Chitti Pannam

Misc

tap any word for its meaning

  • verse 1
    (कृष्णयजुर्वेदीय तैत्तिरीयारण्यके तृतीय प्रपाठकः)

    (kṛṣṇayajurvēdīya taittirīyāraṇyakē tṛtīya prapāṭhakaḥ)
    meaning

    Source note: This text is from the third Prapathaka (section) of the Taittiriya Aranyaka of the Krishna Yajurveda.

  • verse 2
    हरिः ओम्तच्छं॒-योँरावृ॑णीमहेगा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तयेदैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नःस्व॒स्तिर्मानु॑षेभ्यःऊ॒र्ध्व-ञ्जि॑गातु भेष॒जम्श-न्नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚श-ञ्चतु॑ष्पदे शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑

    hariḥ ōmtachCha̠ṃ yōrāvṛ̍ṇīmahēgā̠tuṃ ya̠jñāya̍gā̠tuṃ ya̠jñapa̍tayēdaivī̎ sva̠stira̍stu naḥsva̠stirmānu̍ṣēbhyaḥū̠rdhva-ñji̍gātu bhēṣa̠jamśa-nnō̍ astu dvi̠padē̎śa-ñchatu̍ṣpadēōṃ śānti̠-śśānti̠-śśānti̍ḥ
    meaning

    Om. We seek the well-being that gives scope to the sacrifice and to the lord of sacrifice; may there be divine prosperity for us, prosperity for men and cattle — may the ceremony be auspicious.

  • verse 3
    ओ-ञ्चित्ति॒स्स्रुक्चि॒त्तमाज्य᳚म्वाग्वेदिः॑आधी॑त-म्ब॒र्​हिःकेतो॑ अ॒ग्निःविज्ञा॑तम॒ग्निःवाक्प॑ति॒र्​होता᳚मन॑ उपव॒क्ताप्रा॒णो ह॒विःसामा᳚ध्व॒र्युःवाच॑स्पते विधे नामन्न्वि॒धेम॑ ते॒ नाम॑वि॒धेस्त्वम॒स्माक॒-न्नाम॑वा॒चस्पति॒स्सोम॑-म्पिबतुआ-ऽस्मासु॑ नृ॒म्ण-न्धा॒त्स्वाहा᳚1अ॒ध्व॒र्युः पञ्च॑ 1

    ō-ñchitti̠ssrukchi̠ttamājya̎mvāgvēdi̍ḥādhī̍ta-mba̠r​hiḥkētō̍ a̠gniḥvijñā̍tama̠gniḥvākpa̍ti̠r​hōtā̎mana̍ upava̠ktāprā̠ṇō ha̠viḥsāmā̎dhva̠ryuḥvācha̍spatē vidhē nāmannvi̠dhēma̍ tē̠ nāma̍vi̠dhēstvama̠smāka̠-nnāma̍vā̠chaspati̠ssōma̍-mpibatuā-'smāsu̍ nṛ̠mṇa-ndhā̠tsvāhā̎1a̠dhva̠ryuḥ pañcha̍ cha1
    meaning

    Chitti is the ladle; thought is the oblation; speech is the altar; learning is the sacred grass; perception is the fire; deep knowledge is the fire; Vachaspati is the hotr-priest.

  • verse 4
    पृ॒थि॒वी होता᳚द्यौर॑ध्व॒र्युःरु॒द्रो᳚-ऽग्नीत्बृह॒स्पति॑रुपव॒क्तावाच॑स्पते वा॒चो वी॒र्ये॑णसम्भृ॑ततमे॒ना-ऽऽय॑क्ष्यसेयज॑मानाय॒ वार्य᳚म् सुव॒स्कर॑स्मैवा॒चस्पति॒स्सोम॑-म्पिबतिज॒जन॒दिन्द्र॑मिन्द्रि॒याय॒ स्वाहा᳚2पृ॒थि॒वी होता॒ दश॑2

    pṛ̠thi̠vī hōtā̎dyaura̍dhva̠ryuḥru̠drō̎-'gnītbṛha̠spati̍rupava̠ktāvācha̍spatē vā̠chō vī̠ryē̍ṇasambhṛ̍tatamē̠nā-''ya̍kṣyasēyaja̍mānāya̠ vārya̎mā suva̠skara̍smaivā̠chaspati̠ssōma̍-mpibatija̠jana̠dindra̍mindri̠yāya̠ svāhā̎2pṛ̠thi̠vī hōtā̠ daśa̍2
    meaning

    Earth is the hotr; sky is the adhvaryu; Rudra is the agnidh; Brihaspati is the upavaktr; O Vachaspati, with the power of your voice make this sacrifice prosper.

  • verse 5
    अ॒ग्निर्​होता᳚अ॒श्विना᳚-ऽध्व॒र्यूत्वष्टा॒-ऽग्नीत्मि॒त्र उ॑पव॒क्तासोम॒स्सोम॑स्य पुरो॒गाःशु॒क्रस्शु॒क्रस्य॑ पुरो॒गाःश्रा॒तास्त॑ इन्द्र॒ सोमाः᳚वाता॑पेर्​हवन॒श्रुत॒स्स्वाहा᳚3अ॒ग्निर्​होता॒-ऽष्टौ3

    a̠gnir​hōtā̎a̠śvinā̎-'dhva̠ryūtvaṣṭā̠-'gnītmi̠tra u̍pava̠ktāsōma̠ssōma̍sya purō̠gāḥśu̠krasśu̠krasya̍ purō̠gāḥśrā̠tāsta̍ indra̠ sōmā̎ḥvātā̍pēr​havana̠śruta̠ssvāhā̎3a̠gnir​hōtā̠-'ṣṭau3
    meaning

    Agni is the hotr; the Ashvins are the adhvaryu; Tvashtr is the agnidh; Mitra is the upavaktr; Soma is the forerunner of Soma; Shukra is the guide of Shukra.

  • verse 6
    सूर्य॑-न्ते॒ चक्षुः॑वात॑-म्प्रा॒णःद्या-म्पृ॒ष्ठम्अ॒न्तरि॑क्षमा॒त्माअङ्गै᳚र्य॒ज्ञम्पृ॒थि॒वीग्ं शरी॑रैःवाच॑स्प॒ते-ऽच्छि॑द्रया वा॒चाअच्छि॑द्रया जु॒ह्वा᳚दि॒वि दे॑वा॒वृध॒ग्ं॒ होत्रा॒ मेर॑यस्व॒ स्वाहा᳚4सूर्य॑-न्ते॒ नव॑4

    sūrya̍-ntē̠ chakṣu̍ḥvāta̍-mprā̠ṇaḥdyā-mpṛ̠ṣṭhama̠ntari̍kṣamā̠tmāaṅgai̎rya̠jñampṛ̠thi̠vīgṃ śarī̍raiḥvācha̍spa̠tē-'chChi̍drayā vā̠chāachChi̍drayā ju̠hvā̎di̠vi dē̍vā̠vṛdha̠g̠ṃ hōtrā̠ mēra̍yasva̠ svāhā̎4sūrya̍-ntē̠ nava̍4
    meaning

    The sun is your eye; wind is your breath; the sky is your back; the atmosphere is your body; with your limbs you perform the sacrifice; with your body you are the earth.

  • verse 7
    म॒हाह॑वि॒र्​होता᳚स॒त्यह॑विरध्व॒र्युःअच्यु॑तपाजा अ॒ग्नीत्अच्यु॑तमना उपव॒क्ताअ॒ना॒धृ॒ष्यश्चा᳚प्रतिधृ॒ष्यश्च॑ य॒ज्ञस्या॑भिग॒रौअ॒यास्य॑ उद्गा॒तावाच॑स्पते हृद्विधे नामन्न्वि॒धेम॑ ते॒ नाम॑वि॒धेस्त्वम॒स्माक॒-न्नाम॑वा॒चस्पति॒स्सोम॑मपात्मा दैव्य॒स्तन्तु॒श्छेदि॒ मा म॑नु॒ष्यः॑नमो॑ दि॒वेनमः॑ पृथि॒व्यै स्वाहा᳚5अ॒पा॒त्त्रीणि॑ 5

    ma̠hāha̍vi̠r​hōtā̎sa̠tyaha̍viradhva̠ryuḥachyu̍tapājā a̠gnītachyu̍tamanā upava̠ktāa̠nā̠dhṛ̠ṣyaśchā̎pratidhṛ̠ṣyaścha̍ ya̠jñasyā̍bhiga̠raua̠yāsya̍ udgā̠tāvācha̍spatē hṛdvidhē nāmannvi̠dhēma̍ tē̠ nāma̍vi̠dhēstvama̠smāka̠-nnāma̍vā̠chaspati̠ssōma̍mapāt daivya̠stantu̠śChēdi̠ ma̍nu̠ṣya̍ḥnamō̍ di̠vēnama̍ḥ pṛthi̠vyai svāhā̎5a̠pā̠ttrīṇi̍ cha5
    meaning

    Mahahavir is the hotr; Satyahavir is the adhvaryu; Achyutapaja is the agnidh; Achyutamanas is the upavaktr; the inviolable and the unresisted are the overseers.

  • verse 8
    वाघोता᳚दी॒क्षा पत्नी᳚वातो᳚-ऽध्व॒र्युःआपो॑-ऽभिग॒रःमनो॑ ह॒विःतप॑सि जुहोमिभूर्भुव॒स्सुवः॑ब्रह्म॑ स्वय॒म्भुब्रह्म॑णे स्वय॒म्भुवे॒ स्वाहा᳚6वाघोता॒ नव॑6

    vāghōtā̎dī̠kṣā patnī̎vātō̎-'dhva̠ryuḥāpō̍-'bhiga̠raḥmanō̍ ha̠viḥtapa̍si juhōmibhūrbhuva̠ssuva̍ḥbrahma̍ svaya̠mbhubrahma̍ṇē svaya̠mbhuvē̠ svāhā̎6vāghōtā̠ nava̍6
    meaning

    Vach is the hotr; diksha is the wife; Vata is the adhvaryu; water is the abhigara; mind is the oblation; into tapas I pour the oblation; bhur bhuvah svah — into Brahma I offer.

  • verse 9
    ब्रा॒ह्म॒ण एक॑होता य॒ज्ञः मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑य॒ज्ञश्च॑ मे भूयात्अ॒ग्निर्द्विहो॑ता भ॒र्ता मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑भ॒र्ता च॑ मे भूयात्पृ॒थि॒वी त्रिहो॑ता प्र॑ति॒ष्ठा7

    brā̠hma̠ṇa ēka̍hōtāsa ya̠jñaḥsa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śūnpuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥya̠jñaścha̍ bhūyāta̠gnirdvihō̍tāsa bha̠rtāsa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śūnpuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥbha̠rtā cha̍ bhūyātpṛ̠thi̠vī trihō̍tāsa pra̍ti̠ṣṭhā7
    meaning

    The Brahmin is the single hotr; he is the sacrifice; may he give me offspring, cattle, nourishment, and fame; may the sacrifice be mine.

  • verse 10
    मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑प्र॒ति॒ष्ठा च॑ मे भूयात्अ॒न्तरि॑क्ष॒-ञ्चतु॑र्​होता वि॒ष्ठाः मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑वि॒ष्ठाश्च॑ मे भूयात्वा॒युः पञ्च॑होता प्रा॒णः मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑प्रा॒णश्च॑ मे भूयात्8

    sa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śūnpuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥpra̠ti̠ṣṭhā cha̍ bhūyāta̠ntari̍kṣa̠-ñchatu̍r​hōtāsa vi̠ṣṭhāḥsa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śūnpuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥvi̠ṣṭhāścha̍ bhūyātvā̠yuḥ pañcha̍hōtāsa prā̠ṇaḥsa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śūnpuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥprā̠ṇaścha̍ bhūyāt8
    meaning

    Agni is the dual hotr; the sacrifice is his body; may he give me offspring, cattle, nourishment, and fame; and may steadiness be mine.

