Gita Govindam Chapter 2

Krishna

◆

tap any word for its meaning

  • verse 1
    ॥ द्वितीयः सर्गः ॥॥ अक्लेशकेशवः ॥

    ॥ dvitīyaḥ sargaḥ ॥॥ aklēśakēśavaḥ ॥
    meaning

    Section heading: The Second Canto — 'Aklesha Keshava' (Keshava who causes no distress, i.e., Krishna who is effortlessly playful).

    word by word
    द्वितीयDvitiiyaSecond
    सर्गSargaCreation
  • verse 2
    विहरति वने राधा साधारणप्रणये हरौ विगलितनिजोत्कर्षादीर्ष्यावशेन गतान्यतः ।क्वचिदपि लताकुञ्जे गुञ्जन्मधुव्रतमण्डली-मुखरशिखरे लीना दीनाप्युवाच रहः सखीम् ॥ 14 ॥

    viharati vanē rādhā sādhāraṇapraṇayē harau vigalitanijōtkarṣādīrṣyāvaśēna gatānyataḥ ।kvachidapi latākuñjē guñjanmadhuvratamaṇḍalī-mukharaśikharē līnā dīnāpyuvācha rahaḥ sakhīm ॥ 14 ॥
    meaning

    Radha, seeing Krishna sporting freely with other women in the forest, is wounded by jealousy and, abandoning all her usual self-restraint, wanders away alone in grief.

    word by word
    विहरतिViharatiMoves about
    राधाRaadhaaSrimati Radharani
    हरौHarau[Whom Lord Brahma eulogized when] Lord Hari [was in sleep]
    क्वचिदपिKvacid-ApiSometimes even
    लीनLiinaEngrossed in
    सखीSakhiiFemale friend or companion
  • verse 3
    ॥ गीतं 5 ॥

    ॥ gītaṃ 5 ॥
    meaning

    Song heading: Song number 5.

    word by word
    गीतंGiitamSong, Singing · Singing, Song · Sung
  • verse 4
    सञ्चरदधरसुधामधुरध्वनिमुखरितमोहनवंशम् ।चलितदृगञ्चलचञ्चलमौलिकपोलविलोलवतंसम् ॥रासे हरिमिह विहितविलासं स्मरति मनो मम कृतपरिहासम् ॥ 1 ॥

    sañcharadadharasudhāmadhuradhvanimukharitamōhanavaṃśam ।chalitadṛgañchalachañchalamaulikapōlavilōlavataṃsam ॥rāsē harimiha vihitavilāsaṃ smarati manō mama kṛtaparihāsam ॥ 1 ॥
    meaning

    Krishna wanders through the forest playing his enchanting flute, his gaze moving like a restless fish, his step as graceful and slow as a royal elephant.

    word by word
    रासेRaaseIn Raasa
    मनोManoMind · [My] Mind [is Established in Speech]
    ममMamamy · of me · (O Mother, May you Shine within the Lotus of) my (Heart in the form of the fullness of Knowledge arising from Atman) · To me · (Be Gracious) to me · Mine
  • verse 5
    चन्द्रकचारुमयूरशिखण्डकमण्डलवलयितकेशम् ।प्रचुरपुरन्दरधनुरनुरञ्जितमेदुरमुदिरसुवेशम् ॥ 2 ॥

    chandrakachārumayūraśikhaṇḍakamaṇḍalavalayitakēśam ।prachurapurandaradhanuranurañjitamēduramudirasuvēśam ॥ 2 ॥
    meaning

    His crest is adorned with peacock feathers circling like a moon; his bow is the rainbow of Indra; his dark form surpasses a fresh rain-cloud in beauty.

  • verse 6
    गोपकदम्बनितम्बवतीमुखचुम्बनलम्भितलोभम् ।बन्धुजीवमधुराधरपल्लवमुल्लसितस्मितशोभम् ॥ 3 ॥

    gōpakadambanitambavatīmukhachumbanalambhitalōbham ।bandhujīvamadhurādharapallavamullasitasmitaśōbham ॥ 3 ॥
    meaning

    He yearns for the lips of the cowherd women like a bee yearning for the bandhujiva flower — red-lipped, dark-bodied, ever-youthful and utterly irresistible.

  • verse 7
    विपुलपुलकभुजपल्लववलयितवल्लवयुवतिसहस्रम् ।करचरणोरसि मणिगणभूषणकिरणविभिन्नतमिस्रम् ॥ 4 ॥

    vipulapulakabhujapallavavalayitavallavayuvatisahasram ।karacharaṇōrasi maṇigaṇabhūṣaṇakiraṇavibhinnatamisram ॥ 4 ॥
    meaning

    He embraces a thousand cowherd women with his vine-like arms; his chest shines with gem-studded ornaments pressed against their soft bodies.

