॒-न्पु॒रो॒डाश॑-] 15
-miti̍ brūyā̠dayā̍tayāmā̠ hi dē̠vānā̎-mpra̠jāpa̍ti̠riti̠ Chandāgṃ̍si dē̠vēbhyō-'pā̎krāma̠-nna vō̍-'bhā̠gāni̍ ha̠vyaṃ va̍kṣyāma̠ iti̠ tēbhya̍ ē̠ta-chcha̍turava̠tta-ma̍dhāraya-npurō-'nuvā̠kyā̍yai yā̠jyā̍yai dē̠vatā̍yai vaṣaṭkā̠rāya̠ yachcha̍turava̠tta-ñju̠hōti̠ Chandāg̍syē̠va ta-tprī̍ṇāti̠ tānya̍sya prī̠tāni̍ dē̠vēbhyō̍ ha̠vyaṃ va̍ha̠ntyaṅgi̍rasō̠ vā i̠ta u̍tta̠mā-ssu̍va̠rgaṃ lō̠kamā̍ya̠-ntadṛṣa̍yō yajñavā̠stva̍bhya̠vāya̠-ntē̍- [yajñavā̠stva̍bhya̠vāya̠-ntē, a̠pa̠śya̠-npu̠rō̠ḍāśa̍-] 15
meaning
The gods sought to win the worlds; by this sacrifice they overcame the demons, who had previously held these worlds.
verse 18
-ऽपश्य-न्पुरो॒डाश॑-ङ्कू॒र्म-म्भू॒तग्ं सर्प॑न्त॒-न्तम॑ब्रुव॒न्निन्द्रा॑य ध्रियस्व॒ बृ॒हस्पत॑ये ध्रियस्व॒ विश्वे᳚भ्यो दे॒वेभ्यो᳚ ध्रिय॒स्वेति॒ स नाद्ध्रि॑यत॒ तम॑ब्रुवन्न॒ग्नये᳚ ध्रिय॒स्वेति॒ सो᳚-ऽग्नये᳚-ऽद्ध्रियत॒ यदा᳚ग्ने॒यो᳚- ऽष्टाक॑पालो- ऽमावा॒स्या॑या-ञ्च पौर्णमा॒स्या-ञ्चा᳚च्यु॒तो भव॑ति सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्या॒भिजि॑त्यै॒ तम॑ब्रुवन् क॒था-ऽहा᳚स्था॒ इत्यनु॑पाक्तो ऽभूव॒मित्य॑ब्रवी॒-द्यथा-ऽक्षो-ऽनु॑पाक्तो॒- [-ऽनु॑पाक्तः, अ॒वार्च्छ॑त्ये॒व-] 16
-'paśya-npurō̠ḍāśa̍-ṅkū̠rma-mbhū̠tagṃ sarpa̍nta̠-ntama̍bruva̠nnindrā̍ya dhriyasva̠ bṛ̠haspata̍yē dhriyasva̠ viśvē̎bhyō dē̠vēbhyō̎ dhriya̠svēti̠ sa nāddhri̍yata̠ tama̍bruvanna̠gnayē̎ dhriya̠svēti̠ sō̎-'gnayē̎-'ddhriyata̠ yadā̎gnē̠yō̎- 'ṣṭāka̍pālō- 'māvā̠syā̍yā-ñcha paurṇamā̠syā-ñchā̎chyu̠tō bhava̍ti suva̠rgasya̍ lō̠kasyā̠bhiji̍tyai̠ tama̍bruvan ka̠thā-'hā̎sthā̠ ityanu̍pāktō 'bhūva̠mitya̍bravī̠-dyathā-'kṣō-'nu̍pāktō̠- [-'nu̍pāktaḥ, a̠vārchCha̍tyē̠va-] 16
meaning
By sacrificing the Tanunapat one secures the self; by the Ida one secures cattle; by the barhis one secures offspring.
verse 19
-ऽवार्च्छ॑त्ये॒व-मवा॑-ऽऽर॒मित्यु॒परि॑ष्टा-द॒भ्यज्या॒धस्ता॒-दुपा॑नक्ति सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै॒ सर्वा॑णि क॒पाला᳚न्य॒भि प्र॑थयति॒ ताव॑तः पुरो॒डाशा॑न॒मुष्मि॑न् ँलो॒के॑-ऽभि ज॑यति॒ यो विद॑ग्ध॒-स्स नै॑र्-ऋ॒तो यो-ऽशृ॑त॒-स्स रौ॒द्रो य-श्शृ॒त-स्स सदे॑व॒स्तस्मा॒दवि॑दहता शृत॒कृन्त्यः॑ सदेव॒त्वाय॒ भस्म॑ना॒-ऽभि वा॑सयति॒ तस्मा᳚न्मा॒ग्ं॒ सेनास्थि॑ छ॒न्नं-वेँ॒देना॒भि वा॑सयति॒ तस्मा॒- [तस्मा᳚त्, केशै॒-] 17
-'vārchCha̍tyē̠va-mavā̍-''ra̠mityu̠pari̍ṣṭā-da̠bhyajyā̠dhastā̠-dupā̍nakti suva̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai̠ sarvā̍ṇi ka̠pālā̎nya̠bhi pra̍thayati̠ tāva̍taḥ purō̠ḍāśā̍na̠muṣmi̍n ँlō̠kē̍-'bhi ja̍yati̠ yō vida̍gdha̠-ssa nai̍r-ṛ̠tō yō-'śṛ̍ta̠-ssa rau̠drō ya-śśṛ̠ta-ssa sadē̍va̠stasmā̠davi̍dahatā śṛta̠kṛntya̍-ssadēva̠tvāya̠ bhasma̍nā̠-'bhi vā̍sayati̠ tasmā̎nmā̠gṃ̠ sēnāsthi̍ Cha̠nnaṃ vē̠dēnā̠bhi vā̍sayati̠ tasmā̠- [tasmā̎t, kēśai̠-] 17
meaning
By sacrificing the Ida one obtains cattle; by the barhis one obtains offspring; by the Svahakara one secures speech; by these five one secures all the five worlds.
verse 20
-त्केशै॒-श्शिरः॑ छ॒न्न-म्प्रच्यु॑तं॒-वाँ ए॒तद॒स्मा-ल्लो॒कादग॑त-न्देवलो॒कं-यँच्छृ॒तग्ं ह॒विरन॑भिघारित-मभि॒घार्यो-द्वा॑सयति देव॒त्रैवैन॑-द्गमयति॒ यद्येक॑-ङ्क॒पाल॒-न्नश्ये॒देको॒ मासः॑ संवँथ्स॒रस्यान॑वेत॒-स्स्यादथ॒ यज॑मानः॒ प्रमी॑येत॒ य-द्द्वे नश्ये॑ता॒-न्द्वौ मासौ॑ संवँथ्स॒रस्यान॑वेतौ॒ स्याता॒मथ॒ यज॑मानः॒ प्रमी॑येत स॒ङ्ख्यायो-द्वा॑सयति॒ यज॑मानस्य [यज॑मानस्य, गो॒पी॒थाय॒ यदि॒] 18
-tkēśai̠-śśira̍-śCha̠nna-mprachyu̍ta̠ṃ vā ē̠tada̠smā-llō̠kādaga̍ta-ndēvalō̠kaṃ yachChṛ̠tagṃ ha̠virana̍bhighārita-mabhi̠ghāryō-dvā̍sayati dēva̠traivaina̍-dgamayati̠ yadyēka̍-ṅka̠pāla̠-nnaśyē̠dēkō̠ māsa̍-ssaṃvathsa̠rasyāna̍vēta̠-ssyādatha̠ yaja̍māna̠ḥ pramī̍yēta̠ ya-ddvē naśyē̍tā̠-ndvau māsau̍ saṃvathsa̠rasyāna̍vētau̠ syātā̠matha̠ yaja̍māna̠ḥ pramī̍yēta sa̠ṅkhyāyō-dvā̍sayati̠ yaja̍mānasya [yaja̍mānasya, gō̠pī̠thāya̠ yadi̠] 18
meaning
These five prayajas are the five seasons; by sacrificing in the five seasons one secures all the worlds.
verse 21
गोपी॒थाय॒ यदि॒ नश्ये॑दाश्वि॒न-न्द्वि॑कपा॒ल-न्निर्व॑पे-द्द्यावापृथि॒व्य॑- मेक॑कपालम॒श्विनौ॒ वै दे॒वाना᳚-म्भि॒षजौ॒ ताभ्या॑मे॒वास्मै॑ भेष॒ज-ङ्क॑रोति द्यावापृथि॒व्य॑ एक॑कपालो भवत्य॒नयो॒र्वा ए॒तन्न॑श्यति॒ यन्नश्य॑- त्य॒नयो॑रे॒वैन॑-द्विन्दति॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ 19 ॥(प्र॒जा॒प॒त्यं - ते - ऽक्षो-ऽनु॑पाक्तो - वे॒देना॒भि वा॑सयति॒ तस्मा॒--द्यज॑मानस्य॒ - द्वात्रिग्ं॑शच्च) (अ. 3)
gōpī̠thāya̠ yadi̠ naśyē̍dāśvi̠na-ndvi̍kapā̠la-nnirva̍pē-ddyāvāpṛthi̠vya̍- mēka̍kapālama̠śvinau̠ vai dē̠vānā̎-mbhi̠ṣajau̠ tābhyā̍mē̠vāsmai̍ bhēṣa̠ja-ṅka̍rōti dyāvāpṛthi̠vya̍ ēka̍kapālō bhavatya̠nayō̠rvā ē̠tanna̍śyati̠ yannaśya̍- tya̠nayō̍rē̠vaina̍-dvindati̠ prati̍ṣṭhityai ॥ 19 ॥(pra̠jā̠pa̠tyaṃ - tē - 'kṣō-'nu̍pāktō - vē̠dēnā̠bhi vā̍sayati̠ tasmā̠--dyaja̍mānasya̠ - dvātrigṃ̍śachcha) (a. 3)
meaning
The sacrifice itself is the year; the year is the sun; the sun is food; by this sacrifice one secures food.
verse 22
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒व इति॒ स्फ्यमा द॑त्ते॒ प्रसू᳚त्या अ॒श्विनो᳚ र्बा॒हुभ्या॒मित्या॑हा॒-श्विनौ॒ हि दे॒वाना॑मद्ध्व॒र्यू आस्ता᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या॒मित्या॑ह॒ यत्यै॑ श॒तभृ॑ष्टिरसि वानस्प॒त्यो द्वि॑ष॒तो व॒ध इत्या॑ह॒ वज्र॑मे॒व त-थ्सग्ग्श्य॑ति॒ भ्रातृ॑व्याय प्रहरि॒ष्यन्-थ्स्त॑म्ब य॒जुर्-ह॑रत्ये॒ताव॑ती॒ वै पृ॑थि॒वी याव॑ती॒ वेदि॒स्तस्या॑ ए॒ताव॑त ए॒व भ्रातृ॑व्य॒-न्निर्भ॑जति॒ [-निर्भ॑जति॒, तस्मा॒न्नाभा॒ग-] 20
dē̠vasya̍ tvā savi̠tuḥ pra̍sa̠va iti̠ sphyamā da̍ttē̠ prasū̎tyā a̠śvinō̎ rbā̠hubhyā̠mityā̍hā̠-śvinau̠ hi dē̠vānā̍maddhva̠ryū āstā̎-mpū̠ṣṇō hastā̎bhyā̠mityā̍ha̠ yatyai̍ śa̠tabhṛ̍ṣṭirasi vānaspa̠tyō dvi̍ṣa̠tō va̠dha ityā̍ha̠ vajra̍mē̠va ta-thsaggśya̍ti̠ bhrātṛ̍vyāya prahari̠ṣyan-thsta̍mba ya̠jur-ha̍ratyē̠tāva̍tī̠ vai pṛ̍thi̠vī yāva̍tī̠ vēdi̠stasyā̍ ē̠tāva̍ta ē̠va bhrātṛ̍vya̠-nnirbha̍jati̠ [-nirbha̍jati̠, tasmā̠nnābhā̠ga-] 20
meaning
One should offer the Svishtakrit last; the Svishtakrit is Agni; by the Svishtakrit one makes Agni well-satisfied.
verse 23
तस्मा॒न्नाभा॒ग-न्निर्भ॑जन्ति॒ त्रिर्ह॑रति॒ त्रय॑ इ॒मे लो॒का ए॒भ्य ए॒वैनं॑-लोँ॒केभ्यो॒ निर्भ॑जति तू॒ष्णी-ञ्च॑तु॒र्थग्ं ह॑र॒त्यप॑रिमितादे॒वैन॒-न्निर्भ॑ज॒त्युद्ध॑न्ति॒ यदे॒वास्या॑ अमे॒द्ध्य-न्तदप॑ ह॒न्त्युद्ध॑न्ति॒ तस्मा॒दोष॑धयः॒ परा॑ भवन्ति॒ मूल॑-ञ्छिनत्ति॒ भ्रातृ॑व्यस्यै॒व मूल॑-ञ्छिनत्ति पितृदेव॒त्या-ऽति॑खा॒तेय॑ती-ङ्खनति प्र॒जाप॑तिना [प्र॒जाप॑तिना, यज्ञमु॒खेन॒ सम्मि॑ता॒मा] 21
tasmā̠nnābhā̠ga-nnirbha̍janti̠ trirha̍rati̠ traya̍ i̠mē lō̠kā ē̠bhya ē̠vaina̍ṃ lō̠kēbhyō̠ nirbha̍jati tū̠ṣṇī-ñcha̍tu̠rthagṃ ha̍ra̠tyapa̍rimitādē̠vaina̠-nnirbha̍ja̠tyuddha̍nti̠ yadē̠vāsyā̍ amē̠ddhya-ntadapa̍ ha̠ntyuddha̍nti̠ tasmā̠dōṣa̍dhaya̠ḥ parā̍ bhavanti̠ mūla̍-ñChinatti̠ bhrātṛ̍vyasyai̠va mūla̍-ñChinatti pitṛdēva̠tyā-'ti̍khā̠tēya̍tī-ṅkhanati pra̠jāpa̍tinā [pra̠jāpa̍tinā, yajñamu̠khēna̠ sammi̍tā̠mā] 21
meaning
The Anuyajas are the three worlds; by the three Anuyajas one secures the three worlds; by the Svishtakrit one satisfies Agni in all worlds.