  • verse 11
    च॒न्द्रमा॒-ष्षड्ढो॑ता ऋ॒तून्क॑ल्पयाति मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑ऋ॒तव॑श्च मे कल्पन्ताम्अन्नग्ं॑ स॒प्तहो॑ता प्रा॒णस्य॑ प्रा॒णः मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑प्रा॒णस्य॑ मे प्रा॒णो भू॑यात्द्यौर॒ष्टहो॑तासो॑-ऽनाधृ॒ष्यः9

    cha̠ndramā̠-ṣṣaḍḍhō̍tāsa ṛ̠tūnka̍lpayātisa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śūnpuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥṛ̠tava̍ścha kalpantāmannag̍ṃ sa̠ptahō̍tāsa prā̠ṇasya̍ prā̠ṇaḥsa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śūnpuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥprā̠ṇasya̍ cha prā̠ṇō bhū̍yātdyaura̠ṣṭahō̍tāsō̍-'nādhṛ̠ṣyaḥ9
    meaning

    The moon is the six-fold hotr; he establishes the seasons; may he give me offspring, cattle, nourishment, and fame; may the seasons be well-ordered for me.

  • verse 12
    मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑अ॒ना॒धृ॒ष्यश्च॑ भूयासम्आ॒दि॒त्यो नव॑होता ते॑ज॒स्वी मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑ते॒ज॒स्वी च॑ भूयासम्प्र॒जाप॑ति॒र्दश॑होता इ॒दग्ं सर्व᳚म् मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑सर्व॑-ञ्च मे भूयात्10

    sa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śūnpuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥa̠nā̠dhṛ̠ṣyaścha̍ bhūyāsamā̠di̠tyō nava̍hōtāsa tē̍ja̠svīsa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śūnpuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥtē̠ja̠svī cha̍ bhūyāsampra̠jāpa̍ti̠rdaśa̍hōtāsa i̠dagṃ sarva̎msa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śūnpuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥsarva̍-ñcha bhūyāt10
    meaning

    May he give me offspring, cattle, nourishment, and fame; may I be inviolable; the sun is the nine-fold hotr; he is the radiant one; may he give me nourishment.

  • verse 13
    प्र॒ति॒ष्ठा प्रा॒णश्च॑ मे भूयादनाधृ॒ष्यस्सर्व-ञ्च मे भूयात्ब्रा॒ह्म॒णो य॒ज्ञो᳚-ऽग्निर्भ॒र्ता पृ॑थि॒वी प्र॑ति॒ष्ठा-ऽन्तरि॑क्षं-विँ॒ष्ठा वा॒युः प्रा॒णश्च॒न्द्रमा॑ ऋ॒तूनन्न॒ग्ं॒ प्रा॒णस्य॑ प्रा॒णो द्यौर॑नाधृ॒ष्य आ॑दि॒त्यस्स ते॑ज॒स्वी प्र॒जाप॑ति॒-स्स इ॒दग्ं सर्व॒ग्ं॒ सर्व॑-ञ्च मे भूयात्

    pra̠ti̠ṣṭhā prā̠ṇaścha̍ bhūyādanādhṛ̠ṣyassarva-ñcha bhūyātbrā̠hma̠ṇō ya̠jñō̎-'gnirbha̠rtā pṛ̍thi̠vī pra̍ti̠ṣṭhā-'ntari̍kṣaṃ vi̠ṣṭhā vā̠yuḥ prā̠ṇaścha̠ndramā̍ sa ṛ̠tūnanna̠g̠ṃ sa prā̠ṇasya̍ prā̠ṇō dyaura̍nādhṛ̠ṣya ā̍di̠tyassa tē̍ja̠svī pra̠jāpa̍ti̠-ssa i̠dagṃ sarva̠g̠ṃ sarva̍-ñcha bhūyāt
    meaning

    May steadiness and breath be mine and may all that is mine be inviolable; the Brahmin is the sacrifice, the fire is the sustainer, the earth is the foundation.

  • verse 14
    अ॒ग्निर्यजु॑र्भिःस॒वि॒ता स्तोमैः᳚इन्द्र॑ उक्थाम॒दैःमि॒त्रावरु॑णावा॒शिषा᳚अङ्गि॑रसो॒ धिष्णि॑यैर॒ग्निभिः॑म॒रुत॑स्सदोहविर्धा॒नाभ्या᳚म्आपः॒ प्रोक्ष॑णीभिःओष॑धयो ब॒र्​हिषा᳚अदि॑ति॒र्वेद्या᳚सोमो॑ दी॒क्षया᳚11

    a̠gniryaju̍rbhiḥsa̠vi̠tā stōmai̎ḥindra̍ ukthāma̠daiḥmi̠trāvaru̍ṇāvā̠śiṣā̎aṅgi̍rasō̠ dhiṣṇi̍yaira̠gnibhi̍ḥma̠ruta̍ssadōhavirdhā̠nābhyā̎māpa̠ḥ prōkṣa̍ṇībhiḥōṣa̍dhayō ba̠r​hiṣā̎adi̍ti̠rvēdyā̎sōmō̍ dī̠kṣayā̎11
    meaning

    Agni with the yajus mantras; Savitri with the stomas; Indra with the uktha hymns; Mitra and Varuna with auspicious blessings; the Angirases with the dhishniya fires.

  • verse 15
    त्वष्टे॒ध्मेन॑विष्णु॑र्य॒ज्ञेन॑वस॑व॒ आज्ये॑नआ॒दि॒त्या दक्षि॑णाभिःविश्वे॑ दे॒वा ऊ॒र्जापू॒षा स्व॑गाका॒रेण॑बृह॒स्पतिः॑ पुरो॒धया᳚प्र॒जाप॑तिरुद्गी॒थेन॑अ॒न्तरि॑क्ष-म्प॒वित्रे॑णवा॒युः पात्रैः᳚अ॒हग्ग्‍ं श्र॒द्धया᳚12दी॒क्षया॒ पात्रै॒रेक॑-ञ्च8

    tvaṣṭē̠dhmēna̍viṣṇu̍rya̠jñēna̍vasa̍va̠ ājyē̍naā̠di̠tyā dakṣi̍ṇābhiḥviśvē̍ dē̠vā ū̠rjāpū̠ṣā sva̍gākā̠rēṇa̍bṛha̠spati̍ḥ purō̠dhayā̎pra̠jāpa̍tirudgī̠thēna̍a̠ntari̍kṣa-mpa̠vitrē̍ṇavā̠yuḥ pātrai̎ḥa̠hagg‍ṃ śra̠ddhayā̎12dī̠kṣayā̠ pātrai̠rēka̍-ñcha8
    meaning

    Tvashtr with fuel; Vishnu with the sacrifice; the Vasus with the oblation; the Adityas with the dakshinas; the Vishvedevas with strength; Pusha with the correct sounds.

  • verse 16
    सेनेन्द्र॑स्यधेना॒ बृह॒स्पतेः᳚प॒थ्या॑ पू॒ष्णःवाग्वा॒योःदी॒क्षा सोम॑स्यपृ॒थि॒व्य॑ग्नेःवसू॑ना-ङ्गाय॒त्रीरु॒द्राणा᳚-न्त्रि॒ष्टुक्आ॒दि॒त्याना॒-ञ्जग॑तीविष्णो॑रनु॒ष्टुक्13

    sēnēndra̍syadhēnā̠ bṛha̠spatē̎ḥpa̠thyā̍ pū̠ṣṇaḥvāgvā̠yōḥdī̠kṣā sōma̍syapṛ̠thi̠vya̍gnēḥvasū̍nā-ṅgāya̠trīru̠drāṇā̎-ntri̠ṣṭukā̠di̠tyānā̠-ñjaga̍tīviṣṇō̍ranu̠ṣṭuk13
    meaning

    Indra's army; Brihaspati's thoughts; Pusha's path; Vayu's speech; Soma's diksha; Agni's earth; Gayatri for the Vasus.

  • verse 17
    वरु॑णस्य वि॒राट्य॒ज्ञस्य॑ प॒ङ्क्तिःप्र॒जाप॑ते॒रनु॑मतिःमि॒त्रस्य॑ श्र॒द्धास॒वि॒तुः प्रसू॑तिःसूर्य॑स्य॒ मरी॑चिःच॒न्द्रम॑सो रोहि॒णीऋषी॑णामरुन्ध॒तीप॒र्जन्य॑स्य वि॒द्युत्चत॑स्रो॒ दिशः॑चत॑स्रो-ऽवान्तरदि॒शाःअह॑श्च॒ रात्रि॑श्चकृ॒षिश्च॒ वृष्टि॑श्चत्विषि॒श्चाप॑चितिश्चआप॒श्चौष॑धयश्चऊर्क्च॑ सू॒नृता॑ दे॒वाना॒-म्पत्न॑यः14अ॒नु॒ष्टुग्दिश॒ष्षट्च॑9

    varu̍ṇasya vi̠rāṭya̠jñasya̍ pa̠ṅktiḥpra̠jāpa̍tē̠ranu̍matiḥmi̠trasya̍ śra̠ddhāsa̠vi̠tuḥ prasū̍tiḥsūrya̍sya̠ marī̍chiḥcha̠ndrama̍sō rōhi̠ṇīṛṣī̍ṇāmarundha̠tīpa̠rjanya̍sya vi̠dyutchata̍srō̠ diśa̍ḥchata̍srō-'vāntaradi̠śāḥaha̍ścha̠ rātri̍śchakṛ̠ṣiścha̠ vṛṣṭi̍śchatviṣi̠śchāpa̍chitiśchaāpa̠śchauṣa̍dhayaśchaūrkcha̍ sū̠nṛtā̍ cha dē̠vānā̠-mpatna̍yaḥ14a̠nu̠ṣṭugdiśa̠ṣṣaṭcha̍9
    meaning

    Viraj for Varuna; Pankti for the sacrifice; Anumatih for Prajapati; Shradha for Mitra; Prasuti for Savitri; the sun's rays.

  • verse 18
    दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वेअ॒श्विनो᳚र्बा॒हुभ्या᳚म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या॒-म्प्रति॑गृह्णामिराजा᳚ त्वा॒ वरु॑णो नयतु देवि दक्षिणे॒-ऽग्नये॒ हिर॑ण्यम्तेना॑मृत॒त्वम॑श्याम्वयो॑ दा॒त्रेमयो॒ मह्य॑मस्तु प्रतिग्रही॒त्रे इ॒द-ङ्कस्मा॑ अदात्कामः॒ कामा॑यकामो॑ दा॒ता15

    dē̠vasya̍ tvā savi̠tuḥ pra̍sa̠vēa̠śvinō̎rbā̠hubhyā̎mpū̠ṣṇō hastā̎bhyā̠-mprati̍gṛhṇāmirājā̎ tvā̠ varu̍ṇō nayatu dēvi dakṣiṇē̠-'gnayē̠ hira̍ṇyamtēnā̍mṛta̠tvama̍śyāmvayō̍ dā̠trēmayō̠ mahya̍mastu pratigrahī̠trēka i̠da-ṅkasmā̍ adātkāma̠ḥ kāmā̍yakāmō̍ dā̠tā15
    meaning

    By the impulse of divine Savitri I accept this with the arms of the Ashvins, with the hands of Pusha; king Varuna leads you.