  • verse 8
    जलदपटलवलदिन्दुविनन्दकचन्दनतिलकललाटम् ।पीनपयोधरपरिसरमर्दननिर्दयहृदयकवाटम् ॥ 5 ॥

    jaladapaṭalavaladinduvinandakachandanatilakalalāṭam ।pīnapayōdharaparisaramardananirdayahṛdayakavāṭam ॥ 5 ॥
    meaning

    His forehead shines with tilak marks like a moon reflected in still water; his chest is pressed by the round breasts of the gopis as he moves among them.

  • verse 9
    मणिमयमकरमनोहरकुण्डलमण्डितगण्डमुदारम् ।पीतवसनमनुगतमुनिमनुजसुरासुरवरपरिवारम् ॥ 6 ॥

    maṇimayamakaramanōharakuṇḍalamaṇḍitagaṇḍamudāram ।pītavasanamanugatamunimanujasurāsuravaraparivāram ॥ 6 ॥
    meaning

    His cheeks glow adorned with beautiful makara-shaped earrings of jewels; he wears yellow silk and is followed by sages and men alike — ever the most charming.

  • verse 10
    विशदकदम्बतले मिलितं कलिकलुषभयं शमयन्तम् ।मामपि किमपि तरङ्गदनङ्गदृशा मनसा रमयन्तम् ॥ 7 ॥

    viśadakadambatalē militaṃ kalikaluṣabhayaṃ śamayantam ।māmapi kimapi taraṅgadanaṅgadṛśā manasā ramayantam ॥ 7 ॥
    meaning

    He dispels the impurity of this Kali age, seated under a Kadamba tree; even now he stirs within me some indescribable longing — Jayadeva sings of this.

    word by word
    मिलितMilitaMet, United
    किमपिKimapiMuch more, Still further
    मनसाManasaain my Mind · With Mind
  • verse 11
    श्रीजयदेवभणितमतिसुन्दरमोहनमधुरिपुरूपम् ।हरिचरणस्मरणं प्रति सम्प्रति पुण्यवतामनुरूपम् ॥ 8 ॥

    śrījayadēvabhaṇitamatisundaramōhanamadhuripurūpam ।haricharaṇasmaraṇaṃ prati samprati puṇyavatāmanurūpam ॥ 8 ॥
    meaning

    This supremely beautiful and enchanting description of Krishna by Jayadeva, eager devotee — remembering Krishna with this song brings purification of the heart.

    word by word
    प्रतिPratiEvery
    सम्प्रतिSampratiRightly, Exactly, Just
  • verse 12
    गणयति गुणग्रामं भामं भ्रमादपि नेहते वहति च परितोषं दोषं विमुञ्चति दूरतः ।युवतिषु वलस्तृष्णे कृष्णे विहारिणि मां विना पुनरपि मनो वामं कामं करोति करोमि किम् ॥ 15 ॥

    gaṇayati guṇagrāmaṃ bhāmaṃ bhramādapi nēhatē vahati cha paritōṣaṃ dōṣaṃ vimuñchati dūrataḥ ।yuvatiṣu valastṛṣṇē kṛṣṇē vihāriṇi māṃ vinā punarapi manō vāmaṃ kāmaṃ karōti karōmi kim ॥ 15 ॥
    meaning

    He counts the beautiful woman's qualities as nothing, avoids her from confusion, and yet carries pleasure and fault together — this contradictory nature of love.

    word by word
    वहतिVahati(As also the Gentle Breeze) blowing (in this Early Morning) · Blowing
    चCaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
    दोषDossaDefect, Blemish
    माMaaTo Sound, Bellow, Roar
    विनाVinaaWithout [chanting any Mantras one indeed accomplishes Uccatana, all to its very root] · Without · Without (You, the Fruits of Human Birth in this World are Deficient)
    पुनरपिPunar-ApiAgain
    मनोManoMind · [My] Mind [is Established in Speech]
    वामVaamaLeft
    कामKaamaDesire
    करोतिKaroti(All the Righteous Deeds that the Virtuous ones) do (everyday with great care is always done by Your Blessings) · Does · Make · (The Devotee) does
    करोमिKaromiI do
    किम्KimWhat
    कृष्णKrssnnaBlack, Dark, Dark-Blue
    माम्MaamMe · My · [May that Truth Protect] Me
    वीणाViinnaaVeena, a stringed musical instrument
    कामम्KaamamAccording to wish or desire, Willingly
  • verse 13
    ॥ गीतं 6 ॥