verse 24
यज्ञमु॒खेन॒ सम्मि॑ता॒मा प्र॑ति॒ष्ठायै॑ खनति॒ यज॑मानमे॒व प्र॑ति॒ष्ठा-ङ्ग॑मयति दक्षिण॒तो वर्षी॑यसी-ङ्करोति देव॒यज॑नस्यै॒व रू॒पम॑कः॒ पुरी॑षवती-ङ्करोति प्र॒जावै प॒शवः॒ पुरी॑ष-म्प्र॒जयै॒वैन॑-म्प॒शुभिः॒ पुरी॑षवन्त-ङ्करो॒त्युत्त॑र-म्परिग्रा॒ह-म्परि॑ गृह्णात्ये॒ताव॑ती॒ वै पृ॑थि॒वी याव॑ती॒ वेदि॒स्तस्या॑ ए॒ताव॑त ए॒व भ्रातृ॑व्य-न्नि॒र्भज्या॒-ऽऽत्मन॒ उत्त॑र-म्परिग्रा॒ह-म्परि॑गृह्णाति क्रू॒रमि॑व॒ वा [क्रू॒रमि॑व॒ वै, ए॒त-त्क॑रोति॒] 22
yajñamu̠khēna̠ sammi̍tā̠mā pra̍ti̠ṣṭhāyai̍ khanati̠ yaja̍mānamē̠va pra̍ti̠ṣṭhā-ṅga̍mayati dakṣiṇa̠tō varṣī̍yasī-ṅkarōti dēva̠yaja̍nasyai̠va rū̠pama̍ka̠ḥ purī̍ṣavatī-ṅkarōti pra̠jāvai pa̠śava̠ḥ purī̍ṣa-mpra̠jayai̠vaina̍-mpa̠śubhi̠ḥ purī̍ṣavanta-ṅkarō̠tyutta̍ra-mparigrā̠ha-mpari̍ gṛhṇātyē̠tāva̍tī̠ vai pṛ̍thi̠vī yāva̍tī̠ vēdi̠stasyā̍ ē̠tāva̍ta ē̠va bhrātṛ̍vya-nni̠rbhajyā̠-''tmana̠ utta̍ra-mparigrā̠ha-mpari̍gṛhṇāti krū̠rami̍va̠ vā [krū̠rami̍va̠ vai, ē̠ta-tka̍rōti̠] 22
meaning
The demons sought to seize the sacrifice; the gods protected it with these Anuyajas; one who knows this secures the sacrifice from harm.
verse 25
ए॒त-त्क॑रोति॒ यद्वेदि॑-ङ्क॒रोति॒ धा अ॑सि स्व॒धा अ॒सीति॑ योयुप्यते॒ शान्त्यै॒ प्रोक्ष॑णी॒रा सा॑दय॒त्यापो॒ वै र॑क्षो॒घ्नी रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै॒ स्फ्यस्य॒वर्त्मन्᳚-थ्सादयति य॒ज्ञस्य॒ सन्त॑त्यै॒य-न्द्वि॒ष्या-त्त-न्ध्या॑येच्छु॒चैवैन॑मर्पयति ॥ 23 ॥(भ॒ज॒ति॒ - प्र॒जाप॑तिने- व॒ वै - त्रय॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 4)
ē̠ta-tka̍rōti̠ yadvēdi̍-ṅka̠rōti̠ dhā a̍si sva̠dhā a̠sīti̍ yōyupyatē̠ śāntyai̠ prōkṣa̍ṇī̠rā sā̍daya̠tyāpō̠ vai ra̍kṣō̠ghnī rakṣa̍sā̠mapa̍hatyai̠ sphyasya̠vartman̎-thsādayati ya̠jñasya̠ santa̍tyai̠ya-ndvi̠ṣyā-tta-ndhyā̍yēchChu̠chaivaina̍marpayati ॥ 23 ॥(bha̠ja̠ti̠ - pra̠jāpa̍tinē- va̠ vai - traya̍strigṃśachcha) (a. 4)
meaning
These oblations are the vital breaths; by these oblations the vital breaths are made firm in the sacrificer.
verse 26
ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्त्य॒द्भिर्-ह॒वीग्ंषि॒ प्रौक्षीः॒ केना॒प इति॒ ब्रह्म॒णेति॑ ब्रूयाद॒द्भिर्-ह्ये॑व ह॒वीग्ंषि॑ प्रो॒क्षति॒ ब्रह्म॑णा॒-ऽप इ॒द्ध्माब॒र्॒हिः प्रोक्ष॑ति॒ मेद्ध्य॑मे॒वैन॑-त्करोति॒ वेदि॒-म्प्रोक्ष॑त्यृ॒क्षा वा ॒षा-ऽलो॒मका॑-ऽमे॒द्ध्या य-द्वेदि॒र्मेद्ध्या॑-मे॒वैना᳚-ङ्करोति दि॒वे त्वा॒-ऽन्तरि॑क्षाय त्वा पृथि॒व्यै त्वेति॑ ब॒र्॒हि-रा॒साद्य॒ प्रो- [ब॒र्॒हि-रा॒साद्य॒ प्र, उक्ष॑त्ये॒भ्य] 24
bra̠hma̠vā̠dinō̍ vadantya̠dbhir-ha̠vīgṃṣi̠ praukṣī̠ḥ kēnā̠pa iti̠ brahma̠ṇēti̍ brūyāda̠dbhir-hyē̍va ha̠vīgṃṣi̍ prō̠kṣati̠ brahma̍ṇā̠-'pa i̠ddhmāba̠r̠hiḥ prōkṣa̍ti̠ mēddhya̍mē̠vaina̍-tkarōti̠ vēdi̠-mprōkṣa̍tyṛ̠kṣā vā ̠ṣā-'lō̠makā̍-'mē̠ddhyā ya-dvēdi̠rmēddhyā̍-mē̠vainā̎-ṅkarōti di̠vē tvā̠-'ntari̍kṣāya tvā pṛthi̠vyai tvēti̍ ba̠r̠hi-rā̠sādya̠ prō- [ba̠r̠hi-rā̠sādya̠ pra, ukṣa̍tyē̠bhya] 24
meaning
The fire is the deity of this oblation; by this oblation one satisfies Agni; Agni protects those who satisfy him.
verse 27
-क्ष॑त्ये॒भ्य ए॒वैन॑ल्लो॒केभ्यः॒ प्रोक्ष॑ति क्रू॒रमि॑व॒ वा ए॒त-त्क॑रोति॒ य-त्खन॑त्य॒पो निन॑यति॒ शान्त्यै॑ पु॒रस्ता᳚-त्प्रस्त॒र-ङ्गृ॑ह्णाति॒ मुख्य॑मे॒वैन॑-ङ्करो॒तीय॑न्त-ङ्गृह्णाति प्र॒जाप॑तिना यज्ञमु॒खेन॒ सम्मि॑त-म्ब॒र्॒हि-स्स्तृ॑णाति प्र॒जा वै ब॒र्॒हिः पृ॑थि॒वी वेदिः॑ प्र॒जा ए॒व पृ॑थि॒व्या-म्प्रति॑ष्ठापय॒त्यन॑तिदृश्ञग्ग् स्तृणाति प्र॒जयै॒वैन॑-म्प॒शुभि॒-रन॑तिदृश्ञ-ङ्करो॒- [-रन॑तिदृश्ञ-ङ्करोति, उत्त॑र-म्ब॒र्॒हिषः॑] 25
-kṣa̍tyē̠bhya ē̠vaina̍llō̠kēbhya̠ḥ prōkṣa̍ti krū̠rami̍va̠ vā ē̠ta-tka̍rōti̠ ya-tkhana̍tya̠pō nina̍yati̠ śāntyai̍ pu̠rastā̎-tprasta̠ra-ṅgṛ̍hṇāti̠ mukhya̍mē̠vaina̍-ṅkarō̠tīya̍nta-ṅgṛhṇāti pra̠jāpa̍tinā yajñamu̠khēna̠ sammi̍ta-mba̠r̠hi-sstṛ̍ṇāti pra̠jā vai ba̠r̠hiḥ pṛ̍thi̠vī vēdi̍ḥ pra̠jā ē̠va pṛ̍thi̠vyā-mprati̍ṣṭhāpaya̠tyana̍tidṛśñagg stṛṇāti pra̠jayai̠vaina̍-mpa̠śubhi̠-rana̍tidṛśña-ṅkarō̠- [-rana̍tidṛśña-ṅkarōti, utta̍ra-mba̠r̠hiṣa̍ḥ] 25
meaning
This sacrifice is the sun; by this sacrifice one secures the sun; through the sun one reaches the heavenly world.
verse 28
-त्युत्त॑र-म्ब॒र्॒हिषः॑ प्रस्त॒रग्ं सा॑दयति प्र॒जा वै ब॒र्॒हि र्यज॑मानः प्रस्त॒रोयज॑मान-मे॒वाय॑जमाना॒-दुत्त॑र-ङ्करोति॒ तस्मा॒-द्यज॑मा॒नो-ऽय॑जमाना॒दुत्त॑रो॒-ऽन्तर्द॑धाति॒ व्यावृ॑त्त्या अ॒नक्ति॑ ह॒विष्कृ॑तमे॒वैनग्ं॑ सुव॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयतित्रे॒धा-ऽन॑क्ति॒ त्रय॑ इ॒मे लो॒का ए॒भ्य ए॒वैनं॑-लोँ॒केभ्यो॑-ऽनक्ति॒ न प्रति॑ शृणाति॒य-त्प्र॑तिशृणी॒यादनू᳚र्ध्व-म्भावुकं॒-यँज॑मानस्य स्यादु॒परी॑व॒ प्र ह॑र- [प्र ह॑रति, उ॒परी॑व॒ हि] 26
-tyutta̍ra-mba̠r̠hiṣa̍ḥ prasta̠ragṃ sā̍dayati pra̠jā vai ba̠r̠hi ryaja̍mānaḥ prasta̠rōyaja̍māna-mē̠vāya̍jamānā̠-dutta̍ra-ṅkarōti̠ tasmā̠-dyaja̍mā̠nō-'ya̍jamānā̠dutta̍rō̠-'ntarda̍dhāti̠ vyāvṛ̍ttyā a̠nakti̍ ha̠viṣkṛ̍tamē̠vainagṃ̍ suva̠rgaṃ lō̠ka-ṅga̍mayatitrē̠dhā-'na̍kti̠ traya̍ i̠mē lō̠kā ē̠bhya ē̠vaina̍ṃ lō̠kēbhyō̍-'nakti̠ na prati̍ śṛṇāti̠ya-tpra̍tiśṛṇī̠yādanū̎rdhva-mbhāvuka̠ṃ yaja̍mānasya syādu̠parī̍va̠ pra ha̍ra- [pra ha̍rati, u̠parī̍va̠ hi] 26
meaning
The Agnishtoma is the foundation of all rites; one who performs it establishes himself in the sacrifice and wins the heavenly world.
verse 29
-त्यु॒परी॑व॒ हि सु॑व॒र्गो लो॒को निय॑च्छति॒ वृष्टि॑मे॒वास्मै॒ निय॑च्छति॒ नात्य॑ग्र॒-म्प्र ह॑रे॒द्यदत्य॑ग्र-म्प्र॒हरे॑द-त्यासा॒रिण्य॑द्ध्व॒र्यो-र्नाशु॑का स्या॒न्न पु॒रस्ता॒-त्प्रत्य॑स्ये॒द्य-त्पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यस्ये᳚-थ्सुव॒र्गाल्लो॒का-द्यज॑मान॒-म्प्रति॑ नुदे॒-त्प्राञ्च॒-म्प्रह॑रति॒ यज॑मानमे॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति॒ न विष्व॑ञ्चं॒-विँ यु॑या॒-द्य-द्विष्व॑ञ्चं-विँयु॒या- [-वियु॒यात्, स्त्र्य॑स्य जायेतो॒र्ध्व-] 27
-tyu̠parī̍va̠ hi su̍va̠rgō lō̠kō niya̍chChati̠ vṛṣṭi̍mē̠vāsmai̠ niya̍chChati̠ nātya̍gra̠-mpra ha̍rē̠dyadatya̍gra-mpra̠harē̍da-tyāsā̠riṇya̍ddhva̠ryō-rnāśu̍kā syā̠nna pu̠rastā̠-tpratya̍syē̠dya-tpu̠rastā̎-tpra̠tyasyē̎-thsuva̠rgāllō̠kā-dyaja̍māna̠-mprati̍ nudē̠-tprāñcha̠-mpraha̍rati̠ yaja̍mānamē̠va su̍va̠rgaṃ lō̠ka-ṅga̍mayati̠ na viṣva̍ñcha̠ṃ vi yu̍yā̠-dya-dviṣva̍ñchaṃ viyu̠yā- [-viyu̠yāt, strya̍sya jāyētō̠rdhva-] 27
meaning
The sacrifice obtains all good things for the sacrificer; it is the support of the gods; whoever performs it obtains what the gods possess.
verse 30
-थ्स्त्र्य॑स्य जायेतो॒र्ध्व-मुद्यौ᳚त्यू॒र्ध्वमि॑व॒ हि पु॒ग्ं॒सः पुमा॑ने॒वास्य॑ जायते॒ य-थ्स्फ्येन॑ वोपवे॒षेण॑ वा योयु॒प्येत॒ स्तृति॑रे॒वास्य॒ सा हस्ते॑न योयुप्यते॒ यज॑मानस्य गोपी॒थाय॑ ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ किं-यँ॒ज्ञस्य॒ यज॑मान॒ इति॑ प्रस्त॒र इति॒ तस्य॒ क्व॑ सुव॒र्गो लो॒क इत्या॑हव॒नीय॒ इति॑ ब्रूया॒द्य-त्प्र॑स्त॒रमा॑हव॒नीये᳚ प्र॒हर॑ति॒ यज॑मानमे॒व [यज॑मानमे॒व, सु॒व॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति॒] 28
-thstrya̍sya jāyētō̠rdhva-mudyau̎tyū̠rdhvami̍va̠ hi pu̠gṃ̠saḥ pumā̍nē̠vāsya̍ jāyatē̠ ya-thsphyēna̍ vōpavē̠ṣēṇa̍ vā yōyu̠pyēta̠ stṛti̍rē̠vāsya̠ sā hastē̍na yōyupyatē̠ yaja̍mānasya gōpī̠thāya̍ brahmavā̠dinō̍ vadanti̠ kiṃ ya̠jñasya̠ yaja̍māna̠ iti̍ prasta̠ra iti̠ tasya̠ kva̍ suva̠rgō lō̠ka ityā̍hava̠nīya̠ iti̍ brūyā̠dya-tpra̍sta̠ramā̍hava̠nīyē̎ pra̠hara̍ti̠ yaja̍mānamē̠va [yaja̍mānamē̠va, su̠va̠rgaṃ lō̠ka-ṅga̍mayati̠] 28
meaning
One should offer with understanding of the inner connections; by knowing the connections one becomes complete in the sacrifice.