  • verse 19
    कामः॑ प्रतिग्रही॒ताकामग्ं॑ समु॒द्रमावि॑शकामे॑न त्वा॒ प्रति॑गृह्णामिकामै॒तत्ते᳚ए॒षा ते॑ काम॒ दक्षि॑णाउ॒त्ता॒नस्त्वा᳚-ऽऽङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णातुसोमा॑य॒ वासः॑रु॒द्राय॒ गाम्वरु॑णा॒याश्व᳚म्प्र॒जाप॑तये॒ पुरु॑षम्16

    kāma̍ḥ pratigrahī̠tākāmag̍ṃ samu̠dramāvi̍śakāmē̍na tvā̠ prati̍gṛhṇāmikāmai̠tattē̎ē̠ṣā tē̍ kāma̠ dakṣi̍ṇāu̠ttā̠nastvā̎-''ṅgīra̠saḥ prati̍gṛhṇātusōmā̍ya̠ vāsa̍ḥru̠drāya̠ gāmvaru̍ṇā̠yāśva̎mpra̠jāpa̍tayē̠ puru̍ṣam16
    meaning

    Desire is the receiver; enter desire like the ocean; I accept you through desire; this is Desire's desire; this is your gift, O Desire; rise upward.

  • verse 20
    मन॑वे॒ तल्प᳚म्त्वष्ट्रे॒-ऽजाम्पू॒ष्णे-ऽवि᳚म्निर्-ऋ॑त्या अश्वतरगर्द॒भौहि॒मव॑तो ह॒स्तिन᳚म्ग॒न्ध॒र्वा॒प्स॒राभ्य॑स्स्रगलङ्कर॒णेविश्वे᳚भ्यो दे॒वेभ्यो॑ धा॒न्यम्वा॒चे-ऽन्न᳚म्ब्रह्म॑ण ओद॒नम्स॒मु॒द्रायापः॑17

    mana̍vē̠ talpa̎mtvaṣṭrē̠-'jāmpū̠ṣṇē-'vi̎mnir-ṛ̍tyā aśvataragarda̠bhauhi̠mava̍tō ha̠stina̎mga̠ndha̠rvā̠psa̠rābhya̍ssragalaṅkara̠ṇēviśvē̎bhyō dē̠vēbhyō̍ dhā̠nyamvā̠chē-'nna̎mbrahma̍ṇa ōda̠namsa̠mu̠drāyāpa̍ḥ17
    meaning

    For Manu a couch; for Tvashtr a she-goat; for Pusha a sheep; for Nirriti a mule and donkey; for the Himalayas an elephant; for the gandharvas and apsaras their portions.

  • verse 21
    उ॒त्ता॒नाया᳚ङ्गीर॒सायानः॑वै॒श्वा॒न॒राय॒ रथ᳚म्वै॒श्वा॒न॒रः प्र॒त्नथा॒ नाक॒मारु॑हत्दि॒वः पृ॒ष्ठ-म्भन्द॑मानस्सु॒मन्म॑भिः पू᳚र्व॒वज्ज॒नय॑ज्ज॒न्तवे॒ धन᳚म्स॒मा॒नम॑ज्मा॒ परि॑याति॒ जागृ॑विःराजा᳚ त्वा॒ वरु॑णो नयतु देवि दक्षिणे वैश्वान॒राय॒ रथ᳚म्तेना॑मृत॒त्वम॑श्याम्वयो॑ दा॒त्रेमयो॒ मह्य॑मस्तु प्रतिग्रही॒त्रे18

    u̠ttā̠nāyā̎ṅgīra̠sāyāna̍ḥvai̠śvā̠na̠rāya̠ ratha̎mvai̠śvā̠na̠raḥ pra̠tnathā̠ nāka̠māru̍hatdi̠vaḥ pṛ̠ṣṭha-mbhanda̍mānassu̠manma̍bhiḥsa pū̎rva̠vajja̠naya̍jja̠ntavē̠ dhana̎msa̠mā̠nama̍jmā̠ pari̍yāti̠ jāgṛ̍viḥrājā̎ tvā̠ varu̍ṇō nayatu dēvi dakṣiṇē vaiśvāna̠rāya̠ ratha̎mtēnā̍mṛta̠tvama̍śyāmvayō̍ dā̠trēmayō̠ mahya̍mastu pratigrahī̠trē18
    meaning

    For Uttanaya the Angirasa a cart; for Vaishvanara a chariot; Vaishvanara ascended the sky in the ancient way, shining from the back of heaven in radiant joy.

  • verse 22
    इ॒द-ङ्कस्मा॑ अदात्कामः॒ कामा॑यकामो॑ दा॒ताकामः॑ प्रतिग्रही॒ताकामग्ं॑ समु॒द्रमावि॑शकामे॑न त्वा॒ प्रति॑गृह्णामिकामै॒तत्ते᳚ए॒षा ते॑ काम॒ दक्षि॑णाउ॒त्ता॒नस्त्वा᳚-ऽऽङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णातु19दा॒ता पुरु॑ष॒मापः॑ प्रतिग्रही॒त्रे नव॑ 10

    ka i̠da-ṅkasmā̍ adātkāma̠ḥ kāmā̍yakāmō̍ dā̠tākāma̍ḥ pratigrahī̠tākāmag̍ṃ samu̠dramāvi̍śakāmē̍na tvā̠ prati̍gṛhṇāmikāmai̠tattē̎ē̠ṣā tē̍ kāma̠ dakṣi̍ṇāu̠ttā̠nastvā̎-''ṅgīra̠saḥ prati̍gṛhṇātu19dā̠tā puru̍ṣa̠māpa̍ḥ pratigrahī̠trē nava̍ cha10
    meaning

    Who gave this, and to whom? Desire gave to desire; desire is the giver; desire is the receiver; enter desire like the ocean; I accept you through desire.

  • verse 23
    सु॒वर्ण॑-ङ्घ॒र्म-म्परि॑वेद वे॒नम्इन्द्र॑स्या॒-ऽऽत्मान॑-न्दश॒धा चर॑न्तम्अ॒न्तस्स॑मु॒द्रे मन॑सा॒ चर॑न्तम्ब्रह्मा-ऽन्व॑विन्द॒द्दश॑होतार॒मर्णे᳚अ॒न्तः प्रवि॑ष्टश्शा॒स्ता जना॑नाम्एक॒स्सन्ब॑हु॒धा वि॑चारःश॒तग्ं शु॒क्राणि॒ यत्रैक॒-म्भव॑न्तिसर्वे॒ वेदा॒ यत्रैक॒-म्भव॑न्तिसर्वे॒ होता॑रो॒ यत्रैक॒-म्भव॑न्तिस॒ मान॑सीन आ॒त्मा जना॑नाम्20

    su̠varṇa̍-ṅgha̠rma-mpari̍vēda vē̠namindra̍syā̠-''tmāna̍-ndaśa̠dhā chara̍ntama̠ntassa̍mu̠drē mana̍sā̠ chara̍ntambrahmā-'nva̍vinda̠ddaśa̍hōtāra̠marṇē̎a̠ntaḥ pravi̍ṣṭaśśā̠stā janā̍nāmēka̠ssanba̍hu̠dhā vi̍chāraḥśa̠tagṃ śu̠krāṇi̠ yatraika̠-mbhava̍ntisarvē̠ vēdā̠ yatraika̠-mbhava̍ntisarvē̠ hōtā̍rō̠ yatraika̠-mbhava̍ntisa̠ māna̍sīna ā̠tmā janā̍nām20
    meaning

    The golden warmth of the sun, the inner soul of Indra moving tenfold, moving in the sea with the mind — Brahma, enter.

  • verse 24
    अ॒न्तः प्रवि॑ष्टश्शा॒स्ता जना॑ना॒ग्ं॒ सर्वा᳚त्मासर्वाः᳚ प्र॒जा यत्रैक॒-म्भव॑न्तिचतु॑र्​होतारो॒ यत्र॑ स॒म्पद॒-ङ्गच्छ॑न्ति दे॒वैःस॒ मान॑सीन आ॒त्मा जना॑नाम्ब्रह्मेन्द्र॑म॒ग्नि-ञ्जग॑तः प्रति॒ष्ठाम्दि॒व आ॒त्मानग्ं॑ सवि॒तार॒-म्बृह॒स्पति᳚म्चतु॑र्​होतार-म्प्र॒दिशो-ऽनु॑क्लृ॒प्तम्वा॒चो वी॒र्य॑-न्तप॒सा-ऽन्व॑विन्दत्अ॒न्तः प्रवि॑ष्ट-ङ्क॒र्तार॑मे॒तम्त्वष्टा॑रग्ं रू॒पाणि॑ विकु॒र्वन्तं॑-विँप॒श्चिम्21

    a̠ntaḥ pravi̍ṣṭaśśā̠stā janā̍nā̠g̠ṃ sarvā̎tmāsarvā̎ḥ pra̠jā yatraika̠-mbhava̍ntichatu̍r​hōtārō̠ yatra̍ sa̠mpada̠-ṅgachCha̍nti dē̠vaiḥsa̠ māna̍sīna ā̠tmā janā̍nāmbrahmēndra̍ma̠gni-ñjaga̍taḥ prati̠ṣṭhāmdi̠va ā̠tmānag̍ṃ savi̠tāra̠-mbṛha̠spati̎mchatu̍r​hōtāra-mpra̠diśō-'nu̍klṛ̠ptamvā̠chō vī̠rya̍-ntapa̠sā-'nva̍vindata̠ntaḥ pravi̍ṣṭa-ṅka̠rtāra̍mē̠tamtvaṣṭā̍ragṃ rū̠pāṇi̍ viku̠rvanta̍ṃ vipa̠śchim21
    meaning

    The one who has entered within is the ruler of all beings, the universal soul; all creatures come to meet there as one; the four hotrs go where everything converges.

  • verse 25
    अ॒मृत॑स्य प्रा॒णं-यँ॒ज्ञमे॒तम्चतु॑र्​होतृणामा॒त्मान॑-ङ्क॒वयो॒ निचि॑क्युःअ॒न्तः प्रवि॑ष्ट-ङ्क॒र्तार॑मे॒तम्दे॒वाना॒-म्बन्धु॒ निहि॑त॒-ङ्गुहा॑सुअ॒मृते॑न क्लृ॒प्तं-यँ॒ज्ञमे॒तम्चतु॑र्​होतृणामा॒त्मान॑-ङ्क॒वयो॒ निचि॑क्युःश॒त-न्नि॒युतः॒ परि॑वेद॒ विश्वा॑ वि॒श्ववा॑रःविश्व॑मि॒दं-वृँ॑णातिइन्द्र॑स्या॒-ऽऽत्मा निहि॑तः॒ पञ्च॑होताअ॒मृत॑-न्दे॒वाना॒मायुः॑ प्र॒जाना᳚म्22

    a̠mṛta̍sya prā̠ṇaṃ ya̠jñamē̠tamchatu̍r​hōtṛṇāmā̠tmāna̍-ṅka̠vayō̠ nichi̍kyuḥa̠ntaḥ pravi̍ṣṭa-ṅka̠rtāra̍mē̠tamdē̠vānā̠-mbandhu̠ nihi̍ta̠-ṅguhā̍sua̠mṛtē̍na klṛ̠ptaṃ ya̠jñamē̠tamchatu̍r​hōtṛṇāmā̠tmāna̍-ṅka̠vayō̠ nichi̍kyuḥśa̠ta-nni̠yuta̠ḥ pari̍vēda̠ viśvā̍ vi̠śvavā̍raḥviśva̍mi̠daṃ vṛ̍ṇātiindra̍syā̠-''tmā nihi̍ta̠ḥ pañcha̍hōtāa̠mṛta̍-ndē̠vānā̠māyu̍ḥ pra̠jānā̎m22
    meaning

    The breath of the immortal, this sacrifice — the wise ones discerned the four hotrs as the inner self; having entered within, the maker of this — the gods, the sacrificers.

