Aruna Prasna

Misc

◆

tap any word for its meaning

verse 1
तैत्तिरीय आरण्यक 1
taittirīya āraṇyaka 1
meaning
Salutation to the sun god in his morning form as Mitra; may the Lord who rises in the east illumine all our actions.
verse 2
ह॒रिः॒ ओम् ॥भा॒स्क॒राय॑ वि॒द्महे॑ महद्द्युतिक॒राय॑ धीमहि ।तन्नो॑ आदित्यः प्रचो॒दया᳚त् ॥
ha̠ri̠ḥ ōm ॥bhā̠ska̠rāya̍ vi̠dmahē̍ mahaddyutika̠rāya̍ dhīmahi ।tannō̍ ādityaḥ prachō̠dayā̎t ॥
meaning
Salutation to the sun who traverses the sky; O Surya, you are the eye of the universe, the ruler of all that moves and stands still.
verse 3
ओ-म्भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥
ō-mbha̠dra-ṅkarṇē̍bhi-śśṛṇu̠yāma̍ dēvāḥ । bha̠dra-mpa̍śyēmā̠kṣabhi̠-ryaja̍trāḥ । sthi̠rairaṅgai̎stuṣṭu̠vāgṃ sa̍sta̠nūbhi̍ḥ । vyaśē̍ma dē̠vahi̍ta̠ṃ yadāyu̍ḥ । sva̠sti na̠ indrō̍ vṛ̠ddhaśra̍vāḥ । sva̠sti na̍ḥ pū̠ṣā vi̠śvavē̍dāḥ । sva̠sti na̠stārkṣyō̠ ari̍ṣṭanēmiḥ । sva̠sti nō̠ bṛha̠spati̍-rdadhātu ॥ōṃ śānti̠-śśānti̠-śśānti̍ḥ ॥
meaning
The solar orb rises, moving through the dark space, carrying immortals and mortals toward their rest; his golden chariot crosses the heavens at dawn.
verse 4
अनुवाकः 1भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु । आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ । अ॒स्मा-द॒स्मा-दि॒तो-ऽमुतः॑ ॥ 1 ॥अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्च-स्क॒रर्धि॑या । वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः । दे॒वी-र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्वाय॑ मे सुत । महानाम्नी-र्म॑हामा॒नाः । म॒ह॒सो म॑हस॒-स्स्वः॑ । दे॒वीः प॑र्जन्य॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्वाय॑ मे सुत ॥ 2 ॥अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रक्षः॑ । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रघ᳚म् । अपा᳚घ्रा॒मप॑ चा॒वर्ति᳚म् । अप॑ दे॒वीरि॒तो हि॑त । वज्र॑-न्दे॒वीरजी॑ताग्श्च । भुव॑न-न्देव॒सूव॑रीः । आ॒दि॒त्यानदि॑ति-न्दे॒वीम् । योनि॑नोर्ध्व-मु॒दीष॑त । शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः । सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 3 ॥(अ॒मुतः॑ - सु॒ - तौष॑धयो॒ द्वे च॑ )
anuvākaḥ 1bha̠dra-ṅkarṇē̍bhi-śśṛṇu̠yāma̍ dēvāḥ । bha̠dra-mpa̍śyēmā̠kṣabhi̠-ryaja̍trāḥ । sthi̠rairaṅgai̎stuṣṭu̠vāgṃ sa̍sta̠nūbhi̍ḥ । vyaśē̍ma dē̠vahi̍ta̠ṃ yadāyu̍ḥ । sva̠sti na̠ indrō̍ vṛ̠ddhaśra̍vāḥ । sva̠sti na̍ḥ pū̠ṣā vi̠śvavē̍dāḥ । sva̠sti na̠stārkṣyō̠ ari̍ṣṭanēmiḥ । sva̠sti nō̠ bṛha̠spati̍-rdadhātu । āpa̍māpāma̠pa-ssarvā̎ḥ । a̠smā-da̠smā-di̠tō-'muta̍ḥ ॥ 1 ॥a̠gnirvā̠yuścha̠ sūrya̍ścha । sa̠ha sa̍ñcha-ska̠rardhi̍yā । vā̠yvaśvā̍ raśmi̠pata̍yaḥ । marī̎chyātmānō̠ adru̍haḥ । dē̠vī-rbhu̍vana̠ sūva̍rīḥ । pu̠tra̠va̠tvāya̍ mē suta । mahānāmnī-rma̍hāmā̠nāḥ । ma̠ha̠sō ma̍hasa̠-ssva̍ḥ । dē̠vīḥ pa̍rjanya̠ sūva̍rīḥ । pu̠tra̠va̠tvāya̍ mē suta ॥ 2 ॥a̠pāśnyu̍ṣṇi-ma̠pā rakṣa̍ḥ । a̠pāśnyu̍ṣṇi-ma̠pā ragha̎m । apā̎ghrā̠mapa̍ chā̠varti̎m । apa̍ dē̠vīri̠tō hi̍ta । vajra̍-ndē̠vīrajī̍tāgścha । bhuva̍na-ndēva̠sūva̍rīḥ । ā̠di̠tyānadi̍ti-ndē̠vīm । yōni̍nōrdhva-mu̠dīṣa̍ta । śi̠vā na̠-śśanta̍mā bhavantu । di̠vyā āpa̠ ōṣa̍dhayaḥ । su̠mṛ̠ḍī̠kā sara̍svati । mā tē̠ vyō̍ma sa̠ndṛśi̍ ॥ 3 ॥(a̠muta̍ḥ - su̠ - tauṣa̍dhayō̠ dvē cha̍ )
meaning
O Mitra and Varuna, you who sustain and purify all creatures, grant us strength, nourishment, and the clear vision that leads to liberation.
verse 5
अनुवाकः 2स्मृतिः॑ प्र॒त्यक्ष॑-मैति॒ह्य᳚म् । अनु॑मान-श्चतुष्ट॒यम् । ए॒तैरादि॑त्य मण्डलम् । सर्वै॑रेव॒ विधा᳚स्यते । सूर्यो॒ मरी॑चि॒माद॑त्ते । सर्वस्मा᳚-द्भुव॑नाद॒धि । तस्याः पाक वि॑शेषे॒ण । स्मृ॒त-ङ्का॑ल वि॒शेष॑णम् ॥ न॒दीव॒ प्रभ॑वा-त्का॒चित् । अ॒क्षय्या᳚-थ्स्यन्द॒ते य॑था ॥ 4 ॥तान्नद्यो-ऽभि स॑माय॒न्ति । सो॒रु-स्सती॑ न नि॒वर्त॑ते । ए॒वन्ना॒ना स॑मुत्था॒नाः । का॒ला-स्सं॑वँथ्स॒रग्ग् श्रि॑ताः । अणुशश्च म॑हश॒श्च । सर्वे॑ समव॒यन्त्रि॑ तम् । स तै᳚-स्स॒र्वै-स्स॑मावि॒ष्टः । ऊ॒रु-स्स॑न्न नि॒वर्त॑ते । अधिसंवँथ्स॑रं-विँ॒द्यात् । तदेव॑ लक्ष॒णे ॥ 5 ॥अणुभिश्च म॑हद्भि॒श्च । स॒मारू॑ढः प्र॒दृश्य॑ते । संवँथ्सरः प्र॑त्यक्षे॒ण । ना॒धिस॑वः प्र॒दृश्य॑ते । प॒टरो॑ विक्लि॑धः पि॒ङ्गः । ए॒त-द्व॑रुण॒ लक्ष॑णम् । यत्रैत॑-दुप॒दृश्य॑ते । स॒हस्र॑-न्तत्र॒ नीय॑ते । एकग्ं हि शिरो ना॑ना मु॒खे । कृ॒थ्स्न-न्त॑दृत॒ लक्ष॑णम् ॥ 6 ॥उभयत-स्सप्ते᳚न्द्रिया॒णि । ज॒ल्पित॑-न्त्वेव॒ दिह्य॑ते । शुक्लकृष्णे संवँ॑थ्सर॒स्य । दक्षिण वाम॑योः पा॒र्श्वयोः । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ शु॒क्र-न्ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒त-न्ते॑ अ॒न्यत् । विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावः । भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॒स्त्विति॑ । नात्र॒ भुव॑नम् । न पू॒षा । न प॒शवः॑ । नादित्य-स्संवँथ्सर एव प्रत्यक्षेण प्रियत॑मं-विँ॒द्यात् । एतद्वै संवँथ्सरस्य प्रियत॑मग्ं रू॒पम् । यो-ऽस्य महानर्थ उत्पथ्स्यमा॑नो भ॒वति । इद-म्पुण्य-ङ्कु॑रुष्वे॒ति । तमाहर॑ण-न्द॒द्यात् ॥ 7 ॥(य॒था॒ - ल॒क्ष॒ण - ऋ॑तु॒लक्ष॑णं॒ - भुव॑नग्ं स॒प्त च॑)
anuvākaḥ 2smṛti̍ḥ pra̠tyakṣa̍-maiti̠hya̎m । anu̍māna-śchatuṣṭa̠yam । ē̠tairādi̍tya maṇḍalam । sarvai̍rēva̠ vidhā̎syatē । sūryō̠ marī̍chi̠māda̍ttē । sarvasmā̎-dbhuva̍nāda̠dhi । tasyāḥ pāka vi̍śēṣē̠ṇa । smṛ̠ta-ṅkā̍la vi̠śēṣa̍ṇam ॥ na̠dīva̠ prabha̍vā-tkā̠chit । a̠kṣayyā̎-thsyanda̠tē ya̍thā ॥ 4 ॥tānnadyō-'bhi sa̍māya̠nti । sō̠ru-ssatī̍ na ni̠varta̍tē । ē̠vannā̠nā sa̍mutthā̠nāḥ । kā̠lā-ssa̍ṃvathsa̠ragg śri̍tāḥ । aṇuśaścha ma̍haśa̠ścha । sarvē̍ samava̠yantri̍ tam । sa tai̎-ssa̠rvai-ssa̍māvi̠ṣṭaḥ । ū̠ru-ssa̍nna ni̠varta̍tē । adhisaṃvathsa̍raṃ vi̠dyāt । tadēva̍ lakṣa̠ṇē ॥ 5 ॥aṇubhiścha ma̍hadbhi̠ścha । sa̠mārū̍ḍhaḥ pra̠dṛśya̍tē । saṃvathsaraḥ pra̍tyakṣē̠ṇa । nā̠dhisa̍vaḥ pra̠dṛśya̍tē । pa̠ṭarō̍ vikli̍dhaḥ pi̠ṅgaḥ । ē̠ta-dva̍ruṇa̠ lakṣa̍ṇam । yatraita̍-dupa̠dṛśya̍tē । sa̠hasra̍-ntatra̠ nīya̍tē । ēkagṃ hi śirō nā̍nā mu̠khē । kṛ̠thsna-nta̍dṛta̠ lakṣa̍ṇam ॥ 6 ॥ubhayata-ssaptē̎mdriyā̠ṇi । ja̠lpita̍-ntvēva̠ dihya̍tē । śuklakṛṣṇē saṃva̍thsara̠sya । dakṣiṇa vāma̍yōḥ pā̠rśvayōḥ । tasyai̠ṣā bhava̍ti ॥ śu̠kra-ntē̍ a̠nyadya̍ja̠ta-ntē̍ a̠nyat । viṣu̍rūpē̠ aha̍nī̠ dyauri̍vāsi । viśvā̠ hi mā̠yā ava̍si svadhāvaḥ । bha̠drā tē̍ pūṣanni̠ha rā̠tira̠stviti̍ । nātra̠ bhuva̍nam । na pū̠ṣā । na pa̠śava̍ḥ । nāditya-ssaṃvathsara ēva pratyakṣēṇa priyata̍maṃ vi̠dyāt । ētadvai saṃvathsarasya priyata̍magṃ rū̠pam । yō-'sya mahānartha utpathsyamā̍nō bha̠vati । ida-mpuṇya-ṅku̍ruṣvē̠ti । tamāhara̍ṇa-nda̠dyāt ॥ 7 ॥(ya̠thā̠ - la̠kṣa̠ṇa - ṛ̍tu̠lakṣa̍ṇa̠ṃ - bhuva̍nagṃ sa̠pta cha̍)
meaning
Salutation to the sun from the east; salutation from the south; salutation from the west; salutation from the north — the sun rules all directions.
verse 6
अनुवाकः 3सा॒क॒ञ्जानाग्ं॑ स॒प्तथ॑माहु-रेक॒जम् । षडु॑द्य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ । तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒शः । स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः । कोनु॑ मर्या॒ अमि॑थितः । सखा॒ सखा॑यमब्रवीत् । जहा॑को अ॒स्मदी॑षते । यस्ति॒त्याज॑ सखि॒विद॒ग्ं॒ सखा॑यम् । न तस्य॑ वा॒च्यपि॑ भा॒गो अ॑स्ति । यदीग्ं॑ शृ॒णोत्य॒लकग्ं॑ शृणोति ॥ 8 ॥न हि प्र॒वेद॑ सुकृ॒तस्य॒ पन्था॒मिति॑ । ऋ॒तुर्-ऋ॑तुना नु॒द्यमा॑नः । विन॑नादा॒भिधा॑वः । षष्टिश्च त्रिग्ंश॑का व॒ल्गाः । शु॒क्लकृ॑ष्णौ च॒ षाष्टि॑कौ । सा॒रा॒ग॒व॒स्त्रै-र्ज॒रद॑क्षः । व॒स॒न्तो वसु॑भि-स्स॒ह । सं॒वँ॒थ्स॒रस्य॑ सवि॒तुः । प्रै॒ष॒कृ-त्प्र॑थ॒म-स्स्मृ॑तः । अ॒मूना॒दय॑-तेत्य॒न्यान् ॥ 9 ॥अ॒मूग्श्च॑ परि॒रक्ष॑तः । ए॒ता वा॒चः प्र॑युज्य॒न्ते । यत्रै त॑दुप॒दृश्य॑ते ॥ ए॒तदे॒व वि॑जानी॒यात् । प्र॒माण॑-ङ्काल॒पर्य॑ये । वि॒शे॒ष॒ण-न्तु॑ वक्ष्या॒मः । ऋ॒तूना᳚-न्तन्नि॒बोध॑त ॥ शुक्लवासा॑ रुद्र॒गणः । ग्री॒ष्मेणा॑वर्त॒ते स॑ह । नि॒जह॑-न्पृथि॑वीग्ं स॒र्वाम् ॥ 10 ॥ज्यो॒तिषा᳚ ऽप्रति॒ख्येन॑ सः । वि॒श्व॒रू॒पाणि॑ वासा॒ग्ं॒सि । आ॒दि॒त्याना᳚-न्नि॒बोध॑त । संवँथ्सरीण॑-ङ्कर्म॒फलम् । वर्षाभि-र्द॑दता॒ग्ं॒ सह । अदुःखो॑ दुःख च॑क्षुरि॒व । तद्मा॑ पीत इव॒ दृश्य॑ते । शीतेना᳚ व्यथ॑यन्नि॒व । रु॒रुद॑क्ष इव॒ दृश्य॑ते ॥ ह्लादयते᳚ ज्वल॑तश्चै॒व । शा॒म्यत॑श्चास्य॒ चक्षु॑षी । यावै प्रजा भ्र॑ग्ग्श्य॒न्ते । संवँथ्सरात्ता भ्र॑ग्ग्श्य॒न्ते ॥ याः॒ प्रति॑तिष्ठ॒न्ति । संवँथ्सरे ताः प्रति॑तिष्ठ॒न्ति । व॒र्॒षाभ्य॑ इत्य॒र्थः ॥ 11 ॥(शृ॒णो॒ - त्य॒न्यान्थ् - स॒र्वा - मे॒व षट्च॑)
anuvākaḥ 3sā̠ka̠ñjānāgṃ̍ sa̠ptatha̍māhu-rēka̠jam । ṣaḍu̍dya̠mā ṛṣa̍yō dēva̠jā iti̍ । tēṣā̍mi̠ṣṭāni̠ vihi̍tāni dhāma̠śaḥ । sthā̠trē rē̍jantē̠ vikṛ̍tāni rūpa̠śaḥ । kōnu̍ maryā̠ ami̍thitaḥ । sakhā̠ sakhā̍yamabravīt । jahā̍kō a̠smadī̍ṣatē । yasti̠tyāja̍ sakhi̠vida̠gṃ̠ sakhā̍yam । na tasya̍ vā̠chyapi̍ bhā̠gō a̍sti । yadīgṃ̍ śṛ̠ṇōtya̠lakagṃ̍ śṛṇōti ॥ 8 ॥na hi pra̠vēda̍ sukṛ̠tasya̠ panthā̠miti̍ । ṛ̠tur-ṛ̍tunā nu̠dyamā̍naḥ । vina̍nādā̠bhidhā̍vaḥ । ṣaṣṭiścha trigṃśa̍kā va̠lgāḥ । śu̠klakṛ̍ṣṇau cha̠ ṣāṣṭi̍kau । sā̠rā̠ga̠va̠strai-rja̠rada̍kṣaḥ । va̠sa̠ntō vasu̍bhi-ssa̠ha । sa̠ṃva̠thsa̠rasya̍ savi̠tuḥ । prai̠ṣa̠kṛ-tpra̍tha̠ma-ssmṛ̍taḥ । a̠mūnā̠daya̍-tētya̠nyān ॥ 9 ॥a̠mūgścha̍ pari̠rakṣa̍taḥ । ē̠tā vā̠chaḥ pra̍yujya̠ntē । yatrai ta̍dupa̠dṛśya̍tē ॥ ē̠tadē̠va vi̍jānī̠yāt । pra̠māṇa̍-ṅkāla̠parya̍yē । vi̠śē̠ṣa̠ṇa-ntu̍ vakṣyā̠maḥ । ṛ̠tūnā̎-ntanni̠bōdha̍ta ॥ śuklavāsā̍ rudra̠gaṇaḥ । grī̠ṣmēṇā̍varta̠tē sa̍ha । ni̠jaha̍-npṛthi̍vīgṃ sa̠rvām ॥ 10 ॥jyō̠tiṣā̎ 'prati̠khyēna̍ saḥ । vi̠śva̠rū̠pāṇi̍ vāsā̠gṃ̠si । ā̠di̠tyānā̎-nni̠bōdha̍ta । saṃvathsarīṇa̍-ṅkarma̠phalam । varṣābhi-rda̍datā̠gṃ̠ saha । aduḥkhō̍ duḥkha cha̍kṣuri̠va । tadmā̍ pīta iva̠ dṛśya̍tē । śītēnā̎ vyatha̍yanni̠va । ru̠ruda̍kṣa iva̠ dṛśya̍tē ॥ hlādayatē̎ jvala̍taśchai̠va । śā̠myata̍śchāsya̠ chakṣu̍ṣī । yāvai prajā bhra̍ggśya̠ntē । saṃvathsarāttā bhra̍ggśya̠ntē ॥ yā̠ḥ prati̍tiṣṭha̠nti । saṃvathsarē tāḥ prati̍tiṣṭha̠nti । va̠r̠ṣābhya̍ itya̠rthaḥ ॥ 11 ॥(śṛ̠ṇō̠ - tya̠nyānth - sa̠rvā - mē̠va ṣaṭcha̍)
meaning
O Aditya, you are the soul of all that moves and stands; you are the golden Purusha seen in the orb of the sun — salutation to you.
verse 7
अनुवाकः 4अक्षि॑दुः॒खोत्थि॑तस्यै॒व । वि॒प्रस॑न्ने क॒नीनि॑के । आङ्क्ते चाद्ग॑ण-न्ना॒स्ति । ऋ॒भूणा᳚-न्तन्नि॒बोध॑त । क॒न॒का॒भानि॑ वासा॒ग्ं॒सि । अ॒हता॑नि नि॒बोध॑त । अन्नमश्र्नीत॑ मृज्मी॒त । अ॒हं-वोँ॑ जीव॒नप्र॑दः । ए॒ता वा॒चः प्र॑युज्य॒न्ते । श॒रद्य॑त्रोप॒ दृश्य॑ते ॥ 12 ॥अभिधून्वन्तो-ऽभिघ्न॑न्त इ॒व । वा॒तव॑न्तो म॒रुद्ग॑णाः । अमुतो जेतुमिषुमु॑खमि॒व । सन्नद्धा-स्सह द॑दृशे॒ ह । अपद्ध्वस्तै-र्वस्तिव॑र्णैरि॒व । वि॒शि॒खासः॑ कप॒र्दिनः ।अक्रुद्धस्य योथ्स्य॑मान॒स्य । कृ॒द्धस्ये॑व॒ लोहि॑नी । हेमतश्चक्षु॑षी वि॒द्यात् । अ॒क्ष्णयोः᳚, क्षिप॒णोरि॑व ॥ 13 ॥दुर्भिक्ष-न्देव॑लोके॒षु । म॒नूना॑मुद॒क-ङ्गृ॑हे । ए॒ता वा॒चः प्र॑वद॒न्तीः । वै॒द्युतो॑ यान्ति॒ शैशि॑रीः । ता अ॒ग्निः पव॑माना॒ अन्वै᳚क्षत । इ॒ह जी॑वि॒काम-प॑रिपश्यन्न् । तस्यै॒षा भव॑ति । इ॒हेह वः॑ स्वत॒पसः । मरु॑त॒-स्सूर्य॑त्वचः । शर्म॑ स॒प्रथा॒ आवृ॑णे ॥ 14 ॥(दृश्य॑त - इ॒वा - वृ॑णे)
anuvākaḥ 4akṣi̍du̠ḥkhōtthi̍tasyai̠va । vi̠prasa̍nnē ka̠nīni̍kē । āṅktē chādga̍ṇa-nnā̠sti । ṛ̠bhūṇā̎-ntanni̠bōdha̍ta । ka̠na̠kā̠bhāni̍ vāsā̠gṃ̠si । a̠hatā̍ni ni̠bōdha̍ta । annamaśrnīta̍ mṛjmī̠ta । a̠haṃ vō̍ jīva̠napra̍daḥ । ē̠tā vā̠chaḥ pra̍yujya̠ntē । śa̠radya̍trōpa̠ dṛśya̍tē ॥ 12 ॥abhidhūnvantō-'bhighna̍nta i̠va । vā̠tava̍ntō ma̠rudga̍ṇāḥ । amutō jētumiṣumu̍khami̠va । sannaddhā-ssaha da̍dṛśē̠ ha । apaddhvastai-rvastiva̍rṇairi̠va । vi̠śi̠khāsa̍ḥ kapa̠rdinaḥ ।akruddhasya yōthsya̍māna̠sya । kṛ̠ddhasyē̍va̠ lōhi̍nī । hēmataśchakṣu̍ṣī vi̠dyāt । a̠kṣṇayō̎ḥ, kṣipa̠ṇōri̍va ॥ 13 ॥durbhikṣa-ndēva̍lōkē̠ṣu । ma̠nūnā̍muda̠ka-ṅgṛ̍hē । ē̠tā vā̠chaḥ pra̍vada̠ntīḥ । vai̠dyutō̍ yānti̠ śaiśi̍rīḥ । tā a̠gniḥ pava̍mānā̠ anvai̎kṣata । i̠ha jī̍vi̠kāma-pa̍ripaśyann । tasyai̠ṣā bhava̍ti । i̠hēha va̍-ssvata̠pasaḥ । maru̍ta̠-ssūrya̍tvachaḥ । śarma̍ sa̠prathā̠ āvṛ̍ṇē ॥ 14 ॥(dṛśya̍ta - i̠vā - vṛ̍ṇē)
meaning
O Lord of light, your rays stretch out at dawn like arms spread in blessing; may those thousand rays purify and sustain all beings.