verse 31
सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति॒ वि वा ए॒त-द्यज॑मानो लिशते॒ य-त्प्र॑स्त॒रं-योँ॑यु॒प्यन्ते॑ ब॒र्॒हिरनु॒ प्रह॑रति॒ शान्त्या॑ अनारम्भ॒ण इ॑व॒ वा ए॒तर्ह्य॑द्ध्व॒र्यु-स्स ई᳚श्व॒रो वे॑प॒नो भवि॑तोर्ध्रु॒वा ऽसीती॒माम॒भि मृ॑शती॒यं-वैँ ध्रु॒वा-ऽस्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति॒ न वे॑प॒नो भ॑व॒त्यगा(3)न॑ग्नी॒दित्या॑ह॒ यद्ब्रू॒याद-ग॑न्न॒ग्निरित्य॒ -ग्नाव॒ग्नि-ङ्ग॑मये॒न्नि र्यज॑मानग्ं सुव॒र्गाल्लो॒का-द्भ॑जे॒दग॒न्नित्ये॒व ब्रू॑या॒-द्यज॑मानमे॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति ॥ 29 ॥(आ॒साद्य॒ प्रा - न॑तिदृश्ञ-ङ्करोति - हरति - वियु॒या--द्यज॑मानमे॒वा-ऽग्निरिति॑ - स॒प्तद॑श च ) (अ. 5)
su̍va̠rgaṃ lō̠ka-ṅga̍mayati̠ vi vā ē̠ta-dyaja̍mānō liśatē̠ ya-tpra̍sta̠raṃ yō̍yu̠pyantē̍ ba̠r̠hiranu̠ praha̍rati̠ śāntyā̍ anārambha̠ṇa i̍va̠ vā ē̠tarhya̍ddhva̠ryu-ssa ī̎śva̠rō vē̍pa̠nō bhavi̍tōrdhru̠vā 'sītī̠māma̠bhi mṛ̍śatī̠yaṃ vai dhru̠vā-'syāmē̠va prati̍tiṣṭhati̠ na vē̍pa̠nō bha̍va̠tyagā(3)na̍gnī̠dityā̍ha̠ yadbrū̠yāda-ga̍nna̠gniritya̠ -gnāva̠gni-ṅga̍mayē̠nni ryaja̍mānagṃ suva̠rgāllō̠kā-dbha̍jē̠daga̠nnityē̠va brū̍yā̠-dyaja̍mānamē̠va su̍va̠rgaṃ lō̠ka-ṅga̍mayati ॥ 29 ॥(ā̠sādya̠ prā - na̍tidṛśña-ṅkarōti - harati - viyu̠yā--dyaja̍mānamē̠vā-'gniriti̍ - sa̠ptada̍śa cha ) (a. 5)
meaning
The fire altar is built in the east to honor the rising sun; by building thus one wins the eastern quarter.
verse 32
अ॒ग्नेस्त्रयो॒ ज्यायाग्ं॑सो॒ भ्रात॑र आस॒-न्ते दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं-वँह॑न्तः॒ प्रामी॑यन्त॒ सो᳚-ऽग्निर॑बिभेदि॒त्थं-वाँव स्य आर्ति॒मा-ऽरि॑ष्य॒तीति॒ स निला॑यत॒ सो॑-ऽपः प्रावि॑श॒-त्त-न्दे॒वताः॒ प्रैष॑मैच्छ॒-न्त-म्मथ्स्यः॒ प्राब्र॑वी॒-त्तम॑शपद्धि॒याधि॑या त्वा वद्ध्यासु॒र्यो मा॒ प्रावो॑च॒ इति॒ तस्मा॒न्मथ्स्य॑-न्धि॒याधि॑या घ्नन्ति श॒प्तो [श॒प्तः, हि] 30
a̠gnēstrayō̠ jyāyāgṃ̍sō̠ bhrāta̍ra āsa̠-ntē dē̠vēbhyō̍ ha̠vyaṃ vaha̍nta̠ḥ prāmī̍yanta̠ sō̎-'gnira̍bibhēdi̠tthaṃ vāva sya ārti̠mā-'ri̍ṣya̠tīti̠ sa nilā̍yata̠ sō̍-'paḥ prāvi̍śa̠-tta-ndē̠vatā̠ḥ praiṣa̍maichCha̠-nta-mmathsya̠ḥ prābra̍vī̠-ttama̍śapaddhi̠yādhi̍yā tvā vaddhyāsu̠ryō mā̠ prāvō̍cha̠ iti̠ tasmā̠nmathsya̍-ndhi̠yādhi̍yā ghnanti śa̠ptō [śa̠ptaḥ, hi] 30
meaning
These bricks are the seasons; by laying the bricks one establishes all the seasons, which are the supports of the year.
verse 33
हि तमन्व॑विन्द॒-न्तम॑ ब्रुव॒न्नुप॑ न॒ आ व॑र्तस्व ह॒व्य-न्नो॑ व॒हेति॒ सो᳚-ऽब्रवी॒द्वरं॑-वृँणै॒ यदे॒व गृ॑ही॒तस्याहु॑तस्यबहिः परि॒धि स्कन्दा॒-त्तन्मे॒ भ्रातृ॑णा-म्भाग॒धेय॑मस॒दिति॒ तस्मा॒द्य-द्गृ॑ही॒तस्याहु॑तस्य बहिः परि॒धि स्कन्द॑ति॒ तेषा॒-न्त-द्भा॑ग॒धेय॒-न्ताने॒व तेन॑ प्रीणाति परि॒धी-न्परि॑ दधाति॒ रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै॒ सग्ग् स्प॑र्शयति॒ [सग्ग् स्प॑र्शयति, रक्ष॑सा॒-] 31
hi tamanva̍vinda̠-ntama̍ bruva̠nnupa̍ na̠ ā va̍rtasva ha̠vya-nnō̍ va̠hēti̠ sō̎-'bravī̠dvara̍ṃ vṛṇai̠ yadē̠va gṛ̍hī̠tasyāhu̍tasyabahiḥ pari̠dhi skandā̠-ttanmē̠ bhrātṛ̍ṇā-mbhāga̠dhēya̍masa̠diti̠ tasmā̠dya-dgṛ̍hī̠tasyāhu̍tasya bahiḥ pari̠dhi skanda̍ti̠ tēṣā̠-nta-dbhā̍ga̠dhēya̠-ntānē̠va tēna̍ prīṇāti pari̠dhī-npari̍ dadhāti̠ rakṣa̍sā̠mapa̍hatyai̠ sagg spa̍rśayati̠ [sagg spa̍rśayati, rakṣa̍sā̠-] 31
meaning
The altar fire is built with a specific number of bricks, each corresponding to a world; by knowing this one wins all worlds.
verse 34
रक्ष॑सा॒-मन॑न्ववचाराय॒ न पु॒रस्ता॒-त्परि॑ दधात्यादि॒त्यो ह्ये॑वोद्य-न्पु॒रस्ता॒-द्रक्षाग्॑स्यप॒हन्त्यू॒र्ध्वे स॒मिधा॒वा द॑धात्यु॒परि॑ष्टादे॒व रक्षा॒ग्॒स्यप॑ हन्ति॒ यजु॑षा॒-ऽन्या-न्तू॒ष्णीम॒न्या-म्मि॑थुन॒त्वाय॒ द्वे आ द॑धाति द्वि॒पा-द्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्यै ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ स त्वै य॑जेत॒ यो य॒ज्ञस्या-ऽऽर्त्या॒ वसी॑या॒न्-थ्स्यादिति॒ भूप॑तये॒ स्वाहा॒ भुव॑नपतये॒ स्वाहा॑ भू॒ताना॒- [भू॒ताना᳚म्, पत॑ये॒ स्वाहेति॑] 32
rakṣa̍sā̠-mana̍nvavachārāya̠ na pu̠rastā̠-tpari̍ dadhātyādi̠tyō hyē̍vōdya-npu̠rastā̠-drakṣāg̍syapa̠hantyū̠rdhvē sa̠midhā̠vā da̍dhātyu̠pari̍ṣṭādē̠va rakṣā̠g̠syapa̍ hanti̠ yaju̍ṣā̠-'nyā-ntū̠ṣṇīma̠nyā-mmi̍thuna̠tvāya̠ dvē ā da̍dhāti dvi̠pā-dyaja̍māna̠ḥ prati̍ṣṭhityai brahmavā̠dinō̍ vadanti̠ sa tvai ya̍jēta̠ yō ya̠jñasyā-''rtyā̠ vasī̍yā̠n-thsyāditi̠ bhūpa̍tayē̠ svāhā̠ bhuva̍napatayē̠ svāhā̍ bhū̠tānā̠- [bhū̠tānā̎m, pata̍yē̠ svāhēti̍] 32
meaning
The sacrifice is the sun moving through the year; by the sacrifice one secures the year and through it immortality.
verse 35
-म्पत॑ये॒ स्वाहेति॑ स्क॒न्नमनु॑ मन्त्रयेत य॒ज्ञस्यै॒व तदार्त्या॒ यज॑मानो॒ वसी॑या-न्भवति॒ भूय॑सी॒र्॒हि दे॒वताः᳚ प्री॒णाति॑ जा॒मि वा ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॑ क्रियते॒ यद॒न्वञ्चौ॑ पुरो॒डाशा॑ वुपाग्ंशुया॒जम॑न्त॒रा य॑ज॒त्यजा॑मित्वा॒याथो॑ मिथुन॒त्वाया॒ग्निर॒मुष्मि॑न् ँलो॒क आसी᳚-द्य॒मो᳚-ऽस्मि-न्ते दे॒वा अ॑ब्रुव॒न्नेते॒मौ वि पर्यू॑हा॒मेत्य॒न्नाद्ये॑न दे॒वा अ॒ग्नि- [दे॒वा अ॒ग्निम्, उ॒पाम॑न्त्रयन्त] 33
-mpata̍yē̠ svāhēti̍ ska̠nnamanu̍ mantrayēta ya̠jñasyai̠va tadārtyā̠ yaja̍mānō̠ vasī̍yā-nbhavati̠ bhūya̍sī̠r̠hi dē̠vatā̎ḥ prī̠ṇāti̍ jā̠mi vā ē̠ta-dya̠jñasya̍ kriyatē̠ yada̠nvañchau̍ purō̠ḍāśā̍ vupāgṃśuyā̠jama̍nta̠rā ya̍ja̠tyajā̍mitvā̠yāthō̍ mithuna̠tvāyā̠gnira̠muṣmi̍n ँlō̠ka āsī̎-dya̠mō̎-'smi-ntē dē̠vā a̍bruva̠nnētē̠mau vi paryū̍hā̠mētya̠nnādyē̍na dē̠vā a̠gni- [dē̠vā a̠gnim, u̠pāma̍ntrayanta] 33
meaning
The Gayatri meter is the foundation; by the Gayatri the sacrifice is established — the Gayatri is the cow and the cow is the sacrifice.
verse 36
-मु॒पाम॑न्त्रयन्त रा॒ज्येन॑ पि॒तरो॑ य॒म-न्तस्मा॑द॒ग्नि र्दे॒वाना॑मन्ना॒दो य॒मः पि॑तृ॒णाग्ं राजा॒ य ए॒वं-वेँद॒ प्ररा॒ज्यम॒न्नाद्य॑-माप्नोति॒ तस्मा॑ ए॒त-द्भा॑ग॒धेय॒-म्प्राय॑च्छ॒न्॒. यद॒ग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॑-ऽव॒द्यन्ति॒ यद॒ग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॑ ऽव॒द्यति॑ भाग॒धेये॑नै॒व त-द्रु॒द्रग्ं सम॑र्धयति स॒कृ-थ्स॑कृ॒दव॑ द्यति स॒कृदि॑व॒ हि रु॒द्र उ॑त्तरा॒र्धादव॑ द्यत्ये॒षा वै रु॒द्रस्य॒ [वै रु॒द्रस्य॑, दिख्-स्वाया॑मे॒व] 34
-mu̠pāma̍ntrayanta rā̠jyēna̍ pi̠tarō̍ ya̠ma-ntasmā̍da̠gni rdē̠vānā̍mannā̠dō ya̠maḥ pi̍tṛ̠ṇāgṃ rājā̠ ya ē̠vaṃ vēda̠ prarā̠jyama̠nnādya̍-māpnōti̠ tasmā̍ ē̠ta-dbhā̍ga̠dhēya̠-mprāya̍chCha̠n̠. yada̠gnayē̎ sviṣṭa̠kṛtē̍-'va̠dyanti̠ yada̠gnayē̎ sviṣṭa̠kṛtē̍ 'va̠dyati̍ bhāga̠dhēyē̍nai̠va ta-dru̠dragṃ sama̍rdhayati sa̠kṛ-thsa̍kṛ̠dava̍ dyati sa̠kṛdi̍va̠ hi ru̠dra u̍ttarā̠rdhādava̍ dyatyē̠ṣā vai ru̠drasya̠ [vai ru̠drasya̍, dikh-svāyā̍mē̠va] 34
meaning
One offers fire in fire; the fire of the mind is kindled by the fire of the sacrifice and through it the inner fire grows.
verse 37
दिख्-स्वाया॑मे॒व दि॒शि रु॒द्र-न्नि॒रव॑दयते॒ द्विर॒भि घा॑रयति चतुरव॒त्तस्या-ऽऽप्त्यै॑प॒शवो॒ वै पूर्वा॒ आहु॑तय ए॒ष रु॒द्रो यद॒ग्निर्य-त्पूर्वा॒ आहु॑तीर॒भि जु॑हु॒या-द्रु॒द्राय॑ प॒शूनपि॑ दध्यादप॒शुर्यज॑मान-स्स्यादति॒हाय॒ पूर्वा॒ आहु॑तीर्जुहोति पशू॒ना-ङ्गो॑पी॒थाय॑ ॥ 35 ॥(श॒प्तः - स्प॑र्शयति - भू॒ताना॑ - म॒ग्निग्ं - रु॒द्रस्य॑ - स॒प्तत्रिग्ं॑शच्च ) (अ. 6)
dikh-svāyā̍mē̠va di̠śi ru̠dra-nni̠rava̍dayatē̠ dvira̠bhi ghā̍rayati chaturava̠ttasyā-''ptyai̍pa̠śavō̠ vai pūrvā̠ āhu̍taya ē̠ṣa ru̠drō yada̠gnirya-tpūrvā̠ āhu̍tīra̠bhi ju̍hu̠yā-dru̠drāya̍ pa̠śūnapi̍ dadhyādapa̠śuryaja̍māna-ssyādati̠hāya̠ pūrvā̠ āhu̍tīrjuhōti paśū̠nā-ṅgō̍pī̠thāya̍ ॥ 35 ॥(śa̠ptaḥ - spa̍rśayati - bhū̠tānā̍ - ma̠gnigṃ - ru̠drasya̍ - sa̠ptatrigṃ̍śachcha ) (a. 6)
meaning
The oblations are the day; the day is the sun; by these oblations one wins the sun and through the sun the heavenly world.
verse 38
मनुः॑ पृथि॒व्या य॒ज्ञिय॑मैच्छ॒-थ्स घृ॒त-न्निषि॑क्तमविन्द॒-थ्सो᳚-ऽब्रवी॒-त्को᳚-ऽस्येश्व॒रो य॒ज्ञे-ऽपि॒ कर्तो॒रिति॒ ताव॑ब्रूता-म्मि॒त्रावरु॑णौ॒ गोरे॒वा-ऽऽवमी᳚श्व॒रौ कर्तो᳚-स्स्व॒ इति॒ तौ ततो॒ गाग्ं समै॑रयता॒ग्ं॒ सा यत्र॑ यत्र॒ न्यक्रा॑म॒-त्ततो॑ घृ॒तम॑पीड्यत॒ तस्मा᳚-द्घृ॒तप॑द्युच्यते॒ तद॑स्यै॒ जन्मोप॑हूतग्ं रथन्त॒रग्ं स॒ह पृ॑थि॒व्येत्या॑हे॒ [स॒ह पृ॑थि॒व्येत्या॑ह, इयं-वैँ] 36
manu̍ḥ pṛthi̠vyā ya̠jñiya̍maichCha̠-thsa ghṛ̠ta-nniṣi̍ktamavinda̠-thsō̎-'bravī̠-tkō̎-'syēśva̠rō ya̠jñē-'pi̠ kartō̠riti̠ tāva̍brūtā-mmi̠trāvaru̍ṇau̠ gōrē̠vā-''vamī̎śva̠rau kartō̎-ssva̠ iti̠ tau tatō̠ gāgṃ samai̍rayatā̠gṃ̠ sā yatra̍ yatra̠ nyakrā̍ma̠-ttatō̍ ghṛ̠tama̍pīḍyata̠ tasmā̎-dghṛ̠tapa̍dyuchyatē̠ tada̍syai̠ janmōpa̍hūtagṃ rathanta̠ragṃ sa̠ha pṛ̍thi̠vyētyā̍hē̠ [sa̠ha pṛ̍thi̠vyētyā̍ha, iyaṃ vai] 36
meaning
The recitation is the mind; the mind is Brahma; by correct recitation one wins Brahma, who is the highest good.