  • verse 26
    इन्द्र॒ग्ं॒ राजा॑नग्ं सवि॒तार॑मे॒तम्वा॒योरा॒त्मान॑-ङ्क॒वयो॒ निचि॑क्युःर॒श्मिग्ं र॑श्मी॒ना-म्मध्ये॒ तप॑न्तम्ऋ॒तस्य॑ प॒दे क॒वयो॒ निपा᳚न्ति आ᳚ण्डको॒शे भुव॑न-म्बि॒भर्ति॑अनि॑र्भिण्ण॒स्सन्नथ॑ लो॒कान् वि॒चष्टे᳚यस्या᳚ण्डको॒शग्ं शुष्म॑मा॒हुः प्रा॒णमुल्ब᳚म्तेन॑ क्लृ॒प्तो॑-ऽमृते॑ना॒हम॑स्मिसु॒वर्ण॒-ङ्कोश॒ग्ं॒ रज॑सा॒ परी॑वृतम्दे॒वानां᳚-वँसु॒धानीं᳚-विँ॒राज᳚म्23

    indra̠g̠ṃ rājā̍nagṃ savi̠tāra̍mē̠tamvā̠yōrā̠tmāna̍-ṅka̠vayō̠ nichi̍kyuḥra̠śmigṃ ra̍śmī̠nā-mmadhyē̠ tapa̍ntamṛ̠tasya̍ pa̠dē ka̠vayō̠ nipā̎ntiya ā̎ṇḍakō̠śē bhuva̍na-mbi̠bharti̍ani̍rbhiṇṇa̠ssannatha̍ lō̠kān vi̠chaṣṭē̎yasyā̎ṇḍakō̠śagṃ śuṣma̍mā̠huḥ prā̠ṇamulba̎mtēna̍ klṛ̠ptō̍-'mṛtē̍nā̠hama̍smisu̠varṇa̠-ṅkōśa̠g̠ṃ raja̍sā̠ parī̍vṛtamdē̠vānā̎ṃ vasu̠dhānī̎ṃ vi̠rāja̎m23
    meaning

    Indra the king, Savitri the awakener — the wise ones discerned as the soul of Vayu; the ray burning among the rays; the truth of truth.

  • verse 27
    अ॒मृत॑स्य पू॒र्णा-न्तामु॑ क॒लां-विँच॑क्षतेपाद॒ग्ं॒ षड्ढो॑तु॒र्न किला॑-ऽऽविवित्सेयेन॒र्तवः॑ पञ्च॒धोत क्लृ॒प्ताःउ॒त वा॑ ष॒ड्धा मन॒सोत क्लृ॒प्ताःतग्ं षड्ढो॑तारमृ॒तुभिः॒ कल्प॑मानम्ऋ॒तस्य॑ प॒दे क॒वयो॒ निपा᳚न्तिअ॒न्तः प्रवि॑ष्ट-ङ्क॒र्तार॑मे॒तम्अ॒न्तश्च॒न्द्रम॑सि॒ मन॑सा॒ चर॑न्तम्स॒हैव सन्त॒-न्न विजा॑नन्ति दे॒वाःइन्द्र॑स्या॒-ऽऽत्मानग्ं॑ शत॒धा चर॑न्तम्24

    a̠mṛta̍sya pū̠rṇā-ntāmu̍ ka̠lāṃ vicha̍kṣatēpāda̠g̠ṃ ṣaḍḍhō̍tu̠rna kilā̍-''vivitsēyēna̠rtava̍ḥ pañcha̠dhōta klṛ̠ptāḥu̠ta vā̍ ṣa̠ḍdhā mana̠sōta klṛ̠ptāḥtagṃ ṣaḍḍhō̍tāramṛ̠tubhi̠ḥ kalpa̍mānamṛ̠tasya̍ pa̠dē ka̠vayō̠ nipā̎ntia̠ntaḥ pravi̍ṣṭa-ṅka̠rtāra̍mē̠tama̠ntaścha̠ndrama̍si̠ mana̍sā̠ chara̍ntamsa̠haiva santa̠-nna vijā̍nanti dē̠vāḥindra̍syā̠-''tmānag̍ṃ śata̠dhā chara̍ntam24
    meaning

    The wise see the fullness of the immortal and its portions; the sixteenth limb of the six-fold hotr they do not fully know; by which the seasons were established fivefold.

  • verse 28
    इन्द्रो॒ राजा॒ जग॑तो॒ ईशे᳚स॒प्तहो॑ता सप्त॒धा विक्लृ॑प्तःपरे॑ण॒ तन्तु॑-म्परिषि॒च्यमा॑नम्अ॒न्तरा॑दि॒त्ये मन॑सा॒ चर॑न्तम्दे॒वाना॒ग्ं॒ हृद॑य॒-म्ब्रह्मा-ऽन्व॑विन्दत्ब्रह्मै॒तद्ब्रह्म॑ण॒ उज्ज॑भारअ॒र्कग्ग्‍ं श्चोत॑न्तग्ं सरि॒रस्य॒ मध्ये᳚ यस्मि॑न्​थ्स॒प्त पेर॑वःमेह॑न्ति बहु॒लाग्ं श्रिय᳚म्ब॒ह्व॒श्वामि॑न्द्र॒ गोम॑तीम्25

    indrō̠ rājā̠ jaga̍tō̠ ya īśē̎sa̠ptahō̍tā sapta̠dhā viklṛ̍ptaḥparē̍ṇa̠ tantu̍-mpariṣi̠chyamā̍nama̠ntarā̍di̠tyē mana̍sā̠ chara̍ntamdē̠vānā̠g̠ṃ hṛda̍ya̠-mbrahmā-'nva̍vindatbrahmai̠tadbrahma̍ṇa̠ ujja̍bhāraa̠rkagg‍ṃ śchōta̍ntagṃ sari̠rasya̠ madhyē̎ā yasmi̍n​thsa̠pta pēra̍vaḥmēha̍nti bahu̠lāgṃ śriya̎mba̠hva̠śvāmi̍ndra̠ gōma̍tīm25
    meaning

    Indra rules as king over the world; the seven-fold hotr is established seven ways; a thread being woven from the far side, moving in the sun with the mind.

  • verse 29
    अच्यु॑ता-म्बहु॒लाग्ं श्रिय᳚म् हरि॑र्वसु॒वित्त॑मःपे॒रुरिन्द्रा॑य पिन्वतेब॒ह्व॒श्वामि॑न्द्र॒ गोम॑तीम्अच्यु॑ता-म्बहु॒लाग्ं श्रिय᳚म्मह्य॒मिन्द्रो॒ निय॑च्छतुश॒तग्ं श॒ता अ॑स्य यु॒क्ता हरी॑णाम्अ॒र्वाङा या॑तु॒ वसु॑भी र॒श्मिरिन्द्रः॑प्रमग्ं‍ह॑ माणो बहु॒लाग्ं श्रिय᳚म्र॒श्मिरिन्द्र॑स्सवि॒ता मे॒ निय॑च्छतु26

    achyu̍tā-mbahu̠lāgṃ śriya̎msa hari̍rvasu̠vitta̍maḥpē̠rurindrā̍ya pinvatēba̠hva̠śvāmi̍ndra̠ gōma̍tīmachyu̍tā-mbahu̠lāgṃ śriya̎mmahya̠mindrō̠ niya̍chChatuśa̠tagṃ śa̠tā a̍sya yu̠ktā harī̍ṇāma̠rvāṅā yā̍tu̠ vasu̍bhī ra̠śmirindra̍ḥpramagṃ‍ha̍ māṇō bahu̠lāgṃ śriya̎mra̠śmirindra̍ssavi̠tā mē̠ niya̍chChatu26
    meaning

    Inexhaustible, abounding in wealth; that Hari is the best of the wealthy; Puru gives to Indra; to Indra abounding in horses and cattle.

  • verse 30
    घृ॒त-न्तेजो॒ मधु॑मदिन्द्रि॒यम्मय्य॒यम॒ग्निर्द॑धातुहरिः॑ पत॒ङ्गः प॑ट॒री सु॑प॒र्णःदि॒वि॒क्षयो॒ नभ॑सा॒ एति॑ न॒ इन्द्रः॑ कामव॒र-न्द॑दातुपञ्चा॑र-ञ्च॒क्र-म्परि॑वर्तते पृ॒थुहिर॑ण्यज्योतिस्सरि॒रस्य॒ मध्ये᳚अज॑स्र॒-ञ्ज्योति॒र्नभ॑सा॒ सर्प॑देति न॒ इन्द्रः॑ कामव॒र-न्द॑दातुस॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्रम्27

    ghṛ̠ta-ntējō̠ madhu̍madindri̠yammayya̠yama̠gnirda̍dhātuhari̍ḥ pata̠ṅgaḥ pa̍ṭa̠rī su̍pa̠rṇaḥdi̠vi̠kṣayō̠ nabha̍sā̠ ya ēti̍sa na̠ indra̍ḥ kāmava̠ra-nda̍dātupañchā̍ra-ñcha̠kra-mpari̍vartatē pṛ̠thuhira̍ṇyajyōtissari̠rasya̠ madhyē̎aja̍sra̠-ñjyōti̠rnabha̍sā̠ sarpa̍dētisa na̠ indra̍ḥ kāmava̠ra-nda̍dātusa̠pta yu̍ñjanti̠ ratha̠mēka̍chakram27
    meaning

    Ghee is radiance, sweet-nectared, the power of the senses; may this fire establish that in me; Hari is the golden bird, the swift one, the eagle; dwelling in the sky, moving through the atmosphere.

  • verse 31
    एको॒ अश्वो॑ वहति सप्तना॒मात्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॒मन॑र्वम्येने॒मा विश्वा॒ भुव॑नानि तस्थुःभ॒द्र-म्पश्य॑न्त॒ उप॑सेदु॒रग्रे᳚तपो॑ दी॒क्षामृष॑यस्सुव॒र्विदः॑ततः॑ क्ष॒त्त्र-म्बल॒मोज॑श्च जा॒तम्तद॒स्मै दे॒वा अ॒भिस-न्न॑मन्तुश्वे॒तग्ं र॒श्मि-म्बो॑भु॒ज्यमा॑नम्अ॒पा-न्ने॒तार॒-म्भुव॑नस्य गो॒पाम्इन्द्र॒-न्निचि॑क्युः पर॒मे व्यो॑मन्न्28

    ēkō̠ aśvō̍ vahati saptanā̠mātri̠nābhi̍ cha̠krama̠jara̠mana̍rvamyēnē̠mā viśvā̠ bhuva̍nāni tasthuḥbha̠dra-mpaśya̍nta̠ upa̍sēdu̠ragrē̎tapō̍ dī̠kṣāmṛṣa̍yassuva̠rvida̍ḥtata̍ḥ, kṣa̠ttra-mbala̠mōja̍ścha jā̠tamtada̠smai dē̠vā a̠bhisa-nna̍mantuśvē̠tagṃ ra̠śmi-mbō̍bhu̠jyamā̍nama̠pā-nnē̠tāra̠-mbhuva̍nasya gō̠pāmindra̠-nnichi̍kyuḥ para̠mē vyō̍mann28
    meaning

    A single horse with seven names draws the chariot; the three-naved wheel is ageless and unrivaled; on it all these worlds are supported; the wise ones, beholding, took their seats here.