verse 8
अनुवाकम्ज् 5अति॑ ता॒म्राणि॑ वासा॒ग्ं॒सि । अ॒ष्टिव॑ज्रि श॒तघ्नि॑ च । विश्वे देवा विप्र॑हर॒न्ति । अ॒ग्निजि॑ह्व अ॒सश्च॑त । नैव देवो॑ न म॒र्त्यः । न राजा व॑रुणो॒ विभुः । नाग्नि-र्नेन्द्रो न प॑वमा॒नः । मा॒तृक्क॑च्च न॒ विद्य॑ते । दि॒व्यस्यैका॒ धनु॑रार्त्निः । पृ॒थि॒व्यामप॑रा श्रि॒ता ॥ 15 ॥तस्येन्द्रो वम्रि॑रूपे॒ण । ध॒नुर्ज्या॑-मछि॒नथ्स्व॑यम् । तदि॑न्द्र॒धनु॑रित्य॒ज्यम् । अ॒भ्रव॑र्णेषु॒ चक्ष॑ते । एतदेव शंयोँ-र्बार्ह॑स्पत्य॒स्य । ए॒त-द्रु॑द्रस्य॒ धनुः । रु॒द्रस्य॑ त्वेव॒ धनु॑रार्त्निः । शिर॒ उत्पि॑पेष । स प्र॑व॒र्ग्यो॑-ऽभवत् । तस्मा॒-द्य-स्सप्र॑व॒र्ग्येण॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑ते । रु॒द्रस्य॒ स शिरः॒ प्रति॑दधाति । नैनग्ं॑ रु॒द्र आरु॑को भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 16 ॥(श्रि॒ता - यज॑ते॒ त्रीणि॑ च)
anuvākamj 5ati̍ tā̠mrāṇi̍ vāsā̠gṃ̠si । a̠ṣṭiva̍jri śa̠taghni̍ cha । viśvē dēvā vipra̍hara̠nti । a̠gniji̍hva a̠saścha̍ta । naiva dēvō̍ na ma̠rtyaḥ । na rājā va̍ruṇō̠ vibhuḥ । nāgni-rnēndrō na pa̍vamā̠naḥ । mā̠tṛkka̍chcha na̠ vidya̍tē । di̠vyasyaikā̠ dhanu̍rārtniḥ । pṛ̠thi̠vyāmapa̍rā śri̠tā ॥ 15 ॥tasyēndrō vamri̍rūpē̠ṇa । dha̠nurjyā̍-maChi̠nathsva̍yam । tadi̍ndra̠dhanu̍ritya̠jyam । a̠bhrava̍rṇēṣu̠ chakṣa̍tē । ētadēva śaṃyō-rbārha̍spatya̠sya । ē̠ta-dru̍drasya̠ dhanuḥ । ru̠drasya̍ tvēva̠ dhanu̍rārtniḥ । śira̠ utpi̍pēṣa । sa pra̍va̠rgyō̍-'bhavat । tasmā̠-dya-ssapra̍va̠rgyēṇa̍ ya̠jñēna̠ yaja̍tē । ru̠drasya̠ sa śira̠ḥ prati̍dadhāti । nainagṃ̍ ru̠dra āru̍kō bhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 16 ॥(śri̠tā - yaja̍tē̠ trīṇi̍ cha)
meaning
You are the one who brings together night and day; you are the lord of the year; in you time itself is gathered and released — salutation to the primordial sun.
verse 9
अनुवाकः 6अ॒त्यू॒र्ध्वा॒क्षो-ऽति॑रश्चात् । शिशि॑रः प्र॒दृश्य॑ते । नैव रूप-न्न॑ वासा॒ग्ं॒सि । न चक्षुः॑ प्रति॒दृश्य॑ते । अ॒न्योन्य॒-न्तु न॑ हिग्ग्स्रा॒तः । स॒त स्त॑-द्देव॒लक्ष॑णम् । लोहितो-ऽक्ष्णि शा॑रशी॒र्ष्णिः । सू॒र्यस्यो॑दय॒न-म्प्र॑ति । त्व-ङ्करोषि॑ न्यञ्ज॒लिकाम् । त्व॒-ङ्करो॑षि नि॒जानु॑काम् ॥ 17 ॥निजानुकामे᳚ न्यञ्ज॒लिका । अमी वाच-मुपास॑तामि॒ति । तस्मै सर्व ऋतवो॑ नम॒न्ते । मर्यादा करत्वा-त्प्र॑पुरो॒धाम् । ब्राह्मण॑ आप्नो॒ति । य ए॑वं-वेँ॒द । स खलु संवँथ्सर एतै-स्सेनानी॑भि-स्स॒ह । इन्द्राय सर्वान्-कामान॑भिव॒हति । स द्र॒फ्सः । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ 18 ॥अव॑ द्र॒फ्सो अग्ं॑श॒मती॑मतिष्ठत् । इ॒या॒नः कृ॒ष्णो द॒शभिः॑ स॒हस्रैः᳚ । आव॒र्त-मिन्द्र॒-श्शच्या॒ धम॑न्तम् । उपस्नुहि त-न्नृमणा-मथ॑द्रामि॒ति । एतयै वेन्द्र-स्सला वृ॑क्या स॒ह । असुरा-न्प॑रिवृ॒श्चति । पृथि॑व्य॒ग्ं॒ शुम॑ती । ताम॒न्व-व॑स्थित-स्संवँथ्स॒रो दि॒वञ्च॑ । नैवं-विँदुषा-ऽऽचार्या᳚-न्तेवा॒सिनौ । अन्योन्यस्मै᳚ द्रुह्या॒ताम् । यो द्रु॒ह्यति । भ्रश्यते स्व॑र्गा-ल्लो॒कात् । इत्यृतु म॑ण्डला॒नि । सूर्य मण्डला᳚ न्याख्या॒यिकाः । अत ऊर्ध्वग्ंस॑निर्व॒चनाः ॥ 19 ॥(नि॒जानु॑कां॒ - भव॑ति - द्रुह्या॒ता-म्पञ्च॑ च)
anuvākaḥ 6a̠tyū̠rdhvā̠kṣō-'ti̍raśchāt । śiśi̍raḥ pra̠dṛśya̍tē । naiva rūpa-nna̍ vāsā̠gṃ̠si । na chakṣu̍ḥ prati̠dṛśya̍tē । a̠nyōnya̠-ntu na̍ higgsrā̠taḥ । sa̠ta sta̍-ddēva̠lakṣa̍ṇam । lōhitō-'kṣṇi śā̍raśī̠rṣṇiḥ । sū̠ryasyō̍daya̠na-mpra̍ti । tva-ṅkarōṣi̍ nyañja̠likām । tva̠-ṅkarō̍ṣi ni̠jānu̍kām ॥ 17 ॥nijānukāmē̎ nyañja̠likā । amī vācha-mupāsa̍tāmi̠ti । tasmai sarva ṛtavō̍ nama̠ntē । maryādā karatvā-tpra̍purō̠dhām । brāhmaṇa̍ āpnō̠ti । ya ē̍vaṃ vē̠da । sa khalu saṃvathsara ētai-ssēnānī̍bhi-ssa̠ha । indrāya sarvān-kāmāna̍bhiva̠hati । sa dra̠phsaḥ । tasyai̠ṣā bhava̍ti ॥ 18 ॥ava̍ dra̠phsō agṃ̍śa̠matī̍matiṣṭhat । i̠yā̠naḥ kṛ̠ṣṇō da̠śabhi̍-ssa̠hasrai̎ḥ । āva̠rta-mindra̠-śśachyā̠ dhama̍ntam । upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̍drāmi̠ti । ētayai vēndra-ssalā vṛ̍kyā sa̠ha । asurā-npa̍rivṛ̠śchati । pṛthi̍vya̠gṃ̠ śuma̍tī । tāma̠nva-va̍sthita-ssaṃvathsa̠rō di̠vañcha̍ । naivaṃ viduṣā-''chāryā̎-ntēvā̠sinau । anyōnyasmai̎ druhyā̠tām । yō dru̠hyati । bhraśyatē sva̍rgā-llō̠kāt । ityṛtu ma̍ṇḍalā̠ni । sūrya maṇḍalā̎ nyākhyā̠yikāḥ । ata ūrdhvagṃsa̍nirva̠chanāḥ ॥ 19 ॥(ni̠jānu̍kā̠ṃ - bhava̍ti - druhyā̠tā-mpañcha̍ cha)
meaning
O radiant sun, your face shines equally on all; the sage and the ignorant, the sinner and the saint — you illuminate all without distinction.
verse 10
अनुवाकः 7आरोगो भ्राजः पटरः॑ पत॒ङ्गः । स्वर्णरो ज्योतिषीमान्॑. विभा॒सः । ते अस्मै सर्वे दिवमा॑तप॒न्ति । ऊर्ज-न्दुहाना अनपस्फुर॑न्त इ॒ति । कश्य॑पो-ऽष्ट॒मः । स महामेरु-न्न॑ जहा॒ति । तस्यै॒षा भव॑ति । यत्ते॒ शिल्प॑-ङ्कश्यप रोच॒नाव॑त् । इ॒न्द्रि॒याव॑-त्पुष्क॒ल-ञ्चि॒त्रभा॑नु । यस्मि॒-न्थ्सूर्या॒ अर्पि॑ता-स्स॒प्त सा॒कम् ॥ 20 ॥तस्मि-न्राजान-मधिविश्रये॑ममि॒ति । ते अस्मै सर्वे कश्यपा-ज्ज्योति॑-र्लभ॒न्ते । तान्थ्सोमः कश्यपादधि॑ निर्ध॒मति । भ्रस्ता कर्म कृ॑दिवै॒वम् ॥ प्राणो जीवानीन्द्रिय॑ जीवा॒नि । सप्त शीर्ष॑ण्याः प्रा॒णाः । सूर्या इ॑त्याचा॒र्याः । अपश्यमह मेतान्-थ्सप्त सू᳚र्यानि॒ति । पञ्चकर्णो॑ वाथ्स्या॒यनः । सप्तकर्ण॑श्च प्ला॒क्षिः ॥ 21 ॥आनुश्रविक एव नौ कश्य॑प इ॒ति । उभौ॑ वेद॒यिते । न हि शेकुमिव महामे॑रु-ङ्ग॒न्तुम् । अपश्यमहमेत-थ्सूर्यमण्डल-म्परिव॑र्तमा॒नम् । गा॒र्ग्यः प्रा॑णत्रा॒तः । गच्छन्त म॑हामे॒रुम् । एक॑ञ्चाज॒हतम् । भ्राजपटर पत॑ङ्गा नि॒हने । तिष्ठन्ना॑तप॒न्ति । तस्मा॑दि॒ह तप्त्रि॑ तपाः ॥ 22 ॥अ॒मुत्रे॒तरे । तस्मा॑दि॒हा तप्त्रि॑ तपाः । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति । स॒प्त सूर्या॒ दिव॒-मनु॒ प्रवि॑ष्टाः । तान॒न्वेति॑ प॒थिभि॑-र्दक्षि॒णावान्॑ । ते अस्मै सर्वे घृतमा॑तप॒न्ति । ऊर्ज-न्दुहाना अनपस्फुर॑न्त इ॒ति ॥ सप्तर्त्विज-स्सूर्या इ॑त्याचा॒र्याः । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति । स॒प्त दिशो॒ नाना॑ सूर्याः ॥ 23 ॥स॒प्त होता॑र ऋ॒त्विजः॑ । देवा आदित्या॑ ये स॒प्त । तेभि-स्सोमाभी रक्ष॑ण इ॒ति । तद॑प्याम्ना॒यः । दिग्भ्राज ऋतू᳚न् करो॒ति । एत॑यैवा॒वृता ऽऽसहस्रसूर्यताया इति वै॑शम्पा॒यनः । तस्यै॒षा भव॑ति । यद्द्याव॑ इन्द्र ते श॒तग्ं श॒त-म्भूमीः᳚ । उ॒त स्युः । न त्वा॑ वज्रिन्-थ्स॒हस्र॒ग्ं॒ सूर्याः᳚ । 24 ॥अनु न जातमष्ट रोद॑सी इ॒ति । नाना लिङ्गत्वा-दृतूना-न्नाना॑ सूर्य॒त्वम् ॥ अष्टौ तु व्यवसि॑ता इ॒ति । सूर्यमण्डला-न्यष्टा॑त ऊ॒र्ध्वम् । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥ चि॒त्र-न्दे॒वाना॒-मुद॑गा॒दनी॑कम् । चक्षु॑-र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आ-ऽप्रा॒ द्यावा॑ पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । सूर्य आत्मा जगतस्तस्थु॑षश्चे॒ति ॥ 25 ॥(सा॒कं - प्ला॒क्षि - स्तप्त्रि॑तपा॒ - नाना॑सूर्याः॒ - सूर्या॒ - +नव॑ च)
anuvākaḥ 7ārōgō bhrājaḥ paṭara̍ḥ pata̠ṅgaḥ । svarṇarō jyōtiṣīmān̍. vibhā̠saḥ । tē asmai sarvē divamā̍tapa̠nti । ūrja-nduhānā anapasphura̍nta i̠ti । kaśya̍pō-'ṣṭa̠maḥ । sa mahāmēru-nna̍ jahā̠ti । tasyai̠ṣā bhava̍ti । yattē̠ śilpa̍-ṅkaśyapa rōcha̠nāva̍t । i̠ndri̠yāva̍-tpuṣka̠la-ñchi̠trabhā̍nu । yasmi̠-nthsūryā̠ arpi̍tā-ssa̠pta sā̠kam ॥ 20 ॥tasmi-nrājāna-madhiviśrayē̍mami̠ti । tē asmai sarvē kaśyapā-jjyōti̍-rlabha̠ntē । tānthsōmaḥ kaśyapādadhi̍ nirdha̠mati । bhrastā karma kṛ̍divai̠vam ॥ prāṇō jīvānīndriya̍ jīvā̠ni । sapta śīrṣa̍ṇyāḥ prā̠ṇāḥ । sūryā i̍tyāchā̠ryāḥ । apaśyamaha mētān-thsapta sū̎ryāni̠ti । pañchakarṇō̍ vāthsyā̠yanaḥ । saptakarṇa̍ścha plā̠kṣiḥ ॥ 21 ॥ānuśravika ēva nau kaśya̍pa i̠ti । ubhau̍ vēda̠yitē । na hi śēkumiva mahāmē̍ru-ṅga̠ntum । apaśyamahamēta-thsūryamaṇḍala-mpariva̍rtamā̠nam । gā̠rgyaḥ prā̍ṇatrā̠taḥ । gachChanta ma̍hāmē̠rum । ēka̍ñchāja̠hatam । bhrājapaṭara pata̍ṅgā ni̠hanē । tiṣṭhannā̍tapa̠nti । tasmā̍di̠ha taptri̍ tapāḥ ॥ 22 ॥a̠mutrē̠tarē । tasmā̍di̠hā taptri̍ tapāḥ । tēṣā̍mēṣā̠ bhava̍ti । sa̠pta sūryā̠ diva̠-manu̠ pravi̍ṣṭāḥ । tāna̠nvēti̍ pa̠thibhi̍-rdakṣi̠ṇāvān̍ । tē asmai sarvē ghṛtamā̍tapa̠nti । ūrja-nduhānā anapasphura̍nta i̠ti ॥ saptartvija-ssūryā i̍tyāchā̠ryāḥ । tēṣā̍mēṣā̠ bhava̍ti । sa̠pta diśō̠ nānā̍ sūryāḥ ॥ 23 ॥sa̠pta hōtā̍ra ṛ̠tvija̍ḥ । dēvā ādityā̍ yē sa̠pta । tēbhi-ssōmābhī rakṣa̍ṇa i̠ti । tada̍pyāmnā̠yaḥ । digbhrāja ṛtū̎n karō̠ti । ēta̍yaivā̠vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̍śampā̠yanaḥ । tasyai̠ṣā bhava̍ti । yaddyāva̍ indra tē śa̠tagṃ śa̠ta-mbhūmī̎ḥ । u̠ta syuḥ । na tvā̍ vajrin-thsa̠hasra̠gṃ̠ sūryā̎ḥ । 24 ॥anu na jātamaṣṭa rōda̍sī i̠ti । nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̍ sūrya̠tvam ॥ aṣṭau tu vyavasi̍tā i̠ti । sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̍ta ū̠rdhvam । tēṣā̍mēṣā̠ bhava̍ti ॥ chi̠tra-ndē̠vānā̠-muda̍gā̠danī̍kam । chakṣu̍-rmi̠trasya̠ varu̍ṇasyā̠gnēḥ । ā-'prā̠ dyāvā̍ pṛthi̠vī a̠ntari̍kṣam । sūrya ātmā jagatastasthu̍ṣaśchē̠ti ॥ 25 ॥(sā̠kaṃ - plā̠kṣi - staptri̍tapā̠ - nānā̍sūryā̠ḥ - sūryā̠ - +nava̍ cha)
meaning
May the sun who purifies the three worlds at dawn purify my mind, my speech, and my deeds — may he make me fit for the divine.
verse 11
अनुवाकः 8क्वेदमभ्र॑-न्निवि॒शते । क्वायग्ं॑ संवँथ्स॒रो मि॑थः । क्वाहः क्वेय-न्दे॑व रा॒त्री । क्व मासा ऋ॑तव॒-श्श्रिताः ॥ अर्धमासा॑ मुहू॒र्ताः । निमेषास्तु॑टिभिः॒ (निमेषास्त्र॑टिभिः॒) सह । क्वेमा आपो नि॑विश॒न्ते । य॒दीतो॑ यान्ति॒ सम्प्र॑ति ॥ काला अफ्सु नि॑विश॒न्ते । आ॒प-स्सूर्ये॑ स॒माहि॑ताः । 26 ।अभ्रा᳚ण्य॒पः प्र॑पद्य॒न्ते । वि॒द्युथ्सूर्ये॑ स॒माहि॑ता । अनवर्णे इ॑मे भू॒मी । इ॒यञ्चा॑सौ च॒ रोद॑सी । किग्ग् स्विदत्रान्त॑रा भू॒तम् । ये॒नेमे वि॑धृते॒ उभे । वि॒ष्णुना॑ विधृ॑ते भू॒मी । इ॒ति व॑थ्सस्य॒ वेद॑ना । इरा॑वती धेनु॒मती॒ हि भू॒तम् । सू॒य॒व॒सिनी॒ मनु॑षे दश॒स्ये᳚ । 27 ।व्य॑ष्टभ्ना॒-द्रोद॑सी॒ विष्ण॑वे॒ते । दा॒धर्थ॑ पृथि॒वी-म॒भितो॑ म॒यूखैः᳚ । किन्त-द्विष्णो र्बल॑मा॒हुः । का॒ दीप्तिः॑ कि-म्प॒राय॑णम् । एको॑ य॒द्धा-र॑य द्दे॒वः । रे॒जती॑ रोद॒सी उ॑भे । वाताद्विष्णो-र्ब॑ल मा॒हुः । अ॒क्षरा᳚-द्दीप्ति॒ रुच्य॑ते । त्रि॒पदा॒द्धार॑य-द्दे॒वः । यद्विष्णो॑रेक॒-मुत्त॑मम् ॥ 28 ॥अ॒ग्नयो॑ वाय॑वश्चै॒व । ए॒तद॑स्य प॒राय॑णम् । पृच्छामि त्वा प॑र-म्मृ॒त्युम् । अ॒वम॑-म्मद्ध्य॒मञ्च॑तुम् । लो॒कञ्च॒ पुण्य॑पापा॒नाम् । ए॒त-त्पृ॑च्छामि॒ सम्प्र॑ति ॥ अ॒मुमा॑हुः प॑र-म्मृ॒त्युम् । प॒वमा॑न-न्तु॒ मद्ध्य॑मम् । अ॒ग्निरे॒वाव॑मो मृ॒त्युः । च॒न्द्रमा᳚-श्चतु॒रुच्य॑ते ॥ 29 ॥अ॒ना॒भो॒गाः प॑र-म्मृ॒त्युम् । पा॒पा-स्सं॑यँन्ति॒ सर्व॑दा । आभोगास्त्वेव॑ संयँ॒न्ति । य॒त्र पु॑ण्यकृ॒तो ज॑नाः । ततो॑ म॒द्ध्यम॑माय॒न्ति । च॒तुम॑ग्निञ्च॒ सम्प्र॑ति । पृच्छामि त्वा॑ पाप॒कृतः । य॒त्र या॑तय॒ते य॑मः । त्वन्नस्त--द्ब्रह्म॑-न्प्रब्रू॒हि । य॒दि वे᳚त्था-ऽस॒तो गृ॑हान् ॥ 30 ॥क॒श्यपा॑ दुदि॑ता-स्सू॒र्याः । पा॒पान्नि॑र्घ्नन्ति॒ सर्व॑दा । रोदस्योरन्त॑-र्देशे॒षु । तत्र न्यस्यन्ते॑ वास॒वैः । ते ऽशरीराः प्र॑पद्य॒न्ते । य॒था ऽपु॑ण्यस्य॒ कर्म॑णः । अपा᳚ण्य॒पाद॑ केशा॒सः । त॒त्र ते॑-ऽयोनि॒जा ज॑नाः । मृत्वा पुनर्मृत्यु-मा॑पद्य॒न्ते । अ॒द्यमा॑ना-स्स्व॒कर्म॑भिः । 31 ।आशातिकाः क्रिम॑य इ॒व । ततः पूयन्ते॑ वास॒वैः । अपै॑त-म्मृ॒त्यु-ञ्ज॑यति । य ए॒वं-वेँद॑ । स खल्वैवं॑-विँद्ब्रा॒ह्मणः । दी॒र्घश्रु॑त्तमो॒ भव॑ति । कश्य॑प॒स्याति॑थि॒-स्सिद्धग॑मन॒-स्सिद्धाग॑मनः । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ आयस्मिन्᳚-थ्स॒प्त वा॑स॒वाः । रोह॑न्ति पू॒र्व्या॑ रुहः॑ । 32 ।ऋषि॑र्ह दीर्घ॒श्रुत्त॑मः । इन्द्रस्य घर्मो अति॑थिरि॒ति । कश्यपः पश्य॑को भ॒वति । यथ्सर्व-म्परिपश्यती॑ति सौ॒क्ष्म्यात् । अथाग्ने॑रष्टपु॑रुष॒स्य । तस्यै॒षा भव॑ति । अग्ने॒ नय॑ सु॒पथा॑ रा॒ये अ॒स्मान् । विश्वा॑नि देव व॒युना॑नि वि॒द्वान् । यु॒यो॒द्ध्य॑स्म-ज्जु॑हुरा॒णमेनः॑ । भूयिष्ठान्ते नम उक्तिं-विँ॑धेमे॒ति ॥ 33 ॥(स॒माहि॑ता - दश॒स्ये॑ - उत्त॑म॒-मुच्य॑ते-गृहान्-थ्स्व॒कर्म॑भिः-पू॒र्व्या॑ रुह॑-इ॒ति)
anuvākaḥ 8kvēdamabhra̍-nnivi̠śatē । kvāyagṃ̍ saṃvathsa̠rō mi̍thaḥ । kvāhaḥ kvēya-ndē̍va rā̠trī । kva māsā ṛ̍tava̠-śśritāḥ ॥ ardhamāsā̍ muhū̠rtāḥ । nimēṣāstu̍ṭibhi̠ḥ (nimēṣāstra̍ṭibhi̠ḥ) saha । kvēmā āpō ni̍viśa̠ntē । ya̠dītō̍ yānti̠ sampra̍ti ॥ kālā aphsu ni̍viśa̠ntē । ā̠pa-ssūryē̍ sa̠māhi̍tāḥ । 26 ।abhrā̎ṇya̠paḥ pra̍padya̠ntē । vi̠dyuthsūryē̍ sa̠māhi̍tā । anavarṇē i̍mē bhū̠mī । i̠yañchā̍sau cha̠ rōda̍sī । kigg svidatrānta̍rā bhū̠tam । yē̠nēmē vi̍dhṛtē̠ ubhē । vi̠ṣṇunā̍ vidhṛ̍tē bhū̠mī । i̠ti va̍thsasya̠ vēda̍nā । irā̍vatī dhēnu̠matī̠ hi bhū̠tam । sū̠ya̠va̠sinī̠ manu̍ṣē daśa̠syē̎ । 27 ।vya̍ṣṭabhnā̠-drōda̍sī̠ viṣṇa̍vē̠tē । dā̠dhartha̍ pṛthi̠vī-ma̠bhitō̍ ma̠yūkhai̎ḥ । kinta-dviṣṇō rbala̍mā̠huḥ । kā̠ dīpti̍ḥ ki-mpa̠rāya̍ṇam । ēkō̍ ya̠ddhā-ra̍ya ddē̠vaḥ । rē̠jatī̍ rōda̠sī u̍bhē । vātādviṣṇō-rba̍la mā̠huḥ । a̠kṣarā̎-ddīpti̠ ruchya̍tē । tri̠padā̠ddhāra̍ya-ddē̠vaḥ । yadviṣṇō̍rēka̠-mutta̍mam ॥ 28 ॥a̠gnayō̍ vāya̍vaśchai̠va । ē̠tada̍sya pa̠rāya̍ṇam । pṛchChāmi tvā pa̍ra-mmṛ̠tyum । a̠vama̍-mmaddhya̠mañcha̍tum । lō̠kañcha̠ puṇya̍pāpā̠nām । ē̠ta-tpṛ̍chChāmi̠ sampra̍ti ॥ a̠mumā̍huḥ pa̍ra-mmṛ̠tyum । pa̠vamā̍na-ntu̠ maddhya̍mam । a̠gnirē̠vāva̍mō mṛ̠tyuḥ । cha̠ndramā̎-śchatu̠ruchya̍tē ॥ 29 ॥a̠nā̠bhō̠gāḥ pa̍ra-mmṛ̠tyum । pā̠pā-ssa̍ṃyanti̠ sarva̍dā । ābhōgāstvēva̍ saṃya̠nti । ya̠tra pu̍ṇyakṛ̠tō ja̍nāḥ । tatō̍ ma̠ddhyama̍māya̠nti । cha̠tuma̍gniñcha̠ sampra̍ti । pṛchChāmi tvā̍ pāpa̠kṛtaḥ । ya̠tra yā̍taya̠tē ya̍maḥ । tvannasta--dbrahma̍-nprabrū̠hi । ya̠di vē̎tthā-'sa̠tō gṛ̍hān ॥ 30 ॥ka̠śyapā̍ dudi̍tā-ssū̠ryāḥ । pā̠pānni̍rghnanti̠ sarva̍dā । rōdasyōranta̍-rdēśē̠ṣu । tatra nyasyantē̍ vāsa̠vaiḥ । tē 'śarīrāḥ pra̍padya̠ntē । ya̠thā 'pu̍ṇyasya̠ karma̍ṇaḥ । apā̎ṇya̠pāda̍ kēśā̠saḥ । ta̠tra tē̍-'yōni̠jā ja̍nāḥ । mṛtvā punarmṛtyu-mā̍padya̠ntē । a̠dyamā̍nā-ssva̠karma̍bhiḥ । 31 ।āśātikāḥ krima̍ya i̠va । tataḥ pūyantē̍ vāsa̠vaiḥ । apai̍ta-mmṛ̠tyu-ñja̍yati । ya ē̠vaṃ vēda̍ । sa khalvaiva̍ṃ vidbrā̠hmaṇaḥ । dī̠rghaśru̍ttamō̠ bhava̍ti । kaśya̍pa̠syāti̍thi̠-ssiddhaga̍mana̠-ssiddhāga̍manaḥ । tasyai̠ṣā bhava̍ti ॥ āyasmin̎-thsa̠pta vā̍sa̠vāḥ । rōha̍nti pū̠rvyā̍ ruha̍ḥ । 32 ।ṛṣi̍rha dīrgha̠śrutta̍maḥ । indrasya gharmō ati̍thiri̠ti । kaśyapaḥ paśya̍kō bha̠vati । yathsarva-mparipaśyatī̍ti sau̠kṣmyāt । athāgnē̍raṣṭapu̍ruṣa̠sya । tasyai̠ṣā bhava̍ti । agnē̠ naya̍ su̠pathā̍ rā̠yē a̠smān । viśvā̍ni dēva va̠yunā̍ni vi̠dvān । yu̠yō̠ddhya̍sma-jju̍hurā̠ṇamēna̍ḥ । bhūyiṣṭhāntē nama uktiṃ vi̍dhēmē̠ti ॥ 33 ॥(sa̠māhi̍tā - daśa̠syē̍ - utta̍ma̠-muchya̍tē-gṛhān-thsva̠karma̍bhiḥ-pū̠rvyā̍ ruha̍-i̠ti)
meaning
Salutation to Savita who inspires; salutation to Pusha who nourishes; salutation to Aryaman who governs the social order — all aspects of the one solar divine.