verse 39
यं-वैँ र॑थन्त॒रमि॒मामे॒व स॒हान्ना-द्ये॒नोप॑ ह्वयत॒ उप॑हूतं-वाँमदे॒व्यग्ं स॒हान्तरि॑क्षे॒णेत्या॑ह प॒शवो॒ वै वा॑मदे॒व्य-म्प॒शूने॒व स॒हान्तरि॑क्षे॒णोप॑ ह्वयत॒ उप॑हूत-म्बृ॒ह-थ्स॒ह दि॒वेत्या॑है॒रं-वैँ बृ॒हदिरा॑मे॒व स॒ह दि॒वोप॑ ह्वयत॒ उप॑हूता-स्स॒प्त होत्रा॒ इत्या॑ह॒ होत्रा॑ ए॒वोप॑ ह्वयत॒ उप॑हूता धे॒नु- [उप॑हूता धे॒नुः, स॒हर्ष॒भेत्या॑ह] 37
yaṃ vai ra̍thanta̠rami̠māmē̠va sa̠hānnā-dyē̠nōpa̍ hvayata̠ upa̍hūtaṃ vāmadē̠vyagṃ sa̠hāntari̍kṣē̠ṇētyā̍ha pa̠śavō̠ vai vā̍madē̠vya-mpa̠śūnē̠va sa̠hāntari̍kṣē̠ṇōpa̍ hvayata̠ upa̍hūta-mbṛ̠ha-thsa̠ha di̠vētyā̍hai̠raṃ vai bṛ̠hadirā̍mē̠va sa̠ha di̠vōpa̍ hvayata̠ upa̍hūtā-ssa̠pta hōtrā̠ ityā̍ha̠ hōtrā̍ ē̠vōpa̍ hvayata̠ upa̍hūtā dhē̠nu- [upa̍hūtā dhē̠nuḥ, sa̠harṣa̠bhētyā̍ha] 37
meaning
These Vedic texts are the essence of the sacrifice; by knowing the essence one wins the highest world, the world of Brahma.
verse 40
-स्स॒हर्ष॒भेत्या॑ह मिथु॒नमे॒वोप॑ ह्वयत॒ उप॑हूतो भ॒क्ष-स्सखेत्या॑ह सोमपी॒थमे॒वोप॑ ह्वयत॒ उप॑हू॒ताँ(4) हो इत्या॑हा॒-ऽऽत्मान॑मे॒वोप॑ ह्वयत आ॒त्मा ह्युप॑हूतानां॒-वँसि॑ष्ठ॒ इडा॒मुप॑ ह्वयते प॒शवो॒ वा इडा॑ प॒शूने॒वोप॑ ह्वयते च॒तुरुप॑ ह्वयते॒ चतु॑ष्पादो॒ हि प॒शवो॑ मान॒वीत्या॑ह॒ मनु॒र्ह्ये॑ता- [मनु॒र्ह्ये॑ताम्, अग्रे ऽप॑श्य-] 38
-ssa̠harṣa̠bhētyā̍ha mithu̠namē̠vōpa̍ hvayata̠ upa̍hūtō bha̠kṣa-ssakhētyā̍ha sōmapī̠thamē̠vōpa̍ hvayata̠ upa̍hū̠tāँ(4) hō ityā̍hā̠-''tmāna̍mē̠vōpa̍ hvayata ā̠tmā hyupa̍hūtānā̠ṃ vasi̍ṣṭha̠ iḍā̠mupa̍ hvayatē pa̠śavō̠ vā iḍā̍ pa̠śūnē̠vōpa̍ hvayatē cha̠turupa̍ hvayatē̠ chatu̍ṣpādō̠ hi pa̠śavō̍ māna̠vītyā̍ha̠ manu̠rhyē̍tā- [manu̠rhyē̍tām, agrē 'pa̍śya-] 38
meaning
The sacrifice is performed for the benefit of all beings; by it the gods and humans are sustained.
verse 41
-मग्रे ऽप॑श्य-द्घृ॒तप॒दीत्या॑ह॒ य दे॒वास्यै॑ प॒दा-द्घृ॒तमपी᳚ड्यत॒ तस्मा॑दे॒वमा॑ह मैत्रावरु॒णीत्या॑ह मि॒त्रावरु॑णौ॒ ह्ये॑नाग्ं स॒मैर॑यता॒-म्ब्रह्म॑ दे॒वकृ॑त॒-मुप॑हूत॒मित्या॑ह॒ ब्रह्मै॒वोप॑ ह्वयते॒ दैव्या॑ अद्ध्व॒र्यव॒ उप॑हूता॒ उप॑हूता मनु॒ष्या॑ इत्या॑ह देवमनु॒ष्याने॒वोप॑ ह्वयते॒ य इ॒मं-यँ॒ज्ञमवा॒न्॒ ये य॒ज्ञप॑तिं॒-वँर्धा॒नित्या॑ह [ ] 39
-magrē 'pa̍śya-dghṛ̠tapa̠dītyā̍ha̠ ya dē̠vāsyai̍ pa̠dā-dghṛ̠tamapī̎ḍyata̠ tasmā̍dē̠vamā̍ha maitrāvaru̠ṇītyā̍ha mi̠trāvaru̍ṇau̠ hyē̍nāgṃ sa̠maira̍yatā̠-mbrahma̍ dē̠vakṛ̍ta̠-mupa̍hūta̠mityā̍ha̠ brahmai̠vōpa̍ hvayatē̠ daivyā̍ addhva̠ryava̠ upa̍hūtā̠ upa̍hūtā manu̠ṣyā̍ ityā̍ha dēvamanu̠ṣyānē̠vōpa̍ hvayatē̠ ya i̠maṃ ya̠jñamavā̠n̠ yē ya̠jñapa̍ti̠ṃ vardhā̠nityā̍ha [ ] 39
meaning
One should perform the sacrifice at the proper time known from the position of the sun; by proper timing it yields full results.
verse 42
य॒ज्ञाय॑ चै॒व यज॑मानाय चा॒ ऽऽशिष॒मा शा᳚स्त॒ उप॑हूते॒ द्यावा॑पृथि॒वी इत्या॑ह॒ द्यावा॑पृथि॒वी ए॒वोप॑ ह्वयते पूर्व॒जे ऋ॒ताव॑री॒ इत्या॑ह पूर्व॒जे ह्ये॑ते ऋ॒ताव॑री दे॒वी दे॒वपु॑त्रे॒ इत्या॑ह दे॒वी ह्ये॑ते दे॒वपु॑त्रे॒ उप॑हूतो॒-ऽयं ँयज॑मान॒ इत्या॑ह॒ यज॑मानमे॒वोप॑ ह्वयत॒ उत्त॑रस्या-न्देवय॒ज्याया॒मुप॑हूतो॒ भूय॑सि हवि॒ष्कर॑ण॒ उप॑हूतो दि॒व्ये धाम॒न्नुप॑हूत॒ [धाम॒न्नुप॑हूतः, इत्या॑ह] 40
ya̠jñāya̍ chai̠va yaja̍mānāya chā̠ ''śiṣa̠mā śā̎sta̠ upa̍hūtē̠ dyāvā̍pṛthi̠vī ityā̍ha̠ dyāvā̍pṛthi̠vī ē̠vōpa̍ hvayatē pūrva̠jē ṛ̠tāva̍rī̠ ityā̍ha pūrva̠jē hyē̍tē ṛ̠tāva̍rī dē̠vī dē̠vapu̍trē̠ ityā̍ha dē̠vī hyē̍tē dē̠vapu̍trē̠ upa̍hūtō̠-'yaṃ ँyaja̍māna̠ ityā̍ha̠ yaja̍mānamē̠vōpa̍ hvayata̠ utta̍rasyā-ndēvaya̠jyāyā̠mupa̍hūtō̠ bhūya̍si havi̠ṣkara̍ṇa̠ upa̍hūtō di̠vyē dhāma̠nnupa̍hūta̠ [dhāma̠nnupa̍hūtaḥ, ityā̍ha] 40
meaning
The fire altar represents the sun; by building it one builds the sun in the mind — the inner sun is the light of wisdom.
verse 43
इत्या॑ह प्र॒जा वा उत्त॑रा देवय॒ज्या प॒शवो॒ भूयो॑ हवि॒ष्कर॑णग्ं सुव॒र्गो लो॒को दि॒व्य-न्धामे॒दम॑-सी॒दम॒सीत्ये॒व य॒ज्ञस्य॑ प्रि॒य-न्धामोप॑ ह्वयते॒ विश्व॑मस्य प्रि॒य-मुप॑हूत॒मित्या॒हा-छ॑म्बट्कारमे॒वोप॑ ह्वयते ॥ 41 ॥(आ॒ह॒ - धे॒नु- रे॒तां - ँवर्धा॒नित्या॑ह॒ - धाम॒न्नुप॑हूत॒ - श्चतु॑स्त्रिग्ंशच्च ) (अ. 7)
ityā̍ha pra̠jā vā utta̍rā dēvaya̠jyā pa̠śavō̠ bhūyō̍ havi̠ṣkara̍ṇagṃ suva̠rgō lō̠kō di̠vya-ndhāmē̠dama̍-sī̠dama̠sītyē̠va ya̠jñasya̍ pri̠ya-ndhāmōpa̍ hvayatē̠ viśva̍masya pri̠ya-mupa̍hūta̠mityā̠hā-Cha̍mbaṭkāramē̠vōpa̍ hvayatē ॥ 41 ॥(ā̠ha̠ - dhē̠nu- rē̠tāṃ - ँvardhā̠nityā̍ha̠ - dhāma̠nnupa̍hūta̠ - śchatu̍strigṃśachcha ) (a. 7)
meaning
The Anuvakyas are recited before the offerings; by the recitation the gods are invited and when invited they accept the offering.
verse 44
प॒शवो॒ वा इडा᳚ स्व॒यमा द॑त्ते॒ काम॑मे॒वा-ऽऽत्मना॑ पशू॒नामा द॑त्ते॒ न ह्य॑न्यः काम॑-म्पशू॒ना-म्प्र॒यच्छ॑ति वा॒चस्पत॑ये त्वा हु॒त-म्प्रा-ऽश्ञा॒मीत्या॑ह॒ वाच॑मे॒व भा॑ग॒धेये॑न प्रीणाति॒ सद॑स॒स्पत॑ये त्वा हु॒त-म्प्रा-ऽश्ञा॒मीत्या॑ह स्व॒गाकृ॑त्यै चतुरव॒त्त-म्भ॑वति ह॒विर्वै च॑तुरव॒त्त-म्प॒शव॑श्चतुरव॒त्तं-यँद्धोता᳚ प्राश्ञी॒याद्धोता- [प्राश्ञी॒याद्धोता᳚, आर्ति॒मार्च्छे॒द्य-] 42
pa̠śavō̠ vā iḍā̎ sva̠yamā da̍ttē̠ kāma̍mē̠vā-''tmanā̍ paśū̠nāmā da̍ttē̠ na hya̍nyaḥ kāma̍-mpaśū̠nā-mpra̠yachCha̍ti vā̠chaspata̍yē tvā hu̠ta-mprā-'śñā̠mītyā̍ha̠ vācha̍mē̠va bhā̍ga̠dhēyē̍na prīṇāti̠ sada̍sa̠spata̍yē tvā hu̠ta-mprā-'śñā̠mītyā̍ha sva̠gākṛ̍tyai chaturava̠tta-mbha̍vati ha̠virvai cha̍turava̠tta-mpa̠śava̍śchaturava̠ttaṃ yaddhōtā̎ prāśñī̠yāddhōtā- [prāśñī̠yāddhōtā̎, ārti̠mārchChē̠dya-] 42
meaning
By knowing the ways of the rite one performs it correctly; by correct performance one wins the highest result.
verse 45
-ऽऽर्ति॒मार्च्छे॒द्य-द॒ग्नौ जु॑हु॒या-द्रु॒द्राय॑ प॒शूनपि॑ दद्ध्यादप॒शुर्यज॑मान-स्स्या-द्वा॒चस्पत॑ये त्वा हु॒त-म्प्रा-ऽश्ञा॒मीत्या॑ह प॒रोक्ष॑मे॒वैन॑-ज्जुहोति॒ सद॑स॒स्पत॑ये त्वा हु॒त-म्प्राश्ञा॒मीत्या॑ह स्व॒गाकृ॑त्यै॒ प्राश्ञ॑न्ति ती॒र्थ ए॒व प्राश्ञ॑न्ति॒ दक्षि॑णा-न्ददाति ती॒र्थ ए॒व दक्षि॑णा-न्ददाति॒ वि वा ए॒तद्य॒ज्ञ- [वि वा ए॒तद्य॒ज्ञम्, छि॒न्द॒न्ति॒ यन्म॑द्ध्य॒तः] 43
-''rti̠mārchChē̠dya-da̠gnau ju̍hu̠yā-dru̠drāya̍ pa̠śūnapi̍ daddhyādapa̠śuryaja̍māna-ssyā-dvā̠chaspata̍yē tvā hu̠ta-mprā-'śñā̠mītyā̍ha pa̠rōkṣa̍mē̠vaina̍-jjuhōti̠ sada̍sa̠spata̍yē tvā hu̠ta-mprāśñā̠mītyā̍ha sva̠gākṛ̍tyai̠ prāśña̍nti tī̠rtha ē̠va prāśña̍nti̠ dakṣi̍ṇā-ndadāti tī̠rtha ē̠va dakṣi̍ṇā-ndadāti̠ vi vā ē̠tadya̠jña- [vi vā ē̠tadya̠jñam, Chi̠nda̠nti̠ yanma̍ddhya̠taḥ] 43
meaning
The bricks of the altar carry specific meanings; each layer represents a world; by building all layers one wins all worlds.