  • verse 32
    रोहि॑णीः पिङ्ग॒ला एक॑रूपाःक्षर॑न्तीः पिङ्ग॒ला एक॑रूपाःश॒तग्ं स॒हस्रा॑णि प्र॒युता॑नि॒ नाव्या॑नाम्अ॒यं-यँश्श्वे॒तो र॒श्मिःपरि॒ सर्व॑मि॒द-ञ्जग॑त्प्र॒जा-म्प॒शून्धना॑निअ॒स्माक॑-न्ददातुश्वे॒तो र॒श्मिः परि॒ सर्व॑-म्बभूवसुव॒न्मह्य॑-म्प॒शून् वि॒श्वरू॑पान्प॒त॒ङ्गम॒क्तमसु॑रस्य मा॒यया᳚29

    rōhi̍ṇīḥ piṅga̠lā ēka̍rūpāḥkṣara̍ntīḥ piṅga̠lā ēka̍rūpāḥśa̠tagṃ sa̠hasrā̍ṇi pra̠yutā̍ni̠ nāvyā̍nāma̠yaṃ yaśśvē̠tō ra̠śmiḥpari̠ sarva̍mi̠da-ñjaga̍tpra̠jā-mpa̠śūndhanā̍nia̠smāka̍-ndadātuśvē̠tō ra̠śmiḥ pari̠ sarva̍-mbabhūvasuva̠nmahya̍-mpa̠śūn vi̠śvarū̍pānpa̠ta̠ṅgama̠ktamasu̍rasya mā̠yayā̎29
    meaning

    The reddish ones, the golden-hued, all of one form, flowing — the golden ones of one form; hundreds of thousands, millions of streams; this white one who runs among them is the river Sarasvati.

  • verse 33
    हृ॒दा प॑श्यन्ति॒ मन॑सा मनी॒षिणः॑स॒मु॒द्रे अ॒न्तः क॒वयो॒ विच॑क्षतेमरी॑चीना-म्प॒दमि॑च्छन्ति वे॒धसः॑प॒त॒ङ्गो वाच॒-म्मन॑सा बिभर्तिता-ङ्ग॑न्ध॒र्वो॑-ऽवद॒द्गर्भे॑ अ॒न्तःता-न्द्योत॑मानाग्ं स्व॒र्य॑-म्मनी॒षाम्ऋ॒तस्य॑ प॒दे क॒वयो॒ निपा᳚न्तिये ग्रा॒म्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पाःविरू॑पा॒स्सन्तो॑ बहु॒धैक॑रूपाःअ॒ग्निस्ताग्ं अग्रे॒ प्रमु॑मोक्तु दे॒वः30

    hṛ̠dā pa̍śyanti̠ mana̍sā manī̠ṣiṇa̍ḥsa̠mu̠drē a̠ntaḥ ka̠vayō̠ vicha̍kṣatēmarī̍chīnā-mpa̠dami̍chChanti vē̠dhasa̍ḥpa̠ta̠ṅgō vācha̠-mmana̍sā bibhartitā-ṅga̍ndha̠rvō̍-'vada̠dgarbhē̍ a̠ntaḥtā-ndyōta̍mānāgṃ sva̠rya̍-mmanī̠ṣāmṛ̠tasya̍ pa̠dē ka̠vayō̠ nipā̎nti grā̠myāḥ pa̠śavō̍ vi̠śvarū̍pāḥvirū̍pā̠ssantō̍ bahu̠dhaika̍rūpāḥa̠gnistāgṃ agrē̠ pramu̍mōktu dē̠vaḥ30
    meaning

    The wise ones see with the heart and mind within the ocean; the inspired ones seek the track of the rays; the bright bird uttered the sacred speech.

  • verse 34
    प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ सं​विँदा॒नःवी॒तग्ग्‍ं स्तु॑के स्तुकेयु॒वम॒स्मासु॒ निय॑च्छतम्प्र प्र॑ य॒ज्ञप॑ति-न्तिरये ग्रा॒म्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पाःविरू॑पा॒स्सन्तो॑ बहु॒धैक॑रूपाःतेषाग्ं॑ सप्ता॒नामि॒ह रन्ति॑रस्तुरा॒यस्पोषा॑य सुप्रजा॒स्त्वाय॑ सु॒वीर्या॑य आ॑र॒ण्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पाःविरू॑पा॒स्सन्तो॑ बहु॒धैक॑रूपाःवा॒युस्ताग्ं अग्रे॒ प्रमु॑मोक्तु दे॒वःप्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ सं​विँदा॒नःइडा॑यै सृ॒प्त-ङ्घृ॒तव॑च्चराच॒रम्दे॒वा अन्व॑विन्द॒न्गुहा॑ हि॒तम् आ॑र॒ण्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पाःविरू॑पा॒स्सन्तो॑ बहु॒धैक॑रूपाःतेषाग्ं॑ सप्ता॒नामि॒ह रन्ति॑रस्तुरा॒यस्पोषा॑य सुप्रजा॒स्त्वाय॑ सु॒वीर्या॑य31

    pra̠jāpa̍tiḥ pra̠jayā̍ saṃvidā̠naḥvī̠tagg‍ṃ stu̍kē stukēyu̠vama̠smāsu̠ niya̍chChatampra pra̍ ya̠jñapa̍ti-ntira grā̠myāḥ pa̠śavō̍ vi̠śvarū̍pāḥvirū̍pā̠ssantō̍ bahu̠dhaika̍rūpāḥtēṣāg̍ṃ saptā̠nāmi̠ha ranti̍rasturā̠yaspōṣā̍ya suprajā̠stvāya̍ su̠vīryā̍yaya ā̍ra̠ṇyāḥ pa̠śavō̍ vi̠śvarū̍pāḥvirū̍pā̠ssantō̍ bahu̠dhaika̍rūpāḥvā̠yustāgṃ agrē̠ pramu̍mōktu dē̠vaḥpra̠jāpa̍tiḥ pra̠jayā̍ saṃvidā̠naḥiḍā̍yai sṛ̠pta-ṅghṛ̠tava̍chcharācha̠ramdē̠vā anva̍vinda̠nguhā̍ hi̠tamya ā̍ra̠ṇyāḥ pa̠śavō̍ vi̠śvarū̍pāḥvirū̍pā̠ssantō̍ bahu̠dhaika̍rūpāḥtēṣāg̍ṃ saptā̠nāmi̠ha ranti̍rasturā̠yaspōṣā̍ya suprajā̠stvāya̍ su̠vīryā̍ya31
    meaning

    Prajapati, united with his offspring, protects at each step; may you two restrain these for us; go forward, O lord of the sacrifice.

  • verse 35
    आ॒त्मा जना॑नां-विँकु॒र्वन्तं॑-विँप॒श्चि-म्प्र॒जानां᳚-वँसु॒धानीं᳚-विँ॒राज॒-ञ्चर॑न्त॒-ङ्गोम॑ती-म्मे॒ निय॑च्छ॒त्वेक॑चक्रं॒-व्योँ॑मन्मा॒यया॑ दे॒व एक॑रूपा अ॒ष्टौ च॑11

    ā̠tmā janā̍nāṃ viku̠rvanta̍ṃ vipa̠śchi-mpra̠jānā̎ṃ vasu̠dhānī̎ṃ vi̠rāja̠-ñchara̍nta̠-ṅgōma̍tī-mmē̠ niya̍chCha̠tvēka̍chakra̠ṃ vyō̍manmā̠yayā̍ dē̠va ēka̍rūpā a̠ṣṭau cha̍11
    meaning

    The soul of beings, the one moving multiform among the wise, granting wealth to the people, moving as Viraj — may the one chariot bring me that single-wheeled cattle-giving wheel.

  • verse 36
    स॒हस्र॑शीर्​षा॒ पुरु॑षःस॒ह॒स्रा॒क्षस्स॒हस्र॑पात् भूमिं॑-विँ॒श्वतो॑ वृ॒त्वाअत्य॑तिष्ठद्दशाङ्गु॒लम्पुरु॑ष ए॒वेदग्ं सर्व᳚म्यद्भू॒तं-यँच्च॒ भव्य᳚म्उ॒तामृ॑त॒त्वस्येशा॑नःयदन्ने॑नाति॒रोह॑तिए॒तावा॑नस्य महि॒माअतो॒ ज्यायाग्ं॑श्च॒ पूरु॑षः32,33

    sa̠hasra̍śīr​ṣā̠ puru̍ṣaḥsa̠ha̠srā̠kṣassa̠hasra̍pātsa bhūmi̍ṃ vi̠śvatō̍ vṛ̠tvāatya̍tiṣṭhaddaśāṅgu̠lampuru̍ṣa ē̠vēdagṃ sarva̎myadbhū̠taṃ yachcha̠ bhavya̎mu̠tāmṛ̍ta̠tvasyēśā̍naḥyadannē̍nāti̠rōha̍tiē̠tāvā̍nasya mahi̠māatō̠ jyāyāg̍ṃścha̠ pūru̍ṣaḥ32,33
    meaning

    The Purusha has a thousand heads, a thousand eyes, a thousand feet; he surrounds the earth on all sides and stands ten fingers beyond it; the Purusha alone is all this.

  • verse 37
    पादो᳚-ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑त्रि॒पाद॑स्या॒मृत॑-न्दि॒वित्रि॒पादू॒र्ध्व उदै॒त्पुरु॑षःपादो᳚-ऽस्ये॒हाभ॑वा॒त्पुनः॑ततो॒ विष्व॒ङ्व्य॑क्रामत्सा॒श॒ना॒न॒श॒ने अ॒भितस्मा᳚द्वि॒राड॑जायतवि॒राजो॒ अधि॒ पूरु॑षः जा॒तो अत्य॑रिच्यतप॒श्चाद्भूमि॒मथो॑ पु॒रः34,35

    pādō̎-'sya̠ viśvā̍ bhū̠tāni̍tri̠pāda̍syā̠mṛta̍-ndi̠vitri̠pādū̠rdhva udai̠tpuru̍ṣaḥpādō̎-'syē̠hābha̍vā̠tpuna̍ḥtatō̠ viṣva̠ṅvya̍krāmatsā̠śa̠nā̠na̠śa̠nē a̠bhitasmā̎dvi̠rāḍa̍jāyatavi̠rājō̠ adhi̠ pūru̍ṣaḥsa jā̠tō atya̍richyatapa̠śchādbhūmi̠mathō̍ pu̠raḥ34,35
    meaning

    One quarter of him is all beings; three quarters of him is the immortal in the sky; three quarters rose upward; one quarter came to be here again.