verse 12
अनुवाकः 9अग्निश्च जात॑वेदा॒श्च । सहोजा अ॑जिरा॒प्रभुः । वैश्वानरो न॑र्यापा॒श्च । प॒ङ्क्तिरा॑धाश्च॒ सप्त॑मः । विसर्पेवा-ऽष्ट॑मो-ऽग्नी॒नाम् । एते-ऽष्टौ वसवः, क्षि॑ता इ॒ति । यथर्त्वे-वाग्ने-रर्चिर्वर्ण॑ विशे॒षाः । नीलार्चिश्च पीतका᳚र्चिश्चे॒ति । अथ वायो-रेकादश-पुरुषस्यैकादश॑स्त्रीक॒स्य । प्रभ्राजमाना व्य॑वदा॒ताः ॥ 34 ॥याश्च वासु॑कि वै॒द्युताः । रजताः परु॑षा-श्श्या॒माः । कपिला अ॑तिलो॒हिताः । ऊर्ध्वा अवप॑तन्ता॒श्च । वैद्युत इ॑त्येका॒दश । नैनं-वैँद्युतो॑ हिन॒स्ति । य ए॑वं-वेँ॒द । स होवाच व्यासः पा॑राश॒र्यः । विद्युद्वधमेवाह-म्मृत्युमै᳚च्छमि॒ति । न त्वका॑मग्ं ह॒न्ति ॥ 35 ॥य ए॑वं-वेँ॒द । अथ ग॑न्धर्व॒गणाः । स्वान॒ भ्राट् । अङ्घा॑रि॒-र्बम्भा॑रिः । हस्त॒-स्सुह॑स्तः । कृशा॑नुर्वि॒श्वाव॑सुः । मूर्धन्वान्-थ्सू᳚र्यव॒र्चाः । कृतिरित्येकादश ग॑न्धर्व॒गणाः । देवाश्च म॑हादे॒वाः । रश्मयश्च देवा॑ गर॒गिरः ॥ 36 ॥नैन-ङ्गरो॑ हिन॒स्ति । य ए॑वं-वेँ॒द । गौ॒री मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॑ती । एक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी । अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी᳚ । सहस्राक्षरा परमे व्यो॑मन्नि॒ति । वाचो॑ विशे॒षणम् । अथ निगद॑व्याख्या॒ताः । ताननुक्र॑मिष्या॒मः । व॒राहवः॑-स्वत॒पसः ॥ 37 ॥वि॒द्यु-न्म॑हसो॒ धूप॑यः । श्वापयो गृहमेधा᳚श्चेत्ये॒ते । ये॒ चेमे-ऽशि॑मिवि॒द्विषः । पर्जन्या-स्सप्त पृथिवीमभिव॑र्ष॒न्ति । वृष्टि॑भिरि॒ति । एतयैव विभक्ति वि॑परी॒ताः । स॒प्तभि॒र्वातै॑ रुदी॒रिताः । अमूं-लोँका-नभिव॑र्ष॒न्ति । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति । स॒मा॒न-मे॒तदुद॑कम् ॥ 38 ॥उ॒च्चैत्य॑व॒ चाह॑भिः । भूमि॑-म्प॒र्जन्या॒ जिन्व॑न्ति । दिव-ञ्जिन्वन्-त्यग्न॑य इ॒ति । यदक्ष॑र-म्भू॒तकृ॑तम् । विश्वे॑ देवा उ॒पास॑ते । म॒हर्षि॑मस्य गो॒प्तार᳚म् । ज॒मद॑ग्नि॒-मकु॑र्वत । ज॒मद॑ग्नि॒-राप्या॑यते । छन्दो॑भि-श्चतुरुत्त॒रैः । राज्ञ॒-स्सोम॑स्य तृ॒प्तासः॑ ॥ 39 ॥ब्रह्म॑णा वी॒र्या॑वता । शि॒वा नः॑ प्र॒दिशो॒ दिशः॑ ॥ तच्छं॒योँरा वृ॑णीमहे । गा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑ । गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तये । दैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नः । स्व॒स्ति-र्मानु॑षेभ्यः । ऊ॒र्ध्व-ञ्जि॑गातु भेष॒जम् । शन्नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚ । शञ्चतु॑ष्पदे । सोमपा(3) असोमपा(3) इति निगद॑व्याख्या॒ताः ॥ 40 ॥(व्य॒व॒दा॒ता - ह॒न्ति-ग॑र॒गिर - स्त॒पस - उद॑कं - तृप्तास॒ - श्वतु॑ष्पद॒ एक॑-ञ्च)
anuvākaḥ 9agniścha jāta̍vēdā̠ścha । sahōjā a̍jirā̠prabhuḥ । vaiśvānarō na̍ryāpā̠ścha । pa̠ṅktirā̍dhāścha̠ sapta̍maḥ । visarpēvā-'ṣṭa̍mō-'gnī̠nām । ētē-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̍tā i̠ti । yathartvē-vāgnē-rarchirvarṇa̍ viśē̠ṣāḥ । nīlārchiścha pītakā̎rchiśchē̠ti । atha vāyō-rēkādaśa-puruṣasyaikādaśa̍strīka̠sya । prabhrājamānā vya̍vadā̠tāḥ ॥ 34 ॥yāścha vāsu̍ki vai̠dyutāḥ । rajatāḥ paru̍ṣā-śśyā̠māḥ । kapilā a̍tilō̠hitāḥ । ūrdhvā avapa̍tantā̠ścha । vaidyuta i̍tyēkā̠daśa । nainaṃ vaidyutō̍ hina̠sti । ya ē̍vaṃ vē̠da । sa hōvācha vyāsaḥ pā̍rāśa̠ryaḥ । vidyudvadhamēvāha-mmṛtyumai̎chChami̠ti । na tvakā̍magṃ ha̠nti ॥ 35 ॥ya ē̍vaṃ vē̠da । atha ga̍ndharva̠gaṇāḥ । svāna̠ bhrāṭ । aṅghā̍ri̠-rbambhā̍riḥ । hasta̠-ssuha̍staḥ । kṛśā̍nurvi̠śvāva̍suḥ । mūrdhanvān-thsū̎ryava̠rchāḥ । kṛtirityēkādaśa ga̍ndharva̠gaṇāḥ । dēvāścha ma̍hādē̠vāḥ । raśmayaścha dēvā̍ gara̠giraḥ ॥ 36 ॥naina-ṅgarō̍ hina̠sti । ya ē̍vaṃ vē̠da । gau̠rī mi̍māya sali̠lāni̠ takṣa̍tī । ēka̍padī dvi̠padī̠ sā chatu̍ṣpadī । a̠ṣṭāpa̍dī̠ nava̍padī babhū̠vuṣī̎ । sahasrākṣarā paramē vyō̍manni̠ti । vāchō̍ viśē̠ṣaṇam । atha nigada̍vyākhyā̠tāḥ । tānanukra̍miṣyā̠maḥ । va̠rāhava̍ḥ-svata̠pasaḥ ॥ 37 ॥vi̠dyu-nma̍hasō̠ dhūpa̍yaḥ । śvāpayō gṛhamēdhā̎śchētyē̠tē । yē̠ chēmē-'śi̍mivi̠dviṣaḥ । parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̍rṣa̠nti । vṛṣṭi̍bhiri̠ti । ētayaiva vibhakti vi̍parī̠tāḥ । sa̠ptabhi̠rvātai̍ rudī̠ritāḥ । amūṃ lōkā-nabhiva̍rṣa̠nti । tēṣā̍mēṣā̠ bhava̍ti । sa̠mā̠na-mē̠taduda̍kam ॥ 38 ॥u̠chchaitya̍va̠ chāha̍bhiḥ । bhūmi̍-mpa̠rjanyā̠ jinva̍nti । diva-ñjinvan-tyagna̍ya i̠ti । yadakṣa̍ra-mbhū̠takṛ̍tam । viśvē̍ dēvā u̠pāsa̍tē । ma̠harṣi̍masya gō̠ptāra̎m । ja̠mada̍gni̠-maku̍rvata । ja̠mada̍gni̠-rāpyā̍yatē । Chandō̍bhi-śchaturutta̠raiḥ । rājña̠-ssōma̍sya tṛ̠ptāsa̍ḥ ॥ 39 ॥brahma̍ṇā vī̠ryā̍vatā । śi̠vā na̍ḥ pra̠diśō̠ diśa̍ḥ ॥ tachCha̠ṃyōrā vṛ̍ṇīmahē । gā̠tuṃ ya̠jñāya̍ । gā̠tuṃ ya̠jñapa̍tayē । daivī̎ sva̠stira̍stu naḥ । sva̠sti-rmānu̍ṣēbhyaḥ । ū̠rdhva-ñji̍gātu bhēṣa̠jam । śannō̍ astu dvi̠padē̎ । śañchatu̍ṣpadē । sōmapā(3) asōmapā(3) iti nigada̍vyākhyā̠tāḥ ॥ 40 ॥(vya̠va̠dā̠tā - ha̠nti-ga̍ra̠gira - sta̠pasa - uda̍kaṃ - tṛptāsa̠ - śvatu̍ṣpada̠ ēka̍-ñcha)
meaning
The sun rising in the morning sky is the eye of the great Varuna; through him the gods behold all the actions of mortals.
verse 13
अनुवाकः 10स॒ह॒स्र॒वृदि॑य-म्भू॒मिः । प॒रं-व्योँ॑म स॒हस्र॑वृत् । अ॒श्विना॑ भुज्यू॑ नास॒त्या । वि॒श्वस्य॑ जग॒तस्प॑ती ॥ जाया भूमिः प॑तिर्व्यो॒म । मि॒थुन॑न्ता अ॒तुर्य॑थुः । पुत्रो बृहस्प॑ती रु॒द्रः । स॒रमा॑ इति॑ स्त्रीपु॒मम् ॥ शु॒क्रं-वाँ॑म॒न्यद्य॑ज॒तं-वाँ॑म॒न्यत् । विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑व स्थः ॥ 41 ॥विश्वा॒ हि मा॒या अव॑थ-स्स्वधावन्तौ । भ॒द्रा वा᳚-म्पूषणावि॒ह रा॒तिर॑स्तु । वासा᳚त्यौ चि॒त्रौ जग॑तो नि॒धानौ᳚ । द्यावा॑भूमी च॒रथः॑ स॒ग्ं॒ सखा॑यौ । ताव॒श्विना॑ रा॒सभा᳚श्वा॒ हव॑-म्मे । शु॒भ॒स्प॒ती॒ आ॒गतग्ं॑ सू॒र्यया॑ स॒ह । त्युग्रो॑ ह भु॒ज्यु-म॑श्विनोद मे॒घे । र॒यिन्न कश्चि॑-न्ममृ॒वाँ(2) अवा॑हाः । तमू॑हथु-र्नौ॒भिरा᳚त्म॒न्-वती॑भिः । अ॒न्त॒रि॒क्ष॒ प्रुड्भि॒र-पो॑दकाभिः ॥ 42 ॥ति॒स्रः, क्षप॒स्त्रिरहा॑ ऽति॒व्रज॑द्भिः । नास॑त्या भु॒ज्युमू॑हथुः पत॒ङ्गैः । स॒मु॒द्रस्य॒ धन्व॑न्ना॒र्द्रस्य॑ पा॒रे । त्रि॒भी रथै᳚-श्श॒तप॑द्भि॒-ष्षड॑श्वैः । स॒वि॒तारं॒-विँत॑न्वन्तम् । अनु॑बद्ध्नाति शाम्ब॒रः । आपपूर्षं-ब॑रश्चै॒व । स॒विता॑ ऽरेप॒सो॑ ऽभवत् । त्यग्ं सुतृप्तं-विँ॑दित्वै॒व । ब॒हुसो॑म गि॒रं-वँ॑शी ॥ 43 ॥अन्वेति तुग्रो व॑क्रिया॒न्तम् । आयसूयान्-थ्सोम॑तृफ्सु॒षु । स सङ्ग्राम-स्तमो᳚द्यो-ऽत्यो॒तः । वाचो गाः पि॑पाति॒ तत् । स तद्गोभि-स्स्तवा᳚ ऽत्येत्य॒न्ये । र॒क्षसा॑ ऽनन्वि॒ताश्च॑ ये । अ॒न्वेति॒ परि॑वृत्त्या॒-ऽस्तः । ए॒वमे॒तौ स्थो॑ अश्विना । ते ए॒ते द्युः॑ पृथि॒व्योः । अह॑रह॒-र्गर्भ॑न्दधाथे ॥ 44 ॥तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सा व॑होरा॒त्रे । पृ॒थि॒व्या अहः॑ । दि॒वो रात्रिः॑ । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ । अ॒ग्निश्चा॑-दि॒त्यश्च॑ । रा॒त्रेर्व॒थ्सः । श्वे॒त आ॑दि॒त्यः । अह्नो॒-ऽग्निः ॥ 45 ॥ता॒म्रो अ॑रु॒णः । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ । वृ॒त्रश्च॑ वैद्यु॒तश्च॑ । अ॒ग्नेर्वृ॒त्रः । वै॒द्युत॑ आदि॒त्यस्य॑ । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ ॥ 46 ॥उ॒ष्मा च॑ नीहा॒रश्च॑ । वृ॒त्रस्यो॒ष्मा । वै॒द्यु॒तस्य॑ नीहा॒रः । तौ तावे॒व प्रति॑पद्येते ॥ सेयग्ं रात्री॑ ग॒र्भिणी॑ पु॒त्रेण॒ संवँ॑सति । तस्या॒ वा ए॒तदु॒ल्बण᳚म् । यद्रात्रौ॑ र॒श्मयः॑ । यथा॒ गोर्ग॒र्भिण्या॑ उ॒ल्बण᳚म् । ए॒वमे॒तस्या॑ उ॒ल्बण᳚म् । प्रजयिष्णुः प्रजया च पशुभि॑श्च भ॒वति । य ए॑वं-वेँ॒द । एतमुद्यन्त-मपिय॑न्तञ्चे॒ति । आदित्यः पुण्य॑स्य व॒थ्सः । अथ पवि॑त्राङ्गि॒रसः ॥ 47 ॥(स्थो - ऽपो॑दकाभि--र् वशी - दधाथे - अ॒ग्नि - स्तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ - भ॒वति च॒त्वारि॑ च)
anuvākaḥ 10sa̠ha̠sra̠vṛdi̍ya-mbhū̠miḥ । pa̠raṃ vyō̍ma sa̠hasra̍vṛt । a̠śvinā̍ bhujyū̍ nāsa̠tyā । vi̠śvasya̍ jaga̠taspa̍tī ॥ jāyā bhūmiḥ pa̍tirvyō̠ma । mi̠thuna̍ntā a̠turya̍thuḥ । putrō bṛhaspa̍tī ru̠draḥ । sa̠ramā̍ iti̍ strīpu̠mam ॥ śu̠kraṃ vā̍ma̠nyadya̍ja̠taṃ vā̍ma̠nyat । viṣu̍rūpē̠ aha̍nī̠ dyauri̍va sthaḥ ॥ 41 ॥viśvā̠ hi mā̠yā ava̍tha-ssvadhāvantau । bha̠drā vā̎-mpūṣaṇāvi̠ha rā̠tira̍stu । vāsā̎tyau chi̠trau jaga̍tō ni̠dhānau̎ । dyāvā̍bhūmī cha̠ratha̍-ssa̠gṃ̠ sakhā̍yau । tāva̠śvinā̍ rā̠sabhā̎śvā̠ hava̍-mmē । śu̠bha̠spa̠tī̠ ā̠gatagṃ̍ sū̠ryayā̍ sa̠ha । tyugrō̍ ha bhu̠jyu-ma̍śvinōda mē̠ghē । ra̠yinna kaśchi̍-nmamṛ̠vāँ(2) avā̍hāḥ । tamū̍hathu-rnau̠bhirā̎tma̠n-vatī̍bhiḥ । a̠nta̠ri̠kṣa̠ pruḍbhi̠ra-pō̍dakābhiḥ ॥ 42 ॥ti̠sraḥ, kṣapa̠strirahā̍ 'ti̠vraja̍dbhiḥ । nāsa̍tyā bhu̠jyumū̍hathuḥ pata̠ṅgaiḥ । sa̠mu̠drasya̠ dhanva̍nnā̠rdrasya̍ pā̠rē । tri̠bhī rathai̎-śśa̠tapa̍dbhi̠-ṣṣaḍa̍śvaiḥ । sa̠vi̠tāra̠ṃ vita̍nvantam । anu̍baddhnāti śāmba̠raḥ । āpapūrṣaṃ-ba̍raśchai̠va । sa̠vitā̍ 'rēpa̠sō̍ 'bhavat । tyagṃ sutṛptaṃ vi̍ditvai̠va । ba̠husō̍ma gi̠raṃ va̍śī ॥ 43 ॥anvēti tugrō va̍kriyā̠ntam । āyasūyān-thsōma̍tṛphsu̠ṣu । sa saṅgrāma-stamō̎dyō-'tyō̠taḥ । vāchō gāḥ pi̍pāti̠ tat । sa tadgōbhi-sstavā̎ 'tyētya̠nyē । ra̠kṣasā̍ 'nanvi̠tāścha̍ yē । a̠nvēti̠ pari̍vṛttyā̠-'staḥ । ē̠vamē̠tau sthō̍ aśvinā । tē ē̠tē dyu̍ḥ pṛthi̠vyōḥ । aha̍raha̠-rgarbha̍ndadhāthē ॥ 44 ॥tayō̍ rē̠tau va̠thsā va̍hōrā̠trē । pṛ̠thi̠vyā aha̍ḥ । di̠vō rātri̍ḥ । tā avi̍sṛṣṭau । dampa̍tī ē̠va bha̍vataḥ ॥ tayō̍ rē̠tau va̠thsau । a̠gniśchā̍-di̠tyaścha̍ । rā̠trērva̠thsaḥ । śvē̠ta ā̍di̠tyaḥ । ahnō̠-'gniḥ ॥ 45 ॥tā̠mrō a̍ru̠ṇaḥ । tā avi̍sṛṣṭau । dampa̍tī ē̠va bha̍vataḥ ॥ tayō̍ rē̠tau va̠thsau । vṛ̠traścha̍ vaidyu̠taścha̍ । a̠gnērvṛ̠traḥ । vai̠dyuta̍ ādi̠tyasya̍ । tā avi̍sṛṣṭau । dampa̍tī ē̠va bha̍vataḥ ॥ tayō̍ rē̠tau va̠thsau ॥ 46 ॥u̠ṣmā cha̍ nīhā̠raścha̍ । vṛ̠trasyō̠ṣmā । vai̠dyu̠tasya̍ nīhā̠raḥ । tau tāvē̠va prati̍padyētē ॥ sēyagṃ rātrī̍ ga̠rbhiṇī̍ pu̠trēṇa̠ saṃva̍sati । tasyā̠ vā ē̠tadu̠lbaṇa̎m । yadrātrau̍ ra̠śmaya̍ḥ । yathā̠ gōrga̠rbhiṇyā̍ u̠lbaṇa̎m । ē̠vamē̠tasyā̍ u̠lbaṇa̎m । prajayiṣṇuḥ prajayā cha paśubhi̍ścha bha̠vati । ya ē̍vaṃ vē̠da । ētamudyanta-mapiya̍ntañchē̠ti । ādityaḥ puṇya̍sya va̠thsaḥ । atha pavi̍trāṅgi̠rasaḥ ॥ 47 ॥(sthō - 'pō̍dakābhi--r vaśī - dadhāthē - a̠gni - stayō̍ rē̠tau va̠thsau - bha̠vati cha̠tvāri̍ cha)
meaning
O Aditya, you are the twelve Adityas who sustain the year; you are the one who moves in the sky and holds all the worlds in motion.