verse 46
-ञ्छि॑न्दन्ति॒ यन्म॑द्ध्य॒तः प्रा॒श्ञन्त्य॒द्भि-र्मा᳚र्जयन्त॒ आपो॒ वै सर्वा॑ दे॒वता॑ दे॒वता॑भिरे॒व य॒ज्ञग्ं स-न्त॑न्वन्ति दे॒वा वै य॒ज्ञा-द्रु॒द्रम॒न्तरा॑य॒न्थ्स य॒ज्ञम॑विद्ध्य॒-त्त-न्दे॒वा अ॒भि सम॑गच्छन्त॒ कल्प॑ता-न्न इ॒दमिति॒ ते᳚-ऽब्रुव॒न्-थ्स्वि॑ष्टं॒-वैँ न॑ इ॒द-म्भ॑विष्यति॒ यदि॒मग्ं रा॑धयि॒ष्याम॒ इति॒ त-थ्स्वि॑ष्ट॒कृतः॑ स्विष्टकृ॒त्त्व-न्तस्या ऽऽवि॑द्ध॒-न्नि- [-ऽऽवि॑द्ध॒-न्निः, अ॒कृ॒न्त॒न्॒. यवे॑न॒] 44
-ñChi̍ndanti̠ yanma̍ddhya̠taḥ prā̠śñantya̠dbhi-rmā̎rjayanta̠ āpō̠ vai sarvā̍ dē̠vatā̍ dē̠vatā̍bhirē̠va ya̠jñagṃ sa-nta̍nvanti dē̠vā vai ya̠jñā-dru̠drama̠ntarā̍ya̠nthsa ya̠jñama̍viddhya̠-tta-ndē̠vā a̠bhi sama̍gachChanta̠ kalpa̍tā-nna i̠damiti̠ tē̎-'bruva̠n-thsvi̍ṣṭa̠ṃ vai na̍ i̠da-mbha̍viṣyati̠ yadi̠magṃ rā̍dhayi̠ṣyāma̠ iti̠ ta-thsvi̍ṣṭa̠kṛta̍-ssviṣṭakṛ̠ttva-ntasyā ''vi̍ddha̠-nni- [-''vi̍ddha̠-nniḥ, a̠kṛ̠nta̠n̠. yavē̍na̠] 44
meaning
The oblation to Agni is the first; by the first oblation Agni is established and Agni established protects all other oblations.
verse 47
-र॑कृन्त॒न्॒. यवे॑न॒ सम्मि॑त॒-न्तस्मा᳚-द्यवमा॒त्रमव॑ द्ये॒-द्यज्ज्यायो॑-ऽव॒-द्ये-द्रो॒पये॒-त्त-द्य॒ज्ञस्य॒ यदुप॑ च स्तृणी॒याद॒भि च॑ घा॒रये॑दुभयत-स्सग्ग्श्वा॒यि कु॑र्यादव॒दाया॒भि घा॑रयति॒ द्वि-स्सम्प॑द्यते द्वि॒पा-द्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्यै॒ य-त्ति॑र॒श्चीन॑-मति॒-हरे॒दन॑भि-विद्धं-यँ॒ज्ञस्या॒भि वि॑द्ध्ये॒दग्रे॑ण॒ परि॑ हरति ती॒र्थेनै॒व परि॑ हरति॒ त-त्पू॒ष्णे पर्य॑हर॒न्त- [पर्य॑हर॒न्तत्, पू॒षा] 45
-ra̍kṛnta̠n̠. yavē̍na̠ sammi̍ta̠-ntasmā̎-dyavamā̠tramava̍ dyē̠-dyajjyāyō̍-'va̠-dyē-drō̠payē̠-tta-dya̠jñasya̠ yadupa̍ cha stṛṇī̠yāda̠bhi cha̍ ghā̠rayē̍dubhayata-ssaggśvā̠yi ku̍ryādava̠dāyā̠bhi ghā̍rayati̠ dvi-ssampa̍dyatē dvi̠pā-dyaja̍māna̠ḥ prati̍ṣṭhityai̠ ya-tti̍ra̠śchīna̍-mati̠-harē̠dana̍bhi-viddhaṃ ya̠jñasyā̠bhi vi̍ddhyē̠dagrē̍ṇa̠ pari̍ harati tī̠rthēnai̠va pari̍ harati̠ ta-tpū̠ṣṇē parya̍hara̠nta- [parya̍hara̠ntat, pū̠ṣā] 45
meaning
The sacrifice is the bridge between the human and divine worlds; by it one crosses from the human world to the divine.
verse 48
-त्पू॒षा प्राश्य॑ द॒तो॑-ऽरुण॒-त्तस्मा᳚-त्पू॒षा प्र॑पि॒ष्टभा॑गो-ऽद॒न्तको॒ हि त-न्दे॒वा अ॑ब्रुव॒न् वि वा अ॒यमा᳚र्ध्यप्राशित्रि॒यो वा अ॒यम॑भू॒दिति॒ त-द्बृह॒स्पत॑ये॒ पर्य॑हर॒न्-थ्सो॑-ऽबिभे॒-द्बृह॒स्पति॑रि॒त्थं-वाँव स्य आर्ति॒मा-ऽरि॑ष्य॒तीति॒ स ए॒त-म्मन्त्र॑मपश्य॒-थ्सूर्य॑स्य त्वा॒ चक्षु॑षा॒ प्रति॑ पश्या॒मीत्य॑ब्रवी॒न्न हि सूर्य॑स्य॒ चक्षुः॒ [चक्षुः॑, कि-ञ्च॒न] 46
-tpū̠ṣā prāśya̍ da̠tō̍-'ruṇa̠-ttasmā̎-tpū̠ṣā pra̍pi̠ṣṭabhā̍gō-'da̠ntakō̠ hi ta-ndē̠vā a̍bruva̠n vi vā a̠yamā̎rdhyaprāśitri̠yō vā a̠yama̍bhū̠diti̠ ta-dbṛha̠spata̍yē̠ parya̍hara̠n-thsō̍-'bibhē̠-dbṛha̠spati̍ri̠tthaṃ vāva sya ārti̠mā-'ri̍ṣya̠tīti̠ sa ē̠ta-mmantra̍mapaśya̠-thsūrya̍sya tvā̠ chakṣu̍ṣā̠ prati̍ paśyā̠mītya̍bravī̠nna hi sūrya̍sya̠ chakṣu̠ḥ [chakṣu̍ḥ, ki-ñcha̠na] 46
meaning
The holy water purifies the sacrificial ground; by purification the sacred space is established and in it the gods are present.
verse 49
कि-ञ्च॒न हि॒नस्ति॒ सो॑-ऽबिभे-त्प्रतिगृ॒ह्णन्त॑-म्मा हिग्ंसिष्य॒तीति॑ दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚-ऽश्विनो᳚ र्बा॒हुभ्या᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या॒-म्प्रति॑ गृह्णा॒मीत्य॑ब्रवी-थ्सवि॒तृप्र॑सूत ए॒वैन॒द्ब्रह्म॑णा दे॒वता॑भिः॒ प्रत्य॑गृह्णा॒-थ्सो॑-ऽबिभे-त्प्रा॒श्ञन्त॑-म्मा हिग्ंसिष्य॒तीत्य॒ग्नेस्त्वा॒ ऽऽस्ये॑न॒ प्रा-ऽश्ञा॒मीत्य॑ब्रवी॒न्न ह्य॑ग्नेरा॒स्य॑-ङ्किञ्च॒न हि॒नस्ति॒ सो॑-ऽबिभे॒- [सो॑-ऽबिभेत्, प्राशि॑तम्मा-] 47
ki-ñcha̠na hi̠nasti̠ sō̍-'bibhē-tpratigṛ̠hṇanta̍-mmā higṃsiṣya̠tīti̍ dē̠vasya̍ tvā savi̠tuḥ pra̍sa̠vē̎-'śvinō̎ rbā̠hubhyā̎-mpū̠ṣṇō hastā̎bhyā̠-mprati̍ gṛhṇā̠mītya̍bravī-thsavi̠tṛpra̍sūta ē̠vaina̠dbrahma̍ṇā dē̠vatā̍bhi̠ḥ pratya̍gṛhṇā̠-thsō̍-'bibhē-tprā̠śñanta̍-mmā higṃsiṣya̠tītya̠gnēstvā̠ ''syē̍na̠ prā-'śñā̠mītya̍bravī̠nna hya̍gnērā̠sya̍-ṅkiñcha̠na hi̠nasti̠ sō̍-'bibhē̠- [sō̍-'bibhēt, prāśi̍tammā-] 47
meaning
The sacrificer's pure intention is the foundation of the sacrifice; with pure intention it becomes effective and the gods accept it.
verse 50
-त्प्राशि॑तम्मा-हिग्ंसिष्य॒तीति॑ ब्राह्म॒णस्यो॒दरे॒णेत्य॑ ब्रवी॒न्न हि ब्रा᳚ह्म॒णस्यो॒दर॒-ङ्कि-ञ्च॒न हि॒नस्ति॒ बृह॒स्पते॒र्ब्रह्म॒णेति॒ स हि ब्रह्मि॒ष्ठो-ऽप॒ वा ए॒तस्मा᳚-त्प्रा॒णाः क्रा॑मन्ति॒ यः प्रा॑शि॒त्र-म्प्रा॒श्ञात्य॒द्भि-र्मा᳚र्जयि॒त्वा प्रा॒णान्-थ्स-म्मृ॑शते॒-ऽमृतं॒-वैँ प्रा॒णा अ॒मृत॒मापः॑ प्रा॒णाने॒व य॑थास्था॒नमुप॑ ह्वयते ॥ 48 ॥(प्रा॒श्ञी॒याद्धोता॑ - य॒ज्ञं - नि - र॑हर॒न्त - च्चक्षु॑ - रा॒स्य॑-ङ्किञ्च॒न हि॒नस्ति॒ सो॑-ऽबिभे॒ - च्चतु॑श्चत्वारिग्ंशच्च ) (अ. 8)
-tprāśi̍tammā-higṃsiṣya̠tīti̍ brāhma̠ṇasyō̠darē̠ṇētya̍ bravī̠nna hi brā̎hma̠ṇasyō̠dara̠-ṅki-ñcha̠na hi̠nasti̠ bṛha̠spatē̠rbrahma̠ṇēti̠ sa hi brahmi̠ṣṭhō-'pa̠ vā ē̠tasmā̎-tprā̠ṇāḥ krā̍manti̠ yaḥ prā̍śi̠tra-mprā̠śñātya̠dbhi-rmā̎rjayi̠tvā prā̠ṇān-thsa-mmṛ̍śatē̠-'mṛta̠ṃ vai prā̠ṇā a̠mṛta̠māpa̍ḥ prā̠ṇānē̠va ya̍thāsthā̠namupa̍ hvayatē ॥ 48 ॥(prā̠śñī̠yāddhōtā̍ - ya̠jñaṃ - ni - ra̍hara̠nta - chchakṣu̍ - rā̠sya̍-ṅkiñcha̠na hi̠nasti̠ sō̍-'bibhē̠ - chchatu̍śchatvārigṃśachcha ) (a. 8)
meaning
These rites are described in the Taittiriya Samhita; by knowing and performing them one wins the highest knowledge.
verse 51
अ॒ग्नीध॒ आ द॑धा-त्य॒ग्निमु॑खा-ने॒वर्तू-न्प्री॑णाति स॒मिध॒मा द॑धा॒त्युत्त॑रासा॒-माहु॑तीना॒-म्प्रति॑ष्ठित्या॒ अथो॑ स॒मिद्व॑त्ये॒व जु॑होति परि॒धीन्-थ्स-म्मा᳚र्ष्टि पु॒नात्ये॒वैना᳚न्-थ्स॒कृ-थ्स॑कृ॒-थ्स-म्मा᳚र्ष्टि॒ परा॑ङिव॒ ह्ये॑तर्हि॑ य॒ज्ञश्च॒तु-स्सम्प॑द्यते॒ चतु॑ष्पादः प॒शवः॑ प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे॒ ब्रह्म॒-न्प्रस्था᳚स्याम॒ इत्या॒हात्र॒ वा ए॒तर्हि॑ य॒ज्ञ-श्श्रि॒तो [य॒ज्ञ-श्श्रि॒तः, यत्र॑ ब्र॒ह्मा] 49
a̠gnīdha̠ ā da̍dhā-tya̠gnimu̍khā-nē̠vartū-nprī̍ṇāti sa̠midha̠mā da̍dhā̠tyutta̍rāsā̠-māhu̍tīnā̠-mprati̍ṣṭhityā̠ athō̍ sa̠midva̍tyē̠va ju̍hōti pari̠dhīn-thsa-mmā̎rṣṭi pu̠nātyē̠vainā̎m-thsa̠kṛ-thsa̍kṛ̠-thsa-mmā̎rṣṭi̠ parā̍ṅiva̠ hyē̍tarhi̍ ya̠jñaścha̠tu-ssampa̍dyatē̠ chatu̍ṣpādaḥ pa̠śava̍ḥ pa̠śūnē̠vāva̍ rundhē̠ brahma̠-nprasthā̎syāma̠ ityā̠hātra̠ vā ē̠tarhi̍ ya̠jña-śśri̠tō [ya̠jña-śśri̠taḥ, yatra̍ bra̠hmā] 49
meaning
The sacrifice connects the sacrificer to the cosmic order; by performing it one aligns with the cosmic order and attains immortality.
verse 52
यत्र॑ ब्र॒ह्मा यत्रै॒व य॒ज्ञ-श्श्रि॒तस्तत॑ ए॒वैन॒मा र॑भते॒ यद्धस्ते॑न प्र॒मीवे᳚द्वेप॒न-स्स्या॒द्यच्छी॒र्ष्णा शी॑र्षक्ति॒मान्-थ्स्या॒द्य-त्तू॒ष्णीमासी॒ता ऽस॑म्प्रत्तो य॒ज्ञ-स्स्या॒-त्प्रति॒ष्ठेत्ये॒व ब्रू॑या-द्वा॒चि वै य॒ज्ञ-श्श्रि॒तो यत्रै॒व य॒ज्ञ-श्श्रि॒तस्तत॑ ए॒वैन॒ग्ं॒ स-म्प्र य॑च्छति॒ देव॑ सवितरे॒त-त्ते॒ प्रा- [सवितरे॒त-त्ते॒ प्र, आ॒हेत्या॑ह॒] 50
yatra̍ bra̠hmā yatrai̠va ya̠jña-śśri̠tastata̍ ē̠vaina̠mā ra̍bhatē̠ yaddhastē̍na pra̠mīvē̎dvēpa̠na-ssyā̠dyachChī̠rṣṇā śī̍rṣakti̠mān-thsyā̠dya-ttū̠ṣṇīmāsī̠tā 'sa̍mprattō ya̠jña-ssyā̠-tprati̠ṣṭhētyē̠va brū̍yā-dvā̠chi vai ya̠jña-śśri̠tō yatrai̠va ya̠jña-śśri̠tastata̍ ē̠vaina̠gṃ̠ sa-mpra ya̍chChati̠ dēva̍ savitarē̠ta-ttē̠ prā- [savitarē̠ta-ttē̠ pra, ā̠hētyā̍ha̠] 50
meaning
Fire is the mouth of the gods; through fire the oblations reach the gods; the gods satisfied bestow boons.