  • verse 38
    यत्पुरु॑षेण ह॒विषा᳚दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वतव॒स॒न्तो अ॑स्या-ऽऽसी॒दाज्य᳚म्ग्री॒ष्म इ॒ध्मश्श॒रद्ध॒विःस॒प्तास्या॑-ऽऽसन्परि॒धयः॑त्रिस्स॒प्त स॒मिधः॑ कृ॒ताःदे॒वा यद्य॒ज्ञ-न्त॑न्वा॒नाःअब॑ध्न॒न्पुरु॑ष-म्प॒शुम्तं-यँ॒ज्ञ-म्ब॒र्​हिषि॒ प्रौक्षन्॑पुरु॑ष-ञ्जा॒तम॑ग्र॒तः34,35

    yatpuru̍ṣēṇa ha̠viṣā̎dē̠vā ya̠jñamata̍nvatava̠sa̠ntō a̍syā-''sī̠dājya̎mgrī̠ṣma i̠dhmaśśa̠raddha̠viḥsa̠ptāsyā̍-''sanpari̠dhaya̍ḥtrissa̠pta sa̠midha̍ḥ kṛ̠tāḥdē̠vā yadya̠jña-nta̍nvā̠nāḥaba̍dhna̠npuru̍ṣa-mpa̠śumtaṃ ya̠jña-mba̠r​hiṣi̠ praukṣan̍puru̍ṣa-ñjā̠tama̍gra̠taḥ34,35
    meaning

    When the gods performed the sacrifice with the Purusha as the oblation, spring was its ghee, summer its fuel, and autumn its oblation; seven were its enclosures.

  • verse 39
    तेन॑ दे॒वा अय॑जन्तसा॒ध्या ऋष॑यश्च॒ येतस्मा᳚द्य॒ज्ञाथ्स॑र्व॒हुतः॑सम्भृ॑त-म्पृषदा॒ज्यम्प॒शूग्‍स्ताग्‍श्च॑क्रे वाय॒व्यान्॑आ॒र॒ण्यान्ग्रा॒म्याश्च॒ येतस्मा᳚द्य॒ज्ञाथ्स॑र्व॒हुतः॑ऋच॒स्सामा॑नि जज्ञिरेछन्दाग्ं॑सि जज्ञिरे॒ तस्मा᳚त्यजु॒स्तस्मा॑दजायत35,36

    tēna̍ dē̠vā aya̍jantasā̠dhyā ṛṣa̍yaścha̠ tasmā̎dya̠jñāthsa̍rva̠huta̍ḥsambhṛ̍ta-mpṛṣadā̠jyampa̠śūg‍stāg‍ścha̍krē vāya̠vyān̍ā̠ra̠ṇyāngrā̠myāścha̠ tasmā̎dya̠jñāthsa̍rva̠huta̍ḥṛcha̠ssāmā̍ni jajñirēChandāg̍ṃsi jajñirē̠ tasmā̎tyaju̠stasmā̍dajāyata35,36
    meaning

    With that sacrifice the gods, the sadhyas, and the rishis performed the rite; from it was born the clarified butter mixed with curds; he created the animals both wild and domestic.

  • verse 40
    तस्मा॒दश्वा॑ अजायन्तये के चो॑भ॒याद॑तःगावो॑ जज्ञिरे॒ तस्मा᳚त्तस्मा᳚ज्जा॒ता अ॑जा॒वयः॑यत्पुरु॑षं॒-व्यँ॑दधुःक॒ति॒धा व्य॑कल्पयन्न्मुख॒-ङ्किम॑स्य॒ कौ बा॒हूका वू॒रू पादा॑वुच्येतेब्रा॒ह्म॒णो᳚-ऽस्य॒ मुख॑मासीत्बा॒हू रा॑ज॒न्यः॑ कृ॒तः36,37

    tasmā̠daśvā̍ ajāyanta chō̍bha̠yāda̍taḥgāvō̍ ha jajñirē̠ tasmā̎ttasmā̎jjā̠tā a̍jā̠vaya̍ḥyatpuru̍ṣa̠ṃ vya̍dadhuḥka̠ti̠dhā vya̍kalpayannmukha̠-ṅkima̍sya̠ kau bā̠hū vū̠rū pādā̍vuchyētēbrā̠hma̠ṇō̎-'sya̠ mukha̍māsītbā̠hū rā̍ja̠nya̍ḥ kṛ̠taḥ36,37
    meaning

    From it the horses were born; all that have teeth on two sides were born; the cattle were born from it; from it the goats and sheep were born; when they distributed the Purusha.

  • verse 41
    ऊ॒रू तद॑स्य॒ यद्वैश्यः॑प॒द्भ्याग्ं शू॒द्रो अ॑जायतच॒न्द्रमा॒ मन॑सो जा॒तःचक्षो॒स्सूर्यो॑ अजायतमुखा॒दिन्द्र॑श्चा॒ग्निश्च॑प्रा॒णाद्वा॒युर॑जायतनाभ्या॑ आसीद॒न्तरि॑क्षम्शी॒र्​ष्णो द्यौस्सम॑वर्ततप॒द्भ्या-म्भूमि॒र्दिश॒-श्श्रोत्रा᳚त्तथा॑ लो॒काग्ं अ॑कल्पयन्न्37,38

    ū̠rū tada̍sya̠ yadvaiśya̍ḥpa̠dbhyāgṃ śū̠drō a̍jāyatacha̠ndramā̠ mana̍sō jā̠taḥchakṣō̠ssūryō̍ ajāyatamukhā̠dindra̍śchā̠gniścha̍prā̠ṇādvā̠yura̍jāyatanābhyā̍ āsīda̠ntari̍kṣamśī̠r​ṣṇō dyaussama̍vartatapa̠dbhyā-mbhūmi̠rdiśa̠-śśrōtrā̎ttathā̍ lō̠kāgṃ a̍kalpayann37,38
    meaning

    From his thighs was born the vaishya; the shudra was born from his feet; the moon was born from his mind; the sun was born from his eye; Indra and Agni from his mouth.

  • verse 42
    वेदा॒हमे॒त-म्पुरु॑ष-म्म॒हान्त᳚म्आ॒दि॒त्यव॑र्णं॒ तम॑स॒स्तु पा॒रेसर्वा॑णि रू॒पाणि॑ वि॒चित्य॒ धीरः॑नामा॑नि कृ॒त्वा-ऽभि॒वद॒न् यदास्ते᳚धा॒ता पु॒रस्ता॒द्यमु॑दाज॒हार॑श॒क्रः प्रवि॒द्वान्प्र॒दिश॒श्चत॑स्रःतमे॒वं-विँ॒द्वान॒मृत॑ इ॒ह भ॑वतिनान्यः पन्था॒ अय॑नाय विद्यतेय॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वाःतानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन्न्ते ह॒ नाक॑-म्महि॒मान॑स्सचन्तेयत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्यास्सन्ति॑ दे॒वाः38,39

    vēdā̠hamē̠ta-mpuru̍ṣa-mma̠hānta̎mā̠di̠tyava̍rṇaṃ̠ tama̍sa̠stu pā̠rēsarvā̍ṇi rū̠pāṇi̍ vi̠chitya̠ dhīra̍ḥnāmā̍ni kṛ̠tvā-'bhi̠vada̠n yadāstē̎dhā̠tā pu̠rastā̠dyamu̍dāja̠hāra̍śa̠kraḥ pravi̠dvānpra̠diśa̠śchata̍sraḥtamē̠vaṃ vi̠dvāna̠mṛta̍ i̠ha bha̍vatinānyaḥ panthā̠ aya̍nāya vidyatēya̠jñēna̍ ya̠jñama̍yajanta dē̠vāḥtāni̠ dharmā̍ṇi pratha̠mānyā̍sann ha̠ nāka̍-mmahi̠māna̍ssachantēyatra̠ pūrvē̍ sā̠dhyāssanti̍ dē̠vāḥ38,39
    meaning

    I know that great Purusha, sun-colored, beyond the darkness; by knowing him alone one crosses beyond death; there is no other path to go.

  • verse 43
    पुरु॑षः पु॒रो᳚-ऽग्र॒तो॑-ऽजायत कृ॒तो॑-ऽकल्पयन्नास॒न्द्वे च॑12ज्याया॒नधि॒ पूरु॑षःअन्यत्र॒ पुरु॑षः

    puru̍ṣaḥ pu̠rō̎-'gra̠tō̍-'jāyata kṛ̠tō̍-'kalpayannāsa̠ndvē cha̍12jyāyā̠nadhi̠ pūru̍ṣaḥanyatra̠ puru̍ṣaḥ
    meaning

    The Purusha existed before all beings; he established the creation from within; the two together stand distinct and yet one.

  • verse 44
    अ॒द्भ्यस्सम्भू॑तः पृथि॒व्यै रसा᳚च्चवि॒श्वक॑र्मण॒स्सम॑वर्त॒ताधि॑तस्य॒ त्वष्टा॑ वि॒दध॑द्रू॒पमे॑तितत्पुरु॑षस्य॒ विश्व॒माजा॑न॒मग्रे᳚वेदा॒हमे॒त-म्पुरु॑ष-म्म॒हान्त᳚म्आ॒दि॒त्यव॑र्ण॒-न्तम॑सः॒ पर॑स्तात्तमे॒वं-विँ॒द्वान॒मृत॑ इ॒ह भ॑वतिनान्यः पन्था॑ विद्य॒ते-ऽय॑नायप्र॒जाप॑तिश्चरति॒ गर्भे॑ अ॒न्तःअ॒जाय॑मानो बहु॒धा विजा॑यते39,40

    a̠dbhyassambhū̍taḥ pṛthi̠vyai rasā̎chchavi̠śvaka̍rmaṇa̠ssama̍varta̠tādhi̍tasya̠ tvaṣṭā̍ vi̠dadha̍drū̠pamē̍titatpuru̍ṣasya̠ viśva̠mājā̍na̠magrē̎vēdā̠hamē̠ta-mpuru̍ṣa-mma̠hānta̎mā̠di̠tyava̍rṇa̠-ntama̍sa̠ḥ para̍stāttamē̠vaṃ vi̠dvāna̠mṛta̍ i̠ha bha̍vatinānyaḥ panthā̍ vidya̠tē-'ya̍nāyapra̠jāpa̍tiścharati̠ garbhē̍ a̠ntaḥa̠jāya̍mānō bahu̠dhā vijā̍yatē39,40
    meaning

    He arose from water, from the essence of the earth; Vishvakarman established him as the form; the one who knows that person, the knower of the field.

  • verse 45
    तस्य॒ धीराः॒ परि॑जानन्ति॒ योनि᳚म्मरी॑चीना-म्प॒दमि॑च्छन्ति वे॒धसः॑यो दे॒वेभ्य॒ आत॑पतियो दे॒वाना᳚-म्पु॒रोहि॑तःपूर्वो॒ यो दे॒वेभ्यो॑ जा॒तःनमो॑ रु॒चाय॒ ब्राह्म॑येरुच॑-म्ब्रा॒ह्म-ञ्ज॒नय॑न्तःदे॒वा अग्रे॒ तद॑ब्रुवन्न्यस्त्वै॒व-म्ब्रा᳚ह्म॒णो वि॒द्यात्तस्य॑ दे॒वा अस॒न्वशे᳚ह्रीश्च॑ ते ल॒क्ष्मीश्च॒ पत्न्यौ᳚अ॒हो॒रा॒त्रे पा॒र्​श्वेनक्ष॑त्राणि रू॒पम्अ॒श्विनौ॒ व्यात्त᳚म्इ॒ष्ट-म्म॑निषाणअ॒मु-म्म॑निषाणसर्व॑-म्मनिषाण40,41जा॒य॒ते॒ वशे॑ स॒प्त च॑13

    tasya̠ dhīrā̠ḥ pari̍jānanti̠ yōni̎mmarī̍chīnā-mpa̠dami̍chChanti vē̠dhasa̍ḥ dē̠vēbhya̠ āta̍pati dē̠vānā̎-mpu̠rōhi̍taḥpūrvō̠ dē̠vēbhyō̍ jā̠taḥnamō̍ ru̠chāya̠ brāhma̍yērucha̍-mbrā̠hma-ñja̠naya̍ntaḥdē̠vā agrē̠ tada̍bruvannyastvai̠va-mbrā̎hma̠ṇō vi̠dyāttasya̍ dē̠vā asa̠nvaśē̎hrīścha̍ la̠kṣmīścha̠ patnyau̎a̠hō̠rā̠trē pā̠r​śvēnakṣa̍trāṇi rū̠pama̠śvinau̠ vyātta̎mi̠ṣṭa-mma̍niṣāṇaa̠mu-mma̍niṣāṇasarva̍-mmaniṣāṇa40,41jā̠ya̠tē̠ vaśē̍ sa̠pta cha̍13
    meaning

    The wise discern his origin; the inspired ones seek the track of the rays; the one who shines for the gods, the one who is priest to the gods.