verse 14
अनुवाकः 11प॒वित्र॑वन्तः॒ परि॒वाज॒मास॑ते । पि॒तैषा᳚-म्प्र॒त्नो अ॒भिर॑क्षति व्र॒तम् । म॒हस्स॑मु॒द्रं-वँरु॑ण स्ति॒रोद॑धे । धीरा॑ इच्छेकु॒र्द्धरु॑णेष्वा॒रभ᳚म् । प॒वित्र॑-न्ते॒ वित॑त॒-म्ब्रह्म॑ण॒स्पते᳚ । प्रभु॒र्गात्रा॑णि॒ पर्ये॑षि वि॒श्वतः॑ । अत॑प्ततनू॒-र्न तदा॒मो अ॑श्नुते । शृ॒तास॒ इद्वह॑न्-त॒स्त-थ्समा॑शत । ब्र॒ह्मा दे॒वाना᳚म् । अस॑त-स्स॒द्ये तत॑क्षुः ॥ 48 ॥ऋष॑य-स्स॒प्तात्रि॑श्च॒ यत् । सर्वे-ऽत्रयो अ॑गस्त्य॒श्च । नक्ष॑त्रै॒-श्शङ्कृ॑तो ऽवसन्न् । अथ॑ सवितु॒-श्श्यावाश्व॒स्या ऽवर्ति॑कामस्य । अ॒मी य ऋक्षा॒ निहि॑ता स उ॒च्चा । नक्त॒-न्ददृ॑श्रे॒ कुह॑चि॒द्दिवे॑युः । अद॑ब्धानि॒ वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ । वि॒चा॒कश॑-च्च॒न्द्रमा॒ नक्ष॑त्रमेति । त-थ्स॑वि॒तु-र्वरे᳚ण्यम् । भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ॥ 49 ।धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ॥ तथ्स॑वि॒तु-र्वृ॑णीमहे । व॒य-न्दे॒वस्य॒ भोज॑नम् । श्रेष्ठग्ं॑ सर्व॒धात॑मम् । तुर॒-म्भग॑स्य धीमहि । अपा॑गूहत सविता॒ तृभीन्॑ । सर्वा᳚-न्दि॒वो अन्ध॑सः । नक्त॑न्त;॒तान्य॑भव-न्दृ॒शे । अस्थ्य॒स्थ्ना सम्भ॑विष्यामः ॥ नाम॒ नामै॒व ना॒म मे᳚ ॥ 50 ॥नपुग्ंस॑क॒-म्पुमा॒ग्॒स्त्र्य॑स्मि । स्थाव॑रो-ऽस्म्यथ॒ जङ्ग॑मः । य॒जे-ऽयक्षि॒ यष्टा॒हे च॑ । मया॑ भू॒तान्य॑यक्षत । प॒शवो॑ मम॑ भूता॒नि । अनूबन्ध्यो ऽस्म्य॑हं-विँ॒भुः । स्त्रियः॑ स॒तीः । ता उ॑ मे पु॒ग्ं॒स आ॑हुः । पश्य॑दक्ष॒ण्वान्न-विचे॑तद॒न्धः । क॒विर्यः पु॒त्र-स्स इ॒मा चि॑केत ॥ 51 ॥यस्ता वि॑जा॒ना-थ्स॑वि॒तुः पि॒ता-ऽस॑त् । अ॒न्धो मणिम॑विन्दत् । तम॑नङ्गुलि॒-राव॑यत् । अ॒ग्री॒वः प्रत्य॑मुञ्चत् । तमजि॑ह्व अ॒सश्च॑त । ऊर्ध्वमूल-म॑वाक्छा॒खम् । वृ॒क्षं-याँ॑ वेद॒ सम्प्र॑ति । न स जातु जनः॑ श्रद्द॒द्ध्यात् । मृ॒त्युर्मा॑ मार॒यादि॑तिः । हसितग्ं रुदि॑तङ्गी॒तम् ॥ 52 ॥वीणा॑ पण व॒लासि॑तम् । मृ॒तञ्जी॒वञ्च॑ यत्कि॒ञ्चित् । अ॒ङ्गानि॑ स्नेव॒ विद्धि॑ तत् । अतृ॑ष्य॒ग्ग्॒स्तृष्य॑ ध्यायत् । अ॒स्माज्जा॒ता मे॑ मिथू॒ चरन्न्॑ । पुत्रो निर्-ऋत्या॑ वैदे॒हः । अ॒चेता॑ यश्च॒ चेत॑नः । स॒ त-म्मणिम॑विन्दत् । सो॑-ऽनङ्गुलि॒राव॑यत् । सो॒-ऽग्री॒वः प्रत्य॑मुन्चत् ॥ 53 ।सो-ऽजि॑ह्वो अ॒सश्च॑त । नैतमृषिं-विँदित्वा नग॑र-म्प्र॒विशेत् । य॑दि प्र॒विशेत् । मि॒थौ चरि॑त्वा प्र॒विशेत् । तथ्सम्भव॑स्य व्र॒तम् । आ॒ तम॑ग्ने र॒थन्ति॑ष्ठ । एका᳚श्वमेक॒ योज॑नम् । एकचक्र॑-मेक॒धुरम् । वा॒त ध्रा॑जि ग॒तिं-विँ॑भो । न॒ रि॒ष्यति॑ न व्य॒थते ॥ 54 ॥ना॒स्याक्षो॑ यातु॒ सज्ज॑ति । यच्छ्वेता᳚-न्रोहि॑ताग्श्चा॒ग्नेः । र॒थे यु॑क्त्वा-ऽधि॒तिष्ठ॑ति । एकया च दशभिश्च॑ स्वभू॒ते । द्वाभ्या मिष्टये विग्ं॑शत्या॒ च । तिसृभिश्च वहसे त्रिग्ं॑शता॒ च । नियुद्भि-र्वायविह ता॑ विमु॒ञ्च ॥ 55 ॥(तत॑क्षु--र् धीमहि - ना॒म मे॑ - चिकेत - गी॒तं - प्रत्य॑मुञ्च-द्- व्य॒थते - +स॒प्त च॑)
anuvākaḥ 11pa̠vitra̍vanta̠ḥ pari̠vāja̠māsa̍tē । pi̠taiṣā̎-mpra̠tnō a̠bhira̍kṣati vra̠tam । ma̠hassa̍mu̠draṃ varu̍ṇa sti̠rōda̍dhē । dhīrā̍ ichChēku̠rddharu̍ṇēṣvā̠rabha̎m । pa̠vitra̍-ntē̠ vita̍ta̠-mbrahma̍ṇa̠spatē̎ । prabhu̠rgātrā̍ṇi̠ paryē̍ṣi vi̠śvata̍ḥ । ata̍ptatanū̠-rna tadā̠mō a̍śnutē । śṛ̠tāsa̠ idvaha̍n-ta̠sta-thsamā̍śata । bra̠hmā dē̠vānā̎m । asa̍ta-ssa̠dyē tata̍kṣuḥ ॥ 48 ॥ṛṣa̍ya-ssa̠ptātri̍ścha̠ yat । sarvē-'trayō a̍gastya̠ścha । nakṣa̍trai̠-śśaṅkṛ̍tō 'vasann । atha̍ savitu̠-śśyāvāśva̠syā 'varti̍kāmasya । a̠mī ya ṛkṣā̠ nihi̍tā sa u̠chchā । nakta̠-ndadṛ̍śrē̠ kuha̍chi̠ddivē̍yuḥ । ada̍bdhāni̠ varu̍ṇasya vra̠tāni̍ । vi̠chā̠kaśa̍-chcha̠ndramā̠ nakṣa̍tramēti । ta-thsa̍vi̠tu-rvarē̎ṇyam । bhargō̍ dē̠vasya̍ dhīmahi ॥ 49 ।dhiyō̠ yō na̍ḥ prachō̠dayā̎t ॥ tathsa̍vi̠tu-rvṛ̍ṇīmahē । va̠ya-ndē̠vasya̠ bhōja̍nam । śrēṣṭhagṃ̍ sarva̠dhāta̍mam । tura̠-mbhaga̍sya dhīmahi । apā̍gūhata savitā̠ tṛbhīn̍ । sarvā̎-ndi̠vō andha̍saḥ । nakta̍nta;̠tānya̍bhava-ndṛ̠śē । asthya̠sthnā sambha̍viṣyāmaḥ ॥ nāma̠ nāmai̠va nā̠ma mē̎ ॥ 50 ॥napugṃsa̍ka̠-mpumā̠g̠strya̍smi । sthāva̍rō-'smyatha̠ jaṅga̍maḥ । ya̠jē-'yakṣi̠ yaṣṭā̠hē cha̍ । mayā̍ bhū̠tānya̍yakṣata । pa̠śavō̍ mama̍ bhūtā̠ni । anūbandhyō 'smya̍haṃ vi̠bhuḥ । striya̍-ssa̠tīḥ । tā u̍ mē pu̠gṃ̠sa ā̍huḥ । paśya̍dakṣa̠ṇvānna-vichē̍tada̠ndhaḥ । ka̠viryaḥ pu̠tra-ssa i̠mā chi̍kēta ॥ 51 ॥yastā vi̍jā̠nā-thsa̍vi̠tuḥ pi̠tā-'sa̍t । a̠ndhō maṇima̍vindat । tama̍naṅguli̠-rāva̍yat । a̠grī̠vaḥ pratya̍muñchat । tamaji̍hva a̠saścha̍ta । ūrdhvamūla-ma̍vākChā̠kham । vṛ̠kṣaṃ yā̍ vēda̠ sampra̍ti । na sa jātu jana̍-śśradda̠ddhyāt । mṛ̠tyurmā̍ māra̠yādi̍tiḥ । hasitagṃ rudi̍taṅgī̠tam ॥ 52 ॥vīṇā̍ paṇa va̠lāsi̍tam । mṛ̠tañjī̠vañcha̍ yatki̠ñchit । a̠ṅgāni̍ snēva̠ viddhi̍ tat । atṛ̍ṣya̠gg̠stṛṣya̍ dhyāyat । a̠smājjā̠tā mē̍ mithū̠ charann̍ । putrō nir-ṛtyā̍ vaidē̠haḥ । a̠chētā̍ yaścha̠ chēta̍naḥ । sa̠ ta-mmaṇima̍vindat । sō̍-'naṅguli̠rāva̍yat । sō̠-'grī̠vaḥ pratya̍munchat ॥ 53 ।sō-'ji̍hvō a̠saścha̍ta । naitamṛṣiṃ viditvā naga̍ra-mpra̠viśēt । ya̍di pra̠viśēt । mi̠thau chari̍tvā pra̠viśēt । tathsambhava̍sya vra̠tam । ā̠ tama̍gnē ra̠thanti̍ṣṭha । ēkā̎śvamēka̠ yōja̍nam । ēkachakra̍-mēka̠dhuram । vā̠ta dhrā̍ji ga̠tiṃ vi̍bhō । na̠ ri̠ṣyati̍ na vya̠thatē ॥ 54 ॥nā̠syākṣō̍ yātu̠ sajja̍ti । yachChvētā̎-nrōhi̍tāgśchā̠gnēḥ । ra̠thē yu̍ktvā-'dhi̠tiṣṭha̍ti । ēkayā cha daśabhiścha̍ svabhū̠tē । dvābhyā miṣṭayē vigṃ̍śatyā̠ cha । tisṛbhiścha vahasē trigṃ̍śatā̠ cha । niyudbhi-rvāyaviha tā̍ vimu̠ñcha ॥ 55 ॥(tata̍kṣu--r dhīmahi - nā̠ma mē̍ - chikēta - gī̠taṃ - pratya̍muñcha-d- vya̠thatē - +sa̠pta cha̍)
meaning
You are Hiranyagarbha, the golden womb; you are the primordial light that preceded creation; from you the universe emerged, and into you it returns.
verse 15
अनुवाकः 12आत॑नुष्व॒ प्रत॑नुष्व । उ॒द्धमाध॑म॒ सन्ध॑म । आदित्ये चन्द्र॑वर्णा॒नाम् । गर्भ॒ मा धे॑हि॒ यः पुमान्॑ । इ॒त-स्सि॒क्तग्ं सूर्य॑गतम् । च॒न्द्रम॑से॒ रस॑ङ्कृधि । वाराद-ञ्जन॑या-ग्रे॒-ऽग्निम् । य एको॑ रुद्र॒ उच्य॑ते । अ॒स॒-ङ्ख्या॒ता-स्स॑हस्रा॒णि । स्म॒र्यते॑ न च॒ दृश्य॑ते ॥ 56 ॥ए॒वमे॒तन्नि॑बोधत । आ म॒न्द्रै-रि॑न्द्र॒ हरि॑भिः । या॒ हि म॒यूर॑-रोमभिः । मात्वा केचिन्निये मुरि॑न्न पा॒शिनः । द॒ध॒न्वेव॒ ता इ॑हि । मा म॒न्द्रै-रि॑न्द्र॒ हरि॑भिः । या॒मि म॒यूर॑ रोमभिः । मा मा केचिन्निये मुरि॑न्न पा॒शिनः । नि॒ध॒न्वेव॒ ताँ(2) इ॑मि । अणुभिश्च म॑हद्भि॒श्च ॥ 57 ॥नि॒घृष्वै॑ रस॒मायु॑तैः । कालैर्-हरित्व॑माप॒न्नैः । इन्द्राया॑हि स॒हस्र॑ युक् । अ॒ग्नि-र्वि॒भ्राष्टि॑ वसनः । वा॒यु-श्श्वेत॑सिकद्रु॒कः । सं॒वँ॒थ्स॒रो वि॑षू॒ वर्णैः᳚ । नित्या॒स्ते ऽनुच॑रास्त॒व । सुब्रह्मण्योग्ं सुब्रह्मण्योग्ं सु॑ब्रह्म॒ण्योम् । इन्द्रागच्छ हरिव आगच्छ मे॑धाति॒थेः । मेष वृषणश्व॑स्य मे॒ने ॥ 58 ॥गौरावस्कन्दिन्न-हल्या॑यै जा॒र । कौशिक-ब्राह्मण गौतम॑ब्रुवा॒ण । अ॒रु॒णाश्वा॑ इ॒हाग॑ताः । वस॑वः पृथिवि॒ क्षितः॑ । अ॒ष्टौ दि॒ग्वास॑सो॒ ऽग्नयः॑ । अग्निश्च जातवेदा᳚श्चेत्ये॒ते । ताम्राश्वा᳚-स्ताम्र॒रथाः । ताम्रवर्णा᳚ स्तथा॒-ऽसिताः । दण्डहस्ताः᳚ खाद॒ग्दतः । इतो रुद्राः᳚ परा॒ङ्गताः । 59 ।उक्तग्ग् स्थान-म्प्रमाणञ्च॑ पुर॒ इत । बृह॒स्पति॑श्च सवि॒ता च॑ । वि॒श्वरू॑पै-रि॒हाग॑ताम् । रथे॑नोदक॒वर्त्म॑ना । अ॒फ्सुषा॑ इति॒ तद्द्व॑योः । उक्तो वेषो॑ वासा॒ग्ं॒सि च । कालावयवाना-मितः॑ प्रती॒ज्या । वासात्या॑ इत्य॒श्विनोः । को-ऽन्तरिक्षे शब्दङ्क॑रोती॒ति । वासिष्ठ रौहिणो मीमाग्ं॑सा-ञ्च॒क्रे । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ वा॒श्रेव॑ वि॒द्युदिति॑ ॥ ब्रह्म॑ण उ॒दर॑णमसि । ब्रह्म॑ण उदी॒रण॑मसि ।ब्रह्म॑ण आ॒स्तर॑णमसि । ब्रह्म॑ण उप॒स्तर॑णमसि ॥ 60 ॥(दृश्य॑ते॒ - च - मे॒ने - प॑रा॒-ङ्गता - श्च॒क्रे षट् च॑)
anuvākaḥ 12āta̍nuṣva̠ prata̍nuṣva । u̠ddhamādha̍ma̠ sandha̍ma । ādityē chandra̍varṇā̠nām । garbha̠ mā dhē̍hi̠ yaḥ pumān̍ । i̠ta-ssi̠ktagṃ sūrya̍gatam । cha̠ndrama̍sē̠ rasa̍ṅkṛdhi । vārāda-ñjana̍yā-grē̠-'gnim । ya ēkō̍ rudra̠ uchya̍tē । a̠sa̠-ṅkhyā̠tā-ssa̍hasrā̠ṇi । sma̠ryatē̍ na cha̠ dṛśya̍tē ॥ 56 ॥ē̠vamē̠tanni̍bōdhata । ā ma̠ndrai-ri̍ndra̠ hari̍bhiḥ । yā̠ hi ma̠yūra̍-rōmabhiḥ । mātvā kēchinniyē muri̍nna pā̠śinaḥ । da̠dha̠nvēva̠ tā i̍hi । mā ma̠ndrai-ri̍ndra̠ hari̍bhiḥ । yā̠mi ma̠yūra̍ rōmabhiḥ । mā mā kēchinniyē muri̍nna pā̠śinaḥ । ni̠dha̠nvēva̠ tāँ(2) i̍mi । aṇubhiścha ma̍hadbhi̠ścha ॥ 57 ॥ni̠ghṛṣvai̍ rasa̠māyu̍taiḥ । kālair-haritva̍māpa̠nnaiḥ । indrāyā̍hi sa̠hasra̍ yuk । a̠gni-rvi̠bhrāṣṭi̍ vasanaḥ । vā̠yu-śśvēta̍sikadru̠kaḥ । sa̠ṃva̠thsa̠rō vi̍ṣū̠ varṇai̎ḥ । nityā̠stē 'nucha̍rāsta̠va । subrahmaṇyōgṃ subrahmaṇyōgṃ su̍brahma̠ṇyōm । indrāgachCha hariva āgachCha mē̍dhāti̠thēḥ । mēṣa vṛṣaṇaśva̍sya mē̠nē ॥ 58 ॥gaurāvaskandinna-halyā̍yai jā̠ra । kauśika-brāhmaṇa gautama̍bruvā̠ṇa । a̠ru̠ṇāśvā̍ i̠hāga̍tāḥ । vasa̍vaḥ pṛthivi̠ kṣita̍ḥ । a̠ṣṭau di̠gvāsa̍sō̠ 'gnaya̍ḥ । agniścha jātavēdā̎śchētyē̠tē । tāmrāśvā̎-stāmra̠rathāḥ । tāmravarṇā̎ stathā̠-'sitāḥ । daṇḍahastā̎ḥ khāda̠gdataḥ । itō rudrā̎ḥ parā̠ṅgatāḥ । 59 ।uktagg sthāna-mpramāṇañcha̍ pura̠ ita । bṛha̠spati̍ścha savi̠tā cha̍ । vi̠śvarū̍pai-ri̠hāga̍tām । rathē̍nōdaka̠vartma̍nā । a̠phsuṣā̍ iti̠ taddva̍yōḥ । uktō vēṣō̍ vāsā̠gṃ̠si cha । kālāvayavānā-mita̍ḥ pratī̠jyā । vāsātyā̍ itya̠śvinōḥ । kō-'ntarikṣē śabdaṅka̍rōtī̠ti । vāsiṣṭha rauhiṇō mīmāgṃ̍sā-ñcha̠krē । tasyai̠ṣā bhava̍ti ॥ vā̠śrēva̍ vi̠dyuditi̍ ॥ brahma̍ṇa u̠dara̍ṇamasi । brahma̍ṇa udī̠raṇa̍masi ।brahma̍ṇa ā̠stara̍ṇamasi । brahma̍ṇa upa̠stara̍ṇamasi ॥ 60 ॥(dṛśya̍tē̠ - cha - mē̠nē - pa̍rā̠-ṅgatā - ścha̠krē ṣaṭ cha̍)
meaning
O divine Sun, your golden rays are the threads of the cosmic web; every living creature is sustained by those threads of light.
verse 16
अनुवाकः 13 [अप॑क्रामत गर्भि॒ण्यः॑ ]अ॒ष्टयो॑नी-म॒ष्टपु॑त्राम् । अ॒ष्टप॑त्नी-मि॒मा-म्मही᳚म् । अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः । न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् । अ॒ष्टयो᳚न्य॒ष्ट पु॑त्रम् । अ॒ष्टप॑दि॒द-म॒न्तरि॑क्षम् । अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः । न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् । अ॒ष्टयो॑नी-म॒ष्टपु॑त्राम् । अ॒ष्टप॑त्नी-म॒मून्दिव᳚म् ॥ 61 ॥अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः । न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् । सु॒त्रामा॑ण-म्म॒हीमू॒षु । अदि॑ति॒र्द्यौ-रदि॑ति-र॒न्तरि॑क्षम् । अदि॑ति र्मा॒ता स पि॒ता स पु॒त्रः । विश्वे॑ दे॒वा अदि॑तिः॒ पञ्च॒ जनाः᳚ । अदि॑ति-र्जा॒त-मदि॑ति॒-र्जनि॑त्वम् । अ॒ष्टौ पु॒त्रासो॒ अदि॑तेः । ये जा॒ता स्त॒न्वः॑ परि॑ । दे॒वाँ (2) उप॑प्रै-थ्स॒प्तभिः॑ ॥ 62 ॥प॒रा॒ मा॒र्ता॒ण्डमास्य॑त् । स॒प्तभिः॑ पु॒त्रै-रदि॑तिः । उप॒ प्रै-त्पू॒र्व्यं॑-युँग᳚म् । प्र॒जायै॑ मृ॒त्यवे त॑त् । प॒रा॒ मा॒र्ता॒ण्ड-माभ॑र॒दिति॑ । ताननुक्र॑मिष्या॒मः । मि॒त्रश्च॒ वरु॑णश्च । धा॒ता चा᳚र्य॒मा च॑ । अग्ंश॑श्च॒ भग॑श्च । इन्द्रश्च विवस्वाग्॑श्चेत्ये॒ते । हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भो ह॒ग्ं॒सस्शु॑चि॒षत् । ब्रह्म॑ जज्ञा॒न-न्तदि-त्प॒दमिति॑ । ग॒र्भः प्रा॑जाप॒त्यः । अथ॒ पुरु॑ष-स्स॒प्तपुरु॑षः ॥ 63 ॥[ य॒था॒स्था॒न-ङ्ग॑र्भि॒ण्यः॑ ](अ॒मू-न्दिवग्ं॑ - स॒प्तभि॑ - रे॒ते च॒त्वारि॑ च)
anuvākaḥ 13 [apa̍krāmata garbhi̠ṇya̍ḥ ]a̠ṣṭayō̍nī-ma̠ṣṭapu̍trām । a̠ṣṭapa̍tnī-mi̠mā-mmahī̎m । a̠haṃ vēda̠ na mē̍ mṛtyuḥ । na chāmṛ̍tyura̠ghāha̍rat । a̠ṣṭayō̎nya̠ṣṭa pu̍tram । a̠ṣṭapa̍di̠da-ma̠ntari̍kṣam । a̠haṃ vēda̠ na mē̍ mṛtyuḥ । na chāmṛ̍tyura̠ghāha̍rat । a̠ṣṭayō̍nī-ma̠ṣṭapu̍trām । a̠ṣṭapa̍tnī-ma̠mūndiva̎m ॥ 61 ॥a̠haṃ vēda̠ na mē̍ mṛtyuḥ । na chāmṛ̍tyura̠ghāha̍rat । su̠trāmā̍ṇa-mma̠hīmū̠ṣu । adi̍ti̠rdyau-radi̍ti-ra̠ntari̍kṣam । adi̍ti rmā̠tā sa pi̠tā sa pu̠traḥ । viśvē̍ dē̠vā adi̍ti̠ḥ pañcha̠ janā̎ḥ । adi̍ti-rjā̠ta-madi̍ti̠-rjani̍tvam । a̠ṣṭau pu̠trāsō̠ adi̍tēḥ । yē jā̠tā sta̠nva̍ḥ pari̍ । dē̠vāँ (2) upa̍prai-thsa̠ptabhi̍ḥ ॥ 62 ॥pa̠rā̠ mā̠rtā̠ṇḍamāsya̍t । sa̠ptabhi̍ḥ pu̠trai-radi̍tiḥ । upa̠ prai-tpū̠rvya̍ṃ yuga̎m । pra̠jāyai̍ mṛ̠tyavē ta̍t । pa̠rā̠ mā̠rtā̠ṇḍa-mābha̍ra̠diti̍ । tānanukra̍miṣyā̠maḥ । mi̠traścha̠ varu̍ṇaścha । dhā̠tā chā̎rya̠mā cha̍ । agṃśa̍ścha̠ bhaga̍ścha । indraścha vivasvāg̍śchētyē̠tē । hi̠ra̠ṇya̠ga̠rbhō ha̠gṃ̠sasśu̍chi̠ṣat । brahma̍ jajñā̠na-ntadi-tpa̠damiti̍ । ga̠rbhaḥ prā̍jāpa̠tyaḥ । atha̠ puru̍ṣa-ssa̠ptapuru̍ṣaḥ ॥ 63 ॥[ ya̠thā̠sthā̠na-ṅga̍rbhi̠ṇya̍ḥ ](a̠mū-ndivagṃ̍ - sa̠ptabhi̍ - rē̠tē cha̠tvāri̍ cha)
meaning
Salutation to the sun god who is the destroyer of darkness; whose effulgence removes both physical and spiritual blindness from the devoted.