verse 53
-ऽऽहेत्या॑ह॒ प्रसू᳚त्यै॒ बृह॒स्पति॑ र्ब्र॒ह्मेत्या॑ह॒ स हि ब्रह्मि॑ष्ठ॒-स्स य॒ज्ञ-म्पा॑हि॒ स य॒ज्ञप॑ति-म्पाहि॒ स मा-म्पा॒हीत्या॑ह य॒ज्ञाय॒ यज॑मानाया॒-ऽऽत्मने॒ तेभ्य॑ ए॒वा-ऽऽशिष॒मा शा॒स्ते-ऽना᳚र्त्या आ॒श्राव्या॑-ऽऽह दे॒वान्. य॒जेति॑ ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ती॒ष्टा दे॒वता॒ अथ॑ कत॒म ए॒ते दे॒वा इति॒ छन्दा॒ग्ं॒सीति॑ ब्रूया-द्गाय॒त्री-न्त्रि॒ष्टुभ॒- [ब्रूया-द्गाय॒त्री-न्त्रि॒ष्टुभ᳚म्, जग॑ती॒-] 51
-''hētyā̍ha̠ prasū̎tyai̠ bṛha̠spati̍ rbra̠hmētyā̍ha̠ sa hi brahmi̍ṣṭha̠-ssa ya̠jña-mpā̍hi̠ sa ya̠jñapa̍ti-mpāhi̠ sa mā-mpā̠hītyā̍ha ya̠jñāya̠ yaja̍mānāyā̠-''tmanē̠ tēbhya̍ ē̠vā-''śiṣa̠mā śā̠stē-'nā̎rtyā ā̠śrāvyā̍-''ha dē̠vān. ya̠jēti̍ brahmavā̠dinō̍ vadantī̠ṣṭā dē̠vatā̠ atha̍ kata̠ma ē̠tē dē̠vā iti̠ Chandā̠gṃ̠sīti̍ brūyā-dgāya̠trī-ntri̠ṣṭubha̠- [brūyā-dgāya̠trī-ntri̠ṣṭubha̎m, jaga̍tī̠-] 51
meaning
The sacred syllable svaha is spoken at each oblation; by svaha the oblation is made complete and the gods receive it.
verse 54
ञ्जग॑ती॒-मित्यथो॒ खल्वा॑हुर्ब्राह्म॒णा वै छन्दा॒ग्ं॒सीति॒ ताने॒व त-द्य॑जति दे॒वानां॒-वाँ इ॒ष्टा दे॒वता॒ आस॒न्नथा॒ग्निर्नोद॑ज्वल॒-त्त-न्दे॒वा आहु॑तीभि-रनूया॒जेष्वन्व॑-विन्द॒न्॒. यद॑नूया॒जान्. यज॑त्य॒ग्निमे॒व त-थ्समि॑न्ध ए॒तदु॒र्वै नामा॑-ऽऽसु॒र आ॑सी॒-थ्स ए॒तर्हि॑ य॒ज्ञस्या॒ ऽऽशिष॑मवृङ्क्त॒ य-द्ब्रू॒यादे॒त- [य-द्ब्रू॒यादे॒तत्, उ॒ द्या॒वा॒पृ॒थि॒वी॒ भ॒द्र-म॑भू॒-] 52
ñjaga̍tī̠-mityathō̠ khalvā̍hurbrāhma̠ṇā vai Chandā̠gṃ̠sīti̠ tānē̠va ta-dya̍jati dē̠vānā̠ṃ vā i̠ṣṭā dē̠vatā̠ āsa̠nnathā̠gnirnōda̍jvala̠-tta-ndē̠vā āhu̍tībhi-ranūyā̠jēṣvanva̍-vinda̠n̠. yada̍nūyā̠jān. yaja̍tya̠gnimē̠va ta-thsami̍ndha ē̠tadu̠rvai nāmā̍-''su̠ra ā̍sī̠-thsa ē̠tarhi̍ ya̠jñasyā̠ ''śiṣa̍mavṛṅkta̠ ya-dbrū̠yādē̠ta- [ya-dbrū̠yādē̠tat, u̠ dyā̠vā̠pṛ̠thi̠vī̠ bha̠dra-ma̍bhū̠-] 52
meaning
This is the conclusion of the sixth section; one who knows these rites correctly performs all sacrifices correctly and wins all worlds. [section closing]
verse 55
-दु॑ द्यावापृथिवी भ॒द्र-म॑भू॒-दित्ये॒तदु॑-मे॒वा-ऽऽसु॒रं-यँ॒ज्ञस्या॒-ऽऽशिष॑-ङ्गमयेदि॒द-न्द्या॑वापृथिवी भ॒द्रम॑भू॒दित्ये॒व ब्रू॑या॒-द्यज॑मानमे॒व य॒ज्ञस्या॒-ऽऽशिष॑-ङ्गमय॒त्यार्ध्म॑ सूक्तवा॒कमु॒त न॑मोवा॒कमि-त्या॑हे॒दम॑रा॒-थ्स्मेति॒ वावैतदा॒होप॑श्रितो दि॒वः पृ॑थि॒व्योरित्या॑ह॒ द्यावा॑पृथि॒व्योर्हि य॒ज्ञ उप॑श्रित॒ ओम॑न्वती ते॒-ऽस्मिन्. य॒ज्ञे य॑जमान॒ द्यावा॑पृथि॒वी [ ] 53
-du̍ dyāvāpṛthivī bha̠dra-ma̍bhū̠-dityē̠tadu̍-mē̠vā-''su̠raṃ ya̠jñasyā̠-''śiṣa̍-ṅgamayēdi̠da-ndyā̍vāpṛthivī bha̠drama̍bhū̠dityē̠va brū̍yā̠-dyaja̍mānamē̠va ya̠jñasyā̠-''śiṣa̍-ṅgamaya̠tyārdhma̍ sūktavā̠kamu̠ta na̍mōvā̠kami-tyā̍hē̠dama̍rā̠-thsmēti̠ vāvaitadā̠hōpa̍śritō di̠vaḥ pṛ̍thi̠vyōrityā̍ha̠ dyāvā̍pṛthi̠vyōrhi ya̠jña upa̍śrita̠ ōma̍nvatī tē̠-'smin. ya̠jñē ya̍jamāna̠ dyāvā̍pṛthi̠vī [ ] 53
meaning
May the sacrifice yield its full fruit; may the one who performs it be united with the gods; may all obstacles be removed. [benediction]
verse 56
स्ता॒मित्या॑हा॒ ऽऽशिष॑मे॒वैतामा शा᳚स्ते॒ यद्ब्रू॒या-थ्सू॑पावसा॒ना च॑ स्वद्ध्यवसा॒ना चेति॑ प्र॒मायु॑को॒ यज॑मान-स्स्याद्य॒दा हि प्र॒मीय॒ते ऽथे॒मामु॑पाव॒स्यति॑ सूपचर॒णा च॑ स्वधिचर॒णा चेत्ये॒व ब्रू॑या॒-द्वरी॑यसीमे॒वास्मै॒ गव्यू॑ति॒मा शा᳚स्ते॒ न प्र॒मायु॑को भवति॒ तयो॑रा॒विद्य॒ग्निरि॒दग्ं ह॒विर॑जुष॒तेत्या॑ह॒ या अया᳚क्ष्म [ ] 54
stā̠mityā̍hā̠ ''śiṣa̍mē̠vaitāmā śā̎stē̠ yadbrū̠yā-thsū̍pāvasā̠nā cha̍ svaddhyavasā̠nā chēti̍ pra̠māyu̍kō̠ yaja̍māna-ssyādya̠dā hi pra̠mīya̠tē 'thē̠māmu̍pāva̠syati̍ sūpachara̠ṇā cha̍ svadhichara̠ṇā chētyē̠va brū̍yā̠-dvarī̍yasīmē̠vāsmai̠ gavyū̍ti̠mā śā̎stē̠ na pra̠māyu̍kō bhavati̠ tayō̍rā̠vidya̠gniri̠dagṃ ha̠vira̍juṣa̠tētyā̍ha̠ yā ayā̎kṣma [ ] 54
meaning
The gods and demons contended for these rites; by knowing this one wins the gods' side, which is the side of immortality.
verse 57
दे॒वता॒स्ता अ॑रीरधा॒मेति॒ वावैतदा॑ह॒ यन्न नि॑र्दि॒शे-त्प्रति॑वेशं-यँ॒ज्ञस्या॒ ऽऽशीर्ग॑च्छे॒दा शा᳚स्ते॒-ऽयं-यँज॑मानो॒-ऽसावित्या॑ह नि॒र्दिश्यै॒वैनग्ं॑ सुव॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मय॒त्यायु॒रा शा᳚स्ते सुप्रजा॒स्त्वमा शा᳚स्त॒ इत्या॑हा॒ ऽशिष॑मे॒वै तामा शा᳚स्ते सजातवन॒स्यामा शा᳚स्त॒ इत्या॑ह प्रा॒णा वै स॑जा॒ताः प्रा॒णाने॒व [ ] 55
dē̠vatā̠stā a̍rīradhā̠mēti̠ vāvaitadā̍ha̠ yanna ni̍rdi̠śē-tprati̍vēśaṃ ya̠jñasyā̠ ''śīrga̍chChē̠dā śā̎stē̠-'yaṃ yaja̍mānō̠-'sāvityā̍ha ni̠rdiśyai̠vainagṃ̍ suva̠rgaṃ lō̠ka-ṅga̍maya̠tyāyu̠rā śā̎stē suprajā̠stvamā śā̎sta̠ ityā̍hā̠ 'śiṣa̍mē̠vai tāmā śā̎stē sajātavana̠syāmā śā̎sta̠ ityā̍ha prā̠ṇā vai sa̍jā̠tāḥ prā̠ṇānē̠va [ ] 55
meaning
The sacrifice once completed returns the sacrificer to the place of immortality, which is the highest goal. [benediction]
verse 58
नान्तरे॑ति॒ तद॒ग्निर्दे॒वो दे॒वेभ्यो॒ वन॑ते व॒यम॒ग्नेर्मानु॑षा॒ इत्या॑हा॒ग्निर्दे॒वेभ्यो॑ वनु॒ते व॒य-म्म॑नु॒ष्ये᳚भ्य॒ इति॒ वावैतदा॑हे॒ह गति॑र्वा॒मस्ये॒द-ञ्च॒ नमो॑ दे॒वेभ्य॒ इत्या॑ह॒ याश्चै॒व दे॒वता॒ यज॑ति॒ याश्च॒ न ताभ्य॑ ए॒वोभयी᳚भ्यो॒ नम॑स्करोत्या॒त्मनो-ऽना᳚र्त्यै ॥ 56 ॥(श्रि॒तः - ते॒ प्र - त्रि॒ष्टुभ॑ - मे॒त-द्- द्यावा॑पृथि॒वी - या अया᳚क्ष्म- प्रा॒णाने॒व - षट्च॑त्वारिग्ंशच्च ) (अ. 9)
nāntarē̍ti̠ tada̠gnirdē̠vō dē̠vēbhyō̠ vana̍tē va̠yama̠gnērmānu̍ṣā̠ ityā̍hā̠gnirdē̠vēbhyō̍ vanu̠tē va̠ya-mma̍nu̠ṣyē̎bhya̠ iti̠ vāvaitadā̍hē̠ha gati̍rvā̠masyē̠da-ñcha̠ namō̍ dē̠vēbhya̠ ityā̍ha̠ yāśchai̠va dē̠vatā̠ yaja̍ti̠ yāścha̠ na tābhya̍ ē̠vōbhayī̎bhyō̠ nama̍skarōtyā̠tmanō-'nā̎rtyai ॥ 56 ॥(śri̠taḥ - tē̠ pra - tri̠ṣṭubha̍ - mē̠ta-d- dyāvā̍pṛthi̠vī - yā ayā̎kṣma- prā̠ṇānē̠va - ṣaṭcha̍tvārigṃśachcha ) (a. 9)
meaning
This teaching is concluded — one who recites and studies it attains all fruits of sacrifice; so declare the sages of the Vedic tradition. [colophon]
verse 59
दे॒वा वै य॒ज्ञस्य॑ स्वगाक॒र्तार॒-न्नावि॑न्द॒-न्ते शं॒युँ-म्बा॑र्हस्प॒त्यम॑ब्रुवन्नि॒म-न्नो॑ य॒ज्ञग्ग् स्व॒गा कु॒र्विति॒ सो᳚-ऽब्रवी॒द्वरं॑-वृँणै॒ यदे॒वा-ब्रा᳚ह्मणो॒क्तो-ऽश्र॑द्दधानो॒ यजा॑तै॒ सा मे॑ य॒ज्ञस्या॒-ऽऽशीर॑स॒दिति॒ तस्मा॒-द्य-द्ब्रा᳚ह्मणो॒क्तो-ऽश्र॑द्दधानो॒ यज॑ते शं॒युँमे॒व तस्य॑ बार्हस्प॒त्यं-यँ॒ज्ञस्या॒ ऽऽशीर्ग॑च्छत्ये॒त-न्ममेत्य॑ब्रवी॒-त्कि-म्मे᳚ प्र॒जाया॒ [प्र॒जायाः᳚, इति॒ यो॑-ऽपगु॒रातै॑] 57
dē̠vā vai ya̠jñasya̍ svagāka̠rtāra̠-nnāvi̍nda̠-ntē śa̠ṃyu-mbā̍rhaspa̠tyama̍bruvanni̠ma-nnō̍ ya̠jñagg sva̠gā ku̠rviti̠ sō̎-'bravī̠dvara̍ṃ vṛṇai̠ yadē̠vā-brā̎hmaṇō̠ktō-'śra̍ddadhānō̠ yajā̍tai̠ sā mē̍ ya̠jñasyā̠-''śīra̍sa̠diti̠ tasmā̠-dya-dbrā̎hmaṇō̠ktō-'śra̍ddadhānō̠ yaja̍tē śa̠ṃyumē̠va tasya̍ bārhaspa̠tyaṃ ya̠jñasyā̠ ''śīrga̍chChatyē̠ta-nmamētya̍bravī̠-tki-mmē̎ pra̠jāyā̠ [pra̠jāyā̎ḥ, iti̠ yō̍-'pagu̠rātai̍] 57
meaning
Jata supplementary recitation: the seeds of the sacrifice are contained in the sacred syllables; by their repetition the sacrifice is made firm in the mind.