  • verse 46
    भ॒र्ता सन्भ्रि॒यमा॑णो बिभर्तिएको॑ दे॒वो ब॑हु॒धा निवि॑ष्टःय॒दा भा॒र-न्त॒न्द्रय॑ते॒ भर्तु᳚म्नि॒धाय॑ भा॒र-म्पुन॒रस्त॑मेतितमे॒व मृ॒त्युम॒मृत॒-न्तमा॑हुःत-म्भ॒र्तार॒-न्तमु॑ गो॒प्तार॑माहुः भृ॒तो भ्रि॒यमा॑णो बिभर्ति ए॑नं॒-वेँद॑ स॒त्येन॒ भर्तु᳚म्स॒द्यो जा॒तमु॒त ज॑हात्ये॒षःउ॒तो जर॑न्त॒-न्न ज॑हा॒त्येक᳚म्41,42

    bha̠rtā sanbhri̠yamā̍ṇō bibhartiēkō̍ dē̠vō ba̍hu̠dhā nivi̍ṣṭaḥya̠dā bhā̠ra-nta̠ndraya̍tē̠ sa bhartu̎mni̠dhāya̍ bhā̠ra-mpuna̠rasta̍mētitamē̠va mṛ̠tyuma̠mṛta̠-ntamā̍huḥta-mbha̠rtāra̠-ntamu̍ gō̠ptāra̍māhuḥsa bhṛ̠tō bhri̠yamā̍ṇō bibhartiya ē̍na̠ṃ vēda̍ sa̠tyēna̠ bhartu̎msa̠dyō jā̠tamu̠ta ja̍hātyē̠ṣaḥu̠tō jara̍nta̠-nna ja̍hā̠tyēka̎m41,42
    meaning

    The sustainer sustains while being sustained; the one god has entered in many ways; when he tires of the burden, laying down the burden he takes it up again.

  • verse 47
    उ॒तो ब॒हूनेक॒मह॑र्जहारअत॑न्द्रो दे॒वस्सद॑मे॒व प्रार्थः॑यस्तद्वेद॒ यत॑ आब॒भूव॑स॒न्धा-ञ्च॒ याग्ं स॑न्द॒धे ब्रह्म॑णै॒षःरम॑ते॒ तस्मि᳚न्नु॒त जी॒र्णे शया॑नेनैन॑-ञ्जहा॒त्यह॑स्सु पू॒र्व्येषु॑त्वामापो॒ अनु॒ सर्वा᳚श्चरन्ति जान॒तीःव॒थ्स-म्पय॑सा पुना॒नाःत्वम॒ग्निग्ं ह॑व्य॒वाह॒ग्ं॒ समि॑न्​थ्सेत्व-म्भ॒र्ता मा॑त॒रिश्वा᳚ प्र॒जाना᳚म्42,43

    u̠tō ba̠hūnēka̠maha̍rjahāraata̍ndrō dē̠vassada̍mē̠va prārtha̍ḥyastadvēda̠ yata̍ āba̠bhūva̍sa̠ndhā-ñcha̠ yāgṃ sa̍nda̠dhē brahma̍ṇai̠ṣaḥrama̍tē̠ tasmi̎nnu̠ta jī̠rṇē śayā̍nēnaina̍-ñjahā̠tyaha̍ssu pū̠rvyēṣu̍tvāmāpō̠ anu̠ sarvā̎ścharanti jāna̠tīḥva̠thsa-mpaya̍sā punā̠nāḥtvama̠gnigṃ ha̍vya̠vāha̠g̠ṃ sami̍n​thsētva-mbha̠rtā mā̍ta̠riśvā̎ pra̠jānā̎m42,43
    meaning

    The untiring god brought many things together in one day; he who knows that, from where he originated — he who has joined the joins together with Brahman.

  • verse 48
    त्वं-यँ॒ज्ञस्त्वमु॑वे॒वासि॒ सोमः॑तव॑ दे॒वा हव॒माय॑न्ति॒ सर्वे᳚त्वमेको॑-ऽसि ब॒हूननु॒प्रवि॑ष्टःनम॑स्ते अस्तु सु॒हवो॑ एधिनमो॑ वामस्तु शृणु॒तग्ं हव॑-म्मेप्राणा॑पानावजि॒रग्ं स॒ञ्चर॑न्तौह्वया॑मि वा॒-म्ब्रह्म॑णा तू॒र्तमेत᳚म्यो मा-न्द्वेष्टि॒ त-ञ्ज॑हितं-युँवानाप्राणा॑पानौ सं​विँदा॒नौ ज॑हितम्अ॒मुष्यासु॑ना॒ मा सङ्ग॑साथाम्43

    tvaṃ ya̠jñastvamu̍vē̠vāsi̠ sōma̍ḥtava̍ dē̠vā hava̠māya̍nti̠ sarvē̎tvamēkō̍-'si ba̠hūnanu̠pravi̍ṣṭaḥnama̍stē astu su̠havō̍ ma ēdhinamō̍ vāmastu śṛṇu̠tagṃ hava̍-mmēprāṇā̍pānāvaji̠ragṃ sa̠ñchara̍ntauhvayā̍mi vā̠-mbrahma̍ṇā tū̠rtamēta̎m mā-ndvēṣṭi̠ ta-ñja̍hitaṃ yuvānāprāṇā̍pānau saṃvidā̠nau ja̍hitama̠muṣyāsu̍nā̠ saṅga̍sāthām43
    meaning

    You are the sacrifice, you are indeed Soma; all the gods come to you as their offering; you are the one who has entered into many; homage to you, O beneficent one.

  • verse 49
    त-म्मे॑ देवा॒ ब्रह्म॑णा सं​विँदा॒नौव॒धाय॑ दत्त॒-न्तम॒हग्ं ह॑नामिअस॑ज्जजान स॒त आब॑भूवयं-यँ॑-ञ्ज॒जान॒ उ॑ गो॒पो अ॑स्यय॒दा भा॒र-न्त॒न्द्रय॑ते॒ भर्तु᳚म्प॒रास्य॑ भा॒र-म्पुन॒रस्त॑मेतितद्वै त्व-म्प्रा॒णो अ॑भवःम॒हान्भोगः॑ प्र॒जाप॑तेःभुजः॑ करि॒ष्यमा॑णःयद्दे॒वान्प्राण॑यो॒ नव॑44एक॑-म्प्र॒जाना᳚-ङ्गसाथा॒-न्नव॑14

    ta-mmē̍ dēvā̠ brahma̍ṇā saṃvidā̠nauva̠dhāya̍ datta̠-ntama̠hagṃ ha̍nāmiasa̍jjajāna sa̠ta āba̍bhūvayaṃ ya̍-ñja̠jāna̠ sa gō̠pō a̍syaya̠dā bhā̠ra-nta̠ndraya̍tē̠ sa bhartu̎mpa̠rāsya̍ bhā̠ra-mpuna̠rasta̍mētitadvai tva-mprā̠ṇō a̍bhavaḥma̠hānbhōga̍ḥ pra̠jāpa̍tēḥbhuja̍ḥ kari̠ṣyamā̍ṇaḥyaddē̠vānprāṇa̍yō̠ nava̍44ēka̍-mpra̠jānā̎-ṅgasāthā̠-nnava̍14
    meaning

    May the gods united with Brahman give him to me; for killing I give him this — the unborn one that arose from the existent; the one he bore becomes the keeper.

  • verse 50
    हरि॒ग्ं॒ हर॑न्त॒मनु॑यन्ति दे॒वाःविश्व॒स्येशा॑नं-वृँष॒भ-म्म॑ती॒नाम्ब्रह्म॒ सरू॑प॒मनु॑मे॒दमागा᳚त्अय॑न॒-म्मा विव॑धी॒र्विक्र॑मस्वमा छि॑दो मृत्यो॒ मा व॑धीःमा मे॒ बलं॒-विँवृ॑हो॒ मा प्रमो॑षीःप्र॒जा-म्मा मे॑ रीरिष॒ आयु॑रुग्रनृ॒चक्ष॑स-न्त्वा ह॒विषा॑ विधेमस॒द्यश्च॑कमा॒नाय॑प्र॒वे॒पा॒नाय॑ मृ॒त्यवे᳚45

    hari̠g̠ṃ hara̍nta̠manu̍yanti dē̠vāḥviśva̠syēśā̍naṃ vṛṣa̠bha-mma̍tī̠nāmbrahma̠ sarū̍pa̠manu̍mē̠damāgā̎taya̍na̠-mmā viva̍dhī̠rvikra̍masva Chi̍dō mṛtyō̠ va̍dhīḥ mē̠ bala̠ṃ vivṛ̍hō̠ pramō̍ṣīḥpra̠jā-mmā mē̍ rīriṣa̠ āyu̍rugranṛ̠chakṣa̍sa-ntvā ha̠viṣā̍ vidhēmasa̠dyaścha̍kamā̠nāya̍pra̠vē̠pā̠nāya̍ mṛ̠tyavē̎45
    meaning

    The gods follow the one bearing Hari; the bull of all thoughts, the lord of the universe; Brahman in its true form has come near; may this not be the last dwelling.

  • verse 51
    प्रास्मा॒ आशा॑ अशृण्वन्न्कामे॑नाजनय॒न्पुनः॑कामे॑न मे॒ काम॒ आगा᳚त्हृद॑या॒द्धृद॑य-म्मृ॒त्योःयद॒मीषा॑म॒दः प्रि॒यम्तदैतूप॒माम॒भिपर॑-म्मृत्यो॒ अनु॒ परे॑हि॒ पन्था᳚म्यस्ते॒ स्व इत॑रो देव॒याना᳚त्चक्षु॑ष्मते शृण्व॒ते ते᳚ ब्रवीमिमा नः॑ प्र॒जाग्ं री॑रिषो॒ मोत वी॒रान्प्र पू॒र्व्य-म्मन॑सा॒ वन्द॑मानःनाध॑मानो वृष॒भ-ञ्च॑र्​षणी॒नाम्यः प्र॒जाना॑मेक॒राण्मानु॑षीणाम्मृ॒त्युं-यँ॑जे प्रथम॒जामृ॒तस्य॑46मृ॒त्यवे॑ वी॒राग्ंश्च॒त्वारि॑ 15

    prāsmā̠ āśā̍ aśṛṇvannkāmē̍nājanaya̠npuna̍ḥkāmē̍na mē̠ kāma̠ āgā̎thṛda̍yā̠ddhṛda̍ya-mmṛ̠tyōḥyada̠mīṣā̍ma̠daḥ pri̠yamtadaitūpa̠māma̠bhipara̍-mmṛtyō̠ anu̠ parē̍hi̠ panthā̎myastē̠ sva ita̍rō dēva̠yānā̎tchakṣu̍ṣmatē śṛṇva̠tē tē̎ bravīmi na̍ḥ pra̠jāgṃ rī̍riṣō̠ mōta vī̠rānpra pū̠rvya-mmana̍sā̠ vanda̍mānaḥnādha̍mānō vṛṣa̠bha-ñcha̍r​ṣaṇī̠nāmyaḥ pra̠jānā̍mēka̠rāṇmānu̍ṣīṇāmmṛ̠tyuṃ ya̍jē prathama̠jāmṛ̠tasya̍46mṛ̠tyavē̍ vī̠rāgṃścha̠tvāri̍ cha15
    meaning

    The quarters heard him out; they generated him again with desire; may desire come to me from desire, from heart to heart, from death; what is dear of theirs beyond that.