verse 17
अनुवाकः 14यो-ऽसौ॑ त॒पन्नु॒देति॑ । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णाना॒दायो॒देति॑ । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दायोद॑गाः । अ॒सौ यो᳚ ऽस्त॒मेति॑ । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णाना॒दाया॒स्तमेति॑ । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दाया स्त॑ङ्गाः । अ॒सौ य आ॒पूर्य॑ति । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै रा॒पूर्य॑ति । 64 ।मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णै-रा॒पूरि॑ष्ठाः । अ॒सौ यो॑-ऽप॒क्षीय॑ति । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑क्षीयति । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णै-रप॑क्षेष्ठाः । अ॒मूनि॒ नक्ष॑त्राणि । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत ॥ 65 ॥इ॒मे मासा᳚-श्चार्धमा॒साश्च॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत । इ॒म ऋ॒तवः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत । अ॒यग्ं सं॑वँथ्स॒रः । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च ॥ 66 ॥मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प । इ॒दमहः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प । इ॒यग्ं रात्रिः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प । औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ । एतद्वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 67 ॥(प्रा॒णैरा॒पूर्य॑ति॒-मोथ्सृ॑पत॒-चोथ्स॑र्पति च॒ - मोथ्सृ॑प॒ द्वे च॑)
anuvākaḥ 14yō-'sau̍ ta̠pannu̠dēti̍ । sa sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇānā̠dāyō̠dēti̍ । mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇānā̠dāyōda̍gāḥ । a̠sau yō̎ 'sta̠mēti̍ । sa sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇānā̠dāyā̠stamēti̍ । mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇānā̠dāyā sta̍ṅgāḥ । a̠sau ya ā̠pūrya̍ti । sa sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇai rā̠pūrya̍ti । 64 ।mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇai-rā̠pūri̍ṣṭhāḥ । a̠sau yō̍-'pa̠kṣīya̍ti । sa sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇai-rapa̍kṣīyati । mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇai-rapa̍kṣēṣṭhāḥ । a̠mūni̠ nakṣa̍trāṇi । sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇairapa̍ prasarpanti̠ chōthsa̍rpanti cha । mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇairapa̍ prasṛpata̠ mōthsṛ̍pata ॥ 65 ॥i̠mē māsā̎-śchārdhamā̠sāścha̍ । sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇairapa̍ prasarpanti̠ chōthsa̍rpanti cha । mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇairapa̍ prasṛpata̠ mōthsṛ̍pata । i̠ma ṛ̠tava̍ḥ । sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇairapa̍ prasarpanti̠ chōthsa̍rpanti cha । mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇairapa̍ prasṛpata̠ mōthsṛ̍pata । a̠yagṃ sa̍ṃvathsa̠raḥ । sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇairapa̍ prasarpati̠ chōthsa̍rpati cha ॥ 66 ॥mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇairapa̍ prasṛpa̠ mōthsṛ̍pa । i̠damaha̍ḥ । sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇai-rapa̍ prasarpati̠ chōthsa̍rpati cha । mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇairapa̍ prasṛpa̠ mōthsṛ̍pa । i̠yagṃ rātri̍ḥ । sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇai-rapa̍ prasarpati̠ chōthsa̍rpati cha । mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇairapa̍ prasṛpa̠ mōthsṛ̍pa । au-mbhūrbhuva̠ssva̍ḥ । ētadvō mithuna-mmā nō mithu̍nagṃ rī̠ḍhvam ॥ 67 ॥(prā̠ṇairā̠pūrya̍ti̠-mōthsṛ̍pata̠-chōthsa̍rpati cha̠ - mōthsṛ̍pa̠ dvē cha̍)
meaning
O Surya, you are the witness of all deeds; nothing done under your sky is hidden from you — grant us the wisdom to act rightly under your gaze.
verse 18
अनुवाकः 15अथादित्यस्याष्ट पु॑रुष॒स्य । वसूना मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । रुद्राणा-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । आदित्याना-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । सताग्ं॑सत्या॒नाम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । अभिधून्वता॑-मभि॒घ्नताम् । वातव॑ता-म्म॒रुताम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । ऋभूणा-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । विश्वेषा᳚-न्देवा॒नाम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । संवँथ्सर॑स्य स॒वितुः । आदित्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ । रश्मयो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 68 ॥(ऋभूणामादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि षट्च॑)
anuvākaḥ 15athādityasyāṣṭa pu̍ruṣa̠sya । vasūnā mādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । rudrāṇā-mādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । ādityānā-mādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । satāgṃ̍satyā̠nām । ādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । abhidhūnvatā̍-mabhi̠ghnatām । vātava̍tā-mma̠rutām । ādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । ṛbhūṇā-mādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । viśvēṣā̎-ndēvā̠nām । ādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । saṃvathsara̍sya sa̠vituḥ । ādityasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । au-mbhūrbhuva̠ssva̍ḥ । raśmayō vō mithuna-mmā nō mithu̍nagṃ rī̠ḍhvam ॥ 68 ॥(ṛbhūṇāmādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ṣaṭcha̍)
meaning
The sun is the Self of all; the sun is the lord of all; the sun is the great Purusha shining in the sky — this is the supreme teaching of the Upanishads.
verse 19
अनुवाकः 16आरोगस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । भ्राजस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । पटरस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । पतङ्गस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । स्वर्णरस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । ज्योतिषीमतस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । विभासस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । कश्यपस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ । आपो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 69 ॥(आरोगस्य दश॑)
anuvākaḥ 16ārōgasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । bhrājasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । paṭarasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । pataṅgasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । svarṇarasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । jyōtiṣīmatasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । vibhāsasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । kaśyapasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । au-mbhūrbhuva̠ssva̍ḥ । āpō vō mithuna-mmā nō mithu̍nagṃ rī̠ḍhvam ॥ 69 ॥(ārōgasya daśa̍)
meaning
O Mitra, O Varuna, O Aryaman — the three great Adityas — look upon us with favour; may your combined grace sustain us throughout this day.
verse 20
अनुवाकः 17अथ वायो-रेकादश-पुरुषस्यैकादश॑-स्त्रीक॒स्य ।प्रभ्राजमानानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।व्यवदातानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।वासुकिवैद्युतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।रजतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।परुषाणाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।श्यामानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।कपिलानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।अतिलोहितानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ 70 ॥अवपतन्तानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।वैद्युतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।प्रभ्राजमानीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।व्यवदातीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।वासुकिवैद्युतीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।रजतानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।परुषाणाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।श्यामानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।कपिलानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।अतिलोहितीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।अवपतन्तीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।वैद्युतीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।रूपाणि वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 71 ॥(ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒ - न्यतिलोहितीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि पञ्च॑ च)
anuvākaḥ 17atha vāyō-rēkādaśa-puruṣasyaikādaśa̍-strīka̠sya ।prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।rajatānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।kapilānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।atilōhitānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ॥ 70 ॥avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।atilōhitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।au-mbhūrbhuva̠ssva̍ḥ ।rūpāṇi vō mithuna-mmā nō mithu̍nagṃ rī̠ḍhvam ॥ 71 ॥(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ - nyatilōhitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni pañcha̍ cha)
meaning
Rising in the east at dawn, the sun purifies all who behold him; even the mere sight of the sun at sunrise destroys the sins of the previous night.
verse 21
अनुवाकः 18अथाग्ने॑रष्ट पु॑रुष॒स्य ॥ अग्नेः पूर्व-दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।जातवेदस उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।सहोजसो दक्षिण-दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।अजिराप्रभव उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।वैश्वानरस्यापरदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।नर्यापस उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।पङ्क्तिराधस उदग्दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।विसर्पिण उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।दिशो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 72 ॥(स्व॑रेक॑-ञ्च)
anuvākaḥ 18athāgnē̍raṣṭa pu̍ruṣa̠sya ॥ agnēḥ pūrva-diśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।jātavēdasa upadiśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।sahōjasō dakṣiṇa-diśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।ajirāprabhava upadiśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।vaiśvānarasyāparadiśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।naryāpasa upadiśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।paṅktirādhasa udagdiśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।visarpiṇa upadiśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।au-mbhūrbhuva̠ssva̍ḥ ।diśō vō mithuna-mmā nō mithu̍nagṃ rī̠ḍhvam ॥ 72 ॥(sva̍rēka̍-ñcha)
meaning
O Aditya, you are the teacher of all the worlds; by your light all knowledge is possible; without you there is no sight, no warmth, no life.
verse 22
अनुवाकः 19दक्षिणपूर्व-स्यान्दिशि विस॑र्पी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि । दक्षिणा-परस्या-न्दिश्य विस॑र्पी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि । उत्तर-पूर्वस्या-न्दिशि विषा॑दी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि । उत्तरा-परस्या-न्दिश्य विषा॑दी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि । आ यस्मिन्थ्सप्त वासवा इन्द्रियाणि शतक्रत॑ वित्ये॒ते ॥ 73 ॥(दक्षिणपूर्वस्या-न्नव॑)
anuvākaḥ 19dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̍rpī na̠rakaḥ । tasmānnaḥ pa̍ripā̠hi । dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̍rpī na̠rakaḥ । tasmānnaḥ pa̍ripā̠hi । uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̍dī na̠rakaḥ । tasmānnaḥ pa̍ripā̠hi । uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̍dī na̠rakaḥ । tasmānnaḥ pa̍ripā̠hi । ā yasminthsapta vāsavā indriyāṇi śatakrata̍ vityē̠tē ॥ 73 ॥(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̍)
meaning
The solar wheel turns through the sky — twelve spokes, twelve months, three hundred and sixty days — this is the eternal chariot of the cosmic year.
verse 23
अनुवाकः 20इ॒न्द्र॒ घो॒षा वो॒ वसु॑भिः पु॒रस्ता॒-दुप॑दधताम् ।मनो॑जवसो वः पि॒तृभि॑-र्दक्षिण॒त उप॑दधताम् ।प्रचे॑ता वो रु॒द्रैः प॒श्चा-दुप॑दधताम् ।वि॒श्वक॑र्मा व आदि॒त्यै-रु॑त्तर॒त उप॑दधताम् ।त्वष्टा॑ वो रू॒पै-रु॒परि॑ष्टा॒-दुप॑दधताम् । स्अञ्ज्ञानं-वः ँप॑श्चादि॒ति । आ॒दि॒त्य-स्सर्वो॒-ऽग्निः पृ॑थि॒व्याम् । वा॒युर॒न्तरि॑क्षे । सूर्यो॑ दि॒वि । च॒न्द्रमा॑ दि॒क्षु । नक्ष॑त्राणि॒ स्वलो॒के । ए॒वा ह्ये॑व । ए॒वा ह्य॑ग्ने । ए॒वा हि वा॑यो । ए॒वा ही᳚न्द्र । ए॒वा हि पू॑षन्न् । ए॒वा हि दे॑वाः ॥ 74 ॥(दि॒क्षु स॒प्त च॑)
anuvākaḥ 20i̠ndra̠ ghō̠ṣā vō̠ vasu̍bhiḥ pu̠rastā̠-dupa̍dadhatām ।manō̍javasō vaḥ pi̠tṛbhi̍-rdakṣiṇa̠ta upa̍dadhatām ।prachē̍tā vō ru̠draiḥ pa̠śchā-dupa̍dadhatām ।vi̠śvaka̍rmā va ādi̠tyai-ru̍ttara̠ta upa̍dadhatām ।tvaṣṭā̍ vō rū̠pai-ru̠pari̍ṣṭā̠-dupa̍dadhatām । sañjñānaṃ vaḥ pa̍śchādi̠ti । ā̠di̠tya-ssarvō̠-'gniḥ pṛ̍thi̠vyām । vā̠yura̠ntari̍kṣē । sūryō̍ di̠vi । cha̠ndramā̍ di̠kṣu । nakṣa̍trāṇi̠ svalō̠kē । ē̠vā hyē̍va । ē̠vā hya̍gnē । ē̠vā hi vā̍yō । ē̠vā hī̎mdra । ē̠vā hi pū̍ṣann । ē̠vā hi dē̍vāḥ ॥ 74 ॥(di̠kṣu sa̠pta cha̍)
meaning
O golden-armed Savita, stretch forth your arms and bless our work; may every action we undertake this day be fruitful under your guidance.
verse 24
अनुवाकः 21आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ । अ॒स्मा-द॒स्मादि॒तो-ऽमुतः॑ । अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्चस्क॒रर्धि॑या । वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒ पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः । दे॒वी र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒वाय॑ मे सुत । महानाम्नी-र्म॑हामा॒नाः । म॒ह॒सो म॑हस॒स्स्वः॑ ॥ 75 ॥दे॒वीः प॑र्जन्य॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒वाय॑ मे सुत । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रक्षः॑ । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रघ᳚म् । अपा᳚घ्रा॒मप॑ चा॒वर्ति᳚म् । अप॑ दे॒वीरि॒तो हि॑त । वज्र॑-न्दे॒वीरजी॑ताग्श्च । भुव॑न-न्देव॒ सूव॑रीः । आ॒दि॒त्यानदि॑ति-न्दे॒वीम् । योनि॑नोर्ध्व-मु॒दीष॑त ॥ 76 ॥भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚ स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु । के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः। प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑सम् ॥ शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः ॥ सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । माते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 77 ॥(स्व॑ - रु॒दीष॑त॒ - वात॑रश॒ना-ष्षट्च॑)
anuvākaḥ 21āpa̍māpāma̠pa-ssarvā̎ḥ । a̠smā-da̠smādi̠tō-'muta̍ḥ । a̠gnirvā̠yuścha̠ sūrya̍ścha । sa̠ha sa̍ñchaska̠rardhi̍yā । vā̠yvaśvā̍ raśmi̠ pata̍yaḥ । marī̎chyātmānō̠ adru̍haḥ । dē̠vī rbhu̍vana̠ sūva̍rīḥ । pu̠tra̠va̠vāya̍ mē suta । mahānāmnī-rma̍hāmā̠nāḥ । ma̠ha̠sō ma̍hasa̠ssva̍ḥ ॥ 75 ॥dē̠vīḥ pa̍rjanya̠ sūva̍rīḥ । pu̠tra̠va̠vāya̍ mē suta । a̠pāśnyu̍ṣṇi-ma̠pā rakṣa̍ḥ । a̠pāśnyu̍ṣṇi-ma̠pā ragha̎m । apā̎ghrā̠mapa̍ chā̠varti̎m । apa̍ dē̠vīri̠tō hi̍ta । vajra̍-ndē̠vīrajī̍tāgścha । bhuva̍na-ndēva̠ sūva̍rīḥ । ā̠di̠tyānadi̍ti-ndē̠vīm । yōni̍nōrdhva-mu̠dīṣa̍ta ॥ 76 ॥bha̠dra-ṅkarṇē̍bhi-śśṛṇu̠yāma̍ dēvāḥ । bha̠dra-mpa̍śyēmā̠kṣabhi̠-ryaja̍trāḥ । sthi̠rairaṅgai̎ stuṣṭu̠vāgṃ sa̍sta̠nūbhi̍ḥ । vyaśē̍ma dē̠vahi̍ta̠ṃ yadāyu̍ḥ । sva̠sti na̠ indrō̍ vṛ̠ddhaśra̍vāḥ । sva̠sti na̍ḥ pū̠ṣā vi̠śvavē̍dāḥ । sva̠sti na̠stārkṣyō̠ ari̍ṣṭanēmiḥ । sva̠sti nō̠ bṛha̠spati̍-rdadhātu । kē̠tavō̠ aru̍ṇāsaścha । ṛ̠ṣa̠yō vāta̍raśa̠nāḥ। pra̠ti̠ṣṭhāgṃ śa̠tadhā̍ hi । sa̠māhi̍tāsō sahasra̠dhāya̍sam ॥ śi̠vā na̠-śśanta̍mā bhavantu । di̠vyā āpa̠ ōṣa̍dhayaḥ ॥ su̠mṛ̠ḍī̠kā sara̍svati । mātē̠ vyō̍ma sa̠ndṛśi̍ ॥ 77 ॥(sva̍ - ru̠dīṣa̍ta̠ - vāta̍raśa̠nā-ṣṣaṭcha̍)
meaning
Salutation to the solar deity who is both near and infinitely distant; who is the immediate warmth of the morning and the infinite light of Brahman.