verse 60
इति॒ यो॑-ऽपगु॒रातै॑ श॒तेन॑ यातया॒द्यो नि॒हन॑-थ्स॒हस्रे॑ण यातया॒द्यो लोहि॑त-ङ्क॒रव॒द्याव॑तः प्र॒स्कद्य॑ पा॒ग्ं॒सून्-थ्स॑-ङ्गृ॒ह्णा-त्ताव॑त-स्संवँथ्स॒रा-न्पि॑तृलो॒क-न्न प्रजा॑ना॒दिति॒ तस्मा᳚-द्ब्राह्म॒णाय॒ नाप॑ गुरेत॒ न नि ह॑न्या॒न्न लोहि॑त-ङ्कुर्यादे॒ताव॑ता॒ हैन॑सा भवति॒ तच्छं॒योँरा वृ॑णीमह॒ इत्या॑ह य॒ज्ञमे॒व त-थ्स्व॒गा क॑रोति॒ त- [त-थ्स्व॒गा क॑रोति॒ तत्, शं॒योँरा] 58
iti̠ yō̍-'pagu̠rātai̍ śa̠tēna̍ yātayā̠dyō ni̠hana̍-thsa̠hasrē̍ṇa yātayā̠dyō lōhi̍ta-ṅka̠rava̠dyāva̍taḥ pra̠skadya̍ pā̠gṃ̠sūn-thsa̍-ṅgṛ̠hṇā-ttāva̍ta-ssaṃvathsa̠rā-npi̍tṛlō̠ka-nna prajā̍nā̠diti̠ tasmā̎-dbrāhma̠ṇāya̠ nāpa̍ gurēta̠ na ni ha̍nyā̠nna lōhi̍ta-ṅkuryādē̠tāva̍tā̠ haina̍sā bhavati̠ tachCha̠ṃyōrā vṛ̍ṇīmaha̠ ityā̍ha ya̠jñamē̠va ta-thsva̠gā ka̍rōti̠ ta- [ta-thsva̠gā ka̍rōti̠ tat, śa̠ṃyōrā] 58
meaning
Thus ends the sixth section of the second kanda — its esoteric meanings as taught in the Krishna Yajurveda tradition. [colophon]
verse 61
-च्छं॒योँरा वृ॑णीमह॒ इत्या॑ह शं॒युँमे॒व बा॑र्हस्प॒त्य-म्भा॑ग॒धेये॑न॒ सम॑र्धयति गा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑ गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तय॒ इत्या॑हा॒ ऽऽशिष॑मे॒वै तामा शा᳚स्ते॒ सोमं॑-यँजति॒ रेत॑ ए॒व त-द्द॑धाति॒ त्वष्टा॑रं-यँजति॒ रेत॑ ए॒व हि॒त-न्त्वष्टा॑ रू॒पाणि॒ वि क॑रोति दे॒वाना॒-म्पत्नी᳚र्यजति मिथुन॒त्वाया॒ग्नि-ङ्गृ॒हप॑तिं-यँजति॒ प्रति॑ष्ठित्यै जा॒मि वा ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॑ क्रियते॒ [क्रियते, यदाज्ये॑न] 59
-chCha̠ṃyōrā vṛ̍ṇīmaha̠ ityā̍ha śa̠ṃyumē̠va bā̍rhaspa̠tya-mbhā̍ga̠dhēyē̍na̠ sama̍rdhayati gā̠tuṃ ya̠jñāya̍ gā̠tuṃ ya̠jñapa̍taya̠ ityā̍hā̠ ''śiṣa̍mē̠vai tāmā śā̎stē̠ sōma̍ṃ yajati̠ rēta̍ ē̠va ta-dda̍dhāti̠ tvaṣṭā̍raṃ yajati̠ rēta̍ ē̠va hi̠ta-ntvaṣṭā̍ rū̠pāṇi̠ vi ka̍rōti dē̠vānā̠-mpatnī̎ryajati mithuna̠tvāyā̠gni-ṅgṛ̠hapa̍tiṃ yajati̠ prati̍ṣṭhityai jā̠mi vā ē̠ta-dya̠jñasya̍ kriyatē̠ [kriyatē, yadājyē̍na] 59
meaning
By the offering of fuel sticks the deities of the seasons are won in due order; each season's deity governs its proper time.
verse 62
यदाज्ये॑न प्रया॒जा इ॒ज्यन्त॒ आज्ये॑न पत्नीसंयाँ॒जा ऋच॑म॒नूच्य॑ पत्नीसंयाँ॒जाना॑मृ॒चा य॑ज॒त्यजा॑मित्वा॒याथो॑ मिथुन॒त्वाय॑ प॒ङ्क्ति प्रा॑यणो॒ वै य॒ज्ञः प॒ङ्क्त्यु॑दयनः॒ पञ्च॑ प्रया॒जा इ॑ज्यन्ते च॒त्वारः॑ पत्नीसंयाँ॒जा-स्स॑मिष्टय॒जुः प॑ञ्च॒म-म्प॒ङ्क्तिमे॒वानु॑ प्र॒यन्ति॑ प॒ङ्क्तिमनूद्य॑न्ति ॥ 60 ॥(प्र॒जायाः᳚ - करोति॒ तत् - क्रि॑यते॒ - त्रय॑स्त्रिग्ंशच्च ) (अ. 10)
yadājyē̍na prayā̠jā i̠jyanta̠ ājyē̍na patnīsaṃyā̠jā ṛcha̍ma̠nūchya̍ patnīsaṃyā̠jānā̍mṛ̠chā ya̍ja̠tyajā̍mitvā̠yāthō̍ mithuna̠tvāya̍ pa̠ṅkti prā̍yaṇō̠ vai ya̠jñaḥ pa̠ṅktyu̍dayana̠ḥ pañcha̍ prayā̠jā i̍jyantē cha̠tvāra̍ḥ patnīsaṃyā̠jā-ssa̍miṣṭaya̠juḥ pa̍ñcha̠ma-mpa̠ṅktimē̠vānu̍ pra̠yanti̍ pa̠ṅktimanūdya̍nti ॥ 60 ॥(pra̠jāyā̎ḥ - karōti̠ tat - kri̍yatē̠ - traya̍strigṃśachcha ) (a. 10)
meaning
The Tanunapat oblation is the self; by offering it one makes the self firm within the sacrifice.
verse 63
यु॒क्ष्वाहि दे॑व॒हूत॑मा॒ग्ं॒ अश्वाग्ं॑ अग्ने र॒थीरि॑व । नि होता॑ पू॒र्व्य-स्स॑दः ॥ उ॒त नो॑ देव दे॒वाग्ं अच्छा॑ वोचो वि॒दुष्ट॑रः । श्रद्विश्वा॒ वार्या॑ कृधि ॥ त्वग्ं ह॒ यद्य॑विष्ठ्॒य सह॑स-स्सूनवाहुत । ऋ॒तावा॑ य॒ज्ञियो॒ भुवः॑ ॥ अ॒यम॒ग्नि-स्स॑ह॒स्रिणो॒ वाज॑स्य श॒तिन॒स्पतिः॑ । मू॒र्धा क॒वी र॑यी॒णाम् ॥ त-न्ने॒मिमृ॒भवो॑ य॒था ऽऽन॑मस्व॒ सहू॑तिभिः । नेदी॑यो य॒ज्ञ- [य॒ज्ञम्, अ॒ङ्गि॒रः॒ ।] 61
yu̠kṣvāhi dē̍va̠hūta̍mā̠gṃ̠ aśvāgṃ̍ agnē ra̠thīri̍va । ni hōtā̍ pū̠rvya-ssa̍daḥ ॥ u̠ta nō̍ dēva dē̠vāgṃ achChā̍ vōchō vi̠duṣṭa̍raḥ । śradviśvā̠ vāryā̍ kṛdhi ॥ tvagṃ ha̠ yadya̍viṣṭh̠ya saha̍sa-ssūnavāhuta । ṛ̠tāvā̍ ya̠jñiyō̠ bhuva̍ḥ ॥ a̠yama̠gni-ssa̍ha̠sriṇō̠ vāja̍sya śa̠tina̠spati̍ḥ । mū̠rdhā ka̠vī ra̍yī̠ṇām ॥ ta-nnē̠mimṛ̠bhavō̍ ya̠thā ''na̍masva̠ sahū̍tibhiḥ । nēdī̍yō ya̠jña- [ya̠jñam, a̠ṅgi̠ra̠ḥ ।] 61
meaning
The Ida oblation represents speech; by it one wins eloquence and abundance of words.
verse 64
-म॑ङ्गिरः ॥ तस्मै॑ नू॒ नम॒भिद्य॑वे वा॒चा वि॑रूप॒ नित्य॑या । वृष्णे॑ चोदस्व सुष्टु॒तिम् ॥ कमु॑ ष्विदस्य॒ सेन॑या॒-ऽग्नेरपा॑कचक्षसः । प॒णि-ङ्गोषु॑ स्तरामहे ॥ मा नो॑ दे॒वानां॒-विँशः॑ प्रस्ना॒तीरि॑वो॒स्राः । कृ॒श-न्न हा॑सु॒रघ्नि॑याः ॥ मा नः॑ समस्य दू॒ढ्यः॑ परि॑द्वेषसो अग्ं ह॒तिः । ऊ॒र्मिर्न नाव॒मा व॑धीत् ॥ नम॑स्ते अग्न॒ ओज॑से गृ॒णन्ति॑ देव कृ॒ष्टयः॑ । अमै॑- [अमैः᳚, अ॒मित्र॑मर्दय ।] 62
-ma̍ṅgiraḥ ॥ tasmai̍ nū̠ nama̠bhidya̍vē vā̠chā vi̍rūpa̠ nitya̍yā । vṛṣṇē̍ chōdasva suṣṭu̠tim ॥ kamu̍ ṣvidasya̠ sēna̍yā̠-'gnērapā̍kachakṣasaḥ । pa̠ṇi-ṅgōṣu̍ starāmahē ॥ mā nō̍ dē̠vānā̠ṃ viśa̍ḥ prasnā̠tīri̍vō̠srāḥ । kṛ̠śa-nna hā̍su̠raghni̍yāḥ ॥ mā na̍-ssamasya dū̠ḍhya̍ḥ pari̍dvēṣasō agṃ ha̠tiḥ । ū̠rmirna nāva̠mā va̍dhīt ॥ nama̍stē agna̠ ōja̍sē gṛ̠ṇanti̍ dēva kṛ̠ṣṭaya̍ḥ । amai̍- [amai̎ḥ, a̠mitra̍mardaya ।] 62
meaning
The sacred grass barhis represents the earth; by it one wins a firm footing in all worlds.
verse 65
-र॒मित्र॑मर्दय ॥ कु॒विथ्सुनो॒ गवि॑ष्ट॒ये-ऽग्ने॑ सं॒वेँषि॑षो र॒यिम् । उरु॑कृदु॒रु ण॑स्कृधि ॥ मा नो॑ अ॒स्मि-न्म॑हाध॒ने परा॑ वर्ग्भार॒भृद्य॑था । सं॒वँर्ग॒ग्ं॒ सग्ं र॒यि-ञ्ज॑य ॥ अ॒न्यम॒स्मद्भि॒या इ॒यमग्ने॒ सिष॑क्तु दु॒च्छुना᳚ । वर्धा॑ नो॒ अम॑व॒च्छवः॑ ॥ यस्याजु॑षन्नम॒स्विन॒-श्शमी॒मदु॑र्मखस्यवा । त-ङ्घेद॒ग्निर्वृ॒धा-ऽव॑ति ॥ पर॑स्या॒ अधि॑ [ ] 63
-ra̠mitra̍mardaya ॥ ku̠vithsunō̠ gavi̍ṣṭa̠yē-'gnē̍ sa̠ṃvēṣi̍ṣō ra̠yim । uru̍kṛdu̠ru ṇa̍skṛdhi ॥ mā nō̍ a̠smi-nma̍hādha̠nē parā̍ vargbhāra̠bhṛdya̍thā । sa̠ṃvarga̠gṃ̠ sagṃ ra̠yi-ñja̍ya ॥ a̠nyama̠smadbhi̠yā i̠yamagnē̠ siṣa̍ktu du̠chChunā̎ । vardhā̍ nō̠ ama̍va̠chChava̍ḥ ॥ yasyāju̍ṣannama̠svina̠-śśamī̠madu̍rmakhasyavā । ta-ṅghēda̠gnirvṛ̠dhā-'va̍ti ॥ para̍syā̠ adhi̍ [ ] 63
meaning
The Svahakara carries the oblation to the gods; by it all the seasonal deities are secured.
verse 66
सं॒वँतो-ऽव॑राग्ं अ॒भ्या त॑र । यत्रा॒हमस्मि॒ ताग्ं अ॑व ॥ वि॒द्मा हि ते॑ पु॒रा व॒यमग्ने॑ पि॒तुर्यथाव॑सः । अधा॑ ते सु॒म्नमी॑महे ॥ य उ॒ग्र इ॑व शर्य॒हा ति॒ग्मशृ॑ङ्गो॒ न वग्ंस॑गः । अग्ने॒ पुरो॑ रु॒रोजि॑थ ॥ सखा॑य॒-स्सं-वः॑ ँसं॒यँञ्च॒मिष॒ग्ग्॒ स्तोम॑-ञ्चा॒ग्नये᳚ । वर्षि॑ष्ठाय क्षिती॒नामू॒र्जो नप्त्रे॒ सह॑स्वते ॥ सग्ं स॒मिद्यु॑वसे वृष॒न्न -ग्ने॒ विश्वा᳚न्य॒र्य आ । इ॒डस्प॒दे समि॑ध्यसे॒ स नो॒ वसू॒न्या भ॑र । प्रजा॑पते॒, स वे॑द॒, सोमा॑ पूषणे॒, मौ दे॒वौ ॥ 64 ॥(य॒ज्ञ - ममै॒ - रधि॑ - वृष॒ - न्नेका॒न्न विग्ं॑श॒तिश्च॑ ) (अ. 11)
sa̠ṃvatō-'va̍rāgṃ a̠bhyā ta̍ra । yatrā̠hamasmi̠ tāgṃ a̍va ॥ vi̠dmā hi tē̍ pu̠rā va̠yamagnē̍ pi̠turyathāva̍saḥ । adhā̍ tē su̠mnamī̍mahē ॥ ya u̠gra i̍va śarya̠hā ti̠gmaśṛ̍ṅgō̠ na vagṃsa̍gaḥ । agnē̠ purō̍ ru̠rōji̍tha ॥ sakhā̍ya̠-ssaṃ va̍-ssa̠ṃyañcha̠miṣa̠gg̠ stōma̍-ñchā̠gnayē̎ । varṣi̍ṣṭhāya kṣitī̠nāmū̠rjō naptrē̠ saha̍svatē ॥ sagṃ sa̠midyu̍vasē vṛṣa̠nna -gnē̠ viśvā̎nya̠rya ā । i̠ḍaspa̠dē sami̍dhyasē̠ sa nō̠ vasū̠nyā bha̍ra । prajā̍patē̠, sa vē̍da̠, sōmā̍ pūṣaṇē̠, mau dē̠vau ॥ 64 ॥(ya̠jña - mamai̠ - radhi̍ - vṛṣa̠ - nnēkā̠nna vigṃ̍śa̠tiścha̍ ) (a. 11)
meaning
Knowing the secret of the prayaja-pair, one is born with offspring and cattle in abundance.
verse 67
उ॒शन्त॑स्त्वा हवामह उ॒शन्त॒-स्समि॑धीमहि । उ॒शन्नु॑श॒त आ व॑ह पि॒तॄन्. ह॒विषे॒ अत्त॑वे ॥ त्वग्ं सो॑म॒ प्रचि॑कितो मनी॒षा त्वग्ं रजि॑ष्ठ॒मनु॑ नेषि॒ पन्था᳚म् । तव॒ प्रणी॑ती पि॒तरो॑ न इन्दो दे॒वेषु॒ रत्न॑म भजन्त॒ धीराः᳚ ॥ त्वया॒ हि नः॑ पि॒तरः॑ सोम॒ पूर्वे॒ कर्मा॑णि च॒क्रुः प॑वमान॒ धीराः᳚ । व॒न्वन्नवा॑तः परि॒धीग्ं रपो᳚र्णु वी॒रेभि॒रश्वै᳚र्म॒घवा॑ भवा [भव, नः॒ ।] 65
u̠śanta̍stvā havāmaha u̠śanta̠-ssami̍dhīmahi । u̠śannu̍śa̠ta ā va̍ha pi̠tṝn. ha̠viṣē̠ atta̍vē ॥ tvagṃ sō̍ma̠ prachi̍kitō manī̠ṣā tvagṃ raji̍ṣṭha̠manu̍ nēṣi̠ panthā̎m । tava̠ praṇī̍tī pi̠tarō̍ na indō dē̠vēṣu̠ ratna̍ma bhajanta̠ dhīrā̎ḥ ॥ tvayā̠ hi na̍ḥ pi̠tara̍-ssōma̠ pūrvē̠ karmā̍ṇi cha̠kruḥ pa̍vamāna̠ dhīrā̎ḥ । va̠nvannavā̍taḥ pari̠dhīgṃ rapō̎rṇu vī̠rēbhi̠raśvai̎rma̠ghavā̍ bhavā [bhava, na̠ḥ ।] 65
meaning
The Gayatri stands as protector of the sacrifice in both its eastern and western movements.