  • verse 52
    त॒रणि॑र्वि॒श्वद॑र्​शतो ज्योति॒ष्कृद॑सि सूर्यविश्व॒मा भा॑सि रोच॒नम्उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो-ऽसि॒ सूर्या॑य त्वा॒ भ्राज॑स्वत ए॒ष ते॒ योनि॒स्सूर्या॑य त्वा॒ भ्राज॑स्वते4716

    ta̠raṇi̍rvi̠śvada̍r​śatō jyōti̠ṣkṛda̍si sūryaviśva̠mā bhā̍si rōcha̠namu̠pa̠yā̠magṛ̍hītō-'si̠ sūryā̍ya tvā̠ bhrāja̍svata ē̠ṣa tē̠ yōni̠ssūryā̍ya tvā̠ bhrāja̍svatē4716
    meaning

    O Sun, you are the swift one, seen by all, the maker of light; you illuminate the entire luminous realm; you are held by the upayama; to you, O Surya, blazing with light.

  • verse 53
    आप्या॑यस्व मदिन्तम॒ सोम॒ विश्वा॑भिरू॒तिभिः॑भवा॑ नस्स॒प्रथ॑स्तमः(48)17

    āpyā̍yasva madintama̠ sōma̠ viśvā̍bhirū̠tibhi̍ḥbhavā̍ nassa̠pratha̍stamaḥ(48)17
    meaning

    Grow, O most intoxicating Soma, with all your aids; become greatest in extent for us.

  • verse 54
    ई॒युष्टे ये पूर्व॑तरा॒मप॑श्यन् व्यु॒च्छन्ती॑मु॒षस॒-म्मर्त्या॑सःअ॒स्माभि॑रू॒ नु प्र॑ति॒चक्ष्या॑-ऽभू॒दो ते य॑न्ति॒ ये अ॑प॒रीषु॒ पश्यान्॑4918

    ī̠yuṣṭē pūrva̍tarā̠mapa̍śyan vyu̠chChantī̍mu̠ṣasa̠-mmartyā̍saḥa̠smābhi̍rū̠ nu pra̍ti̠chakṣyā̍-'bhū̠dō ya̍nti̠ a̍pa̠rīṣu̠ paśyān̍4918
    meaning

    Those of earlier times who saw the dawn breaking — the mortals who are gone; now it has come visible to us as well; those are going who will go in the days to come.

  • verse 55
    ज्योति॑ष्मती-न्त्वा सादयामि ज्योति॒ष्कृत॑-न्त्वा सादयामि ज्योति॒र्विद॑-न्त्वा सादयामि॒ भास्व॑ती-न्त्वा सादयामि॒ ज्वल॑न्ती-न्त्वा सादयामि मल्मला॒भव॑न्ती-न्त्वा सादयामि॒ दीप्य॑माना-न्त्वा सादयामि॒ रोच॑माना-न्त्वा सादया॒म्यज॑स्रा-न्त्वा सादयामि बृ॒हज्ज्यो॑तिष-न्त्वा सादयामि बो॒धय॑न्ती-न्त्वा सादयामि॒ जाग्र॑ती-न्त्वा सादयामि5019

    jyōti̍ṣmatī-ntvā sādayāmi jyōti̠ṣkṛta̍-ntvā sādayāmi jyōti̠rvida̍-ntvā sādayāmi̠ bhāsva̍tī-ntvā sādayāmi̠ jvala̍ntī-ntvā sādayāmi malmalā̠bhava̍ntī-ntvā sādayāmi̠ dīpya̍mānā-ntvā sādayāmi̠ rōcha̍mānā-ntvā sādayā̠myaja̍srā-ntvā sādayāmi bṛ̠hajjyō̍tiṣa-ntvā sādayāmi bō̠dhaya̍ntī-ntvā sādayāmi̠ jāgra̍tī-ntvā sādayāmi5019
    meaning

    I seat you, the luminous one; I seat you, the light-maker; I seat you, the light-knower; I seat you, the radiant one; I seat you, the blazing one.

  • verse 56
    प्र॒या॒साय॒ स्वाहा॑-ऽऽया॒साय॒ स्वाहा॑ विया॒साय॒ स्वाहा॑ सं​याँ॒साय॒ स्वाहो᳚द्या॒साय॒ स्वाहा॑-ऽवया॒साय॒ स्वाहा॑ शु॒चे स्वाहा॒ शोका॑य॒ स्वाहा॑ तप्य॒त्वै स्वाहा॒ तप॑ते॒ स्वाहा᳚ ब्रह्मह॒त्यायै॒ स्वाहा॒ सर्व॑स्मै॒ स्वाहा᳚5120

    pra̠yā̠sāya̠ svāhā̍-''yā̠sāya̠ svāhā̍ viyā̠sāya̠ svāhā̍ saṃyā̠sāya̠ svāhō̎dyā̠sāya̠ svāhā̍-'vayā̠sāya̠ svāhā̍ śu̠chē svāhā̠ śōkā̍ya̠ svāhā̍ tapya̠tvai svāhā̠ tapa̍tē̠ svāhā̎ brahmaha̠tyāyai̠ svāhā̠ sarva̍smai̠ svāhā̎5120
    meaning

    Svaha to the going; svaha to the coming; svaha to the going apart; svaha to the coming together; svaha to the rising; svaha to the setting; svaha to the pure one.

  • verse 57
    चि॒त्तग्ं स॑न्ता॒नेन॑ भ॒वं-यँ॒क्ना रु॒द्र-न्तनि॑म्ना पशु॒पतिग्ग्ं॑ स्थूलहृद॒येना॒ग्निग्ं हृद॑येन रु॒द्रं-लोँहि॑तेन श॒र्व-म्मत॑स्नाभ्या-म्महादे॒वम॒न्तः पा᳚र्​श्वेनौषिष्ठ॒हनग्ं॑ शिङ्गीनिको॒श्या᳚भ्याम्5221

    chi̠ttagṃ sa̍ntā̠nēna̍ bha̠vaṃ ya̠knā ru̠dra-ntani̍mnā paśu̠patigg̍ṃ sthūlahṛda̠yēnā̠gnigṃ hṛda̍yēna ru̠draṃ lōhi̍tēna śa̠rva-mmata̍snābhyā-mmahādē̠vama̠ntaḥ pā̎r​śvēnauṣiṣṭha̠hanag̍ṃ śiṅgīnikō̠śyā̎bhyām5221
    meaning

    Chitti in the mind — Bhava with tendrils, Rudra in the low places, Pashupati in the thick-hearted, Agni in the heart, Rudra in the red, Sharva.

  • verse 58
    चि॒त्तिः॑ पृथि॒व्य॑ग्नि॒स्सूर्य॑-न्ते॒ चक्षु॑र्म॒हाह॑वि॒र्​होता॒ वाघोता᳚ ब्राह्म॒ण एक॑होता॒-ऽग्निर्यजु॑र्भि॒स्सेनेन्द्र॑स्य दे॒वस्य॑ सु॒वर्ण॑-ङ्घ॒र्मग्ं स॒हस्र॑शीर्​षा॒-ऽद्भ्यो भ॒र्ता हरि॑-न्त॒रणि॒राप्या॑यस्वे॒युष्टे ये ज्योति॑ष्मती-म्प्रया॒साय॑ चि॒त्तमेक॑विग्ंशतिः21

    chi̠tti̍ḥ pṛthi̠vya̍gni̠ssūrya̍-ntē̠ chakṣu̍rma̠hāha̍vi̠r​hōtā̠ vāghōtā̎ brāhma̠ṇa ēka̍hōtā̠-'gniryaju̍rbhi̠ssēnēndra̍sya dē̠vasya̍ su̠varṇa̍-ṅgha̠rmagṃ sa̠hasra̍śīr​ṣā̠-'dbhyō bha̠rtā hari̍-nta̠raṇi̠rāpyā̍yasvē̠yuṣṭē jyōti̍ṣmatī-mprayā̠sāya̍ chi̠ttamēka̍vigṃśatiḥ21
    meaning

    Chitti is the earth; fire is the sun — your eye; the great oblation is the hotr; Vach is the hotr; the Brahmin is the single hotr; Agni with the yajus mantras; Indra's army.

  • verse 59
    चित्ति॑र॒ग्निर्यजु॑र्भिर॒न्तः प्रवि॑ष्टः प्र॒जाप॑तिर्भ॒र्तासन्प्रया॒साय॒ द्विप॑ञ्चा॒शत्52

    chitti̍ra̠gniryaju̍rbhira̠ntaḥ pravi̍ṣṭaḥ pra̠jāpa̍tirbha̠rtāsanprayā̠sāya̠ dvipa̍ñchā̠śat52
    meaning

    Chitti — fire with yajus mantras, entered within; Prajapati the sustainer; for the going — fifty-two; such is the Chitti Parvan.

  • verse 60
    चित्ति॑र॒ग्निर्यजु॑र्भिर॒न्तः प्रवि॑ष्टः प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ सं​विँदा॒नस्तस्य॒ धीरा॒ ज्योति॑ष्मती॒-न्त्रिप॑ञ्चा॒शत्53

    chitti̍ra̠gniryaju̍rbhira̠ntaḥ pravi̍ṣṭaḥ pra̠jāpa̍tiḥ pra̠jayā̍ saṃvidā̠nastasya̠ dhīrā̠ jyōti̍ṣmatī̠-ntripa̍ñchā̠śat53
    meaning

    Chitti — fire with yajus mantras entered within; Prajapati united with his offspring; the wise ones established the luminous one — fifty-three; such is the Chitti Parvan.

  • verse 61
    तच्छं॒-योँरावृ॑णीमहेगा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तयेदैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नःस्व॒स्तिर्मानु॑षेभ्यःऊ॒र्ध्व-ञ्जि॑गातु भेष॒जम्श-न्नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚श-ञ्चतु॑ष्पदे शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑

    tachCha̠ṃ yōrāvṛ̍ṇīmahēgā̠tuṃ ya̠jñāya̍gā̠tuṃ ya̠jñapa̍tayēdaivī̎ sva̠stira̍stu naḥsva̠stirmānu̍ṣēbhyaḥū̠rdhva-ñji̍gātu bhēṣa̠jamśa-nnō̍ astu dvi̠padē̎śa-ñchatu̍ṣpadēōṃ śānti̠-śśānti̠-śśānti̍ḥ
    meaning

    We seek the well-being that gives scope to the sacrifice and to the lord of sacrifice; may there be divine prosperity for us, prosperity for men and cattle, and may we always look upward.

Primary text from vignanam.org