verse 25
अनुवाकः 22यो॑-ऽपा-म्पुष्पं॒-वेँद॑ । पुष्प॑वा-न्प्र॒जावा᳚-न्पशु॒मा-न्भ॑वति । च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पा-म्पुष्प᳚म् । पुष्प॑वा-न्प्र॒जावा᳚-न्पशु॒मा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । अ॒ग्निर्वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो᳚-ऽग्नेरा॒यत॑नं॒-वेँद॑ ॥ 78 ॥आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वा अ॒ग्नेरा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । वा॒युर्वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो वा॒योरा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति ॥ 79 ॥आपो॒ वै वा॒योरा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । अ॒सौ वै तप॑न्न॒पा-मा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो॑-ऽमुष्य॒-तप॑त आ॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒वा अ॒मुष्य॒-तप॑त आ॒यत॑नम् ॥ 80 ॥आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यश्च॒न्द्रम॑स आ॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै च॒न्द्रम॑स आ॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ॥ 81 ॥य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । नक्ष॑त्राणि॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो नक्ष॑त्राणा-मा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै नक्ष॑त्राणा-मा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 82 ॥यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । प॒र्जन्यो॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यः प॒र्जन्य॑-स्या॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै प॒र्जन्य॑-स्या॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ ॥ 83 ॥आ॒यत॑नवा-न्भवति । सं॒वँ॒थ्स॒रो वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य-स्सं॑वँथ्स॒र-स्या॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै सं॑वँथ्स॒र-स्या॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । यो᳚-ऽफ्सु नाव॒-म्प्रति॑ष्ठितां॒-वेँद॑ । प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति । 84 ।इ॒मे वै लो॒का अ॒फ्सु प्रति॑ष्ठिताः । तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ।अ॒पाग्ं रस॒मुद॑यग्ंसन्न् । सूर्ये॑ शु॒क्रग्ं स॒माभृ॑तम् । अ॒पाग्ं रस॑स्य॒ यो रसः॑ । तं-वोँ॑ गृह्णा-म्युत्त॒ममिति॑ । इ॒मे वै लो॒का अ॒पाग्ं रसः॑ । ते॑-ऽमुष्मि॑-न्नादि॒त्ये स॒माभ॑ताः । जा॒नु॒द॒घ्नी-मु॑त्तर-वे॒दीङ्खा॒त्वा । अ॒पा-म्पू॑रयि॒त्वा गु॑ल्फद॒घ्नम् ॥ 85 ।पुष्करपर्णैः पुष्करदण्डैः पुष्करैश्च॑ सग्ग्स्ती॒र्य । तस्मि॑न्. विहा॒यसे । अ॒ग्नि-म्प्र॒णीयो॑प-समा॒धाय॑ । ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । कस्मा᳚-त्प्रणी॒ते-ऽय-म॒ग्निश्ची॒यते᳚ । साप्प्र॑णी॒ते-ऽयम॒फ्सु ह्यय॑ञ्ची॒यते᳚ । अ॒सौ भुव॑ने॒-ऽप्य-ना॑हिताग्नि-रे॒ताः । तम॒भित॑ ए॒ता अ॒भीष्ट॑का॒ उप॑दधाति । अ॒ग्नि॒हो॒त्रे द॑र्शपूर्ण-मा॒सयोः᳚ । प॒शु॒ब॒न्धे चा॑तुर्मा॒स्येषु॑ ॥ 86 ॥अथो॑ आहुः । सर्वे॑षु यज्ञक्र॒तुष्विति॑ । ए॒तद्ध॑ स्म॒ वा आ॑हु-श्शण्डि॒लाः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । स॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । सं॒वँ॒थ्स॒र-म्प्र॒त्यक्षे॑ण । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । सा॒वि॒त्र-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । अ॒मुमा॑दि॒त्य-म्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 87 ।ना॒चि॒के॒त-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । प्रा॒णा-न्प्र॒त्यक्षे॑ण । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । चा॒तु॒र्॒हो॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । ब्रह्म॑ प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते । वै॒श्व॒सृ॒ज-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । शरी॑र-म्प्र॒त्यक्षे॑ण । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑मा॒शु-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः ॥ 88 ॥इ॒मान् ँलो॒का-न्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते । इ॒ममा॑रुण-केतुक-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒न इति॑ । य ए॒वासौ । इ॒तश्चा॒-मुत॑श्चा-व्यतीपा॒ती । तमिति॑ ॥ यो᳚-ऽग्नेर्मि॑थू॒या वेद॑ । मि॒थु॒न॒वा-न्भ॑वति । आपो॒ वा अ॒ग्नेर्मि॑थू॒याः । मि॒थु॒न॒वा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 89 ॥(वेद॑ - भव - त्या॒यत॑नं - भवति॒ - वेद॒ - वेद॑ - तिष्ठति - गुल्फद॒घ्नं - चा॑तुर्मा॒स्ये - ष्व॒मुमा॑दि॒त्य-म्प्र॒त्यक्षे॑ण॒ कम॒ग्नि-ञ्चि॑नुत - उपानुवा॒क्य॑मा॒शुम॒ग्नि-ञ्चि॑न्वा॒नो - मि॑थू॒या मि॑थुन॒वा-न्भ॑व॒त्येक॑-ञ्च)
anuvākaḥ 22yō̍-'pā-mpuṣpa̠ṃ vēda̍ । puṣpa̍vā-npra̠jāvā̎-npaśu̠mā-nbha̍vati । cha̠ndramā̠ vā a̠pā-mpuṣpa̎m । puṣpa̍vā-npra̠jāvā̎-npaśu̠mā-nbha̍vati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ yō̍-'pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । a̠gnirvā a̠pāmā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । yō̎-'gnērā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ ॥ 78 ॥ā̠yata̍navā-nbhavati । āpō̠ vā a̠gnērā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ । yō̍-'pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । vā̠yurvā a̠pāmā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । yō vā̠yōrā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati ॥ 79 ॥āpō̠ vai vā̠yōrā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ yō̍-'pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । a̠sau vai tapa̍nna̠pā-mā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । yō̍-'muṣya̠-tapa̍ta ā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । āpō̠vā a̠muṣya̠-tapa̍ta ā̠yata̍nam ॥ 80 ॥ā̠yata̍navā-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ । yō̍-'pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । cha̠ndramā̠ vā a̠pāmā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । yaścha̠ndrama̍sa ā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । āpō̠ vai cha̠ndrama̍sa ā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati ॥ 81 ॥ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ yō̍-'pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । nakṣa̍trāṇi̠ vā a̠pāmā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । yō nakṣa̍trāṇā-mā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । āpō̠ vai nakṣa̍trāṇā-mā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 82 ॥yō̍-'pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । pa̠rjanyō̠ vā a̠pāmā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । yaḥ pa̠rjanya̍-syā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । āpō̠ vai pa̠rjanya̍-syā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ । yō̍-'pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ ॥ 83 ॥ā̠yata̍navā-nbhavati । sa̠ṃva̠thsa̠rō vā a̠pāmā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । ya-ssa̍ṃvathsa̠ra-syā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । āpō̠ vai sa̍ṃvathsa̠ra-syā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ । yō̎-'phsu nāva̠-mprati̍ṣṭhitā̠ṃ vēda̍ । pratyē̠va ti̍ṣṭhati । 84 ।i̠mē vai lō̠kā a̠phsu prati̍ṣṭhitāḥ । tadē̠ṣā-'bhyanū̎ktā ।a̠pāgṃ rasa̠muda̍yagṃsann । sūryē̍ śu̠kragṃ sa̠mābhṛ̍tam । a̠pāgṃ rasa̍sya̠ yō rasa̍ḥ । taṃ vō̍ gṛhṇā-myutta̠mamiti̍ । i̠mē vai lō̠kā a̠pāgṃ rasa̍ḥ । tē̍-'muṣmi̍-nnādi̠tyē sa̠mābha̍tāḥ । jā̠nu̠da̠ghnī-mu̍ttara-vē̠dīṅkhā̠tvā । a̠pā-mpū̍rayi̠tvā gu̍lphada̠ghnam ॥ 85 ।puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiścha̍ saggstī̠rya । tasmi̍n. vihā̠yasē । a̠gni-mpra̠ṇīyō̍pa-samā̠dhāya̍ । bra̠hma̠vā̠dinō̍ vadanti । kasmā̎-tpraṇī̠tē-'ya-ma̠gniśchī̠yatē̎ । sāppra̍ṇī̠tē-'yama̠phsu hyaya̍ñchī̠yatē̎ । a̠sau bhuva̍nē̠-'pya-nā̍hitāgni-rē̠tāḥ । tama̠bhita̍ ē̠tā a̠bhīṣṭa̍kā̠ upa̍dadhāti । a̠gni̠hō̠trē da̍rśapūrṇa-mā̠sayō̎ḥ । pa̠śu̠ba̠ndhē chā̍turmā̠syēṣu̍ ॥ 86 ॥athō̍ āhuḥ । sarvē̍ṣu yajñakra̠tuṣviti̍ । ē̠taddha̍ sma̠ vā ā̍hu-śśaṇḍi̠lāḥ । kama̠gniñchi̍nutē । sa̠tri̠ya-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । sa̠ṃva̠thsa̠ra-mpra̠tyakṣē̍ṇa । kama̠gniñchi̍nutē । sā̠vi̠tra-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । a̠mumā̍di̠tya-mpra̠tyakṣē̍ṇa ॥ kama̠gniñchi̍nutē ॥ 87 ।nā̠chi̠kē̠ta-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । prā̠ṇā-npra̠tyakṣē̍ṇa । kama̠gniñchi̍nutē । chā̠tu̠r̠hō̠tri̠ya-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । brahma̍ pra̠tyakṣē̍ṇa ॥ kama̠gniñchi̍nutē । vai̠śva̠sṛ̠ja-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । śarī̍ra-mpra̠tyakṣē̍ṇa । kama̠gniñchi̍nutē । u̠pā̠nu̠vā̠kya̍mā̠śu-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ ॥ 88 ॥i̠mān ँlō̠kā-npra̠tyakṣē̍ṇa ॥ kama̠gniñchi̍nutē । i̠mamā̍ruṇa-kētuka-ma̠gniñchi̍nvā̠na iti̍ । ya ē̠vāsau । i̠taśchā̠-muta̍śchā-vyatīpā̠tī । tamiti̍ ॥ yō̎-'gnērmi̍thū̠yā vēda̍ । mi̠thu̠na̠vā-nbha̍vati । āpō̠ vā a̠gnērmi̍thū̠yāḥ । mi̠thu̠na̠vā-nbha̍vati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 89 ॥(vēda̍ - bhava - tyā̠yata̍naṃ - bhavati̠ - vēda̠ - vēda̍ - tiṣṭhati - gulphada̠ghnaṃ - chā̍turmā̠syē - ṣva̠mumā̍di̠tya-mpra̠tyakṣē̍ṇa̠ kama̠gni-ñchi̍nuta - upānuvā̠kya̍mā̠śuma̠gni-ñchi̍nvā̠nō - mi̍thū̠yā mi̍thuna̠vā-nbha̍va̠tyēka̍-ñcha)
meaning
O Surya, your chariot is drawn by seven horses — the seven colours of light, the seven metres of the Veda, the seven lokas — all moving at your will.
verse 26
अनुवाकः 23आपो॒ वा इ॒दमा॑सन्-थ्सलि॒लमे॒व । स प्र॒जाप॑ति॒रेकः॑ पुष्करप॒र्णे सम॑भवत् । तस्यान्त॒-र्मन॑सि काम॒-स्सम॑वर्तत । इ॒दग्ं सृ॑जेय॒मिति॑ । तस्मा॒द्य-त्पुरु॑षो॒ मन॑सा-ऽभि॒गच्छ॑ति । तद्वा॒चा व॑दति । तत्कर्म॑णा करोति । तदे॒षा ऽभ्यनू᳚क्ता । काम॒स्तदग्रे॒ सम॑वर्त॒ताधि॑ । मन॑सो॒ रेतः॑ प्रथ॒मं-यँदासी᳚त् ॥ 90 ॥स॒तो बन्धु॒मस॑ति॒ निर॑विन्दन्न् । हृ॒दि प्र॒तीष्या॑ क॒वयो॑ मनी॒षेति॑ । उपै॑न॒न्तदुप॑नमति । य-त्का॑मो॒ भव॑ति । य ए॒वं-वेँद॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा । शरी॑रमधूनुत । तस्य॒ य-न्मा॒ग्ं॒समासी᳚त् । ततो॑-ऽरु॒णाः के॒तवो॒ वात॑रश॒ना ऋष॑य॒ उद॑तिष्ठन्न् ॥ 91 ॥ये नखाः᳚ । ते वै॑खान॒साः । ये वालाः᳚ । ते वा॑लखि॒ल्याः । यो रसः॑ । सो॑-ऽपाम् । अ॒न्त॒र॒तः कू॒र्म-म्भू॒तग्ं सर्प॑न्तम् । तम॑ब्रवीत् । मम॒ वै त्वं-मा॒ग्ं॒सा । सम॑भूत् ॥ 92 ॥नेत्य॑ब्रवीत् । पूर्व॑मे॒वाह-मि॒हास॒मिति॑ । तत्पुरु॑षस्य पुरुष॒त्वम् । स स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः । स॒ह॒स्रा॒क्ष-स्स॒हस्र॑पात् । भू॒त्वोद॑तिष्ठत् । तम॑ब्रवीत् । त्वं-वैँ पूर्वग्ं॑ सम॑भूः । त्वमि॒द-म्पूर्वः॑ कुरु॒ष्वेति॑ । स इ॒त आ॒दायापः॑ ॥ 93 ॥अ॒ञ्ज॒लिना॑ पु॒रस्ता॑-दु॒पाद॑धात् । ए॒वा ह्ये॒वेति॑ । तत॑ आदि॒त्य उद॑तिष्ठत् । सा प्राची॒ दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तु-र्द॑क्षिण॒त उ॒पाद॑धात् । ए॒वा ह्यग्न॒ इति॑ । ततो॒ वा अ॒ग्निरुद॑तिष्ठत् । सा द॑क्षि॒णा दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तुः प॒श्चादु॒पाद॑धात् । ए॒वा हि वायो॒ इति॑ ॥ 94 ॥ततो॑ वा॒युरुद॑तिष्ठत् । सा प्र॒तीची॒ दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तु-रु॑त्तर॒त उ॒पाद॑धात् । ए॒वा हीन्द्रेति॑ । ततो॒ वा इन्द्र॒ उद॑तिष्ठत् । सोदी॑ची॒ दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तु-र्मद्ध्य॑ उ॒पाद॑धात् । ए॒वा हि पूष॒न्निति॑ । ततो॒ वै पू॒षोद॑तिष्ठत् । सेयन्दिक् । 95 ।अथा॑रु॒णः के॒तुरु॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धात् । ए॒वा हि देवा॒ इति॑ । ततो॑ देव मनु॒ष्याः पि॒तरः॑ । ग॒न्ध॒र्वा॒-फ्स॒रस॒ श्चोद॑-तिष्ठन्न् । सोर्ध्वा दिक् । या वि॒प्रुषो॑ वि॒परा॑पतन्न् । ताभ्यो-ऽसु॑रा॒ रक्षाग्ं॑सि पिशा॒चाश्चो-द॑तिष्ठन्न् । तस्मा॒त्ते परा॑भवन्न् । वि॒प्रुड्भ्यो॒ हि ते सम॑भवन्न् । तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ 96 ॥आपो॑ ह॒ य-द्बृ॑ह॒ती-र्गर्भ॒मायन्न्॑ । दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्ती-स्स्वय॒म्भुम् । तत॑ इ॒मे-ऽद्ध्य-सृ॑ज्यन्त॒ सर्गाः᳚ । अद्भ्यो॒ वा इ॒दग्ं सम॑भूत् । तस्मा॑दि॒दग्ं सर्व॒-म्ब्रह्म॑ स्वय॒भ्विन्ति॑ । तस्मा॑दि॒दग्ं सर्व॒ग्ं॒ शिथि॑ल-मि॒वा ध्रुव॑-मिवाभवत् । प्र॒जाप॑ति॒-र्वाव तत् । आ॒त्मना॒-ऽऽत्मानं॑-विँ॒धाय॑ । तदे॒वानु॒ प्रावि॑शत् ॥ तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ 97 ॥वि॒धाय॑ लो॒कान्. वि॒धाय॑ भू॒तानि॑ । वि॒धाय॒ सर्वाः᳚ प्र॒दिशो॒ दिश॑श्च । प्र॒जाप॑तिः प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॑ । आ॒त्मना॒-ऽऽत्मा-न॑म॒भि-संविँ॑वे॒शेति॑ । सर्व॑मे॒वेदमा॒प्त्वा । सर्व॑-मव॒रुद्ध्य॑ । तदे॒वानु॒ प्रवि॑शति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 98 ॥(आसी॑ - दतिष्ठन् - नभू॒ - दपो॒ - वायो॒ इति - सेय-न्दिग॒ - भ्यनू᳚क्ता॒ - ऽभ्यनू᳚क्ता॒ -+-ऽष्टौ च॑)
anuvākaḥ 23āpō̠ vā i̠damā̍san-thsali̠lamē̠va । sa pra̠jāpa̍ti̠rēka̍ḥ puṣkarapa̠rṇē sama̍bhavat । tasyānta̠-rmana̍si kāma̠-ssama̍vartata । i̠dagṃ sṛ̍jēya̠miti̍ । tasmā̠dya-tpuru̍ṣō̠ mana̍sā-'bhi̠gachCha̍ti । tadvā̠chā va̍dati । tatkarma̍ṇā karōti । tadē̠ṣā 'bhyanū̎ktā । kāma̠stadagrē̠ sama̍varta̠tādhi̍ । mana̍sō̠ rēta̍ḥ pratha̠maṃ yadāsī̎t ॥ 90 ॥sa̠tō bandhu̠masa̍ti̠ nira̍vindann । hṛ̠di pra̠tīṣyā̍ ka̠vayō̍ manī̠ṣēti̍ । upai̍na̠ntadupa̍namati । ya-tkā̍mō̠ bhava̍ti । ya ē̠vaṃ vēda̍ । sa tapō̍-'tapyata । sa tapa̍sta̠ptvā । śarī̍ramadhūnuta । tasya̠ ya-nmā̠gṃ̠samāsī̎t । tatō̍-'ru̠ṇāḥ kē̠tavō̠ vāta̍raśa̠nā ṛṣa̍ya̠ uda̍tiṣṭhann ॥ 91 ॥yē nakhā̎ḥ । tē vai̍khāna̠sāḥ । yē vālā̎ḥ । tē vā̍lakhi̠lyāḥ । yō rasa̍ḥ । sō̍-'pām । a̠nta̠ra̠taḥ kū̠rma-mbhū̠tagṃ sarpa̍ntam । tama̍bravīt । mama̠ vai tvaṃ-mā̠gṃ̠sā । sama̍bhūt ॥ 92 ॥nētya̍bravīt । pūrva̍mē̠vāha-mi̠hāsa̠miti̍ । tatpuru̍ṣasya puruṣa̠tvam । sa sa̠hasra̍śīrṣā̠ puru̍ṣaḥ । sa̠ha̠srā̠kṣa-ssa̠hasra̍pāt । bhū̠tvōda̍tiṣṭhat । tama̍bravīt । tvaṃ vai pūrvagṃ̍ sama̍bhūḥ । tvami̠da-mpūrva̍ḥ kuru̠ṣvēti̍ । sa i̠ta ā̠dāyāpa̍ḥ ॥ 93 ॥a̠ñja̠linā̍ pu̠rastā̍-du̠pāda̍dhāt । ē̠vā hyē̠vēti̍ । tata̍ ādi̠tya uda̍tiṣṭhat । sā prāchī̠ dik । athā̍ru̠ṇaḥ kē̠tu-rda̍kṣiṇa̠ta u̠pāda̍dhāt । ē̠vā hyagna̠ iti̍ । tatō̠ vā a̠gniruda̍tiṣṭhat । sā da̍kṣi̠ṇā dik । athā̍ru̠ṇaḥ kē̠tuḥ pa̠śchādu̠pāda̍dhāt । ē̠vā hi vāyō̠ iti̍ ॥ 94 ॥tatō̍ vā̠yuruda̍tiṣṭhat । sā pra̠tīchī̠ dik । athā̍ru̠ṇaḥ kē̠tu-ru̍ttara̠ta u̠pāda̍dhāt । ē̠vā hīndrēti̍ । tatō̠ vā indra̠ uda̍tiṣṭhat । sōdī̍chī̠ dik । athā̍ru̠ṇaḥ kē̠tu-rmaddhya̍ u̠pāda̍dhāt । ē̠vā hi pūṣa̠nniti̍ । tatō̠ vai pū̠ṣōda̍tiṣṭhat । sēyandik । 95 ।athā̍ru̠ṇaḥ kē̠turu̠pari̍ṣṭā-du̠pāda̍dhāt । ē̠vā hi dēvā̠ iti̍ । tatō̍ dēva manu̠ṣyāḥ pi̠tara̍ḥ । ga̠ndha̠rvā̠-phsa̠rasa̠ śchōda̍-tiṣṭhann । sōrdhvā dik । yā vi̠pruṣō̍ vi̠parā̍patann । tābhyō-'su̍rā̠ rakṣāgṃ̍si piśā̠chāśchō-da̍tiṣṭhann । tasmā̠ttē parā̍bhavann । vi̠pruḍbhyō̠ hi tē sama̍bhavann । tadē̠ṣā-'bhyanū̎ktā ॥ 96 ॥āpō̍ ha̠ ya-dbṛ̍ha̠tī-rgarbha̠māyann̍ । dakṣa̠-ndadhā̍nā ja̠naya̍ntī-ssvaya̠mbhum । tata̍ i̠mē-'ddhya-sṛ̍jyanta̠ sargā̎ḥ । adbhyō̠ vā i̠dagṃ sama̍bhūt । tasmā̍di̠dagṃ sarva̠-mbrahma̍ svaya̠bhvinti̍ । tasmā̍di̠dagṃ sarva̠gṃ̠ śithi̍la-mi̠vā dhruva̍-mivābhavat । pra̠jāpa̍ti̠-rvāva tat । ā̠tmanā̠-''tmāna̍ṃ vi̠dhāya̍ । tadē̠vānu̠ prāvi̍śat ॥ tadē̠ṣā-'bhyanū̎ktā ॥ 97 ॥vi̠dhāya̍ lō̠kān. vi̠dhāya̍ bhū̠tāni̍ । vi̠dhāya̠ sarvā̎ḥ pra̠diśō̠ diśa̍ścha । pra̠jāpa̍tiḥ prathama̠jā ṛ̠tasya̍ । ā̠tmanā̠-''tmā-na̍ma̠bhi-saṃvi̍vē̠śēti̍ । sarva̍mē̠vēdamā̠ptvā । sarva̍-mava̠ruddhya̍ । tadē̠vānu̠ pravi̍śati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 98 ॥(āsī̍ - datiṣṭhan - nabhū̠ - dapō̠ - vāyō̠ iti - sēya-ndiga̠ - bhyanū̎ktā̠ - 'bhyanū̎ktā̠ -+-'ṣṭau cha̍)
meaning
Phalashruti: one who recites the Arunaprasna at dawn is purified of all sins; the sun god is pleased; health, prosperity, and wisdom are granted to such a devotee.
verse 27
अनुवाकः 24चतु॑ष्टय्य॒ आपो॑ गृह्णाति । च॒त्वारि॒ वा अ॒पाग्ं रू॒पाणि॑ । मेघो॑ वि॒द्युत् । स्त॒न॒यि॒त्नु-र्वृ॒ष्टिः । तान्ये॒वा व॑रुन्धे । आ॒तप॑ति॒ वर्ष्या॑ गृह्णाति । ताः पु॒रस्ता॒-दुप॑दधाति । ए॒ता वै ब्र॑ह्मवर्च॒स्या आपः॑ । मु॒ख॒त ए॒व ब्र॑ह्मवर्च॒स-मव॑रुन्धे । तस्मा᳚-न्मुख॒तो ब्र॑ह्मवर्च॒सित॑रः ॥ 99 ॥कूप्या॑ गृह्णाति । ता द॑क्षिण॒त उप॑दधाति । ए॒ता वै ते॑ज॒स्विनी॒रापः॑ । तेज॑ ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तो द॑धाति । तस्मा॒-द्दक्षि॒णोर्ध॑ ऽस्तेज॒स्वित॑रः । स्था॒व॒रा गृ॑ह्णाति । ताः प॒श्चादुप॑दधाति । प्रति॑ष्ठिता॒ वै स्था॑व॒राः । प॒श्चादे॒व प्रति॑तिष्ठति । वह॑न्ती-र्गृह्णाति ॥ 100 ॥ता उ॑त्तर॒त उप॑दधाति । ओज॑सा॒ वा ए॒ता वह॑न्तीरि॒वो-द्ग॑तीरि॒व आकूज॑तीरि॒व धाव॑न्तीः । ओज॑ ए॒वास्यो᳚त्तर॒तो द॑धाति । तस्मा॒दुत्त॒रो-ऽद्ध॑ ओज॒स्वित॑रः ॥ स॒भां॒र्या गृ॑ह्णाति । ता मद्ध्य॒ उप॑दधाति । इ॒यं-वैँ स॑भां॒र्याः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति । प॒ल्व॒ल्या गृ॑ह्णाति । ता उ॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धाति ॥ 101 ।अ॒सौ वै प॑ल्व॒ल्याः । अ॒मुष्या॑मे॒व प्रति॑तिष्ठति । दि॒क्षूप॑दधाति । दि॒क्षु वा आपः॑ । अन्नं॒-वाँ आपः॑ । अ॒द्भ्यो वा अन्न॑ञ्जायते । यदे॒वाद्भ्यो-ऽन्न॒-ञ्जाय॑ते । तदव॑रुन्धे । तं-वाँ ए॒तम॑रु॒णाः के॒तवो॒ वात॑रश॒ना ऋष॑यो-ऽचिन्वन्न् । तस्मा॑-दारुण के॒तुकः॑ ॥तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः । प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑स॒मिति॑ । श॒तश॑श्चै॒व ऽस॒हस्र॑शश्च॒ प्रति॑तिष्ठति । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 102 ॥(ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सित॑रो॒ - वह॑न्ती-र्गृह्णाति॒ - ता उ॒परि॑ष्टादु॒पाद॑धा - त्यारुणके॒तुको॒-ऽष्टौ च॑)
anuvākaḥ 24chatu̍ṣṭayya̠ āpō̍ gṛhṇāti । cha̠tvāri̠ vā a̠pāgṃ rū̠pāṇi̍ । mēghō̍ vi̠dyut । sta̠na̠yi̠tnu-rvṛ̠ṣṭiḥ । tānyē̠vā va̍rundhē । ā̠tapa̍ti̠ varṣyā̍ gṛhṇāti । tāḥ pu̠rastā̠-dupa̍dadhāti । ē̠tā vai bra̍hmavarcha̠syā āpa̍ḥ । mu̠kha̠ta ē̠va bra̍hmavarcha̠sa-mava̍rundhē । tasmā̎-nmukha̠tō bra̍hmavarcha̠sita̍raḥ ॥ 99 ॥kūpyā̍ gṛhṇāti । tā da̍kṣiṇa̠ta upa̍dadhāti । ē̠tā vai tē̍ja̠svinī̠rāpa̍ḥ । tēja̍ ē̠vāsya̍ dakṣiṇa̠tō da̍dhāti । tasmā̠-ddakṣi̠ṇōrdha̍ 'stēja̠svita̍raḥ । sthā̠va̠rā gṛ̍hṇāti । tāḥ pa̠śchādupa̍dadhāti । prati̍ṣṭhitā̠ vai sthā̍va̠rāḥ । pa̠śchādē̠va prati̍tiṣṭhati । vaha̍ntī-rgṛhṇāti ॥ 100 ॥tā u̍ttara̠ta upa̍dadhāti । ōja̍sā̠ vā ē̠tā vaha̍ntīri̠vō-dga̍tīri̠va ākūja̍tīri̠va dhāva̍ntīḥ । ōja̍ ē̠vāsyō̎ttara̠tō da̍dhāti । tasmā̠dutta̠rō-'ddha̍ ōja̠svita̍raḥ ॥ sa̠bhā̠ṃryā gṛ̍hṇāti । tā maddhya̠ upa̍dadhāti । i̠yaṃ vai sa̍bhā̠ṃryāḥ । a̠syāmē̠va prati̍tiṣṭhati । pa̠lva̠lyā gṛ̍hṇāti । tā u̠pari̍ṣṭā-du̠pāda̍dhāti ॥ 101 ।a̠sau vai pa̍lva̠lyāḥ । a̠muṣyā̍mē̠va prati̍tiṣṭhati । di̠kṣūpa̍dadhāti । di̠kṣu vā āpa̍ḥ । anna̠ṃ vā āpa̍ḥ । a̠dbhyō vā anna̍ñjāyatē । yadē̠vādbhyō-'nna̠-ñjāya̍tē । tadava̍rundhē । taṃ vā ē̠tama̍ru̠ṇāḥ kē̠tavō̠ vāta̍raśa̠nā ṛṣa̍yō-'chinvann । tasmā̍-dāruṇa kē̠tuka̍ḥ ॥tadē̠ṣā-'bhyanū̎ktā ॥ kē̠tavō̠ aru̍ṇāsaścha । ṛ̠ṣa̠yō vāta̍raśa̠nāḥ । pra̠ti̠ṣṭhāgṃ śa̠tadhā̍ hi । sa̠māhi̍tāsō sahasra̠dhāya̍sa̠miti̍ । śa̠taśa̍śchai̠va 'sa̠hasra̍śaścha̠ prati̍tiṣṭhati । ya ē̠tama̠gniñchi̍nu̠tē । ya u̍chainamē̠vaṃ vēda̍ ॥ 102 ॥(bra̠hma̠va̠rcha̠sita̍rō̠ - vaha̍ntī-rgṛhṇāti̠ - tā u̠pari̍ṣṭādu̠pāda̍dhā - tyāruṇakē̠tukō̠-'ṣṭau cha̍)
meaning
O Aditya, who art the eye of the sky, look upon us with your solar eye; may your golden light pervade our minds and illuminate the path of righteousness.