    ॥ gītaṃ 6 ॥
    meaning

    Song heading: Song number 6.

    word by word
    गीतंGiitamSong, Singing · Singing, Song · Sung
  • verse 14
    निभृतनिकुञ्जगृहं गतया निशि रहसि निलीय वसन्तम् ।चकितविलोकितसकलदिशा रतिरभसरसेन हसन्तम् ॥सखि हे केशिमथनमुदारं रमय मया सह मदनमनोरथभावितया सविकारम् ॥ 1 ॥

    nibhṛtanikuñjagṛhaṃ gatayā niśi rahasi nilīya vasantam ।chakitavilōkitasakaladiśā ratirabhasarasēna hasantam ॥sakhi hē kēśimathanamudāraṃ ramaya mayā saha madanamanōrathabhāvitayā savikāram ॥ 1 ॥
    meaning

    Radha slips into a secret bower in the night, hiding shyly, looking around with startled glances in all directions, fearing to be seen approaching the resting Krishna.

    word by word
    निशिNishiNight
    सखिSakhiFemale Companion
    हेHeO · Oh, a vocative particle · A vocative particle, Oh
    मयाMayaaby me · [This Stotra proclaimed] by me · be me
    सहSahain Company, Jointly
    गतGataGone
    सखीSakhiiFemale friend or companion
    रामRaamaSri Rama
  • verse 15
    प्रथमसमागमलज्जितया पटुचाटुशतैरनुकूलम् ।मृदुमधुरस्मितभाषितया शिथिलीकृतजघनदुकूलम् ॥ 2 ॥

    prathamasamāgamalajjitayā paṭuchāṭuśatairanukūlam ।mṛdumadhurasmitabhāṣitayā śithilīkṛtajaghanadukūlam ॥ 2 ॥
    meaning

    Shy at this first meeting, she pleases him with hundreds of clever and flattering words; with soft sweet speech and gentle smiles she coaxes him.

  • verse 16
    किसलयशयननिवेशितया चिरमुरसि ममैव शयानम् ।कृतपरिरम्भणचुम्बनया परिरभ्य कृताधरपानम् ॥ 3 ॥

    kisalayaśayananivēśitayā chiramurasi mamaiva śayānam ।kṛtaparirambhaṇachumbanayā parirabhya kṛtādharapānam ॥ 3 ॥
    meaning

    She reclines on a bed of leaves and petals beside him who has long lain only on her chest; she embraces and kisses him in lingering love.

    word by word
    शयानShayaanaLying down, Resting, Sleeping
  • verse 17
    अलसनिमीलितलोचनया पुलकावलिललितकपोलम् ।श्रमजलसकलकलेवरया वरमदनमदादतिलोलम् ॥ 4 ॥

    alasanimīlitalōchanayā pulakāvalilalitakapōlam ।śramajalasakalakalēvarayā varamadanamadādatilōlam ॥ 4 ॥
    meaning

    With eyes half-closed in languor, cheeks glowing with the grace of the peacock-feather's down, her body covered with the perspiration of love's toil — she is radiant.

  • verse 18
    कोकिलकलरवकूजितया जितमनसिजतन्त्रविचारम् ।श्लथकुसुमाकुलकुन्तलया नखलिखितघनस्तनभारम् ॥ 5 ॥

    kōkilakalaravakūjitayā jitamanasijatantravichāram ।ślathakusumākulakuntalayā nakhalikhitaghanastanabhāram ॥ 5 ॥
    meaning

    With the sound of the cuckoo filling the mind, conquering the strategies of Manmatha, her loosened hair adorned with wildflowers — she is Radha in love.

  • verse 19
    चरणरणितमनिनूपुरया परिपूरितसुरतवितानम् ।मुखरविशृङ्खलमेखलया सकचग्रहचुम्बनदानम् ॥ 6 ॥

    charaṇaraṇitamaninūpurayā paripūritasuratavitānam ।mukharaviśṛṅkhalamēkhalayā sakachagrahachumbanadānam ॥ 6 ॥
    meaning

    With anklets ringing at her feet, the bower resonant with the sounds of love, her girdle-bells sounding freely without restraint — she fills the night with music.