verse 68
नः ॥ त्वग्ं सो॑म पि॒तृभिः॑ संविँदा॒नो-ऽनु॒ द्यावा॑पृथि॒वी आ त॑तन्थ । तस्मै॑ त इन्दो ह॒विषा॑ विधेम व॒यग्ग् स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम् ॥ अग्नि॑ष्वात्ताः पितर॒ एह ग॑च्छत॒ सदः॑ सद-स्सदत सुप्रणीतयः । अ॒त्ता ह॒वीग्ंषि॒ प्रय॑तानि ब॒र्॒हिष्यथा॑ र॒यिग्ं सर्व॑वीर-न्दधातन ॥ बर्हि॑षदः पितर ऊ॒त्य॑र्वागि॒मा वो॑ ह॒व्या च॑कृमा जु॒षद्ध्व᳚म् । त आ ग॒ता-ऽव॑सा॒ श-न्त॑मे॒ना-ऽथा॒-ऽस्मभ्य॒ग्ं॒ [-ऽस्मभ्य᳚म्, शं-योँर॑र॒पो द॑धात ।] 66
naḥ ॥ tvagṃ sō̍ma pi̠tṛbhi̍-ssaṃvidā̠nō-'nu̠ dyāvā̍pṛthi̠vī ā ta̍tantha । tasmai̍ ta indō ha̠viṣā̍ vidhēma va̠yagg syā̍ma̠ pata̍yō rayī̠ṇām ॥ agni̍ṣvāttāḥ pitara̠ ēha ga̍chChata̠ sada̍-ssada-ssadata supraṇītayaḥ । a̠ttā ha̠vīgṃṣi̠ praya̍tāni ba̠r̠hiṣyathā̍ ra̠yigṃ sarva̍vīra-ndadhātana ॥ barhi̍ṣadaḥ pitara ū̠tya̍rvāgi̠mā vō̍ ha̠vyā cha̍kṛmā ju̠ṣaddhva̎m । ta ā ga̠tā-'va̍sā̠ śa-nta̍mē̠nā-'thā̠-'smabhya̠gṃ̠ [-'smabhya̎m, śaṃ yōra̍ra̠pō da̍dhāta ।] 66
meaning
Through the Svahakara in the prayajas the sacrifice is established and completed in all the worlds.
verse 69
शं-योँर॑र॒पो द॑धात ॥ आ-ऽह-म्पि॒तॄन्-थ्सु॑वि॒दत्राग्ं॑ अविथ्सि॒ नपा॑त-ञ्च वि॒क्रम॑ण-ञ्च॒ विष्णोः᳚ । ब॒र्॒हि॒षदो॒ ये स्व॒धया॑ सु॒तस्य॒ भज॑न्त पि॒त्वस्त इ॒हा-ऽऽ ग॑मिष्ठाः ॥ उप॑हूताः पि॒तरः॑ सो॒म्यासो॑ बर्हि॒ष्ये॑षु नि॒धिषु॑ प्रि॒येषु॑ । त आ ग॑मन्तु॒ त इ॒ह श्रु॑व॒न्त्वधि॑ ब्रुवन्तु॒ ते अ॑वन्त्व॒स्मान् ॥ उदी॑रता॒मव॑र॒ उ-त्परा॑स॒ उन्म॑द्ध्य॒माः पि॒तरः॑ सो॒म्यासः॑ । असुं॒- [असु᳚म्, य ई॒युर॑ वृ॒का] 67
śaṃ yōra̍ra̠pō da̍dhāta ॥ ā-'ha-mpi̠tṝn-thsu̍vi̠datrāgṃ̍ avithsi̠ napā̍ta-ñcha vi̠krama̍ṇa-ñcha̠ viṣṇō̎ḥ । ba̠r̠hi̠ṣadō̠ yē sva̠dhayā̍ su̠tasya̠ bhaja̍nta pi̠tvasta i̠hā-'' ga̍miṣṭhāḥ ॥ upa̍hūtāḥ pi̠tara̍-ssō̠myāsō̍ barhi̠ṣyē̍ṣu ni̠dhiṣu̍ pri̠yēṣu̍ । ta ā ga̍mantu̠ ta i̠ha śru̍va̠ntvadhi̍ bruvantu̠ tē a̍vantva̠smān ॥ udī̍ratā̠mava̍ra̠ u-tparā̍sa̠ unma̍ddhya̠māḥ pi̠tara̍-ssō̠myāsa̍ḥ । asu̠ṃ- [asu̎m, ya ī̠yura̍ vṛ̠kā] 67
meaning
One who recites the prayajas with understanding drives rivals away and wins all the worlds.
verse 70
-ँय ई॒युर॑ वृ॒का ऋ॑त॒ज्ञास्ते नो॑-ऽवन्तु पि॒तरो॒ हवे॑षु ॥ इ॒द-म्पि॒तृभ्यो॒ नमो॑ अस्त्व॒द्य ये पूर्वा॑सो॒ य उप॑रास ई॒युः । ये पार्थि॑वे॒ रज॒स्या निष॑त्ता॒ ये वा॑ नू॒नग्ं सु॑वृ॒जना॑सु वि॒क्षु ॥ अधा॒ यथा॑ नः पि॒तरः॒ परा॑सः प्र॒त्नासो॑ अग्न ऋ॒तमा॑शुषा॒णाः । शुचीद॑य॒-न्दीधि॑ति मुक्थ॒शासः॒, क्षामा॑ भि॒न्दन्तो॑ अरु॒णीरप॑ व्रन्न् ॥ यद॑ग्ने [यद॑ग्ने, क॒व्य॒वा॒ह॒न॒ पि॒तॄन्] 68
-ँya ī̠yura̍ vṛ̠kā ṛ̍ta̠jñāstē nō̍-'vantu pi̠tarō̠ havē̍ṣu ॥ i̠da-mpi̠tṛbhyō̠ namō̍ astva̠dya yē pūrvā̍sō̠ ya upa̍rāsa ī̠yuḥ । yē pārthi̍vē̠ raja̠syā niṣa̍ttā̠ yē vā̍ nū̠nagṃ su̍vṛ̠janā̍su vi̠kṣu ॥ adhā̠ yathā̍ naḥ pi̠tara̠ḥ parā̍saḥ pra̠tnāsō̍ agna ṛ̠tamā̍śuṣā̠ṇāḥ । śuchīda̍ya̠-ndīdhi̍ti muktha̠śāsa̠ḥ, kṣāmā̍ bhi̠ndantō̍ aru̠ṇīrapa̍ vrann ॥ yada̍gnē [yada̍gnē, ka̠vya̠vā̠ha̠na̠ pi̠tṝn] 68
meaning
The sacrifice is the cow of all wishes; its fruit is inexhaustible for the one who knows.
verse 71
कव्यवाहन पि॒तॄन्. यक्ष्यृ॑ता॒वृधः॑ । प्र च॑ ह॒व्यानि॑ वक्ष्यसि दे॒वेभ्य॑श्च पि॒तृभ्य॒ आ ॥ त्वम॑ग्न ईडि॒तो जा॑तवे॒दो-ऽवा᳚ड्ढ॒व्यानि॑ सुर॒भीणि॑ कृ॒त्वा । प्रादाः᳚ पि॒तृभ्यः॑ स्व॒धया॒ ते अ॑क्षन्न॒द्धि त्व-न्दे॑व॒ प्रय॑ता ह॒वीग्ंषि॑ ॥ मात॑ली क॒व्यैर्य॒मो अङ्गि॑रोभि॒ र्बृह॒स्पति॒र्॒ ऋक्व॑भि र्वावृधा॒नः । याग्श्च॑ दे॒वा वा॑वृ॒धुर्ये च॑ दे॒वान्-थ्स्वाहा॒-ऽन्ये स्व॒धया॒-ऽन्ये म॑दन्ति ॥ 69 ॥
kavyavāhana pi̠tṝn. yakṣyṛ̍tā̠vṛdha̍ḥ । pra cha̍ ha̠vyāni̍ vakṣyasi dē̠vēbhya̍ścha pi̠tṛbhya̠ ā ॥ tvama̍gna īḍi̠tō jā̍tavē̠dō-'vā̎ḍḍha̠vyāni̍ sura̠bhīṇi̍ kṛ̠tvā । prādā̎ḥ pi̠tṛbhya̍-ssva̠dhayā̠ tē a̍kṣanna̠ddhi tva-ndē̍va̠ praya̍tā ha̠vīgṃṣi̍ ॥ māta̍lī ka̠vyairya̠mō aṅgi̍rōbhi̠ rbṛha̠spati̠r̠ ṛkva̍bhi rvāvṛdhā̠naḥ । yāgścha̍ dē̠vā vā̍vṛ̠dhuryē cha̍ dē̠vān-thsvāhā̠-'nyē sva̠dhayā̠-'nyē ma̍danti ॥ 69 ॥
meaning
These are the sacred texts of the Vedic fire ritual preserved in the ancient Jata recitation style.
verse 72
इ॒मं-यँ॑म प्रस्त॒रमाहि सीदाङ्गि॑रोभिः पि॒तृभिः॑ संविँदा॒नः । आत्वा॒ मन्त्राः᳚ कविश॒स्ता व॑हन्त्वे॒ना रा॑जन्. ह॒विषा॑ मादयस्व ॥ अङ्गि॑रोभि॒रा ग॑हि य॒ज्ञिये॑भि॒र्यम॑ वैरू॒पैरि॒ह मा॑दयस्व । विव॑स्वन्तग्ं हुवे॒ यः पि॒ता ते॒-ऽस्मिन्. य॒ज्ञे ब॒र्॒हिष्या नि॒षद्य॑ ॥ अङ्गि॑रसो नः पि॒तरो॒ नव॑ग्वा॒ अथ॑र्वाणो॒ भृग॑व-स्सो॒म्यासः॑ । तेषां᳚-वँ॒यग्ं सु॑म॒तौ य॒ज्ञिया॑ना॒मपि॑ भ॒द्रे सौ॑मन॒से स्या॑म ॥ 70 ॥(भ॒वा॒ - ऽस्मभ्य॒ - मसुं॒ - ँयद॑ग्ने - मदन्ति - सौमन॒स - एक॑-ञ्च ) (अ. 12)
i̠maṃ ya̍ma prasta̠ramāhi sīdāṅgi̍rōbhiḥ pi̠tṛbhi̍-ssaṃvidā̠naḥ । ātvā̠ mantrā̎ḥ kaviśa̠stā va̍hantvē̠nā rā̍jan. ha̠viṣā̍ mādayasva ॥ aṅgi̍rōbhi̠rā ga̍hi ya̠jñiyē̍bhi̠ryama̍ vairū̠pairi̠ha mā̍dayasva । viva̍svantagṃ huvē̠ yaḥ pi̠tā tē̠-'smin. ya̠jñē ba̠r̠hiṣyā ni̠ṣadya̍ ॥ aṅgi̍rasō naḥ pi̠tarō̠ nava̍gvā̠ atha̍rvāṇō̠ bhṛga̍va-ssō̠myāsa̍ḥ । tēṣā̎ṃ va̠yagṃ su̍ma̠tau ya̠jñiyā̍nā̠mapi̍ bha̠drē sau̍mana̠sē syā̍ma ॥ 70 ॥(bha̠vā̠ - 'smabhya̠ - masu̠ṃ - ँyada̍gnē - madanti - saumana̠sa - ēka̍-ñcha ) (a. 12)
meaning
The syllables are recited forward and backward to secure the meaning in memory and in the cosmos.
verse 73
(स॒मिध॒ - श्चक्षु॑षी - प्र॒जाप॑ति॒राज्यं॑ - दे॒वस्य॒ स्फ्यं - ब्र॑ह्मवा॒दिनो॒ ऽद्भि - र॒ग्नेस्त्रयो॒ - मनुः॑ पृथि॒व्याः - प॒शवो॒ - ऽग्नीधे॑ - दे॒वा वै य॒ज्ञस्य॑ - यु॒क्ष्वो - शन्त॑स्त्वा॒ - द्वाद॑श )
(sa̠midha̠ - śchakṣu̍ṣī - pra̠jāpa̍ti̠rājya̍ṃ - dē̠vasya̠ sphyaṃ - bra̍hmavā̠dinō̠ 'dbhi - ra̠gnēstrayō̠ - manu̍ḥ pṛthi̠vyāḥ - pa̠śavō̠ - 'gnīdhē̍ - dē̠vā vai ya̠jñasya̍ - yu̠kṣvō - śanta̍stvā̠ - dvāda̍śa )
meaning
By this practice the reciter becomes one with the sacred fire and its deity.
verse 74
(स॒मिधो॑ - या॒ज्या॑ - तस्मा॒न्नभा॒-ऽगग्ं - हि तमन्वि- त्या॑ह प्र॒जा वा - आ॒हेत्या॑ह - यु॒क्ष्वा हि - स॑प्त॒तिः )
(sa̠midhō̍ - yā̠jyā̍ - tasmā̠nnabhā̠-'gagṃ - hi tamanvi- tyā̍ha pra̠jā vā - ā̠hētyā̍ha - yu̠kṣvā hi - sa̍pta̠tiḥ )
meaning
The Vedic seer perceived these connections in deep meditation and passed them on to the tradition.
verse 75
(स॒मिधः॑, सौमन॒से स्या॑म)
(sa̠midha̍ḥ, saumana̠sē syā̍ma)
meaning
May the one who studies this section win all the worlds from earth to the highest heaven. [benediction]
verse 76
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ hari̍ḥ ōm ॥
meaning
The fire of knowledge illumines the fire of the ritual; both together are the supreme sacrifice.
verse 77
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्द्वितीयकाण्डे षष्टः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
॥ kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya saṃhitāyā-ndvitīyakāṇḍē ṣaṣṭaḥ praśna-ssamāptaḥ ॥
meaning
Thus the residual rites of the second kanda's sixth section are concluded. [colophon]
verse 78
(वा॒य॒व्यं॑ - प्र॒जाप॑ति - रादि॒त्येभ्यो॑ - दे॒वा - वि॒श्वरू॑पः - स॒मिधः॒ - षट्) (6)
(vā̠ya̠vya̍ṃ - pra̠jāpa̍ti - rādi̠tyēbhyō̍ - dē̠vā - vi̠śvarū̍paḥ - sa̠midha̠ḥ - ṣaṭ) (6)
meaning
Om tat sat — this is truth and this is Brahman; by this sacrifice all merit is established. [benediction]
verse 79
॥ इति द्वीतीय-ङ्काण्डम् ॥
॥ iti dvītīya-ṅkāṇḍam ॥
meaning
Thus ends the Jata-patha recitation of the sixth section of the second kanda. [colophon]

Primary text from vignanam.org