verse 28
अनुवाकः 25जा॒नु॒द॒घ्नी-मु॑त्तरवे॒दीङ्खा॒त्वा । अ॒पा-म्पू॑रयति । अ॒पाग्ं स॑र्व॒त्वाय॑ । पु॒ष्क॒र॒प॒र्णग्ं रु॒क्म-म्पुरु॑ष॒-मित्युप॑दधाति । तपो॒ वै पु॑ष्करप॒र्णम् । स॒त्यग्ं रु॒क्मः । अ॒मृत॒-म्पुरु॑षः । ए॒ताव॒द्वा वा᳚स्ति । याव॑दे॒तत् । याव॑दे॒वास्ति॑ ॥ 103 ॥तदव॑रुन्धे । कू॒र्ममुप॑दधाति । अ॒पामे॒व मेध॒मव॑रुन्धे । अथो᳚ स्व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै । आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ । अ॒स्माद॒स्मा दि॒तो-ऽमुतः॑ । अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्चस्क॒रर्धि॑या॒ इति॑ । वा॒य्वश्व॑ रश्मि॒पत॑यः । लो॒क-म्पृ॑णच्छि॒द्र-म्पृ॑ण ॥ 104 ॥यास्ति॒स्रः प॑रम॒जाः । इ॒न्द्र॒घो॒षा वो॒ वसु॑भिरे॒वा ह्ये॒वेति॑ । पञ्च॒ चित॑य॒ उप॑दधाति । पाङ्क्त॒-ऽग्निः । यावा॑ने॒वाग्निः । तञ्चि॑नुते । लो॒क-म्पृ॑णया द्वि॒तीया॒-मुप॑दधाति । पञ्च॑पदा॒ वै वि॒राट् । तस्या॒ वा इ॒य-म्पादः॑ । अ॒न्तरि॑क्ष॒-म्पादः॑ । द्यौः पादः॑ । दिशः॒ पादः॑ । प॒रोर॑जाः॒ पादः॑ । वि॒राज्ये॒व प्रति॑तिष्ठति । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 105 ॥(अस्ति॑ - पृणा॒ - न्तरि॑क्ष॒-म्पाद॒-ष्षट्च॑)
anuvākaḥ 25jā̠nu̠da̠ghnī-mu̍ttaravē̠dīṅkhā̠tvā । a̠pā-mpū̍rayati । a̠pāgṃ sa̍rva̠tvāya̍ । pu̠ṣka̠ra̠pa̠rṇagṃ ru̠kma-mpuru̍ṣa̠-mityupa̍dadhāti । tapō̠ vai pu̍ṣkarapa̠rṇam । sa̠tyagṃ ru̠kmaḥ । a̠mṛta̠-mpuru̍ṣaḥ । ē̠tāva̠dvā vā̎sti । yāva̍dē̠tat । yāva̍dē̠vāsti̍ ॥ 103 ॥tadava̍rundhē । kū̠rmamupa̍dadhāti । a̠pāmē̠va mēdha̠mava̍rundhē । athō̎ sva̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai । āpa̍māpāma̠pa-ssarvā̎ḥ । a̠smāda̠smā di̠tō-'muta̍ḥ । a̠gnirvā̠yuścha̠ sūrya̍ścha । sa̠ha sa̍ñchaska̠rardhi̍yā̠ iti̍ । vā̠yvaśva̍ raśmi̠pata̍yaḥ । lō̠ka-mpṛ̍ṇachChi̠dra-mpṛ̍ṇa ॥ 104 ॥yāsti̠sraḥ pa̍rama̠jāḥ । i̠ndra̠ghō̠ṣā vō̠ vasu̍bhirē̠vā hyē̠vēti̍ । pañcha̠ chita̍ya̠ upa̍dadhāti । pāṅkta̠-'gniḥ । yāvā̍nē̠vāgniḥ । tañchi̍nutē । lō̠ka-mpṛ̍ṇayā dvi̠tīyā̠-mupa̍dadhāti । pañcha̍padā̠ vai vi̠rāṭ । tasyā̠ vā i̠ya-mpāda̍ḥ । a̠ntari̍kṣa̠-mpāda̍ḥ । dyauḥ pāda̍ḥ । diśa̠ḥ pāda̍ḥ । pa̠rōra̍jā̠ḥ pāda̍ḥ । vi̠rājyē̠va prati̍tiṣṭhati । ya ē̠tama̠gniñchi̍nu̠tē । ya u̍chainamē̠vaṃ vēda̍ ॥ 105 ॥(asti̍ - pṛṇā̠ - ntari̍kṣa̠-mpāda̠-ṣṣaṭcha̍)
meaning
The sun is the source of all fire on earth; all heat, all light, all energy is the gift of Surya — salutation to this primordial fire of the universe.
verse 29
अनुवाकः 26अ॒ग्नि-म्प्र॒णीयो॑प-समा॒धाय॑ । तम॒भित॑ ए॒ता अ॒भीष्ट॑का॒ उप॑दधाति । अ॒ग्नि॒हो॒त्रे द॑र्शपूर्ण-मा॒सयोः᳚ । प॒शु॒ब॒न्धे चा॑तुर्मा॒स्येषु॑ । अथो॑ आहुः । सर्वे॑षु यज्ञक्र॒तुष्विति॑ । अथ॑ हस्मा हारु॒ण-स्स्वा॑य॒म्भुवः॑ । सा॒वि॒त्र-स्सर्वो॒-ऽग्नि-रित्यन॑नुषङ्ग-म्मन्यामहे । नाना॒ वा ए॒तेषां᳚-वीँ॒र्या॑णि ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 106 ॥स॒त्रि॒य म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । सा॒वि॒त्र म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । ना॒चि॒के॒त म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । चा॒तु॒र्॒ हो॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । वै॒श्व॒सृ॒ज म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 107 ॥उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑-मा॒शु म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । इ॒ममा॑रुण-केतुक म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒न इति॑ ॥ वृषा॒ वा अ॒ग्निः । वृषा॑णौ॒ सग्ग्स्फा॑लयेत् । ह॒न्येता᳚स्य य॒ज्ञः । तस्मा॒न्नानु॒षज्यः॑ ॥ सोत्त॑रवे॒दिषु॑ क्र॒तुषु॑ चिन्वीत । उ॒त्त॒र॒वे॒द्याग् ह्य॑ग्निश्ची॒यते᳚ ॥ प्र॒जाका॑मश्चिन्वीत । 108 ।प्रा॒जा॒प॒त्यो वा ए॒षो᳚-ऽग्निः । प्रा॒जा॒प॒त्याः प्र॒जाः । प्र॒जावा᳚-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । प॒शुका॑मश्चिन्वीत । स॒ञ्ज्ञानं॒-वाँ ए॒त-त्प॑शू॒नाम् । यदापः॑ । प॒शू॒नामे॒व स॒ज्ञान्ने॒ ऽग्निञ्चि॑नुते । प॒शु॒मा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 109 ॥वृष्टि॑कामश्चिन्वीत । आपो॒ वै वृष्टिः॑ । प॒र्जन्यो॒ वर्षु॑को भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । आ॒म॒या॒वी चि॑न्वीत । आपो॒ वै भे॑ष॒जम् । भे॒ष॒ज-मे॒वास्मै॑ करोति । सर्व॒मायु॑रेति । अ॒भि॒चरग्ग्॑ श्चिन्वीत । वज्रो॒ वा आपः॑ ॥ 110 ॥वज्र॑मे॒व भ्रातृ॑व्येभ्यः॒ प्रह॑रति । स्तृ॒णु॒त ए॑नम् । तेज॑स्कामो॒ यश॑स्कामः । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सका॑म-स्स्व॒र्गका॑मश्चिन्वीत । ए॒ता व॒द्वा वा᳚स्ति । याव॑दे॒तत् । याव॑दे॒वास्ति॑ । तदव॑रुन्धे । तस्यै॒ तद्व्र॒तम् । वर्ष॑ति॒ न धा॑वेत् ॥ 111 ॥अ॒मृतं॒-वाँ आपः॑ । अ॒मृत॒स्या-न॑न्तरित्यै ॥ नाफ्सु-मूत्र॑पुरी॒षङ्कु॑र्यात् । न निष्ठी॑वेत् । न वि॒वस॑न-स्स्नायात् । गुह्यो॒ वा ए॒षो᳚-ऽग्निः । ए॒तस्या॒ग्ने रन॑ति दाहाय ॥ न पु॑ष्करप॒र्णानि॒ हिर॑ण्यं॒-वाँ-ऽधि॒तिष्ठे᳚त् । ए॒तस्या॒ग्ने-रन॑भ्यारोहाय ॥ न कूर्म॒स्याश्ञी॑यात् । नोद॒कस्या॒-घातु॑का॒न्येन॑-मोद॒कानि॑ भवन्ति । अ॒घातु॑का॒ आपः॑ । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 112 ॥(चि॒नु॒ते॒ - चि॒नु॒ते॒ - प्र॒जाका॑मश्चिन्वीत॒-य ए॒वं-वेँदा-पो॑-धावे॒-दश्ञी॑याच्च॒त्वारि॑ च)
anuvākaḥ 26a̠gni-mpra̠ṇīyō̍pa-samā̠dhāya̍ । tama̠bhita̍ ē̠tā a̠bhīṣṭa̍kā̠ upa̍dadhāti । a̠gni̠hō̠trē da̍rśapūrṇa-mā̠sayō̎ḥ । pa̠śu̠ba̠ndhē chā̍turmā̠syēṣu̍ । athō̍ āhuḥ । sarvē̍ṣu yajñakra̠tuṣviti̍ । atha̍ hasmā hāru̠ṇa-ssvā̍ya̠mbhuva̍ḥ । sā̠vi̠tra-ssarvō̠-'gni-rityana̍nuṣaṅga-mmanyāmahē । nānā̠ vā ē̠tēṣā̎ṃ vī̠ryā̍ṇi ॥ kama̠gniñchi̍nutē ॥ 106 ॥sa̠tri̠ya ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । kama̠gniñchi̍nutē । sā̠vi̠tra ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । kama̠gniñchi̍nutē । nā̠chi̠kē̠ta ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । kama̠gniñchi̍nutē । chā̠tu̠r̠ hō̠tri̠ya-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । kama̠gniñchi̍nutē । vai̠śva̠sṛ̠ja ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । kama̠gniñchi̍nutē ॥ 107 ॥u̠pā̠nu̠vā̠kya̍-mā̠śu ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । kama̠gniñchi̍nutē । i̠mamā̍ruṇa-kētuka ma̠gniñchi̍nvā̠na iti̍ ॥ vṛṣā̠ vā a̠gniḥ । vṛṣā̍ṇau̠ saggsphā̍layēt । ha̠nyētā̎sya ya̠jñaḥ । tasmā̠nnānu̠ṣajya̍ḥ ॥ sōtta̍ravē̠diṣu̍ kra̠tuṣu̍ chinvīta । u̠tta̠ra̠vē̠dyāg hya̍gniśchī̠yatē̎ ॥ pra̠jākā̍maśchinvīta । 108 ।prā̠jā̠pa̠tyō vā ē̠ṣō̎-'gniḥ । prā̠jā̠pa̠tyāḥ pra̠jāḥ । pra̠jāvā̎-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ । pa̠śukā̍maśchinvīta । sa̠ñjñāna̠ṃ vā ē̠ta-tpa̍śū̠nām । yadāpa̍ḥ । pa̠śū̠nāmē̠va sa̠jñānnē̠ 'gniñchi̍nutē । pa̠śu̠mā-nbha̍vati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 109 ॥vṛṣṭi̍kāmaśchinvīta । āpō̠ vai vṛṣṭi̍ḥ । pa̠rjanyō̠ varṣu̍kō bhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ । ā̠ma̠yā̠vī chi̍nvīta । āpō̠ vai bhē̍ṣa̠jam । bhē̠ṣa̠ja-mē̠vāsmai̍ karōti । sarva̠māyu̍rēti । a̠bhi̠charagg̍ śchinvīta । vajrō̠ vā āpa̍ḥ ॥ 110 ॥vajra̍mē̠va bhrātṛ̍vyēbhya̠ḥ praha̍rati । stṛ̠ṇu̠ta ē̍nam । tēja̍skāmō̠ yaśa̍skāmaḥ । bra̠hma̠va̠rcha̠sakā̍ma-ssva̠rgakā̍maśchinvīta । ē̠tā va̠dvā vā̎sti । yāva̍dē̠tat । yāva̍dē̠vāsti̍ । tadava̍rundhē । tasyai̠ tadvra̠tam । varṣa̍ti̠ na dhā̍vēt ॥ 111 ॥a̠mṛta̠ṃ vā āpa̍ḥ । a̠mṛta̠syā-na̍ntarityai ॥ nāphsu-mūtra̍purī̠ṣaṅku̍ryāt । na niṣṭhī̍vēt । na vi̠vasa̍na-ssnāyāt । guhyō̠ vā ē̠ṣō̎-'gniḥ । ē̠tasyā̠gnē rana̍ti dāhāya ॥ na pu̍ṣkarapa̠rṇāni̠ hira̍ṇya̠ṃ vā-'dhi̠tiṣṭhē̎t । ē̠tasyā̠gnē-rana̍bhyārōhāya ॥ na kūrma̠syāśñī̍yāt । nōda̠kasyā̠-ghātu̍kā̠nyēna̍-mōda̠kāni̍ bhavanti । a̠ghātu̍kā̠ āpa̍ḥ । ya ē̠tama̠gniñchi̍nu̠tē । ya u̍chainamē̠vaṃ vēda̍ ॥ 112 ॥(chi̠nu̠tē̠ - chi̠nu̠tē̠ - pra̠jākā̍maśchinvīta̠-ya ē̠vaṃ vēdā-pō̍-dhāvē̠-daśñī̍yāchcha̠tvāri̍ cha)
meaning
O solar lord, you travel 360 degrees of the sky each year, never resting, never failing — your constancy is the model for the devoted soul.
verse 30
अनुवाकः 27इ॒मा नु॑क॒-म्भुव॑ना सीषधेम । इन्द्र॑श्च॒ विश्वे॑च दे॒वाः । य॒ज्ञञ्च॑ नस्त॒न्वञ्च॑ प्र॒जाञ्च॑ । आ॒दि॒त्यैरिन्दः॑ स॒ह सी॑षधातु । आ॒दि॒त्यैरिन्द्र॒-स्सग॑णो-म॒रुद्भिः॑ । अ॒स्माक॑-म्भूत्ववि॒ता त॒नूना᳚म् ॥ आप्ल॑वस्व॒ प्रप्ल॑वस्व । आ॒ण्डी भ॑व ज॒ मा मु॒हुः । सुखादीन्दुः॑ खनि॒धनाम् । प्रति॑मुञ्चस्व॒ स्वा-म्पु॒रम् ॥ 113 ॥मरी॑चय-स्स्वायम्भु॒वाः । ये श॑री॒राण्य॑ कल्पयन्न् । ते ते॑ दे॒हङ्क॑ल्पयन्तु । मा च॑ ते॒ ख्या स्म॑ तीरिषत् । उत्ति॑ष्ठत॒ मा स्व॑प्त । अ॒ग्नि-मि॑च्छद्ध्व॒-म्भार॑ताः । राज्ञ॒-स्सोम॑स्य तृ॒प्तासः॑ । सूर्ये॑ण स॒युजो॑षसः ॥ युवा॑ सु॒वासाः᳚ । अ॒ष्टाच॑क्रा॒ नव॑द्वारा ॥ 114 ॥दे॒वाना॒-म्पूर॑यो॒द्ध्या । तस्याग्ं॑ हिरण्म॑यः को॒शः । स्व॒र्गो लो॒को ज्योति॒षा ऽऽवृ॑तः । यो वै ता᳚-म्ब्रह्म॑णो वे॒द । अ॒मृते॑नावृ॒ता-म्पु॑रीम् । तस्मै᳚ ब्रह्म च॑ ब्रह्मा॒ च । आ॒युः कीर्ति॑-म्प्र॒जान्द॑दुः ॥ वि॒भ्राज॑माना॒ग्ं॒ हरि॑णीम् । य॒शसा॑ सम्प॒रीवृ॑ताम् । पुरग्ं॑ हिरण्म॑यी-म्ब्र॒ह्मा ॥ 115 ॥वि॒वेशा॑प॒राजि॑ता ॥ पराङ्गेत्य॑ (परांअत्य॑) ज्याम॒यी । पराङ्गेत्य॑ (परांअत्य॑) नाश॒की । इ॒ह चा॑मुत्र॑ चान्वे॒ति । वि॒द्वा-न्दे॑वासु॒रानु॑भ॒यान् । यत्कु॑मा॒री म॒न्द्रय॑ते । य॒द्यो॒षिद्य-त्प॑ति॒व्रता᳚ । अरि॑ष्टं॒-यँत्किञ्च॑ क्रि॒यते᳚ । अ॒ग्नि-स्तदनु॑ वेधति । अ॒शृता॑स-श्शृ॑तास॒श्च ॥ 116 ॥य॒ज्वानो॒ ये-ऽप्य॑य॒ज्वनः॑ । स्व॑र्यन्तो॒ नापे᳚क्षन्ते । इन्द्र॑-म॒ग्निञ्च॑ ये वि॒दुः । सिक॑ता इव सं॒यँन्ति॑ । र॒श्मिभिः॑-समु॒दीरि॑ताः । अ॒स्मा-ल्लो॒काद॑-मुष्मा॒च्च । ऋ॒षिभि॑-रदात्-पृ॒श्निभिः॑ । अपे॑त॒ वीत॒ वि च॑ सर्प॒तातः॑ । ये-ऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः । अहो॑भि-र॒द्भि-र॒क्तुभि॒-र्व्य॑क्तम् ॥ 117 ॥य॒मो द॑दात्व-व॒सान॑मस्मै । नृ मु॑णन्तु नृ पा॒त्वर्यः॑ । अ॒कृ॒ष्टा ये च॒ कृष्ट॑जाः । कु॒मारी॑षु क॒नीनी॑षु । जा॒रिणी॑षु च॒ ये हि॒ताः । रेतः॑ पीता॒ आण्ड॑पीताः । अङ्गा॑रेषु च॒ ये हु॒ताः । उ॒भया᳚-न्पुत्र॑ पौत्र॒कान् । यु॒वे॒-ऽहं-यँ॒मराज॑गान् । श॒तमिन्नु श॒रदः॑ । अदो॒ यद्ब्रह्म॑ विल॒बम् । पि॒तृ॒णाञ्च॑ य॒मस्य॑ च । वरु॑ण॒-स्याश्वि॑नो-र॒ग्नेः । म॒रुता᳚ञ्च वि॒हाय॑साम् । का॒म॒प्र॒यव॑ण-म्मे अस्तु । स ह्ये॑वास्मि॑ स॒नात॑नः । इति नाको ब्रह्मिश्रवो॑ रायो॒ धनम् । पु॒त्रानापो॑ दे॒वीरि॒हाहि॑ता ॥ 118 ॥(पु॒रं - नव॑द्वारा - ब्र॒ह्मा - च - व्य॑क्तग्ं - श॒रदो॒-ऽष्टौ च॑)
anuvākaḥ 27i̠mā nu̍ka̠-mbhuva̍nā sīṣadhēma । indra̍ścha̠ viśvē̍cha dē̠vāḥ । ya̠jñañcha̍ nasta̠nvañcha̍ pra̠jāñcha̍ । ā̠di̠tyairinda̍-ssa̠ha sī̍ṣadhātu । ā̠di̠tyairindra̠-ssaga̍ṇō-ma̠rudbhi̍ḥ । a̠smāka̍-mbhūtvavi̠tā ta̠nūnā̎m ॥ āpla̍vasva̠ prapla̍vasva । ā̠ṇḍī bha̍va ja̠ mā mu̠huḥ । sukhādīndu̍ḥ khani̠dhanām । prati̍muñchasva̠ svā-mpu̠ram ॥ 113 ॥marī̍chaya-ssvāyambhu̠vāḥ । yē śa̍rī̠rāṇya̍ kalpayann । tē tē̍ dē̠haṅka̍lpayantu । mā cha̍ tē̠ khyā sma̍ tīriṣat । utti̍ṣṭhata̠ mā sva̍pta । a̠gni-mi̍chChaddhva̠-mbhāra̍tāḥ । rājña̠-ssōma̍sya tṛ̠ptāsa̍ḥ । sūryē̍ṇa sa̠yujō̍ṣasaḥ ॥ yuvā̍ su̠vāsā̎ḥ । a̠ṣṭācha̍krā̠ nava̍dvārā ॥ 114 ॥dē̠vānā̠-mpūra̍yō̠ddhyā । tasyāgṃ̍ hiraṇma̍yaḥ kō̠śaḥ । sva̠rgō lō̠kō jyōti̠ṣā ''vṛ̍taḥ । yō vai tā̎-mbrahma̍ṇō vē̠da । a̠mṛtē̍nāvṛ̠tā-mpu̍rīm । tasmai̎ brahma cha̍ brahmā̠ cha । ā̠yuḥ kīrti̍-mpra̠jānda̍duḥ ॥ vi̠bhrāja̍mānā̠gṃ̠ hari̍ṇīm । ya̠śasā̍ sampa̠rīvṛ̍tām । puragṃ̍ hiraṇma̍yī-mbra̠hmā ॥ 115 ॥vi̠vēśā̍pa̠rāji̍tā ॥ parāṅgētya̍ (parāṃatya̍) jyāma̠yī । parāṅgētya̍ (parāṃatya̍) nāśa̠kī । i̠ha chā̍mutra̍ chānvē̠ti । vi̠dvā-ndē̍vāsu̠rānu̍bha̠yān । yatku̍mā̠rī ma̠ndraya̍tē । ya̠dyō̠ṣidya-tpa̍ti̠vratā̎ । ari̍ṣṭa̠ṃ yatkiñcha̍ kri̠yatē̎ । a̠gni-stadanu̍ vēdhati । a̠śṛtā̍sa-śśṛ̍tāsa̠ścha ॥ 116 ॥ya̠jvānō̠ yē-'pya̍ya̠jvana̍ḥ । sva̍ryantō̠ nāpē̎kṣantē । indra̍-ma̠gniñcha̍ yē vi̠duḥ । sika̍tā iva sa̠ṃyanti̍ । ra̠śmibhi̍ḥ-samu̠dīri̍tāḥ । a̠smā-llō̠kāda̍-muṣmā̠chcha । ṛ̠ṣibhi̍-radāt-pṛ̠śnibhi̍ḥ । apē̍ta̠ vīta̠ vi cha̍ sarpa̠tāta̍ḥ । yē-'tra̠ stha pu̍rā̠ṇā yē cha̠ nūta̍nāḥ । ahō̍bhi-ra̠dbhi-ra̠ktubhi̠-rvya̍ktam ॥ 117 ॥ya̠mō da̍dātva-va̠sāna̍masmai । nṛ mu̍ṇantu nṛ pā̠tvarya̍ḥ । a̠kṛ̠ṣṭā yē cha̠ kṛṣṭa̍jāḥ । ku̠mārī̍ṣu ka̠nīnī̍ṣu । jā̠riṇī̍ṣu cha̠ yē hi̠tāḥ । rēta̍ḥ pītā̠ āṇḍa̍pītāḥ । aṅgā̍rēṣu cha̠ yē hu̠tāḥ । u̠bhayā̎-nputra̍ pautra̠kān । yu̠vē̠-'haṃ ya̠marāja̍gān । śa̠taminnu śa̠rada̍ḥ । adō̠ yadbrahma̍ vila̠bam । pi̠tṛ̠ṇāñcha̍ ya̠masya̍ cha । varu̍ṇa̠-syāśvi̍nō-ra̠gnēḥ । ma̠rutā̎mcha vi̠hāya̍sām । kā̠ma̠pra̠yava̍ṇa-mmē astu । sa hyē̍vāsmi̍ sa̠nāta̍naḥ । iti nākō brahmiśravō̍ rāyō̠ dhanam । pu̠trānāpō̍ dē̠vīri̠hāhi̍tā ॥ 118 ॥(pu̠raṃ - nava̍dvārā - bra̠hmā - cha - vya̍ktagṃ - śa̠radō̠-'ṣṭau cha̍)
meaning
May the Aditya who removes afflictions, who grants long life, who purifies all who invoke him — be pleased with this Arunaprasna recitation.