  • verse 20
    रतिसुखसमयरसालसया दरमुकुलितनयनसरोजम् ।निःसहनिपतिततनुलतया मधुसूदनमुदितमनोजम् ॥ 7 ॥

    ratisukhasamayarasālasayā daramukulitanayanasarōjam ।niḥsahanipatitatanulatayā madhusūdanamuditamanōjam ॥ 7 ॥
    meaning

    Languid with the pleasure of love, lotus-eyes slightly closing, her vine-like body exhausted and falling on the bed — this is Radha after love's completion.

  • verse 21
    श्रीजयदेवभणितमिदमतिशयमधुरिपुनिधुवनशीलम् ।सुखमुत्कण्ठितगोपवधूकथितं वितनोतु सलीलम् ॥ 8 ॥

    śrījayadēvabhaṇitamidamatiśayamadhuripunidhuvanaśīlam ।sukhamutkaṇṭhitagōpavadhūkathitaṃ vitanōtu salīlam ॥ 8 ॥
    meaning

    This utterly beautiful description of Krishna's love-sport by Jayadeva pleases the longing hearts of the cowherd women — let it gladden every heart that hears it.

    word by word
    सलिलंSalilamWater
  • verse 22
    हस्तस्रस्तविलासवंशमनृजुभ्रूवल्लिमद्बल्लवी-वृन्दोत्सारिदृगन्तवीक्षितमतिस्वेदार्द्रगण्डस्थलम् ।मामुद्वीक्ष्य विलक्षितं स्मितसुधामुग्धाननं कानने गोविन्दं व्रजसुन्दरीगणवृतं पश्यामि हृष्यामि च ॥ 16 ॥

    hastasrastavilāsavaṃśamanṛjubhrūvallimadballavī-vṛndōtsāridṛgantavīkṣitamatisvēdārdragaṇḍasthalam ।māmudvīkṣya vilakṣitaṃ smitasudhāmugdhānanaṃ kānanē gōvindaṃ vrajasundarīgaṇavṛtaṃ paśyāmi hṛṣyāmi cha ॥ 16 ॥
    meaning

    Radha's hand lets the flute slip; her arched brow furrows; she sweats; her glance lingers at the corner of the eye — passion on the verge of dissolution.

    word by word
    गोविन्दGovinda[O] Govinda · Govinda, another name of Sri Vishnu · Sri Govinda
    चCaAnd, sometimes used only for emphasis or gap-filling · for emphasis · And, sometimes used for emphasis · And · And, Also, Sometimes for emphasis or gap-fillings · Indeed · And, Also, sometimes for emphasis or gap-filling · And, Also · For emphasis or gap-filling · And, Also, For emphasis · And, Also, sometimes for emphasis · Also · And, Also, Moreover · And, for emphasis · And, Also, sometimes for emphasis or gap-flilling · Moreover, Also · And, sometimes for emphasis or gap-filling · And, As Well as · Gap-filling or emphasis · And, for gap-filling · And, Also, sometimes for gap-filling · And, sometimes for emphasis · And, sometimes used for filling gaps
  • verse 23
    दुरालोकस्तोकस्तबकनवकाशोकलतिका-विकासः कासारोपवनपवनोऽपि व्यथयति ।अपि भ्राम्यद्भृङ्गीरणितरमणीया न मुकुल-प्रसूतिश्चूतानां सखि शिखरिणीयं सुखयति ॥ 17 ॥

    durālōkastōkastabakanavakāśōkalatikā-vikāsaḥ kāsārōpavanapavanō'pi vyathayati ।api bhrāmyadbhṛṅgīraṇitaramaṇīyā na mukula-prasūtiśchūtānāṃ sakhi śikhariṇīyaṃ sukhayati ॥ 17 ॥
    meaning

    Even the barely visible cluster of buds on the new Ashoka vine causes pain; even the breeze near the lake-garden becomes an affliction — such is the nature of separation.

    word by word
    अपिApiAlso
    नNaNot · Us, Our · [There are] no [Mantras or Medicine available, even a trace which can accomplish Uccatana etc.] · Us, of us, to us · The letter Nna · Not, Us · Not, No, Nor, Neither
    सखिSakhiFemale Companion
    सखीSakhiiFemale friend or companion
  • verse 24
    ॥ इति गीतगोविन्दे अक्लेशकेशवो नाम द्वितीयः सर्गः ॥

    ॥ iti gītagōvindē aklēśakēśavō nāma dvitīyaḥ sargaḥ ॥
    meaning

    Colophon: Thus ends the second canto named 'Aklesha Keshava' in the Gita Govinda.

    word by word
    इतिItiRefers to something that precedes
    नामNaamaName
    द्वितीयDvitiiyaSecond
    सर्गSargaCreation

Primary text from vignanam.org