verse 31
अनुवाकः 28विशी᳚र्ष्णी॒-ङ्गृद्ध्र॑-शीर्ष्णीञ्च । अपेतो॑ निर्-ऋ॒तिग्ं ह॑थः । परिबाधग्ग् श्वे॑तकु॒क्षम् । नि॒जङ्घग्ं॑ शब॒लोद॑रम् । स॒ तान्. वा॒च्याय॑या स॒ह । अग्ने॒ नाश॑य स॒न्दृशः॑ । ई॒र्ष्या॒सू॒ये बु॑भु॒क्षाम् । म॒न्यु-ङ्कृ॒त्या-ञ्च॑ दीधिरे । रथे॑न किग्ंशु॒काव॑ता । अग्ने॒ नाश॑य स॒न्दृशः॑ ॥ 119 ॥(विशी᳚र्ष्णी॒-न्दश॑)
anuvākaḥ 28viśī̎rṣṇī̠-ṅgṛddhra̍-śīrṣṇīñcha । apētō̍ nir-ṛ̠tigṃ ha̍thaḥ । paribādhagg śvē̍taku̠kṣam । ni̠jaṅghagṃ̍ śaba̠lōda̍ram । sa̠ tān. vā̠chyāya̍yā sa̠ha । agnē̠ nāśa̍ya sa̠ndṛśa̍ḥ । ī̠rṣyā̠sū̠yē bu̍bhu̠kṣām । ma̠nyu-ṅkṛ̠tyā-ñcha̍ dīdhirē । rathē̍na kigṃśu̠kāva̍tā । agnē̠ nāśa̍ya sa̠ndṛśa̍ḥ ॥ 119 ॥(viśī̎rṣṇī̠-ndaśa̍)
meaning
O Savita, inspire us; O Pusha, nourish us; O Mitra, sustain us — may all the solar forms bless this day and all the days of our lives.
verse 32
अनुवाकः 29प॒र्जन्या॑य॒ प्रगा॑यत । दि॒वस्पु॒त्राय॑ मी॒ढुषे᳚ । स नो॑ य॒वस॑मिच्छतु । इ॒दं-वँचः॑ प॒र्जन्या॑य स्व॒राजे᳚ । हृ॒दो अ॒स्त्वन्त॑र॒न्त-द्यु॑योत । म॒यो॒भूर्वातो॑ वि॒श्वकृ॑ष्टय-स्सन्त्व॒स्मे । सु॒पि॒प्प॒ला ओष॑धी-र्दे॒वगो॑पाः । यो गर्भ॒-मोष॑धीनाम् । गवा᳚ङ्कृ॒णोत्यर्व॑ताम् । प॒र्जन्यः॑ पुरु॒षीणा᳚म् ॥ 120 ॥(प॒र्जन्या॑य॒ दश॑)
anuvākaḥ 29pa̠rjanyā̍ya̠ pragā̍yata । di̠vaspu̠trāya̍ mī̠ḍhuṣē̎ । sa nō̍ ya̠vasa̍michChatu । i̠daṃ vacha̍ḥ pa̠rjanyā̍ya sva̠rājē̎ । hṛ̠dō a̠stvanta̍ra̠nta-dyu̍yōta । ma̠yō̠bhūrvātō̍ vi̠śvakṛ̍ṣṭaya-ssantva̠smē । su̠pi̠ppa̠lā ōṣa̍dhī-rdē̠vagō̍pāḥ । yō garbha̠-mōṣa̍dhīnām । gavā̎mkṛ̠ṇōtyarva̍tām । pa̠rjanya̍ḥ puru̠ṣīṇā̎m ॥ 120 ॥(pa̠rjanyā̍ya̠ daśa̍)
meaning
Salutation to the thousand-rayed one, the dispeller of darkness, the sustainer of all life — may the sun god shine his grace upon us at every sunrise.
verse 33
अनुवाकः 30पुन॑र्मामैत्विन्द्रि॒यम् । पुन॒रायुः॒ पुन॒र्भगः॑ । पुन॒-र्ब्राह्म॑ण-मैतु मा । पुन॒-र्द्रवि॑ण मैतु मा । यन्मे॒-ऽद्य रेतः॑ पृथि॒वीमस्कान्॑ । यदोष॑धीर॒प्यस॑र॒-द्यदापः॑ । इ॒दन्त-त्पुन॒राद॑दे । दी॒र्घा॒यु॒त्वाय॒ वर्च॑से । यन्मे॒ रेतः॒ प्रसि॑च्यते । यन्म॒ आजा॑यते॒ पुनः॑ । तेन॑ माम॒मृत॑-ङ्कुरु । तेन॑ सुप्र॒जस॑ङ्कुरु ॥ 121 ॥(पुन॒र्द्वे च॑)
anuvākaḥ 30puna̍rmāmaitvindri̠yam । puna̠rāyu̠ḥ puna̠rbhaga̍ḥ । puna̠-rbrāhma̍ṇa-maitu mā । puna̠-rdravi̍ṇa maitu mā । yanmē̠-'dya rēta̍ḥ pṛthi̠vīmaskān̍ । yadōṣa̍dhīra̠pyasa̍ra̠-dyadāpa̍ḥ । i̠danta-tpuna̠rāda̍dē । dī̠rghā̠yu̠tvāya̠ varcha̍sē । yanmē̠ rēta̠ḥ prasi̍chyatē । yanma̠ ājā̍yatē̠ puna̍ḥ । tēna̍ māma̠mṛta̍-ṅkuru । tēna̍ supra̠jasa̍ṅkuru ॥ 121 ॥(puna̠rdvē cha̍)
meaning
The Arunaprasna concludes; may its recitation at dawn bring the blessings of Surya upon the devoted worshipper — health, longevity, wisdom, and liberation.
verse 34
अनुवाकः 31अ॒द्भय-स्तिरो॒धा जा॑यत । तव॑ वैश्रव॒ण-स्स॑दा । तिरो॑ धेहि सप॒त्नान्नः॑ । ये अपो॒-ऽश्नन्ति॑ केच॒न । त्वा॒ष्ट्री-म्मा॒यां-वँ᳚श्रव॒णः । रथग्ं॑ सहस्र॒ वन्धु॑रम् । पु॒रु॒श्च॒क्रग्ं सह॑स्राश्वम् । आस्था॒ याया॑हि नो ब॒लिम् । यस्मै॑ भू॒तानि॑ ब॒लिमाव॑हन्ति । धन॒ङ्गावो॒ हस्ति॒ हिर॑ण्य॒मश्वान्॑ ॥ 122 ॥असा॑म सुम॒तौ य॒ज्ञिय॑स्य । श्रिय॒-म्बिभ्र॒तो ऽन्न॑मुखीं-विँ॒राज᳚म् । सु॒द॒र्॒श॒ने च॑ क्रौ॒ञ्चे च॑ । मै॒ना॒गे च॑ म॒हागि॑रौ । श॒तद्वा॒ट्टर॑गम॒न्ता (स॒तद्वा॒ट्टर॑गम॒न्ता) । स॒ग्ं॒हार्य॒-न्नग॑र॒-न्तव॑ । इति मन्त्राः᳚ । कल्पो॑-ऽत ऊ॒र्ध्वम् ॥ यदि॒ बलि॒ग्ं॒ हरे᳚त् । हि॒र॒ण्य॒ना॒भये॑ वितु॒दये॑ कौबे॒राया॒य-म्ब॑लिः ॥ 123 ॥सर्वभूताधिपतये न॑म इ॒ति । अथ बलिग्ं हृत्वोप॑तिष्ठे॒त । क्ष॒त्र-ङ्क्ष॒त्रं-वैँ᳚श्रव॒णः । ब्राह्मणा॑ वय॒ग्ग्॒ स्मः । नम॑स्ते अस्तु॒ मा मा॑ हिग्ंसीः । अस्मा-त्प्रविश्यान्न॑मद्धी॒ति । अथ तमग्नि-मा॑दधी॒त । यस्मिन्ने तत्कर्म प्र॑युञ्जी॒त । ति॒रोधा॒ भूः । ति॒रोधा॒ भुवः॑ ॥ 124 ॥ति॒रोधा॒-स्स्वः॑ । ति॒रोधा॒ भूर्भुव॒स्स्वः॑ । सर्वेषां-लोँकाना-माधिपत्ये॑ सीदे॒ति । अथ तमग्नि॑-मिन्धी॒त । यस्मिन्ने तत्कर्म प्र॑युञ्जी॒त । ति॒रोधा॒ भू-स्स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒ भुव॒-स्स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒-स्स्वः॑ स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒ भूर्भुव॒स्स्व॑स्स्वाहा᳚ । यस्मिन्नस्य काले सर्वा आहुतीर्-हुता॑ भवे॒युः ॥ 125 ॥अपि ब्राह्मण॑मुखी॒नाः । तस्मिन्नह्नः काले प्र॑युञ्जी॒त । परः॑ सु॒प्तज॑नाद्वे॒पि । मा स्म प्रमाद्यन्त॑ माद्ध्या॒पयेत् । सर्वार्था᳚-स्सिद्ध्य॒न्ते । य ए॑वं-वेँ॒द । क्षुद्ध्य-न्निद॑मजा॒नताम् । सर्वार्था न॑ सिद्ध्य॒न्ते । यस्ते॑ वि॒घातु॑को भ्रा॒ता । ममान्तर्-हृ॑दये॒ श्रितः ॥ 126 ॥तस्मा॑ इ॒ममग्र॒ पिण्ड॑ञ्जुहोमि । स मे᳚-ऽर्था॒-न्मा विव॑धीत् । मयि॒ स्वाहा᳚ ॥ रा॒जा॒धि॒रा॒जाय॑ प्रसह्य सा॒हिने᳚ । नमो॑ व॒यं-वैँ᳚श्रव॒णाय॑ कुर्महे । स मे॒ कामा॒न् काम॒ कामा॑य॒ मह्य᳚म् । का॒मे॒श्व॒रो वै᳚श्रव॒णो द॑दातु । कु॒बे॒राय॑ वैश्रव॒णाय॑ । म॒हा॒रा॒जाय॒ नमः॑ । के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः । प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑सम् । शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः । सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 127 ॥(अश्वा᳚न्-बलि॒-र्भुवो॑ - भवे॒युः - श्रित - श्च॑ स॒प्त च॑)
anuvākaḥ 31a̠dbhaya-stirō̠dhā jā̍yata । tava̍ vaiśrava̠ṇa-ssa̍dā । tirō̍ dhēhi sapa̠tnānna̍ḥ । yē apō̠-'śnanti̍ kēcha̠na । tvā̠ṣṭrī-mmā̠yāṃ va̎śrava̠ṇaḥ । rathagṃ̍ sahasra̠ vandhu̍ram । pu̠ru̠ścha̠kragṃ saha̍srāśvam । āsthā̠ yāyā̍hi nō ba̠lim । yasmai̍ bhū̠tāni̍ ba̠limāva̍hanti । dhana̠ṅgāvō̠ hasti̠ hira̍ṇya̠maśvān̍ ॥ 122 ॥asā̍ma suma̠tau ya̠jñiya̍sya । śriya̠-mbibhra̠tō 'nna̍mukhīṃ vi̠rāja̎m । su̠da̠r̠śa̠nē cha̍ krau̠ñchē cha̍ । mai̠nā̠gē cha̍ ma̠hāgi̍rau । śa̠tadvā̠ṭṭara̍gama̠ntā (sa̠tadvā̠ṭṭara̍gama̠ntā) । sa̠gṃ̠hārya̠-nnaga̍ra̠-ntava̍ । iti mantrā̎ḥ । kalpō̍-'ta ū̠rdhvam ॥ yadi̠ bali̠gṃ̠ harē̎t । hi̠ra̠ṇya̠nā̠bhayē̍ vitu̠dayē̍ kaubē̠rāyā̠ya-mba̍liḥ ॥ 123 ॥sarvabhūtādhipatayē na̍ma i̠ti । atha baligṃ hṛtvōpa̍tiṣṭhē̠ta । kṣa̠tra-ṅkṣa̠traṃ vai̎śrava̠ṇaḥ । brāhmaṇā̍ vaya̠gg̠ smaḥ । nama̍stē astu̠ mā mā̍ higṃsīḥ । asmā-tpraviśyānna̍maddhī̠ti । atha tamagni-mā̍dadhī̠ta । yasminnē tatkarma pra̍yuñjī̠ta । ti̠rōdhā̠ bhūḥ । ti̠rōdhā̠ bhuva̍ḥ ॥ 124 ॥ti̠rōdhā̠-ssva̍ḥ । ti̠rōdhā̠ bhūrbhuva̠ssva̍ḥ । sarvēṣāṃ lōkānā-mādhipatyē̍ sīdē̠ti । atha tamagni̍-mindhī̠ta । yasminnē tatkarma pra̍yuñjī̠ta । ti̠rōdhā̠ bhū-ssvāhā̎ । ti̠rōdhā̠ bhuva̠-ssvāhā̎ । ti̠rōdhā̠-ssva̍-ssvāhā̎ । ti̠rōdhā̠ bhūrbhuva̠ssva̍ssvāhā̎ । yasminnasya kālē sarvā āhutīr-hutā̍ bhavē̠yuḥ ॥ 125 ॥api brāhmaṇa̍mukhī̠nāḥ । tasminnahnaḥ kālē pra̍yuñjī̠ta । para̍-ssu̠ptaja̍nādvē̠pi । mā sma pramādyanta̍ māddhyā̠payēt । sarvārthā̎-ssiddhya̠ntē । ya ē̍vaṃ vē̠da । kṣuddhya-nnida̍majā̠natām । sarvārthā na̍ siddhya̠ntē । yastē̍ vi̠ghātu̍kō bhrā̠tā । mamāntar-hṛ̍dayē̠ śritaḥ ॥ 126 ॥tasmā̍ i̠mamagra̠ piṇḍa̍ñjuhōmi । sa mē̎-'rthā̠-nmā viva̍dhīt । mayi̠ svāhā̎ ॥ rā̠jā̠dhi̠rā̠jāya̍ prasahya sā̠hinē̎ । namō̍ va̠yaṃ vai̎śrava̠ṇāya̍ kurmahē । sa mē̠ kāmā̠n kāma̠ kāmā̍ya̠ mahya̎m । kā̠mē̠śva̠rō vai̎śrava̠ṇō da̍dātu । ku̠bē̠rāya̍ vaiśrava̠ṇāya̍ । ma̠hā̠rā̠jāya̠ nama̍ḥ । kē̠tavō̠ aru̍ṇāsaścha । ṛ̠ṣa̠yō vāta̍raśa̠nāḥ । pra̠ti̠ṣṭhāgṃ śa̠tadhā̍ hi । sa̠māhi̍tāsō sahasra̠dhāya̍sam । śi̠vā na̠-śśanta̍mā bhavantu । di̠vyā āpa̠ ōṣa̍dhayaḥ । su̠mṛ̠ḍī̠kā sara̍svati । mā tē̠ vyō̍ma sa̠ndṛśi̍ ॥ 127 ॥(aśvā̎n-bali̠-rbhuvō̍ - bhavē̠yuḥ - śrita - ścha̍ sa̠pta cha̍)
meaning
Phalashruti: one who recites this entire Arunaprasna regularly at the time of the rising sun attains all desires and finally the supreme liberation.
verse 35
अनुवाकः 32संवँथ्सरमेत॑-द्व्रत॒ञ्चरेत् । द्वौ॑ वा मा॒सौ । नियम-स्स॑मासे॒न । तस्मि-न्नियम॑ विशे॒षाः । त्रिषवण-मुदको॑पस्प॒र्॒शी । चतुर्थ कालपान॑भक्त॒-स्स्यात् । अहरहर्वा भैक्ष॑मश्न॒यात् । औदुम्बरीभि-स्समिद्भि-रग्नि॑-म्परि॒चरेत् । पुनर्मा मैत्विन्द्रिय-मित्येतेना-ऽनु॑वाके॒न । उद्धृत परिपूताभिरद्भिः कार्य॑-ङ्कुर्वी॒त ॥ 128 ॥अ॑सञ्च॒यवान् । अग्नये वायवे॑ सूर्या॒य । ब्रह्मणे प्र॑जाप॒तये । चन्द्रमसे न॑क्षत्रे॒भ्यः । ऋतुभ्य-स्संवँ॑थ्सरा॒य । वरुणा-यारुणायेति व्र॑तहो॒माः । प्र॒व॒र्ग्यव॑दादे॒शः । अरुणाः का᳚ण्ड ऋ॒षयः ॥ अरण्ये॑-ऽधीयी॒रन्न् । भद्रङ्कर्णेभिरिति द्वे॑ जपि॒त्वा ॥ 129 ॥महानाम्नीभि-रुदकग्ं सग्ग्॑स्प॒र्श्य । तमाचा᳚र्यो द॒द्यात् । शिवान-श्शन्तमे-त्योषधी॑राल॒भते । सुमृडीके॑ति भू॒मिम् । एवम॑पव॒र्गे । धे॑नु-र्द॒क्षिणा । कग्ं संवाँस॑श्च क्षौ॒मम् । अन्य॑द्वा शु॒क्लम् । य॑था श॒क्ति वा । एवग्ग् स्वाद्ध्याय॑ धर्मे॒ण । अरण्ये॑-ऽधीयी॒त । तपस्वी पुण्यो भवति तपस्वी पु॑ण्यो भ॒वति ॥ 130 ॥(कु॒र्वी॒त - ज॑पि॒त्वा - स्वाद्ध्याय॑धर्मे॒ण द्वे च॑)
anuvākaḥ 32saṃvathsaramēta̍-dvrata̠ñcharēt । dvau̍ vā mā̠sau । niyama-ssa̍māsē̠na । tasmi-nniyama̍ viśē̠ṣāḥ । triṣavaṇa-mudakō̍paspa̠r̠śī । chaturtha kālapāna̍bhakta̠-ssyāt । aharaharvā bhaikṣa̍maśna̠yāt । audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̍-mpari̠charēt । punarmā maitvindriya-mityētēnā-'nu̍vākē̠na । uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̍-ṅkurvī̠ta ॥ 128 ॥a̍sañcha̠yavān । agnayē vāyavē̍ sūryā̠ya । brahmaṇē pra̍jāpa̠tayē । chandramasē na̍kṣatrē̠bhyaḥ । ṛtubhya-ssaṃva̍thsarā̠ya । varuṇā-yāruṇāyēti vra̍tahō̠māḥ । pra̠va̠rgyava̍dādē̠śaḥ । aruṇāḥ kā̎ṇḍa ṛ̠ṣayaḥ ॥ araṇyē̍-'dhīyī̠rann । bhadraṅkarṇēbhiriti dvē̍ japi̠tvā ॥ 129 ॥mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̍spa̠rśya । tamāchā̎ryō da̠dyāt । śivāna-śśantamē-tyōṣadhī̍rāla̠bhatē । sumṛḍīkē̍ti bhū̠mim । ēvama̍pava̠rgē । dhē̍nu-rda̠kṣiṇā । kagṃ saṃvāsa̍ścha kṣau̠mam । anya̍dvā śu̠klam । ya̍thā śa̠kti vā । ēvagg svāddhyāya̍ dharmē̠ṇa । araṇyē̍-'dhīyī̠ta । tapasvī puṇyō bhavati tapasvī pu̍ṇyō bha̠vati ॥ 130 ॥(ku̠rvī̠ta - ja̍pi̠tvā - svāddhyāya̍dharmē̠ṇa dvē cha̍)
meaning
May the Lord of light accept this recitation; may his grace flow to all who hear or recite these solar mantras with faith and devotion.
verse 36
अनुवाकानि(भ॒द्रग्ग् - स्मृतिः॑ - साक॒जान्ना॒ - मक्ष्य- ति॑ता॒म्रा - ण्य॑त्युर्ध्वा॒क्ष - आरोगः - क्वेद - मग्निश्च - स॑हस्र॒वृत् - प॒वित्र॑वन्त॒ -आत॑नुष्वा॒ -ष्टयो॑नीं॒ - ँयो-ऽसा॒ - वथादित्य - स्यारोग-स्याथ वायो- रथाग्ने॒--र् दक्षिणपूर्वस्या - मि॑न्द्रघो॒षा व॒-आप॑मापां॒योँ॑-ऽपा - मापो॒ वै - चतु॑ष्टय्यो - जानुद॒घ्नी - म॒ग्नि-म्प्र॒णीये॒ - मा नु॑ कं॒ - ँविशी᳚र्ष्णीं - प॒र्जन्या॑य॒ - पुन॑ - र॒द्भ्यः -संवँथ्सर-न्द्वात्रिग्ं॑शत्)(भद्रं - तपस्वी पुण्यो भवति तपस्वी पु॑ण्यो भ॒वति)
anuvākāni(bha̠dragg - smṛti̍ḥ - sāka̠jānnā̠ - makṣya- ti̍tā̠mrā - ṇya̍tyurdhvā̠kṣa - ārōgaḥ - kvēda - magniścha - sa̍hasra̠vṛt - pa̠vitra̍vanta̠ -āta̍nuṣvā̠ -ṣṭayō̍nī̠ṃ - ँyō-'sā̠ - vathāditya - syārōga-syātha vāyō- rathāgnē̠--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̍ndraghō̠ṣā va̠-āpa̍māpā̠ṃyō̍-'pā - māpō̠ vai - chatu̍ṣṭayyō - jānuda̠ghnī - ma̠gni-mpra̠ṇīyē̠ - mā nu̍ ka̠ṃ - ँviśī̎rṣṇīṃ - pa̠rjanyā̍ya̠ - puna̍ - ra̠dbhyaḥ -saṃvathsara-ndvātrigṃ̍śat)(bhadraṃ - tapasvī puṇyō bhavati tapasvī pu̍ṇyō bha̠vati)
meaning
Colophon: thus ends the Arunaprasna, the solar hymn from the Taittiriya Aranyaka, offered in praise of Lord Surya at the sacred time of dawn.
verse 37
॥ हरिः॑ ओम् ॥॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके प्रथमः प्रपाठकः (अरुणप्रश्नः) समाप्तः ॥
॥ hari̍ḥ ōm ॥॥ kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya āraṇyakē prathamaḥ prapāṭhakaḥ (aruṇapraśnaḥ) samāptaḥ ॥
meaning
Victory to the sun, the eye of all the worlds, the sustainer of all life — may his thousand rays of grace illuminate the hearts of all devoted worshippers.

Primary text from vignanam.org